Document · PDF

Bijlage 2: Ruimtelijke onderbouwing

Gemeenteraad Waadhoeke 1 september 2022, gemeente waadhoekeBij agendapunt: VVGB Maatwerkoplossingen gebiedsontwikkeling ruilverkaveling24.770 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Bijlage 1

Locatie plangebied

Bijlage 2

Geomorfologie

Bijlage 3

Bodemkaart

Bijlage 4

AHN

Bijlage 5

FAMKE

Bijlage 6

Archeologie

Bijlage 7

Boorplan

Bijlage 8

Boorprofielen

5 (28)

Samenvatting In opdracht van provincie Fryslân heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek en inventarisend veldonderzoek uitgevoerd. Het onderzoeksgebied betreft een tweetal agrarische percelen ten noorden van Tzummarum, gemeente Waadhoeke. De aanleiding voor dit onderzoek zijn de plannen van de grondeigenaar. De eigenaar wenst het terrein in gebruik te nemen als bouwland en te egaliseren. Het plangebied is op een kwelderwal gelegen. De kwelderwallen zijn in de IJzertijd ontstaan en werden vanaf de IJzertijd bewoond. Het plangebied heeft een middelhoge verwachting voor de periode IJzertijd-Middeleeuwen. Het plangebied grenst in het oosten aan een tweetal terpen uit de Vroege Middeleeuwen – Late Middeleeuwen. Deze terpen zijn ook Rijksmonumenten en zijn in het landschap zichtbaar als relatieve hoogtes. Een eventueel bewoningsniveau bevindt zich in de top van de kwelderwal. Dit niveau manifesteert zich als een cultuurlaag in de top van de kwelderafzettingen en direct onder de bouwvoor. Deze cultuurlaag bevat mogelijk stukken keramiek, metaal, bot, houtskool en natuursteen. Onder deze cultuurlaag kunnen eventueel sporen aanwezig zijn, zoals greppels, afvalkuilen of paalkuilen. Aangezien het plangebied in de periferie van enkele terpen ligt, zijn sporen van landbewerking ook mogelijk of een terpsloot in de ondergrond.

Voor de Nieuwe tijd heeft het plangebied een lage archeologische verwachting. Uit het veldonderzoek is gebleken dat in het plangebied kwelderafzettingen voorkomen. Onder de verstoorde bovengrond (bouwvoor) is geen cultuurlaag of vegetatiehorizont waargenomen. Daarnaast hebben al diverse verstoringen plaatsgevonden, zoals egalisering en slootdempingen. De archeologische waarde van dit gebied wordt daarom als laag beschouwd. Op de grens met de AMK-terreinen wordt een nieuwe watergang gegraven. Hier heeft tot en met de 20e eeuw een sloot gelegen. In boringen 25 tot en met 28 is de slootdemping waargenomen. Hieruit blijkt dat de bodem tot 1,20 à 1,4 m -mv is verstoord. In de top van de vulling van deze sloten en ook op het maaiveld zijn archeologische indicatoren aangetroffen. Aangezien de nieuwe watergang direct grenst aan de AMKterreinen, de breedte van de watergang onbekend is en bij het graven met name in het oosten de terpzolen van de terpen of mogelijk dieper ingegraven sporen kunnen worden aangetroffen, word geadviseerd de graafwerkzaamheden onder archeologische begeleiding (protocol opgraven) te laten plaatsvinden.

6 (28)

Tabel 0-1

Overzicht van archeologische perioden1

Periode

Tijd

Laat-Paleolithicum (Oude Steentijd)

tot

9.000 v.Chr.

Mesolithicum (Midden Steentijd)

9.000 v.Chr.

4.900 v.Chr.

Neolithicum (Nieuwe Steentijd)

5.325 v.Chr.

1.900 v.Chr.

Bronstijd

1.900 v.Chr.

800 v.Chr.

IJzertijd

800 v.Chr.

12 v.Chr.

Romeinse Tijd

12 v.Chr.

450 n.Chr.

Vroege Middeleeuwen

450

1.050 n.Chr.

Late Middeleeuwen

1.050

1.500 n.Chr.

Nieuwe Tijd

1.500

heden

Tabel 0-2

Indeling van het Kwartair

chronostratigrafie Kwartair

Holoceen

Pleistoceen

jaren geleden Subatlanticum

3.000

heden

Subboreaal

5.000

3.000

Atlanticum

8.000

5.000

Boreaal

9.000

8.000

Preboreaal

10.000

9.000

Laat

130.000

10.000

Weichselien (ijstijd)

120.000

10.000

Eemien

130.000

120.000

800.000

130.000

Saalien (ijstijd)

200.000

130.000

Elsterien (ijstijd)

400.000

315.000

2.400.000

800.000

Midden

Vroeg

Bron: Archeologisch Basis Register 1992.

7 (28)

Inleiding

1.1 Aanleiding van het onderzoek In opdracht van provincie Fryslân heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek en inventarisend veldonderzoek uitgevoerd. Het onderzoeksgebied bestaat uit een tweetal agrarische percelen ten noorden van Tzummarum, gemeente Waadhoeke (zie bijlage 1). De aanleiding voor dit onderzoek zijn de plannen van de grondeigenaar. De eigenaar wenst het terrein in gebruik te nemen als bouwland en te egaliseren. 1.2 Kader onderzoek Volgens het vigerende bestemminplan Bestemmingsplan Buitengebied 2013 Gemeente Franekeradeel bestemmingsplan onherroepelijk (vastgesteld 2015-06-25) ligt op geen dubbelbestemming Waarde – Archeologie. Wel ligt er een Dubbelbestemming Waarde – Reliëf kwelderwal, terpen en kruinige percelen op. Dit houdt in dat het gebruik van het perceel is gebonden aan randvoorwaarden. De gemeente streeft namelijk naar het behoud, herstel en de uitbouw van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de reliëfrijke gronden van de kwelderwal – met daarop terpen en kruinige percelen- waarop het plangebied is gelegen. Diepploegen, egaliseren, afgraven, afschuiven en/of ophogen van gronden zijn niet toegestaan. Ook het dempen en/of graven van sloten of andere waterpartijen zijn niet mogelijk.

Voor deze activiteiten is een omgevingsvergunning nodig, waarbij aangetoond wordt dat het om een zeer beperkte ingreep gaat of landbouwkundige noodzaak is. Daarnaast dient geen afbreuk gedaan te worden aan het perceel. Hoewel er geen dubbelbestemming Waarde – Archeologie van toepassing is kunnen er in het gebied archeologische waarden worden verwacht en is paragraaf 8 van de erfgoedverordening van de gemeente Waardhoeke van toepassing (Artikel 24.). Volgens het vangnet archeologie is het verboden de bodem te verstoren als geen omgevingsvergunning is verleend, indien het gebruik strijdig is met de regels over de toegestande mate van verstoring, en/of archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden waarbij is aangetoond dat er geen archeologische waarden zijn of er beargumenteerd is dat er deugdelijk wordt omgegaan met de cultuurhistorische waarden die in de grond mogelijk aanwezig zijn. 1.3 Methodiek Dit rapport betreft een standaardrapport, zoals genoemd in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie. In dit rapport zijn de eisen en specificaties van BRL4000 protocol 4002 en 4003 samengevoegd. 1.4 Doelstelling onderzoek De bodemingrepen die gepaard gaan met de geplande werkzaamheden, zullen eventueel aanwezige archeologische resten in de bodem verstoren en/of vernietigen.

Daarom dienen, voorafgaand aan die werkzaamheden, de archeologische waarden binnen het plangebied in kaart te worden gebracht.

8 (28)

Bureauonderzoek

2.1 Inleiding Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform SIKB BRL 4000 protocol 4002 en bestaat uit elf processtappen: 1. afbakenen plan- en onderzoeksgebied; vaststellen consequenties toekomstig gebruik (LS01); 2. aanmelden onderzoek bij Archis; 3. vermelden (en toepassen) overheidsbeleid (LS01); 4. beschrijven huidig gebruik (LS02); 5. beschrijven historische situatie en mogelijke verstoringen (LS03); 6. beschrijven mogelijke aanwezigheid bouwhistorische waarden ondergrond (LS02, LS03, LS04); 7. beschrijven bekende archeologische en aardwetenschappelijke kenmerken (LS04); 8. opstellen gespecificeerde verwachting en formuleren onderzoeksstrategie (LS05); 9. opstellen standaardrapport bureauonderzoek (LS06); 10. aanleveren standaardrapport - afmelden onderzoek in Archis; 11. aanleveren digitale gegevens bij e-depot (DS05). Processtappen 1 tot en met 7 leveren gegevens op, op basis waarvan de gespecificeerde verwachting (stap 8) wordt opgesteld. Deze stappen worden behandeld in paragraaf 1.1 en hoofdstuk 2. Processtap 9 resulteert in het voorliggende rapport. Processtappen 10 en 11 hebben betrekking op het openbaar maken van het bureau-onderzoek voor derden bij onder meer Archis en het e-Depot. Bij de uitvoering van het bureauonderzoek is niet afgeweken van de BRL.

2.2 Doelstelling en vraagstelling Het doel van het bureauonderzoek is inzicht te krijgen in de archeologische waarde van het plangebied. De vraagstelling voor het onderzoek is: welke archeologische waarden zijn in het plangebied (mogelijk) aanwezig of kunnen worden verwacht? Op basis van de vraagstelling zijn onderzoeksvragen geformuleerd die kunnen bijdragen aan de beantwoording van de doel- en vraagstelling: • Welke archeologische waarden zijn in het plangebied aanwezig of kunnen aanwezig zijn? Op welke diepte ten opzichte van maaiveld kunnen deze worden verwacht en op welke wijze lopen deze verwachte waarden een risico op verstoring/vernietiging door de uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden? • Is het plangebied voldoende onderzocht. Zo nee, welke vorm van nader archeologisch onderzoek wordt geadviseerd? 2.3 Afbakeningen plangebied, huidig gebruik en toekomstig gebruik 2.3.1 Afbakening plan- en onderzoeksgebied Het plangebied ligt ten noorden van Tzummarum en bestaat uit een tweetal percelen (TMU00, sectie F, percelen 621 en 623) De exacte locatie van het plangebied wordt weergegeven in bijlage 1. Het onderzoeksgebied betreft een straal van 250 m hieromheen.

9 (28)

2.3.2 Huidig gebruik van het plangebied Het plangebied heeft een agrarisch functie. Volgens de Basisregistratie Gewaspercelen waren de percelen in 2018, 2019 en 2020 in gebruik als grasland. Ten tijde van het veldbezoek (2021) stond op beiden percelen zomergraan. Uit de KIC is bleken dat in het uiterste noorden van het plangebied enkele kabels en leidingen aanwezig zijn, waaronder een gasleiding. 2.3.3 Toekomstig gebruik van het plangebied De eigenaar wil het perceel in gebruik nemen als bouwland en daarom het land egaliseren. Daarnaast wordt een nieuwe watergang gegraven langs de oostelijke grens van deze twee percelen (bijlage 1). Er vinden geen aanpassingen aan het heersende waterpeil plaats. 2.4 Aardwetenschappelijke kenmerken Om de landschapsgenese in beeld te brengen, is gebruik gemaakt van bodemkaarten en geologische en geomorfologische kaarten. Met behulp hiervan worden de bodem en het landschap beschreven. Onderdeel van deze studie vormt een analyse van het Actueel Hoogtebestand Nederland. Tabel 2-1

Aardwetenschappelijke informatie

Bron

Informatie

Geologie

Formatie van Naaldwijk

Geomorfologie

Kwelderwal (B75)

Bodemkunde

Kalkarme poldervaaggronden; lichte zavel, profielverloop 5 (Mn15C)

AHN

0,34 – 0,93 m + NAP (kruinige percelen)

Het plangebied bevindt zich in het Fries-Gronings kleigebied. Het landschap is grotendeels gevormd in de tweede helft van het Holoceen. Het pakket holocene afzettingen is gemiddeld 10 m dik volgens gegevens uit het DINOloket.2 Het maaiveld uit de Steentijd ligt daarmee ruim beneden het maaiveld en de maximale diepte van de ingrepen. Aan het einde van de laatste IJstijd steeg de zeespiegel vanwege de stijgende temperaturen en smeltende ijskappen. Langs de toenmalige kustlijn kon zich kustveen ontwikkelen (Basisveen Laag, Formatie van Naaldwijk). Vanwege de stijgende grondwaterspiegel kon zich ook in het achterland, op het dekzand een veenpakket ontwikkelen. Volgens de paleografische kaarten3 werd het plangebied rond 3850 v. Chr. overdekt met veen. Zo’n 3000 jaar v. Chr. is het gebied een waddengebied dat regelmatig overstroomde en weer droogviel. Door de aanvoer van zand en klei slibde het wad op tot kwelders en een serie kwelderwallen, parallel aan de kust, die op den duur niet meer overstroomden.4 Aan de zeezijde van drooggevallen kwelders werden weer nieuwe kwelders gevormd. Al deze mariene afzettingen, klei en zandpakketten worden eveneens gerekend tot de Formatie van Naaldwijk. Op kwelderwallen en de drooggevallen kwelders kon bewoning plaatsvinden. De bewoning van deze kwelders en kwelderwallen begon rond 700 v. Chr.

Al spoedig begon men met het opwerpen van woonheuvels; de terpen waarop de dorpen liggen. Vanaf de Middeleeuwen wordt het noordelijk kustgebied ingedijkt. Afwatering vindt vanaf dan plaats via gegraven watergangen.

https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen Vos et al Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans 2018: Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus). 4 Berendsen, 2008. 2 3

10 (28)

Het plangebied bevindt zich op een kwelderwal met een reeks terpen (Geomorfologische kaart, bijlage 2). In het uiterste westen snijdt het plangebied een terp aan. Huidige plaatsen als Lidlum, Tzummarum en Minnertsga hebben een historische kern die haar oorsprong vindt in de vroege middeleeuwen op basis van archeologische vondsten uit de 6e en 7e eeuw. Een eerdere bewoning van de kwelderwal wordt echter niet uitgesloten vanwege de de vondst van romeins vondstmateriaal. Op de kwelderwal zijn echter meer terpen aanwezig (verhoogde boerderijplaatsen of huisterpen) die in de loop van de Middeleeuwen zijn verlaten. Een groot aantal van deze terpen zijn AMK-terreinen en Archeologisch Rijksmonumenten. In paragraaf 2.5 wordt nader ingegaan op de nabijgelegen AMKterreinen. De bodems in het plangebied bestaan volgens de bodemkaart uit kalkarme poldervaaggronden (bijlage 3). Kwelderwallen zijn over het algemeen opgebouwd uit zandig zwavelig materiaal, terwijl in de lagergelegen delen van het landschap tussen de kwelderwallen klei is afgezet. Op het AHN zijn de kruinige percelen goed te onderscheiden (bijlage 4). Ook de terpen aan de oostelijke grens van het plangebied zijn zichtbaar.

2.5 Archeologische waarden Om de al bekende archeologische waarden in beeld te krijgen, zijn diverse bronnen geraadpleegd, zoals de Archeologische Monumentenkaart, Archis3 en archeologische waarden- en/of beleidskaarten van het betreffende gebied. 2.5.1 Archeologische verwachtings- en beleidskaart Gemeente Waadhoeke5 heeft geen archeologische beleidskaart vastgesteld. Friese Archeologische Monumentenkaart Extra (FAMKE) Provincie Fryslân heeft een archeologische beleids- en advieskaart opgesteld, waarop wordt aangegeven welk type onderzoek nodig is om op een verantwoorde wijze om te gaan met het bodemarchief bij grondwerkzaamheden. De kaart is een aanvulling op en uitbreiding van de landelijke Archeologische Monumentenkaart, zoals die door Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed werd beheerd. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen twee perioden: enerzijds de periode Steentijd-Bronstijd en anderzijds de periode IJzertijdMiddeleeuwen. Volgens de FAMKE is voor het plangebied ten aanzien van de periode Steentijd-Bronstijd geen onderzoek noodzakelijk. Voor de periode IJzertijd-Middeleeuwen wordt voor het gehele plangebied onderzoek aanbevolen in de vorm van een karterend onderzoek 1 (bijlage 5). Dit komt neer op zes boringen per hectare. 2.5.2 Archeologische Monumenten De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van belangrijke archeologische terreinen in Nederland.

In het plangebied zijn geen AMK-terreinen geregistreerd. In de directe omgeving van het plangebied zijn vijf AMK-terreinen geregistreerd (zie tabel 2-2 en bijlage 6).

In 2018 ontstaan uit een fusie van Franekeradeel, het Bildt, Menaldumadeel en enkele dorpen uit gemeente Littenseradeel. 5

11 (28)

Ten noorden van het plangebied ligt de terp Tzummarum-Noord (Monumentennummer 7573) uit de Vroege Middeleeuwen. De terp is waarschijnlijk sterk verstoord. Vanwege de ligging maakte de terp mogelijk deel uit van de rij Oosterbeintum-Firdgum. Het plangebied grenst in het oosten aan een tweetal terpen van zeer hoge archeologische waarde en zijn wettelijk beschermd (Monumenten: 223 en 1280). De verhoogde boerderijplaatsen/huisterpen zijn nog zichtbaar in het landschap. Deze terpen liggen net ten zuiden van het terpencomplex Oosterbeintum-Firdgum. Archeologische sporen liggen direct onder de bouwvoor die ongeveer 40 cm dik is. Ten oosten van deze twee terpen ligt nog een terrein met sporen uit de Vroege Middeleeuwen (Monumentnummer: 8295). Het is waarschijnlijk de oostelijke helft van de terp Tjummarum II. Het terrein is sterk verstoord door akkerbouw, egalisatie en een wegverbreding. Ten westen van het plangebied (50 m) bevindt zich eveneens een terp uit de Vroege Middeleeuwen (Monumentennummer: 206). Het betreft een terp uit de reeks Oosterbeintum-Firdgum. Op deze terp bevindt zich ook een tweetal boerderijplaatsen uit de Middeleeuwen – Nieuwe tijd.6 In 2002 heeft op een gedeelte van het terrein een booronderzoek plaatsgevonden.7 Hieruit is gebleken dat er nog een goed geconserveerd terpenpakket aanwezig is.

Op ongeveer 200 m ten zuiden van het plangebied bevindt zich een terrein met resten van de stins van Sijtzama (Monumentennummer 8317). Tabel 2-2

Archeologische monumenten in het onderzoeksgebied.

Monumentnummer

Complex

Datering/periode

Waarde

7573

Terp/wierde

(Middeleeuwen vroeg)

Hoog

1280

Terp/Wierde

(Middeleeuwen vroeg- Middeleeuwen laat)

Zeer hoog, wettelijk beschermd

223

Terp/Wierde

(Middeleeuwen vroeg- Middeleeuwen laat)

Zeer hoog, wettelijk beschermd

206

Terp/Wierde

Middeleeuwen vroeg-Nieuwe tijd

Zeer hoog, wettelijk beschermd

8317

Borg/stins/versterkt huis

Middeleeuwen laat

Archeologische waarde

8295

Terp/Wierde

Middeleeuwen

Archeologische waarde

2.5.3 Archeologische vondstlocaties In Archis 3 staan binnen het plangebied geen archeologische vondstlocaties geregistreerd (zie tabel 2.3). Binnen het onderzoeksgebied liggen vier archeologische vondstlocaties. Tabel 2-3

Vondstlocaties in de directe omgeving van het plangebied

ZAAKID

Complex

Aard

Verwerving

Datering

3215516100

Huisterp

Keramiek (Pingsdorf en Kogelpot) en ophogingslaag

Veldkarteringen

Vroege Middeleeuwen – Late Middeleeuwen

3073912100

Terp

Keramiek (Kogelpot)

Veldkarteringen

Vroege Middeleeuwen

3200466100

Terp

Keramiek

Veldkarteringen

Romeinse tijd – Nieuwe tijd

2714126100

Terp

Ophogingslaag

Veldkarteringen

Vroege Middeleeuwen

2.5.4 Archeologische onderzoeksmeldingen In Archis 3 staat binnen het plangebied één archeologische onderzoeksmelding geregistreerd (zie tabel 2.4). Binnen het onderzoeksgebied liggen nog zes archeologische onderzoeksmeldingen. 6 7

De Langen et al. 1998. RAAP-rapport 202.

12 (28)

Tabel 2-4

Onderzoeksmeldingen in en in de directe omgeving van het plangebied

Zaakidentificatie

Type onderzoek

Resultaat

Advies

2055361100

Veldkartering/RAAP, 2002

Verwachtingskaart

2240146100

Bureauonderzoek/Arcadis, 2009

Niet beschikbaar

4864345100

Booronderzoek/RAAP, 2020

Nog niet gerapporteerd

2037882100

Booronderzoek/RAAP, 1992

Waardering van terpterrein

2082683100

Booronderzoek, RAAP, 1992

Waardering van terpterrein

2058926100

Booronderzoek, RAAP, 2003

De bodem is verstoord

Vrijgave

2058950100

Booronderzoek, RAAP, 2003

Idem

De terpen zijn middels diverse veldkarteringen in kaart gebracht. Door Exaltus & Marinelli is in 2002 een verfijning van de FAMKE opgesteld voor de glastuinbouwontwikkeling in noordwest Fryslân.8 Tijdens dit vrij grootschalige onderzoek zijn geen boringen geplaatst ter plaatse van het onderzoeksgebied. In 1992 heeft een waarderend archeologisch onderzoek plaatsgevonden in het kader van het project Bescherming Op Maat.9 Het plangebied valt onder de terpenreeks Oosterbeintum-Firgum, 14C. De terp direct ten westen van het onderhavige plangebied is visueel geïnspecteerd in dit project (AMF-terrein 5G-21). De terp is aangemerkt als een terp met een hoge archeologische en cultuurhistorische waarde. Verstoringen zijn opgetreden door de aanleg van drainage, het dempen van de terpsloot, egalisatie, mogelijk afschuiven en het verleggen van een weg (Sinaedawei). Uit twee boorraaien is gebleken dat er een terpaardepakket aanwezig is. Dit pakket had destijds (nog) een maximale dikte van 1,2 meter. Het pakket is direct onder de bouwvoor aanwezig en in de top reeds aangetast door landbouw-werkzaamheden. Het gelaagde terpaardepakket bevat houtskool, brokken verbrande klei, bot en diverse aardewerkfragmenten. De scherven hebben een middeleeuwse datering. In een aantal boringen zijn waarschijnlijk dieper ingegraven sporen onder het terppakket waargenomen.

In één enkele boring werd de ongestoorde ondergrond op 4,35 m -mv aangetroffen. De terplaag is op het hoogste terreindeel nog redelijk intact. Op de lager-gelegen terreindelen neemt de dikte van het terpaardepakket af. Het terrein is bijzonder kwetsbaar. Ook de terp direct ten noorden van het plangebied is onderzocht tijdens dit onderzoek (15G-19). Tussen de twee boerderijen was destijds nog een relatieve hoogte zichtbaar. Hier is een boorraai overheen geplaatst. Het terrein is geëgaliseerd. Delen van het terpaardepakket zijn daarom verloren gegaan. De hoger gelegen delen van het terrein bevatten echter nog ongestoorde waardevolle archeologische lagen. De lagergelegen terreindelen en de flanken hebben geen waarde meer. Ten zuidoosten van het plangebied is een booronderzoek verricht ter plaatse van ’It Vossebosk’. Het onderzoek heeft aangetoond dat het plangebied tot 0,55 à 1,2 m -mv is verstoord. Dit is te wijten aan ophogingen en egalisaties voor het bouwrijp maken van het terrein. Onder het verstoorde pakket bevindt zich de oorspronkelijke kwelderwal. In één boring is een restant van een grachtvulling aangetoond. De gracht behoorde tot Sijtzamastins. Archeologische indicatoren ontbreken. Exaltus, R.P. & Marinelli, M.G., 2002.

Locatie-, studie- en inrichtingsplan glastuinbouwontwikkeling noordwest Fryslвn, provincie Fryslân: een verfijning van de archeologische verwachtingskaart (FAMKE) in het kader van het Belvedère-beleid, RAAP-rapport 814. 9 Langen, G.J. de; (1998): Provincie Fryslân, de terpenreeks, Oosterbierum-Firdgum (Groep 14C), gemeente Franekeradeel. DANS. https://doi.org/10.17026/dans-zk4-gsnk 8

13 (28)

2.6 Historische situatie Op de kaart van Schotanus is het plangebied onbebouwd. De boerderijen in de omgeving en het stratenpatroon zijn tot vandaag de dag grotendeels onveranderd.

Afbeelding 2-1 Uitsnede van de kaart van Schotanus (Schotanus-Halma-atlas 1718 (| Friesland op de Kaart)

Volgens de kadastrale minuut uit 1811-1832 is het plangebied in het begin van de 19e eeuw in gebruik als bouwland en in eigendom van landbouwer Wietze Stibbles Bruinsma en Dodoneus Piereus Zuidema Renema. In het plangebied zijn enkele sloten en greppels aanwezig (Afbeelding 2-2).. De nieuw te graven watergang heeft dezelfde ligging als een sloot die aan het begin van de 19e eeuw reeds is gekarteerd. In de directe omgeving komen daarnaast enkele huizen en states voor. Het plangebied ligt nabij de doorgaande weg tussen Tjummarum en Firdgum. Op de Atlas van Eekhoff (1849-1859) is een terp gekarteerd, direct ten oosten van het plangebied (Afbeelding 2-3). Tot in de 20e eeuw veranderde er weinig in het landgebruik, de percelering en de gebouwde omgeving. Op de Bonnebladen van 1900 is de meest zuidelijke terp direct ten oosten van het plangebied aangegeven als een relatieve hoogte. De omgeving wordt aangeduid met het toponiem Zwaardeburen.

14 (28)

Afbeelding 2-2: Nieuw te graven watergang geprojecteerd op de kadastrale minuut 1811-1832.

Afbeelding 2-3 Atlas van Eekhoff 1849-1859 (Barradeel in de atlas van Eekhoff | Friesland op de Kaart)

15 (28)

In de jaren ’60 vindt enige schaalvergroting plaats als een aantal percelen worden samengevoegd. Op ongeveer 100 m ten zuiden van het plangebied wordt aan het begin van de 20e eeuw een spoorlijn aangelegd. Deze spoorlijn die Tzummarum met Harlingen en Leeuwarden verbond, werd in de jaren ’30 gesloten. In de jaren ’70 van de 20 e eeuw is een dam tussen de beide terpen ten oosten van het plangebied aangelegd, zodat de percelen (onderhavige plangebied) vanaf de straatzijde bereikt kunnen worden. In de jaren ’90 worden alle sloten en greppels in het plangebied gedempt.

Afbeelding 2-4 Plangebied in 1940 (Bron: Topotijdreis).

2.6.1 Cultuurhistorische Waarden De Cultuurhistorische Waardenkaart van provincie Fryslân geeft inzicht in de archeologische, historisch-stedenbouwkundige en de historisch-geografische waarden van de regio.10 Het plangebied ligt in een gebied van aardkundige waarde, ’Kwelderwallen Noordwesthoek’. Blokverkaveling maakt dat de percelen een overwegend vierkante of rechthoekige vorm hebben. De rechthoekige structuur is ontstaan door langgerekte structuur van de kwelderwallen en de haaks op de kwelderwal staande verkavelingsstructuren. Er zijn een aantal oude paden aanwezig in de omgeving van het plangebied. Direct ten noorden van het plangebied loopt een pad dat mogelijk nog een restant is van een oud pad tussen de Haerewei en de Sinaedewei. Het pad is gelegen op een oude zeedijk (vóór 1200 v.Chr.) tussen Tjummarum, Firdgum en Minnertga. De boerderijen tussen deze twee plaatsen liggen allen aan dit pad. In de directe omgeving van het plangebied komen enkele (verhoogde) boerderijplaatsen voor. Veel van deze boerderijen zijn gesticht in de Late Middeleeuwen. Vanwege de bedijking werd het mogelijk om ook buiten de terpen te gaan wonen. Nabij het plangebied zijn diverse Rijksmonumenten aanwezig (zie paragraaf 2.5). Het plangebied grenst in het oosten aan een tweetal terpen (niet gedateerd).

Ten westen van het plangebied, ongeveer 50 m, zijn ook twee terpen van vermoedelijk vroegmiddeleeuwse oorsprong aanwezig. Op deze verhoging in het landschap is een state gebouwd: de 10

Cultuurhistorische Kaart Fryslân (arcgis.com)

16 (28)

Sinaedastate. Dit is een omgracht terrein met een hooggelegen boerderij van het kop-halsromptype met lang voorhuis tussen topgevels uit 1683. Direct ten noorden van het plangebied bevindt zich eveneens een boerderij met een rijksmonumentale status. 2.6.2 Militair-historische gegevens Er zijn geen aanwijzingen dat in het plangebied resten van oorlogshandelingen of militaire infrastructuur kunnen worden verwacht.11 2.7 Ondergrondse bouwhistorische waarden en mogelijke verstoringen Verstoringen kunnen zijn opgetreden door het agrarische gebruik van het gebied en verkavelingen, waarbij greppels en sloten zijn gegraven en gedempt. In het uiterste noorden zijn ook een aantal kabels- en leidingen aanwezig. Het raadplegen van de Verstoringsbronnenkaart van de RCE geeft aan dat ruilverkavelingen hebben plaatsgevonden in de jaren ’70 en ’80 van de 20 e eeuw.12 Dit kan tot verstoringen hebben geleid vanwege bijvoorbeeld verandering perceelsgrenzen, indien deze bestonden uit greppels en sloten. In het plangebied is geen bebouwing bekend op basis van historische kaarten, en worden geen ondergrondse bouwhistorische waarden verwacht.

11 12

www.ikme.nl Geraadpleegd via https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=Verstoringsbronnenkaart

17 (28)

Gespecificeerde verwachting

Het plangebied is op een kwelderwal gelegen. De kwelderwallen zijn in de IJzertijd ontstaan en werden vanaf de IJzertijd bewoond. De bewoning van de kwelderwallen is sterk gecorreleerd geweest van de aanwas van land. De oudste kwelderwallen liggen verder landinwaarts. De kwelderwal met de terpenreeks Lidlum-Tzummarum-Minnertsga is in het kader is in de jaren 90 van de 20e eeuw onderzocht. De kwelderwal is waarschijnlijk vanaf de Vroege Middeleeuwen bewoond, al kan een vroegere datering niet worden uitgesloten vanwege vondsten uit de Romeinse tijd. Het plangebied ligt in een lager gelegen gebied grenzend aan enkele terreinen met terpen uit de Vroege Middeleeuwen – Late Middeleeuwen. Voor het plangebied geldt daarom een middelhoge verwachting voor met name archeologische waarden uit de Middeleeuwen. Deze terpen zijn Rijksmonumenten. Deze terpen zijn in het landschap zichtbaar als relatieve hoogtes. Er is vooralsnog geen reden om aan te nemen dat in het plangebied een terp aanwezig is geweest. Een eventueel archeologisch niveau bevindt zich daarom in de top van de kwelderwal. Dit niveau manifesteert zich als een cultuurlaag in de top van de kwelderafzettingen en direct onder de bouwvoor. De cultuur-laag bevat mogelijk stukken keramiek, metaal, bot, houtskool en natuursteen. Onder deze cultuurlaag kunnen eventueel sporen aanwezig zijn, zoals greppels, afvalkuilen of paalkuilen.

Aangezien het plangebied in de periferie van enkele terpen ligt, zijn sporen van landbewerking (ploegsporen of eerdgetouwkrassen) mogelijk aanwezig en/of een terpsloot in de ondergrond. Voor de Nieuwe tijd heeft het plangebied een lage archeologische verwachting. Het plangebied heeft een middelhoge archeologische verwachting vanwege de opgetrede verstoringen. Door het landgebruik en de verkavelingen is de bodem tot onbekende diepte waarschijnlijk in de moderne tijd verstoord. Egalisaties zijn bekend. Nochtans heeft het perceel vanaf 1832 tot vandaag de dag een agrarische functie. De diepte van de verstoringen is daarom mogelijk beperkt.

18 (28)

Conclusie en advies bureauonderzoek

4.1

Beantwoording onderzoeksvragen bureauonderzoek

• Welke archeologische waarden zijn in het plangebied aanwezig of kunnen aanwezig zijn? Op welke diepte t.o.v. maaiveld kunnen deze worden verwacht en op welke wijze lopen deze verwachte waarden een risico op verstoring/vernietiging door de uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden? Het plangebied, dat op een kwelderwal is gelegen, heeft een middelhoge verwachting op resten uit de IJzertijd-Middeleeuwen. In het kweldergebied vond vanaf de IJzertijd bewoning plaats op deze kwelderwallen. Het plangebied bevindt zich in een lager gelegen gebied in de periferie van een aantal terpen die vanaf de Vroege Middeleeuwen mogelijk vanaf de Romeinse tijd zijn bewoond. Daarom kan in het plangebied een restant van een terplaag of cultuurlaag aanwezig zijn. Deze zal zich dan direct onder het maaiveld, een bouwvoor of een verstoorde laag, bevinden. Daarnaast bevinden zich mogelijk dieper ingegraven sporen in de kwelderafzettingen.

• Is het plangebied voldoende onderzocht. Zo nee, welke vorm van nader archeologisch onderzoek wordt geadviseerd? Nee, het plangebied is niet voldoende onderzocht. Geadviseerd wordt om een inventariserend veldonderzoek uit te voeren om de bodemopbouw en de mate van intact hiervan te onderzoeken. De FAMKE schrijft een booronderzoek met zes boringen per ha voor (Karterend 1, IJzertijd – Middeleeuwen). 4.2 Advies Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt voor het plangebied geadviseerd een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uit te voeren.

19 (28)

Veldonderzoek

5.1 Inleiding Het inventariserend veldonderzoek (IVO-O) is uitgevoerd conform SIKB BRL 4000 protocol 4003 Overig en bestaat uit; 1. controle aanwezigheid en volledigheid informatie (LS05, LS06 PS05, VS05, VS07); 2. opstelling Plan van Aanpak IVO-Overig (VS01, SP01, VS08); 3. aanmelden onderzoek bij Archis; 4. uitvoeren veldwerk IVO-Overig (VS02, VS03, VS04); 5. melden eerste bevindingen onderzoek bij Archis; 6. uitwerken vondsten en (boor)monsters (VS03, SP02); 7. analyseren resultaten IVO-Overig (VS02, VS03, VS04); 8. opstellen standaardrapport IVO-Overig en waardering (VS05, VS06); 9. opstellen selectieadvies (VS07); 10. aanleveren standaardrapport - afmelden onderzoek in Archis; 11. aanleveren van analoge projectdocumentatie (DS01, DS02, OS17); 12. aanleveren van vondsten en monsters (DS03, OS17); 13. aanleveren digitale gegevens bij e-depot (DS05); 14. verwijderen gedeselecteerde vondsten en monsters (OS13). Het inventariserend veldonderzoek bestaat uit een booronderzoek verkennende fase. De gekozen onderzoeksmethode voor het veldwerk is gebaseerd op de resultaten van het bureauonderzoek (uitmondend in de gespecificeerde archeologische verwachting), het protocol inventariserend veldonderzoek uit de KNA versie 4.1 (protocol 4003).

5.2 Doelstelling en vraagstelling Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en, waar nodig, aanvullen van de op basis van het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde verwachting, zoals deze is geformuleerd in hoofdstuk 3. Met het verkennend booronderzoek is de bodemopbouw en de mate van intactheid daarvan bepaald. Het leidt tot beantwoording van de volgende onderzoeksvragen: • Wat is de bodemopbouw in het plangebied? • Is deze opbouw nog intact? • Zijn (mogelijke) archeologische waarden aanwezig in het plangebied?  Zo ja, op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en het NAP? • In welk opzicht kan op basis van het veldonderzoek de archeologische verwachting worden bijgesteld? • In hoeverre worden de (mogelijke) archeologische waarden bedreigd door de voorgenomen planontwikkeling? • Is het plangebied voldoende onderzocht?  Zo nee, welke vorm van nader archeologisch onderzoek kan worden geadviseerd? 5.3 Methodiek Het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek is verricht op 2 augustus 2021 door D.U. Ewolds (KNA-prospector) en Y. Balkema-Blokzijl. Hierbij zijn 28 handmatige grondboringen verricht met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 centimeter. De boringen zijn uitgevoerd tot 0.3 m in de ongestoorde C-horizont. De boringen zijn gezet in een grid van 40x50 m/verspreid over het plangebied.

De boorpunten zijn uitgezet met behulp van een GPS (SOKKIA GCX2, < 3 cm).

20 (28)

De bodemtextuur en archeologische indicatoren worden beschreven volgens SBB 5.1 van het NITG-TNO waarin onder meer de standaard classificatie van bodemmonsters volgens NEN5104 wordt gehanteerd.13 De opgeboorde grond is onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren, zoals verbrand of bewerkt vuursteen, houtskool, verbrand bot en aardewerk. Verder is gekeken naar bodemverkleuringen die zouden kunnen wijzen op mogelijke vegetatie- en/of cultuurlagen. Er is niet afgeweken van het Plan van Aanpak. Ten tijde van het onderzoek stond er graan op het perceel. Daardoor kon het maaiveld niet goed worden bekeken. Ook bleek tijdens het bezoek aan het gebied dat AMK-terrein 1280 niet (meer) zichtbaar is als hoogte. AMK-terrein 223 is nog duidelijk als relatieve hoogte te onderscheiden.

Afbeelding 5-1 Plangebied tijdens het onderzoek.

5.4 Resultaten en interpretatie De locaties van de boringen worden weergegeven in bijlage 7. De tekeningen van de boorprofielen zijn opgenomen in bijlage 8. Hoewel de zichtbaarheid van het maaiveld slecht was, zijn in het gehele plangebied, met name aan de oostzijde (bij de AMK-terreinen), baksteenfragmenten op het maaiveld waargenomen.

Bosch, 2008; zie ook De Bakker & Schelling, 1989.

21 (28)

5.4.1 Bodemopbouw De laagopeenvolging in de bodemopbouw wordt van boven naar beneden beschreven. Vanaf het maaiveld tot 0,20 à 0,40 m -mv bestaat de bodem uit een donkerbruin uiterst siltig tot zwak zandig matig humeus donkerbruin kleipakket. Dit is geïnterpreteerd als de huidige bouwvoor. In een aantal boringen komt onder de bouwvoor een tweede humeuze laag voor, bestaande uit zandig klei of kleiig zand en donkerder bruin van kleur.14 Dit is geïnterpreteerd als een tweede (recent) begraven bouwvoor. Dit is mogelijk te verklaren door de al verrichte afschuivingen/egalisaties die volgens het onderzoek in 1998 in de jaren ’90 of eerder hebben plaatsgevonden maar in recente jaren hebben volgens de omwonenden ook egalisaties in het gebied plaats-gevonden. In de overige boringen rust de verstoorde bovengrond direct op onverstoorde pakketten kalkrijk grijs tot grijsbruin sterk siltig fijn zand of siltige klei (0,40 - 1,5 m -mv). De top van dit pakket is zwak ijzerhoudend vanwege de fluctuerende grondwaterstand. Dit pakket gaat over in blauwgrijs tot blauw sterk siltig zand met resten schelpen of siltige klei. Deze pakketten zijn geïnterpreteerd als ongestoorde kwelderafzettingen. De bouwvoor is ontkalkt. De ongestoorde kwelderafzettingen zijn kalkrijk. Boringen 22 tot en met 28 zijn ter plaatse van de nieuw te graven watergang geplaatst.

In boringen 25 tot en met 28 is tot 1,20 à 1,50 m -mv bruin tot zwarte matig tot sterk humeuze siltige kalkloze kleipakketten waargenomen. In de bovengrond (0,0-1,00 m -mv) bevat dit pakket resten baksteen en spikkels puin. In boring 25 zijn op 1,20 m -mv wortelresten waargenomen. De kleipakketten zijn los en weinig compact. De kleipakketten zijn geïnterpreteerd als slootvulling. De te graven watergang ligt op de locatie van een voormalige sloot die in de 19e eeuw reeds aanwezig was en in de jaren ’90 van de twintigste eeuw is gedempt (afbeeldingen 2-1 t/m 2-4). 5.4.2 Archeologie In een aantal boringen is baksteengruis waargenomen in de bouwvoor. Op het maaiveld (zeer slecht zichtbaar) zijn ook baksteenfragementen en een enkel klein wandfragment aardewerk (kogelpot) waargenomen met name in boringen 25, 26, 27 en 28. Deze boringen zijn geplaatst in een gedempte sloot die langs de AMK-terreinen loopt.

Boring 02, 06, 07, 08, 09, 11, 15, 16, 19, 20.

22 (28)

Conclusie en advies inventariserend veldonderzoek

6.1 Beantwoording onderzoeksvragen De in paragraaf 5.1 gestelde onderzoeksvragen kunnen als volgt worden beantwoord: Verkennend booronderzoek • Wat is de bodemopbouw in het plangebied? In het plangebied komen klei- en zandpakketten voor die kenmerkend zijn voor kwelderafzettingen. Aan het maaiveld bevindt zich een twintig tot veertig cm dikke bouwvoor bestaande een donkerbruin sterk siltig tot zwak zandig zwak humeus kleipakket. In een aantal boringen bevindt zich onder deze bouwvoor een tweede humeuze laag voor, bestaande uit zandig klei of kleiig zand en donkerder bruin van kleur. Dit is geïnterpreteerd als een tweede (recent) begraven bouwvoor. Ter plaatse van een gedempte verkavelingssloot is tot 1,20 à 1,50 m -mv bruin tot zwarte matig tot sterk humeuze siltige klei waargenomen. In de bovengrond (0,0-1,00 m -mv) bevat dit pakket resten baksteen en spikkels puin. De nieuw te graven watergang ligt op de locatie van deze voormalige sloot die in ieder geval in de 19e eeuw aanwezig was maar mogelijk ouder is en in de jaren ’90 van de twintigste eeuw is gedempt. • Is deze opbouw nog intact? De bodemopbouw is nog gedeeltelijk intact. In een aantal boringen is een slootdemping waargenomen. Uit informatie van omwonenden is gebleken dat in het plangebied al enkele recente ingrepen (egalisaties) hebben plaatsgevonden.

De aangetroffen bodemopbouw duidt op deze mogelijke afschuivingen. Ook is het perceel diep geploegd.

• Zijn (mogelijke) archeologische waarden aanwezig in het plangebied?  Zo ja, op welke diepte ten opzichte van het maaiveld en het NAP?

In een groot deel van het plangebied is geen cultuurlaag waargenomen. In de bouwvoor en op het maaiveld zijn wel diverse fragmenten baksteen en een stukje kogelpot aangetroffen. Deze lijken zich met name te concentreren in het oostelijke deel van het plangebied, nabij de AMK-terreinen en dan specifiek in de vulling van de gedempte sloot. Dieper ingegraven sporen, zoals een greppel of paalgaten, kunnen niet met het booronderzoek opgespoord worden.

• In welk opzicht kan op basis van het veldonderzoek de archeologische verwachting worden bijgesteld? De archeologische waarde van het grootste deel van het plangebied kan als laag worden beschouwd. In het plangebied zijn geen aanwijzingen voor een cultuurlaag, vegetatiehorizont of oud loop-oppervlak aangetroffen. De archeologische indicatoren die zijn aangetroffen, beperken zich tot de (verstoorde) bouwvoor en het maaiveld en dan met name langs de oostelijke grens bij de AMK-terreinen. Vanwege de al opgetreden verstoringen is de kans op intacte archeologische resten of sporen hoogstwaarschijnlijk laag. Ter hoogte van een gedempte sloot wordt een nieuwe watergang gegraven. Aangezien juist hier het terrein direct oploopt en op deze hoger gelegen terreindelen nog een terppakket intact is, blijft de verwachting hier middelhoog.

23 (28)

In hoeverre worden de (mogelijke) archeologische waarden bedreigd door de voorgenomen planontwikkeling? In het grootste deel van plangebied worden naar verwachting geen archeologische waarden meer verwacht. Bij het graven van de watergang kunnen – afhankelijk van de breedte van deze watergang – de oostelijk gelegen terpen aangesneden worden. Ook kan bijvoorbeeld nog dieper ingegraven sporen als een terpsloot aanwezig zijn. Bij het graven van de watergang worden deze pakketten verstoord. Daarnaast bevat de slootdemping mogelijk vondstmateriaal. •

• Is het plangebied voldoende onderzocht?  Zo nee, welke vorm van nader archeologisch onderzoek kan worden geadviseerd? Met uitzondering van de watergang wordt het plangebied als voldoende onderzocht beschouwd. Geadviseerd wordt om de werkzaamheden voor het graven van de nieuwe watergang onder archeologische begeleiding (opgraving) te laten plaatsvinden.

6.2 Conclusie In opdracht van provincie Fryslân heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch onderzoek uitgevoerd op een tweetal percelen nabij Tzummarum, gemeente Waadhoeke. De aanleiding voor dit onderzoek is de voorgenomen egalisatie van het terrein. Uit het bureauonderzoek is gebleken dat het plangebied een middelhoge archeologische verwachting had op archeologische resten uit de IJzertijd – Middeleeuwen vanwege de ligging op een kwelderwal en de bekende terpenreeksen op deze kwelderwallen. Uit het veldonderzoek is gebleken dat in het plangebied geen cultuurlaag of vegetatiehorizont aanwezig is. Daarnaast hebben al diverse verstoringen plaatsgevonden, zoals egalisering ten behoeve van landbouwwerkzaamheden en dempingen van verkavelingsloten. Reliëfverschillen op het terrein, die uitgesprokener waren, zijn daarom verdwenen. De nieuw te graven watergang wordt gegraven op de locatie van gedempte verkavelingssloot die reeds op kaartmateriaal uit de 19e eeuw aanwezig is. Mogelijk is de sloot nog ouder; ze volgt de contouren van de terreinen met terpen uit de Middeleeuwen. Slootvullingen kunnen materiaal uit de bewoningsperiode van deze terpen bevatten. 6.3 Advies Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor het grootste deel van het plangebied geen vervolgonderzoek aanbevolen.

De voorgenomen bodemingrepen kunnen zonder archeologisch voorbehoud worden uitgevoerd. De nieuw te graven watergang wordt ter hoogte van een gedempte verkavelingssloot gegraven. Deze verkavelingsloot dateert in ieder geval uit de 19e eeuw maar is mogeljk ouder (Middeleeuwen) en bevat waarschijnlijk vondstmateriaal afkomstig van de bewoning op de naastgelegen terpen. Daarnaast grenst de nieuwe watergang direct aan AMKterreinen die aangesneden kunnen worden. Daarom wordt geadviseerd gelijktijdig met de graafwerkzaamheden een opgraving – variant archeologische begeleiding uit te voeren. Voorafgaand aan de uitvoering van de archeologische begeleiding, dient een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen te worden opgesteld. Indien bij de uitvoering van de overige werkzaamheden toch onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de minister verplicht (vondstmelding via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: Archis-vondstmelding en de bevoegde overheid). Contactpersoon bij de gemeente Waardhoeke is de heer W. Terpstra.

24 (28)

6.4 Selectieadvies bevoegd gezag Dit rapport is ter goedkeuring voorgelegd aan de bevoegde overheid. Wij wijzen u erop dat de bevoegde overheid op basis van dit rapport een besluit neemt. De mogelijkheid bestaat dat dit besluit afwijkt van het door ons opgestelde advies.

25 (28)

Literatuurlijst en gebruikte bronnen Bakker, H. De & J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. Wageningen, Staring Centrum. Bosch, J.H.A., 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van Standaard boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Utrecht, Deltares. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen & M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek, versie 2.0. SIKB. Exaltus, R.P. & Marinelli, M.G., 2002. Locatie-, studie- en inrichtingsplan glastuinbouwontwikkeling noordwest Fryslвn, provincie Fryslвn : een verfijning van de archeologische verwachtingskaart (FAMKE) in het kader van het Belvedere-beleid, RAAP-rapport 814. G.J. de Langen, De terpenreeks Lidlum-Tzummarum-Minnertsga (groep 14B), gemeenten Franekeradeel en Het Bildt: waarderend archeologisch onderzoek. Amsterdam, 1998. RAAP-RAPPORT 191https://doi.org/10.17026/dans-zk4-gsnk. ahn.maps.arcgis.com. archis.cultureelerfgoed.nl. www.bodemloket.nl. www.topotijdreis.nl.

26 (28)

Bijlage 1

Locatie plangebied

165200,000000

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

166000,000000

166100,000000

583680,000000

583760,000000

584400,000000 584320,000000 584240,000000 584160,000000

583840,000000

Locatie plangebied plangebied Tzummarum Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541 Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:3.000 Formaat: A3

Legenda Grens plangebied grondwerk

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

Nieuwe watergang

120

165000,000000

165100,000000

165200,000000

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

150

180 meter

Esri Nederland, Community Map Contributors

166000,000000

166100,000000

,000000 ,000000 ,000000 583680 583760,000000 583840,000000 583920 584000,000000 584080 P:\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 25-6-2021 11:11:29

583920,000000

584000,000000

584080,000000

584160,000000

584240,000000

584320,000000

584400,000000

584480,000000

165100,000000

584480,000000

165000,000000

Bijlage 2

Geomorfologie

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

584320,000000

4K31

584240,000000 584160,000000 584080

584080,000000

4K31

584000

584000,000000

Geomorfologische kaart

Legenda

Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541

Grens plangebied grondwerk

Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:2.000 Formaat: A3

Nieuwe watergang 3K31 Kwelderwal

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

Beb Bebouwing

Beb

T Terp of hoogwatervluchtplaats

60 meter

165200,000000

583920

plangebied Tzummarum

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

3K31

Esri Nederland, Community Map Contributors

165900,000000

583840

583920,000000

3K31

583840,000000

,000000 ,000000 ,000000 ,000000 P:\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 25-6-2021 11:11:29

584160,000000

584240,000000

584320,000000

165200,000000

Bijlage 3

Bodemkaart

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

584320,000000

165300,000000

584320,000000

165200,000000

584240,000000 584160,000000 584080

bMn15C-VI

584000

Bodemkaart

Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541

Legenda

Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:2.000 Formaat: A3

Nieuwe watergang

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

Kalkarme poldervaaggronden; lichte zavel, profielverloop 5 Oude bewoningsplaatsen

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

bMn15C-V*

60 meter

165200,000000

583920

plangebied Tzummarum

165800,000000

Esri Nederland, Community Map Contributors

165900,000000

583840

583920,000000

584000,000000

|f TERP--

Grens plangebied grondwerk 583840,000000

,000000 ,000000 ,000000 ,000000 P:\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 25-6-2021 11:11:29

584080,000000

584160,000000

584240,000000

|f TERP--

Bijlage 4

AHN

0,85

0,45

1,3

1,13

1,15

1,12

0,66

1,05

1,03

1,12

0,55

0,05

0,93

1,28

-1,14

0,5

0,49

0,94

0,86

0,28

1,19

1,84

0,94

0,34

0,99

0,93

0,69

0,51

1,53

1,6

1,02

0,39

0,93

0,68

1,13

1,21

1,47

1,26

0,57

0,91

0,74

-0,55

0,76

0,77

0,72

1,12

-0,92

0,76

0,9

0,86

0,46

0,93

1,01

0,77

0,51

0,46

1,28

1,23

0,65

0,44

0,6

0,56

0,74

E sriN e d e rla n d ,C o m m u n ityM a pC o n trib u to rs

L e g e n d a Plangebied !

AHN-waarde

A H N :a h n 3 _ 0 5 m _ d tm !

G o F ra H a

O p d ra c h tg e v e r:P ro v in c ieF ry s lâ n P ro je c tn u m m e r:5 1 0 0 3 5 4 1 S ta tu s :D e fin itie f D a tu m :2 0 2 1 -0 8 -1 6 S c h a a l:1 :25 0 0 F o rm a a t:A 4

100

120 meter

\\nlamsfs310.sweco.se\Exchange-Area\FMEServer\Mapmaker\NLDEWO_20210816_c363632b-2f3b-4d59-a23e-95945e62ad10\proj\A4P_AHNahn3_05m_dtm.aprx 2021-08-16 16:26

1,04

Bijlage 5

FAMKE

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

584240,000000 584160,000000 584080 584000

584000,000000

FAMKE

Nieuwe watergang

Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541

streven naar behoud - beschermd

Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:2.000 Formaat: A3

streven naar behoud waarderend onderzoek (terpen)

karterend onderzoek 2 (middeleeuwen)

165300,000000

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

karterend onderzoek 1 (middeleeuwen)

165200,000000

583920

plangebied Tzummarum

Grens plangebied grondwerk

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

100

120 meter

Esri Nederland, Community Map Contributors

165900,000000

583840

583920,000000

Legenda

583840,000000

,000000 ,000000 ,000000 ,000000 P:\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 25-6-2021 11:11:29

584080,000000

584160,000000

584240,000000

584320,000000

165300,000000

584320,000000

165200,000000

Bijlage 6

Archeologie

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

584320,000000

165300,000000

584320,000000

165200,000000

584240,000000 584160,000000

8295

3073912100

584080

584080,000000

1280

2714126100 3200466100

223

3215516100

584000

584000,000000

206

Archeologische gegevens

Nieuwe watergang 16663

Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541

Vondstmeldingen

Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:2.000 Formaat: A3

Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische waarde

Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd

165300,000000

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

Terrein van zeer hoge archeologische waarde

165200,000000

583920

plangebied Tzummarum

Grens plangebied grondwerk

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

100

120 meter

Esri Nederland, Community Map Contributors

165900,000000

583840

583920,000000

Legenda

583840,000000

,000000 ,000000 ,000000 ,000000 P:\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 25-6-2021 11:11:29

584160,000000

584240,000000

7573

165200,000000

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

165900,000000

584320,000000 584240,000000 584160,000000

2055361100 4864345100 2039648100

584080

2240146100

584000

584000,000000

2037882100

Archeologische onderzoeken

Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:2.000 Formaat: A3

Grens plangebied grondwerk

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

Nieuwe watergang Onderzoeksmeldingen

165200,000000

583920

Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

100

120 meter

Esri Nederland, Community Map Contributors

165900,000000

583840

583920,000000

plangebied Tzummarum

Legenda 583840,000000

,000000 ,000000 ,000000 ,000000 P:\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 25-6-2021 11:11:29

584080,000000

584160,000000

584240,000000

584320,000000

2082683100

Bijlage 7

Boorplan

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

584240,000000

165400,000000

584240,000000

165300,000000

28 584160,000000

584080,000000

11 !

584080

584000,000000

17 !

boorpunten

boorpunten watergang

Locatie boringen

plangebied Tzummarum Opdrachtgever:Huizing Projectnummer: 51003541

Status: Definitief Datum: 25-07-2021 Schaal: 1:1.500 Formaat: A3

Grens plangebied grondwerk

Getekend: JJH - Gecontroleerd: LO

Nieuwe watergang Luchtfoto

60 meter

Esri B.V. Nederland, Esri Nederland, Community Map Contributors © Sweco Nederland Alle rechten beeldmateriaal.nl; voorbehouden

165300,000000

165400,000000

165500,000000

165600,000000

165700,000000

165800,000000

583920

Legenda 583920,000000

584000

,000000 ,000000 ,000000 \\NLAMSFS004\Project\101\377115_D&T_GoFraHa_2020\2. Do Work\W200-Conditionering\W204-Archeologie\9_GIS\3 standaard sjablonen\mxd\Tzummarum_archeologie.mxd 28-7-2021 17:40:36

584160,000000

Bijlage 8

Boorprofielen

cm t ov m aaiveld

klei, st erk silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -30

zand, zeer fijn, zwak silt ig, neut raal beige, sporen ijzer, edelm an

-60

zand, zeer fijn, zwak silt ig, grijs, blauw, kleilaagjes 100 -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, bijzonderheidgradat ie bakst een, edelm an, verrom m eld 50

-30

zand, kleiig, zwak hum eus, neut raal grijs, bruin, edelm an -50

zand, m at ig fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, zwak schelpen, edelm an

100

-120

zand, m at ig fijn, m at ig silt ig, laagjes klei, edelm an

150

200

-200

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, m at ig silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -40 50

zand, m at ig fijn, uit erst silt ig, neut raal blauw, grijs, edelm an -50

100

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, neut raal grijs, rest en schelpen, edelm an, kleilaagjes -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, sporen bakst een, edelm an -40

zand, m at ig fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, beige, sporen ijzer, edelm an

100

-100

klei, uit erst silt ig, neut raal grijs, brokken ijzer, edelm an 150 -170

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, zwart , sporen bakst een, edelm an -30

zand, m at ig fijn, uit erst silt ig, neut raal beige, edelm an -60

klei, st erk silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an, com pact e klei

100

150

-150

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, zwak zandig, m at ig hum eus, neut raal bruin, grijs, edelm an -30 50

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal zwart , grijs, edelm an, gevlekt -45

100

zand, st erk silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, zwart , edelm an -30

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, donker bruin, sporen schelpen, sporen bakst een, edelm an, begraven bouwvoor?

-55

100

zand, m at ig fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, edelm an -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, zwart , sporen st een, edelm an, aan het m aaiveld bakst een 50 -70

klei, uit erst silt ig, zwak hum eus, neut raal bruin, grijs, edelm an

100

-120

zand, m at ig fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an

150

-150

klei, st erk silt ig, neut raal grijs, edelm an 200

-200

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, zwak hum eus, neut raal grijs, bruin, edelm an -25 50

klei, st erk silt ig, m at ig hum eus, donker bruin, edelm an, -55

klei, st erk silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an 100 -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, zwak hum eus, neut raal bruin, grijs, edelm an -45

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, rest en schelpen, edelm an

100 -130

klei, st erk silt ig, neut raal grijs, blauw, edelm an

150

-150

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, sporen bakst een, edelm an -40

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, zwak hum eus, licht bruin, edelm an -70

klei, m at ig zandig, neut raal grijs, laagjes zand, sporen ijzer, edelm an

100

150

-150

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -40 50

klei, zwak zandig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an -60

100

klei, m at ig silt ig, neut raal grijs, edelm an -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -20

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an,

100

150

-150

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -35

zand, zeer fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an

100

150

-150

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -20 50

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, donker bruin, bruin, edelm an -45

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an 100 -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -20

zand, zeer fijn, st erk silt ig, zwak hum eus, donker bruin, edelm an

-50

zand, st erk silt ig, neut raal grijs, sporen ijzer, edelm an 100 -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -25

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, neut raal grijs, zwak ijzer, edelm an

100

150

-150

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -30 50

zand, zeer fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, zwak ijzer, edelm an -40

klei, m at ig silt ig, neut raal grijs, zwak ijzer, edelm an 100 -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -30

klei, uit erst silt ig, zwak hum eus, donker bruin, bruin, edelm an, kalkarm

-55

zand, m at ig fijn, st erk silt ig, neut raal grijs, zwak ijzer, edelm an, kalkarm

100

-120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, edelm an -35

zand, zeer fijn, uit erst silt ig, neut raal grijs, zwak ijzer, zwak schelpen, edelm an

100 -110

klei, st erk silt ig, neut raal grijs, edelm an -140

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, uit erst silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, grijs, sporen bakst een, edelm an, kalkloos 50

-50

klei, m at ig silt ig, neut raal grijs, edelm an, kalk -80 100

klei, m at ig silt ig, neut raal grijs, blauw, edelm an, kalkrijk -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

bodem profielen sch a a l 1 :5 0 onderzoek project code get ekend conform

Tzu m m a r u m 377115/ 51003541 N EN 5 1 0 4

cm t ov m aaiveld

klei, st erk silt ig, m at ig hum eus, neut raal bruin, grijs, edelm an, kalkloos -35

klei, m at ig silt ig, neut raal grijs, blauw, rest en ijzer, edelm an, kalkarm

100

-100

klei, m at ig silt ig, neut raal blauw, edelm an, kalkrijk -120

t ype g r on d b or in g dat um 0 2 -0 8 -2 0 2 1 boorm eest er V e ld w e r k e r

cm t ov m aaiveld

klei, st erk silt ig, zwak hum eus, neut raal bruin, edelm an 50

-50

zand, st erk silt ig, neut raal grijs, edelm an, kalkarm -70

klei, st erk silt ig, neut raal grijs, edelm an, kalrijk

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=waadhoeke&id=acbebd3d-9211-45e1-be29-474175ddb8a7