Bijlage 1 Programmabegroting 2027
Tekst van het document
Programmabegroting 2027 Datum: 20 oktober 2026 Reg.nr.: 2026-255766
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 2 Inhoudsopgave 1. Voorwoord .......................................................................................................................................3 2. Algemene beschouwingen ...............................................................................................................4 Uitgangspunten ...............................................................................................................................4 Begroting in evenwicht ....................................................................................................................6 Doelenbomen, beleidsindicatoren en SDG's ...................................................................................9 3 Programmabegroting ......................................................................................................................11 Programma 1 Bestuur en Ondersteuning ......................................................................................11 Programma 2 Veiligheid ................................................................................................................17 Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat .............................................................................23 Programma 4 Economie
................................................................................................................28 Programma 5 Onderwijs ................................................................................................................35 Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie .....................................................................................40 Programma 7 Sociaal Domein .......................................................................................................47 Programma 8 Gezondheid en Duurzaamheid ...............................................................................59 Programma 9 Wonen en fysieke leefomgeving .............................................................................68 Algemene Dekkingsmiddelen ........................................................................................................74 4 Paragrafen ......................................................................................................................................80 Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................81 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................86 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen
.....................................................................................116 Paragraaf Financiering .................................................................................................................124 Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................128 Paragraaf Verbonden partijen .....................................................................................................133 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................141 Paragraaf Openbaarheid .............................................................................................................145 Paragraaf Taakstellingen .............................................................................................................146 Paragraaf Duurzaamheid .............................................................................................................149 5 Financiële begroting .....................................................................................................................152 6 Bijlagen .........................................................................................................................................164 6.1 Taakvelden
.............................................................................................................................164 6.2 Toelichting structurele mutaties in de reserves ....................................................................169 6.3 Inkomensoverdrachten en subsidies .....................................................................................170 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 3 1. Voorwoord We zijn verheugd u de programmabegroting voor 2027 aan te kunnen bieden. In 2026 waren er gemeenteraadsverkiezingen. De drie grootste partijen hebben met elkaar een akkoord bereikt; het coalitieakkoord Hjoed dwaan wat moarn freget. Dit akkoord is uitgewerkt in een collegeprogramma met dezelfde titel. In het collegeprogramma zijn de ambities uit het coalitieakkoord uitgewerkt. In deze programmabegroting zijn alle doelen en activiteiten uit het collegeprogramma in de tekst opgenomen. Ook is het collegeprogramma financieel vertaald. In de bijlagen bij het collegeprogramma is de financiële vertaling getoetst aan de beschikbare middelen, waarbij ook ruimte is gevonden voor een aantal belangrijke lopende zaken. De financiële bijlagen zijn verwerkt in begrotingswijziging 1, die bij de besluitvorming over deze programmabegroting is gevoegd.
De komende jaren werken we verder aan preventie in het sociale domein, richten we ons op de huisvestingsproblematiek en op de mobiliteit binnen onze gemeente. Er is geld beschikbaar voor verduurzaming en voor stads- en dorpsvernieuwing. Ook bereiden we ons voor op het jubileumjaar 2028. We gaan verder met de ontwikkeling van het gebied Bloemketerp, en realiseren ons dat we daarmee voor forse investeringen komen te staan. Het financiële perspectief voor onze gemeente is alleen in 2027 nog positief. Daarna toont het meerjarenperspectief negatieve cijfers. We krijgen onze begroting dan niet meer sluitend. Daarom is het proces "Plan van aanpak sluitende begroting 2028" opgestart, ondersteund door het onderzoeksrapport "Toekomstbestendige begroting". We zijn daarom terughoudend met het aangaan van nieuwe structurele verplichtingen, die tot grotere tekorten leiden. Het college stelt daarom ook voor om het saldo van de begroting 2027 niet structureel maar incidenteel in te zetten. Hiermee kunnen we toch stappen zetten voor onze inwoners én rekening houden met de financiële situatie van de gemeente. We blijven alert op ontwikkelingen en sturen bij waar nodig. Franeker, 20 oktober 2026 namens het college van B&W N.A. van de Nadort, burgemeester J.K. IJkema, secretaris Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 4 2.
Algemene beschouwingen Uitgangspunten Gemeente Waadhoeke is financieel gezond en wil dat ook blijven. Belangrijk is welke uitgangspunten we hanteren bij het maken van keuzes die passen bij een verantwoord financieel beleid. De uitgangspunten die we hanteren bij het maken van de kadernota en begroting zijn ieder jaar in grote lijnen hetzelfde. Dit komt omdat ze voortvloeien uit landelijke wetgeving zoals het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en gemeentelijk beleid zoals de Financiële verordening en de nota's Reserves en voorzieningen en Activering, waardering en afschrijving. Daarnaast is de begrotingscirculaire die de provincie jaarlijks publiceert van belang. Daarin staat relevante en actuele informatie over de wijze waarop zij onze begroting en meerjarenraming beoordeelt vanuit het financieel toezicht. De voorgestelde begroting wordt opgesteld in lijn met de uitgangspunten zoals eerder beschreven in de kadernota 2027-2030. Hierna beschrijven we de belangrijkste uitgangspunten voor de begroting 2027. 1. Programma-indeling De Financiële verordening schrijft voor dat met ingang van de nieuwe raadsperiode een besluit wordt genomen over de programma-indeling. We blijven de komende vier jaar de bestaande programma- indeling hanteren. 2.
Paragraaf Duurzaamheid Met het toevoegen van een duurzaamheidsparagraaf laten wij als organisatie zien dat wij duurzaamheid belangrijk vinden. Ook spelen wij in op de Europese ontwikkelingen waarbij grote bedrijven verplicht zijn gesteld om over duurzaamheid te rapporteren en het de verwachting is dat ook overheden dit vroeg of laat zullen moeten doen. De nieuwe duurzaamheidsparagraaf gaat over onze eigen bedrijfsvoering en is geen vervanging van de duurzaamheidsagenda en de wijze waarop wij daar over rapporteren. Daarom is het ook niet passend deze onder te brengen bij programma 8. We gaan klein beginnen door te werken met bestaande data en zien het als een groeimodel. 3. Ruimte nieuw beleid In de jaren 2027-2030 is jaarlijks € 250.000 cumulatief beschikbaar voor nieuw beleid. Dit willen we inzetten voor de uitwerking van het coalitieakkoord. 4. Onvoorzien structureel In de Financiële verordening staat dat er een bedrag onvoorzien structureel van minimaal € 1 per inwoner wordt opgenomen (meerjarig cumulatief). 5. Dekking incidentele lasten Incidentele lasten worden gedekt door incidentele baten of door bestemmingsreserves dan wel Algemene Reserve (AR). 6. Indexering uitgaven Aan de inkomstenkant wordt in de uitkeringen van het Rijk en eigen inkomsten zoals OZB rekening gehouden met indexering. De uitgaven worden niet automatisch geïndexeerd.
Alleen die uitgaven waarvan duidelijk is dat indexering onontkoombaar is, zoals loonkosten eigen personeel in verband met nieuwe CAO-periode. Ook bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, tarieven Omrin en Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 5 dergelijke worden geïndexeerd. Het resterende bedrag tussen inkomsten en uitgaven wordt als stelpost voor loon- en prijscompensatie in de begroting opgenomen. 7. Inflatiecorrectie Onroerende Zaak Belasting (OZB) Voor de OZB passen we jaarlijks een inflatiecorrectie toe. In het coalitieakkoord staat: "Het verhogen van de OZB (onroerendezaakbelasting) voor inwoners en ondernemers, naast de reguliere inflatiecorrectie, is voor ons de minst gewenste optie." 8. Kostendekkendheid afval en riool De tarieven voor afvalstoffen- en rioolheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor afval en riool. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering. Het coalitieakkoord zegt hierover het volgende: "Vanaf 2028 maken we de rioolheffing stapsgewijs kostendekkend, onder andere via tariefdifferentiatie." Dit moet nog verder uitgewerkt worden. 9.
Dotatie in verband met het water- en rioleringsplan (WRP) Om de voorziening riolering toereikend te houden wordt er in de planperiode ieder jaar een extra dotatie van € 95.000 aan de voorziening riolering gedaan waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven. 10. Structureel begrotingsevenwicht De baten en lasten moeten structureel in evenwicht zijn in de eerste jaarschijf. Het toezichtskader van de provincie biedt ons deze ruimte. 11. Plafond BTW compensatiefonds Voor de ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) houden we rekening met 100% van de laatst gerealiseerde ruimte. 12. Middelen Jeugd De laatste informatie betreffende de geldstromen rondom de Hervormingsagenda Jeugd wordt verwerkt. Er worden stelposten opgenomen daar waar deze door de toezichthouder provincie worden toegestaan. 13. Middelen uitvoering klimaat- en energiebeleid De specifieke uitkering voor CDOKE is voor 2026 en 2027 omgezet naar een decentralisatie-uitkering. Omdat de verwachting is dat de middelen ook na 2028 beschikbaar worden gesteld, hebben we de middelen structureel opgenomen in de begroting 2027 en het meerjarenperspectief 2028-2030. Daarbij is het belangrijk dat zowel de baten als de aan de middelen verbonden lasten opgenomen worden.
In de kadernota is er vanuit gegaan dat de lasten en baten gelijk zijn en dus geen financieel effect hebben. Het gaat in Waadhoeke om afgerond € 1,6 miljoen jaarlijks. 14. Surplus AR Dit betreft de mogelijkheid om de ruimte (surplus) in de AR boven de risiconorm deels als structureel dekkingsmiddel in te zetten. Deze optie is eind 2024 verwerkt in de notitie structurele en incidentele baten en lasten van de commissie BBV. Het daadwerkelijk inzetten van het surplus is een keuze, die per jaar bij de begroting wordt beoordeeld. Vanwege de sluitende begroting 2027 is er geen noodzaak dit uitgangspunt toe te passen. 15. Mogelijkheden specifieke stelposten onderuitputting De VNG wijst in haar begrotingsadvies op de mogelijkheid tot het opnemen van specifieke stelposten onderuitputting, die na toestemming van de toezichthouder kunnen worden benut. Hier zijn strenge voorwaarden aan verbonden. Met specifiek stelposten wordt gedoeld op de onderuitputting Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 loonkosten en de onderuitputting kapitaallasten. Als deze opgenomen mogen worden biedt overigens alleen incidenteel ruimte. Het daadwerkelijk inzetten van dergelijke stelposten is een keuze, die per jaar bij de begroting wordt beoordeeld. Vanwege de sluitende begroting 2027 is er geen noodzaak dit uitgangspunt toe te passen.
Begroting in evenwicht De basis voor de begroting is de kadernota 2027-2030, met daarin gepresenteerd de structurele begrotingsruimte. Alleen in 2027 is er ruimte, daarna toont de meerjarenraming negatieve cijfers. Op 22 oktober jl hebt u het collegeprogramma en de uitwerking in de financiële vertaling besproken. De besluitvorming van 22 oktober is niet verwerkt in de nu voorliggende programmabegroting, maar in begrotingswijziging 1 die is toegevoegd aan het agendapunt programmabegroting. Bij de gebruikelijke doorrekening van de budgetten naar 2027 zijn er nog aanvullende mutaties verwerkt met een autonoom karakter. Nadere toelichting vindt u in hoofdstuk 5 Financiële begroting. De jaarschijf 2027 sluit met een positief saldo van afgerond € 849.000. De bijgewerkte meerjarenraming geeft hetzelfde beeld als in de kadernota: alleen de jaarschijf 2027 sluit met een positief saldo. De jaren 2028 en verder zijn negatief. Het meerjarenperspectief sluit in 2030 met een negatief saldo van afgerond € 3,4 miljoen. De verhoging van de verwachte kapitaallasten voor de scholen op Bloemketerp door het toepassen van het nieuwe kwaliteitskader IHP (zie raad 5 november 2026) is tevens in deze meerjarenraming verwerkt. Het negatieve saldo 2030 loopt op naar afgerond € 4,1 miljoen.
Tevens is inbegrepen de jaarlijkse cumulatieve uitzetting van € 250.000 voor structurele kosten uitvoering coalitieakkoord, ook bekend als 'budget nieuw beleid'. Meerjarenraming 2027-2030 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kadernota structureel beschikbare ruimte | 1.638 | -792 | -1.655 | -4.023 Incidenteel ingezet in 2027 | -126 Incidenteel naar reserve Bloemketerp | -1.200 | -1.200 Prognose meerjarenraming kadernota | 312 | -1.992 | -1.655 | -4.023 Mutaties doorrekening begroting | 536 | 626 | 506 | 626 Nieuwe meerjarenraming stand programmabegroting | 849 | -1.366 | -1.149 | -3.397 Effect kwaliteitskader IHP - scholen Bloemketerp | -678 Nieuwe meerjarenraming inclusief effect kader IHP | 849 | -1.366 | -1.149 | -4.075 De begroting 2027 is structureel in evenwicht. De structurele ruimte wordt in 2027 incidenteel ingezet. Overeenkomstig de kadernota wordt € 1,2 miljoen aan de reserve Bloemketerp toegevoegd. De resterende structurele ruimte wordt gebruikt voor dekking van incidentele aanvragen. Dit is overeenkomstig de werkwijze van voorgaande jaren. De concrete invulling loopt via het collegeprogramma en de besluitvorming van de raadsvergadering van 22 oktober 2026. De uitwerking van de berekening structureel begrotingsevenwicht vindt u eveneens in hoofdstuk 5 Financiële begroting.
De provincie hanteert voor het financieel toezicht op gemeenten het gemeenschappelijk financieel toezichtkader 2020 Gemeenten (GTK). Eén van de toetsingsregels is dat de eerste jaarschijf 6 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Bij de kadernota zijn een tweetal taakstellingen opgenomen voor 2027, die bij de begroting 2027 concreet zijn ingevuld. De toelichting vindt u in de paragraaf Taakstellingen. Daarmee voldoet deze begroting 2027 aan deze regel. De verwachting is dat bij Waadhoeke in 2027 het repressief toezicht van toepassing zal zijn. In meerjarenperspectief is nog wel sprake van taakstellingen. Dit is in onderstaande tabel zichtbaar gemaakt (zie ook de paragraaf taakstellingen). Bedragen x € 1.000 Meerjarenraming 2027 - 2030 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Meerjarenraming met bezuinigingstaakstelling | 849 | -1.366 | -1.149 | -3.397 Effect kwaliteitskader IHP - scholen Bloemketerp | -678 Nieuwe meerjarenraming inclusief effect Kader IHP | 849 | -1.366 | -1.149 | -4.075 Bezuinigingstaakstelling | 350 | 600 | 850 | 850 Meerjarenraming zonder bezuinigingstaakstelling | 499 | -1.966 | -1.999 | -4.925 Niet financieel vertaalde ontwikkelingen Er zijn altijd ontwikkelingen die structurele kosten met zich meebrengen en daardoor van invloed zijn op de begroting.
Zoals: | Exploitatie De Trije | Stationsgebied Franeker | Huisvesting Buitendienst | Beheer en onderhoud nieuwe investeringen openbare ruimte | Verkenning herbestemming Oude Smidse | Invoering Diftar | Uitkomsten pilot Groeituin | Toekomst Stadhuis Franeker | Bestemming begraafplaatshuis | Gratis Aktyf Waadhoeke (structureel) | Gratis Aktyf Waadhoeke 65+ | Voorbereidingskosten gebiedsontwikkeling Bloemketerp | Verwijderen pylonen en herinrichting Breedeplaats Franeker. Gezien de beperkte structurele financiële ruimte in de komende jaren zullen we er niet aan ontkomen om financiële ruimte te maken in de begroting als bovenstaande ontwikkelingen tot uitvoering moeten worden gebracht. Hiervoor is het proces sluitende begroting 2028 gestart. Algemene reserve Als laatste informeren wij u over de stand van zaken van de algemene reserve (AR). De berekening van het saldo en verloop van de AR zoals opgenomen in onderstaande tabel is berekend op basis van de stand van begrotingswijziging 7 van 2026. Conform de kadernota 2027-2030 is € 145.000 onttrokken per 2027 ter dekking van de incidentele autonome ontwikkelingen. Dit resulteert in een berekende eindstand 2027 van afgerond € 18.275.000. Gedurende het proces opstellen begroting 2027 zijn er geen begrotingswijzigingen meer vastgesteld.
Met andere woorden de stand in onderstaande tabel is de meest actuele stand. Volgens ons financieel beleid is de ruimte in de algemene reserve (AR) boven de risiconorm beschikbaar voor het dekken van incidentele uitgaven. Het coalitieakkoord is duidelijk over de nieuwe berekening van de risiconorm en de ondergrens van de AR. In deze programmabegroting is de nieuwe rekenmethode toegepast. De uitwerking van deze berekening geeft een risiconorm van 7 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 afgerond € 11,5 miljoen. Zie ook de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. De ondergrens van de AR door de coalitie bepaald op € 10,0 miljoen. Voor de berekening van incidentele ruimte geldt de hoogste waarde, dus € 11,5 miljoen. Surplus AR Bij de uitgangspunten is de conclusie opgenomen, dat er geen noodzaak is om dit toe te passen in de begroting 2027, omdat er een positief saldo is. De risiconorm is berekend op € 11,5 miljoen. Dit biedt incidentele ruimte, die is meegenomen in de financiële vertaling van het collegeprogramma.
Bedragen x € 1.000 Stand per 31-12 (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Uitgangspositie | 18.275 | 18.275 | 18.275 | 18.275 Geen begrotingswijziging | 0 | 0 | 0 | 0 Actuele stand | 18.275 | 18.275 | 18.275 | 18.275 8 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 9 Doelenbomen, beleidsindicatoren en SDG's Met het model van de doelenbomen wordt de relatie gelegd tussen de w-vragen ‘wat willen we bereiken’ en ‘wat gaan we ervoor doen’. In de beantwoording van deze twee vragen brengen we eerst de beleidsdoelen in beeld, en daarna geven we een overzicht van de belangrijkste activiteiten waarmee we die doelen denken te bereiken. De actualisatie en aanscherping van dit model is een continu proces. De doelenbomen zijn aangepast op basis van het coalitieakkoord, de teksten zijn hierop aangepast en de aansluiting tussen beleidsdoelen en uitvoering is verbeterd. Wat u vorig jaar onder het kopje ‘Ontwikkelingen’ heeft kunnen lezen, vindt u dit jaar mogelijk bij ‘Beleid’ terug. Daarnaast letten we op het gebruik van duidelijke en eenduidige taal. Dit jaar is ook gekeken naar de presentatie van de programma's als geheel; het moderniseren van de programmabegroting met het oog op de leesbaarheid en logica van de programma’s. Financieel gezien betekent dit geen wijzigingen. En ook belangrijk: we houden ons aan de programma-indeling zoals in de kadernota vastgesteld door de raad.
Het gaat concreet om enkele woorden updaten, omdat de voorschriften hier toch wat gedateerde begrippen hanteren. En een paar praktische problemen oplossen waar we elk jaar tegenaan lopen. De titels van de programma's hebben we een update gegeven. Daarnaast hebben wij de toelichting op het beleidsterrein Recreatie& toerisme gecombineerd in programma 4, vanwege de beleidsmatige vervlechting. In programma 6 bij het onderdeel recreatie is een verwijzing opgenomen. Ook dit jaar werken we met de verplichte set beleidsindicatoren die voorgeschreven is vanuit het BBV; deze staan aan het eind van elk programma. Op www.waarstaatjegemeente.nl zijn de uitkomsten van de indicatoren voor Waadhoeke te vinden. Op deze website zijn ook cijfers verzameld over de brede welvaart. De statistieken voor Waadhoeke zijn ook te vergelijken met die van andere gemeenten. Werken met de duurzame ontwikkelingsdoelen Cirkel met alle 17 Sustainable Development Goals De ‘Sustainable Development Goals’ (SDG’s) van de Verenigde Naties, oftewel de duurzame ontwikkelingsdoelen, zijn blijvend opgenomen in de programma's. Deze integrale langetermijndoelen zijn universeel en breed toepasbaar. Onze verkenning sluit aan bij die van andere gemeenten en bij het CBS dat de monitor Brede Welvaart met de SDG’s heeft verbreed.
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 10 De logo’s van de relevante doelen aan het begin van elk programma in de tekst op te nemen. Hieronder vindt u een overzicht van alle 17 SDG’s. Afbeelding van alle 17 Sustainable Development Goals. Hieronder wordt elke afbeelding toegelicht 1. Alle vormen van armoede tegengaan 2. Geen honger, wel duurzame landbouw en goede voeding 3. Goede gezondheid en welzijn 4. Goede kwaliteit van onderwijs 5. Dezelfde rechten en kansen voor mannen en vrouwen 6. Schoon water en sanitaire voorzieningen en duurzaam omgaan met water 7. Betaalbare duurzame energie 8. Goede banen, duurzame economische groei en eerlijke verdeling van welvaart 9. Duurzame industrie, innovatie en infrastructuur 10. Minder ongelijkheid in een land en tussen landen 11. Duurzame, veilige en veerkrachtige steden en gemeenschappen 12. Verantwoorde consumptie en productie 13. Klimaatverandering tegengaan 14. Duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën 15. Beschermde ecosystemen, bossen en biodiversiteit 16. Vrede, veiligheid en rechtvaardigheid 17. Wereldwijde samenwerking om de doelen te bereiken
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 11 3 Programmabegroting Programma 1 Bestuur en Ondersteuning De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 11, 16 en 17 Beleid We nemen deel in talloze samenwerkingen, lokaal, regionaal en landelijk, en we kiezen voor 'Nabij besturen'. ‘Nabij besturen’ betekent voor onze dienstverlening: klantgericht, inclusief, begrijpelijk, transparant, vooral digitaal en persoonlijk. We kiezen voor een informatieve en interactieve bestuursstijl dichtbij onze inwoners, ondernemers en organisaties. Onze dienstverleningsvisie 2025- 2030 is de leidraad voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie. In september 2025 is de geactualiseerde dienstverleningsvisie vastgesteld. Onze dienstverlening is vooral digitaal en altijd persoonlijk. De inwoner kiest zelf op welke manier contact wordt opgenomen met de gemeente. Dit kan telefonisch, per e-mail of via de website. Daarnaast blijft persoonlijk contact altijd mogelijk, bijvoorbeeld aan de balies in Franeker en St.- Annaparochie. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de voorbereiding en uitvoering van gemeentelijk beleid. Nieuw beleid wordt samen met de gemeenteraad ontwikkeld; de taak van de raad is daarbij kaderstellend, en de raad stelt het benodigd budget beschikbaar.
Het maken van nieuw beleid gebeurt op een actieve manier: we betrekken onze inwoners, ondernemers en organisaties tijdig bij het maken van keuzes in ons beleid. We zoeken daarbij steeds naar integraliteit; naar de samenhang tussen de diverse onderwerpen waar we als gemeente mee bezig zijn. Zo ontstaat draagvlak, en is er ruimte voor creatieve ideeën die aansluiten bij wat er nodig is of waar behoefte aan is. Feiten en analyse zijn daarbij van belang, zodat er niet iets wordt ontwikkeld dat onhaalbaar of onwenselijk is. Vanuit de plicht tot actieve informatievoorziening zorgt het college voor terugkoppeling van resultaten van beleid naar de raad. De raad toetst of doelen gehaald en budgetten niet overschreden worden. Naast deze bestuurlijke taken is het college van B&W verantwoordelijk voor wettelijke (dienstverlenende) taken op het gebied van onder meer burgerzaken, verkiezingen en de Wet Open Overheid. Het onderwerp Nabij Besturen is niet meer afzonderlijk zichtbaar onder "wat willen we bereiken" maar integraal opgenomen onder "Dienstverlening". Bestuurlijk kader Harmonisatiebeleid; Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; Dienstverlening doen we samen - visie dienstverlening 2030; Handvest servicebeloften Waadhoeke; Visie op Nabij Besturen.
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 12 Ontwikkelingen Programma Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028 Het nieuwe coalitieakkoord zet in op de ontwikkeling van Waadhoeke op de lange termijn. We versterken onze positie in de regio en richting het Rijk en Europa, zodat we onze belangen goed kunnen behartigen en kansen benutten. We intensiveren onze samenwerking door actief deel te nemen aan regionale, nationale en Europese programma's en netwerken. Dit doen we met stevige belangenbehartiging, gerichte lobby, sterke netwerken en het actief benutten van financieringsmogelijkheden. Van hieruit richten we ons op de volgende opgaven. We werken samen met onze regionale partners aan de uitvoering van de Regio Deal Noardwest- Fryslan. Deze Regio Deal draagt bij aan het realiseren van belangrijke maatschappelijke en economische opgaven en fungeert tegelijkertijd als cofinancieringsbron voor diverse ambities uit de programmabegroting, zoals het sociaaleconomisch actieprogramma, het creëren van ontmoetingsplekken, ondermijning en een natuurinclusief platteland. Daarnaast werken we via het Nationaal Programma Vitale Regio's samen met het Rijk aan een herijking van de landelijke beleids- en investeringslogica. Daarbij zetten we in op een sterkere en meer gelijkwaardige samenwerking tussen Rijk en regio, gebaseerd op een langjarige regionale agenda.
We zoeken actief aansluiting bij Europese samenwerkingsverbanden en versterken we de positie van Waadhoeke via een gerichte lobby- en netwerkagenda. Zo zorgen we ervoor dat regionale belangen optimaal worden behartigd en beschikbare middelen maximaal worden benut voor de opgaven van onze gemeente. Dienstverlening De nieuwe participatieverordening dient als basis voor het vast te stellen participatiebeleid, waarbij we o.a. de mogelijkheden van het instellen van een ouderenraad onderzoeken. We experimenteren met participatie-instrumenten zoals een burgerberaad en het uitdaagrecht (Right to Challenge). Programma Ontwikkelperspectief - Wat willen we bereiken? Een goede sociaal-economische structuur Een hoogwaardig aanbod voor toerist en recreant; de lokale cultuur en landschappen koesteren Een gemeente met ontwikkelkracht mede gevoed door inwoners en organisaties en bedrijven Vitale en veerkrachtige dorpen en stad Landschap, natuur en landbouw versterken elkaar duurzaam Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 13 Programma Ontwikkelperspectief - Wat gaan we daarvoor doen? Een goede sociaal-economische structuur Met lijn A 'Waadhoeke - In positie en krachtig in de regio' werken we aan het versterken van de sociaaleconomische structuur via 14 businesscases uit het sociaaleconomisch actieplan (SEAP III) door: Het versterken van uitvoeringskracht en samenwerking binnen het mkb.
Het starten van innovatietafels voor ondernemers met creatieve ideeën. Een ondernemers- en mentorprogramma voor het faciliteren van ondernemers met kennis. Een platform agrifoodhub voor samenwerking en innovatie. Een platform maritieme hub voor samenwerking en innovatie. Bedrijventerreinen aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken. Het versterken van het organiserend vermogen van bedrijventerreinen. De regio te positioneren als aantrekkelijke plek om te wonen, werken en ondernemen. Het professionaliseren van de toeristische regiomarketing en het vergroten van de samenwerking in de toeristische sector. Het project leren en werken in eigen regio. Een opleidingsaanbod te creëren dat is afgestemd op de vraag en aanbod van de regionale arbeidsmarkt Een werkcarrousel per sector waarbij we potentiële werknemers koppelen aan bedrijven. Een verbeterplan voor arbeidsmigranten met aandacht voor wonen, werken en sociale integratie. Het uitbouwen en zichtbaar maken van de onderwijs- en baanmogelijkheden voor jongeren met een HBO/WO-opleiding in de regio.
Een hoogwaardig aanbod voor toerist en recreant; de lokale cultuur en landschappen koesteren Met lijn B 'Beleven - Genieten tussen wad en stad' werken we aan een hoogwaardig aanbod door: Samen met andere betrokken stakeholders een bijdrage te leveren aan het promoten van de Wereld Erfgoederen Planetarium en Waddenzee en daarbij de verbinding met andere culturele hotspots op te zoeken. Het realiseren van voorzieningen die de beleefbaarheid van de Waddenzee vergroten. Samenwerken in de verdere professionalisering van de Academie van Franeker. Verdere uitwerking van een bredere functie van het raadhuis van Franeker. Vitale en veerkrachtige dorpen en stad Met lijn C 'Fijn leven - vitale en veerkrachtige dorpen en wijken' werken we aan de kwaliteit van leven door: Dorpen en wijken in Waadhoeke de mogelijkheid bieden om ondersteuning te ontvangen van Fryslân Bloeit voor het organiseren van een bloeiweek. Het borgen van het belang van de buurt als gezonde en sociale leefomgeving (ontmoeten) en dit onderwerp op bovenregionale en strategische agenda’s krijgen. We onderzoeken deelname aan de nieuwe provinciale DOM-regeling.
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 14 Landschap, natuur en landbouw versterken elkaar duurzaam Met lijn D 'Ons landschap - Duurzame oogst voor de toekomst' werken we aan de versterking van het landschap door: Deelname aan Greidhoeke plus met focus op een natuurinclusief platteland. Deelname aan een initiatief waarbij gemeentelijke groene reststromen beschikbaar worden gesteld voor toepassing in de agrarische sector. Deelname aan een Friese samenwerking van overheden op het gebied van landbouw en landelijk gebied. Dienstverlening - Wat willen we bereiken? Wij werken klantgericht en inclusief Onze dienstverlening is begrijpelijk en transparant Een professionele, betrouwbare en voor iedereen toegankelijke overheid Onze dienstverlening verloopt vooral digitaal en is persoonlijk Minder en eenvoudiger regels leiden tot betere dienstverlening Dienstverlening - Wat gaan we daarvoor doen? Wij werken klantgericht en inclusief De uitkomsten van het klanttevredenheidsonderzoek (2026) gebruiken om gericht klantprocessen te verbeteren en waar nodig één of meerdere klantreizen uit te voeren. Data wordt gebruikt om gericht verbeteringen door te voeren (o.a. bemensing serviceloket St.-Annaparochie, bezorgen reisdocumenten en openingstijden). Het gemeentelijk serviceloket St. Annaparochie blijven we structureel aanbieden.
We passen de uitgangspunten van de inclusie agenda toe op de visie op dienstverlening. Deelname aan een landelijk project rondom eenduidige toegang (fysiek en digitaal). De uitkomsten van de verschillende klantreizen geven richting aan de verbeteringen van onze dienstverleningsprocessen, waarbij de ervaring van de inwoner leidend is. We zetten het instrument klantreizen structureel in. Wij richten MijnWaadhoeke voor onze inwoners in. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Onze dienstverlening is begrijpelijk en transparant | We formuleren een norm voor (wat we wanneer willen bereiken op het gebied van) begrijpelijke communicatie. | We ontwikkelen een instrument voor kwaliteitsborging begrijpelijke communicatie. | We prioriteren (de inzet voor) (die kwaliteitsnorm) begrijpelijke communicatie. | We gebruiken de samenwerking met IDO (Informatiepunt Digitale Overheid bij de bibliotheek) om verbeteringen door te voeren. Onze dienstverlening verloopt vooral digitaal en is persoonlijk | Doorontwikkeling van de digitale dienstverlening waarbij we toewerken naar een MijnWaadhoeke omgeving. | De website wordt geoptimaliseerd met behulp van AI. | Onderzoeken Common Ground variant website. | We voldoen aan de Wmebv (Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer) in onze digitale dienstverlening.
Minder en eenvoudigere regels leiden tot betere dienstverlening | In het transitieplan voor het Omgevingsplan werken we aan het verminderen van regeldruk. | Voor evenementenorganisaties verlagen we de regeldruk door in te zetten op meerjarige subsidie en vergunningen. | We ontwikkelen beleid voor inwonersparticipatie en overheidsparticipatie. | We ontwikkelen een toolkit participatie-instrumenten. | We starten een participatie-kwaliteit-bevorderings-proces. Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -6.708 | -5.207 | -5.169 | -5.044 | -4.754 | -4.854 Baten | 1.195 | 826 | 826 | 826 | 586 | 586 Saldo voor bestemming | -5.513 | -4.381 | -4.344 | -4.219 | -4.169 | -4.269 Dotatie/beschikking reserves | 1.285 | 619 | 0 | 0 | 0 | 0 Saldo na bestemming | -4.228 | -3.762 | -4.344 | -4.219 | -4.169 | -4.269 15 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 16 Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken Beleidsindicatoren N.v.t. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 17 Programma 2 Veiligheid De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 5, 8, 16 Beleid De gemeente heeft, als eerste overheid, een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid van haar inwoners.
Dit programma omvat crisisbeheersing, brandweer en openbare orde en veiligheid. Veiligheid is een breed begrip. Het begrip veiligheid is onder te verdelen in sociale en fysieke veiligheid. Sociale veiligheid heeft betrekking op criminaliteit, op ernstige vormen van overlast en op subjectieve gevoelens van onveiligheid. Fysieke veiligheid heeft betrekking op brandveiligheid, externe veiligheid (zoals risico’s voor de omgeving bij bedrijven die omgaan met gevaarlijke stoffen) en beheersing van rampen en crises. Voor alle veiligheidsitems geldt dat vraagstukken in samenhang worden opgepakt. De gemeente heeft daarbij vaak de regie en werkt intensief samen met veiligheidspartners, zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Maar ook het jongerenwerk en het gebiedsteam Waadhoeke zijn vaste sparringpartners. Bij multiproblematische casuïstiek wordt de gemeentelijke regie overgedragen aan het Veiligheidshuis Fryslân (VHF). De dagelijkse brandweerzorg is ondergebracht bij de VRF. Brandveiligheid maakt daar deel van uit. De VRF geeft advies bij vergunningverlening, brandpreventie en brandveilig leven. Integraal veiligheidsplan 2024-2027 De gemeenteraad heeft begin 2024 het nieuwe Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld.
Dit is het beleidsplan waarmee de middellange termijnvisie op het gebied van integrale veiligheid staat beschreven, zodat sturing en coördinatie op het onderwerp mogelijk is. In het IVP zijn de volgende thema's beschreven: 1. Digitale veiligheid; 2. Ondermijnende criminaliteit; 3. Jeugd en veiligheid; en 4. Maatschappelijk ongenoegen, polarisatie en radicalisering. Regiodeal Het thema 'ondermijning' komt terug in de Regiodeal, namelijk binnen de pijler 'Kwaliteit van leven: Vitale kernen'. Hierdoor is het mogelijk om samen met de gemeente Harlingen en Leeuwarden een aantal acties (met name preventief) op het gebied van ondermijning te organiseren. Denk hierbij aan de inzet van Artificial Intelligence en onderzoeken naar drugs in rioolwater. Bestuurlijk kader Algemene plaatselijke verordening Waadhoeke (APV); Integraal Veiligheidsplan 2024-2027; Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân (VRF); Regionaal Crisisplan VRF 2022-2025;
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 18 Jaarwerkplan politie; Beleidsregels 13b Opiumwet gemeente Waadhoeke; Beleidsregels Wet Bibob gemeente Waadhoeke 2019; VTH Beleid 2023-2025; Evenementenbeleid; RIEC-convenant; Plan van Aanpak Ondermijning gemeente Waadhoeke; Hennep-convenant; Convenant ter voorkoming van radicalisering en extremisme; Convenant AVE Waadhoeke; Samenwerkingsverband Zorg- en Veiligheidshuis; en Intentieverklaring Friese Norm. Ontwikkelingen We gaan aan de slag met de diverse 'reguliere' veiligheidsonderwerpen, zoals cybercrime, jeugdoverlast, maatwerkoverleggen, de jaarwisseling, en de (inrichting van de) crisisorganisatie. Grip op Onbegrip In Fryslân is er sprake van een toename van meldingen en herhaalmeldingen van onbegrepen gedrag van inwoners. Dit leidt tot extra druk op de meldkamers, de acute keten en herhaal-meldingen. De complexe problematiek vraagt om snelle triage, goede overdracht en duidelijke regie. Om deze opgave gezamenlijk en structureel aan te pakken is er een subsidieaanvraag ingediend. Met dit budget kunnen wij de regionale aanpak van onbegrepen gedrag versterken. Mogelijk heeft dit effect op de inzet en uitvoering van de lokale aanpak. Huisverbod De Wet tijdelijk huisverbod (Wth) is in het leven geroepen om personen die te maken hebben met (dreigend) huiselijk geweld en/ of kindermishandeling te beschermen.
Door de Wth heeft de burgemeester de bevoegdheid om de pleger een contact- en locatieverbod op te leggen voor 10 dagen. Dit kan eventueel met maximaal 18 dagen verlengd worden. Eind maart 2024 heeft Marieke Kleinjan (in opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid) een adviesrapport uitgebracht over de knelpunten binnen de aanpak van het huisverbod. Er zijn daarbij een aantal aanbevelingen gedaan die in 2027 moeten leiden tot onder andere een handreiking en aanbevelingen voor een wetswijziging. Landelijk vuurwerkverbod Met de komst van de Wet veilige jaarwisseling ontstaan er nieuwe kaders voor het gebruik van vuurwerk tijdens de jaarwisseling. Het is daardoor verboden voor particulieren om consumentenvuurwerk te bezitten of af te steken. Daarnaast is het mogelijk om lokaal ontheffingen te verlenen. Dit is een bevoegdheid van de burgemeester. De burgemeester kan onder bepaalde en strenge voorwaarden aan een lokaal verbonden vereniging of stichting toestemming geven om op een verantwoorde en veilige manier vuurwerk af te steken. De burgemeester heeft een cruciale rol in de uitvoering en handhaving van het nieuwe landelijke vuurwerkverbod. Mensenhandel Mensenhandel is een ernstige schending van mensenrechten en heeft een grote impact op het leven van slachtoffers.
Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan de strijd tegen mensenhandel door middel van een Actieplan programma ‘Samen tegen Mensenhandel’. In dit actieplan staan diverse onderwerpen uitgewerkt, zoals bewustwording, samenwerking, vergroten van de meldingsbereidheid, slachtofferschap en informatiedeling beschreven. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 19 In 2026 is de Europese richtlijn mensenhandel gewijzigd. De herziene richtlijn legt een bredere en zwaardere verantwoordelijkheid bij lidstaten. Niet alleen strafrecht en opsporing worden aangesproken, maar ook de lokale bestuurslaag. De gemeente krijgt een formele positie in preventie, opvang en bescherming van slachtoffers. Ook moeten gemeenten aantonen dat beleid effect heeft, niet alleen dat er activiteiten plaatsvinden. Wet Parta Op 1 juli 2025 is de Wet gegevensverwerking persoonsgerichte aanpak radicalisering en terroristische activiteiten (wet Parta) in werking getreden. De wet beschrijft hoe gemeenten en ketenpartners gegevens mogen verwerken en uitwisselen wanneer personen in beeld komen vanwege signalen van mogelijke radicalisering of betrokkenheid bij terroristische activiteiten. De wet geeft de burgemeester diverse wettelijke taken, zoals het organiseren van een casusoverleg, de coördinatie van interventies, het notificeren van betrokkenen en het op de juiste wijze vastleggen van de informatie in systemen.
Er zijn nog veel vraagtekens bij de praktische uitvoering van de wet Parta. Dit maakt dat de daadwerkelijke implementatie van de wet nog niet heeft plaatsgevonden. De drie noordelijke provincies werken samen in de aanpak van radicalisering. Naar verwachting komt de werkgroep in 2026 met een voorstel voor een gezamenlijke norm voor gemeenten. Deze norm zal daarna geïmplementeerd moeten worden. Wat willen we bereiken? Verminderen slachtofferschap van digitale criminaliteit Beperken van georganiseerde/ondermijnende criminaliteit Voorkomen van jeugdoverlast en van het afglijden naar criminaliteit Een veilige woon-, werk-, en leefomgeving Bewaken van de democratische rechtsstaat Preventie en aanpak van fysieke veiligheid Wat gaan we daarvoor doen? Verminderen slachtofferschap van digitale criminaliteit Inwoners weerbaarder maken tegen digitale criminaliteit door middel van voorlichting, bewustwording en het bieden van handelingsperspectief. Vervolg geven aan CyberSûn door inwoners te informeren over actuele digitale dreigingen, zoals phishing, online fraude en digitale oplichting. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 20 Succesvolle onderdelen van CyberSûn, zoals voorlichtingsbijeenkomsten, interactieve werkvormen en samenwerkingen met partners, waar mogelijk borgen binnen bestaande netwerken en organisaties.
Verkennen hoe de aanpak van CyberSûn kan worden doorontwikkeld voor andere doelgroepen, zoals jongeren en ondernemers (MKB). De samenwerking met partners, zoals politie, bibliotheek, welzijnsorganisaties en onderwijsinstellingen, voortzetten en versterken om de digitale weerbaarheid van inwoners te vergroten. Beperken van georganiseerde/ondermijnende criminaliteit De weerbaarheid vergroten, zowel ambtelijk, bestuurlijk als van inwoners en ondernemers. Voorlichtingsmomenten voor ondernemers, inwoners en collega’s rondom verschillende thema’s van ondermijning organiseren. Deelnemen aan de voorlichtingscampagne van Meld Misdaad Anoniem (MMA). Actief deelnemen aan programmalijn 2B van de Regiodeal Kwaliteit van leven: Vitale kernen. Met behulp van de informatietafel signalen van ondermijning verder onderzoeken en deze verrijken met interne informatie. Bij concrete signalen van ondermijning de mogelijkheid van samenwerking met ketenpartners onderzoeken en bestuursrechtelijke instrumenten inzetten. Uitbreiden van de capaciteit voor openbare orde en veiligheid. Voorkomen van jeugdoverlast en van het afglijden naar criminaliteit Achtwekelijks het Gemeentelijk Overleg Jeugd organiseren om samen met interne collega’s en ketenpartners, waaronder politie en jongerenwerk, signalen van jeugdoverlast en zorgelijke ontwikkelingen te bespreken.
Hiermee wordt de informatie-uitwisseling versterkt en ontstaat er meer zicht op kwetsbare jongeren en jongeren met een verhoogd risico op afglijden naar criminaliteit. Samen met ketenpartners vroegtijdig casuïstiek rondom jeugdoverlast bespreken en waar nodig een gezamenlijke aanpak vormen. Door tijdige interventies, zowel preventief als repressief, wordt ingezet op het voorkomen van verdere problematiek en het terugdringen van overlast. Samen met partners, zoals het jongerenwerk, de politie, scholen en andere betrokken organisaties, activiteiten en interventies organiseren die bijdragen aan een positieve ontwikkeling van jongeren, het versterken van hun weerbaarheid en het vergroten van het vertrouwen tussen jongeren en overheid. Het begeleidingstraject #KansRIJK, waar passend, inzetten ter ondersteuning van jongeren en hun omgeving. Wij voeren regie op de Ketensamenwerking Jeugd met als doel de samenwerking tussen partners verder te versterken, informatie effectief te delen en gezamenlijk invulling te geven aan een preventieve aanpak. Vanuit de Regiodeal Noardwest Fryslân investeren in de ontwikkeling van online jongerenwerk het aanbieden van het project Crimication aan de VO-scholen ten behoeve van het versterken van schoolveiligheid.
Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Bewaken van de democratische rechtsstaat | Basis- en verdiepingstrainingen van het Rijksopleidingsinstituut Radicalisering (ROR) organiseren voor onze (eerstelijns) professionals. | Elke melding die bij ons binnenkomt die over extremisme, radicalisering en verdergaande polarisatie gaat, wordt zorgvuldig door ons onderzocht. | Deelnemen aan de casustafel radicalisering (OM, politie en gemeenten) om zaken die bij ons binnengekomen zijn te bespreken en indien nodig daarop een integrale en persoonsgerichte aanpak te ontwikkelen. | Regionaal wordt aan een aanpak voor de omgang met het fenomeen ‘soevereinen’ gewerkt. Onze gemeente zal aansluiten bij deze aanpak. Preventie en aanpak van fysieke veiligheid | Handhavend optreden volgens de beleidskaders. | Besmettingsbrieven sturen bij inbraken (brief die na een woninginbraak aan omwonenden wordt rondgestuurd). | Horeca-controles uitvoeren en sanctiebeleid toepassen. | Periodiek deelnemen aan een crisisoefening, zodat de gemeentelijke organisatie voorbereid is op eventuele crisissituaties.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -5.685 | -5.858 | -5.719 | -5.739 | -5.776 | -5.751 Baten | -84 | 70 | 70 | 70 | 70 | 70 Saldo voor bestemming | -5.769 | -5.788 | -5.649 | -5.669 | -5.706 | -5.680 Dotatie/beschikking reserves | 36 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Saldo na bestemming | -5.734 | -5.788 | -5.649 | -5.669 | -5.706 | -5.680 Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 1.1 | Crisisbeheersing en brandweer 1.2 | Openbare orde en veiligheid 21 Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Beleidsindicatoren Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid Indicator | Eenheid | Waad | Neder | Bron | Perio- | Beschrijving hoeke | land | de Verwijzingen Halt | Aantal per | 14 | 10 | Stichting Halt | 2025 | Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 | 1.000 inwoners van 12 t/m 17 inwoners van | jaar. Jongeren van 12 t/m 17 jaar 12-18 jaar | die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Winkeldiefstallen | Aantal per | 1,7 | 2,1 | CBS - Diefstallen | 2025 | Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 | 10.000 inwoners. inwoners Geweldsmisdrijven | Aantal per | 3,1 | 4,6 | CBS - Criminaliteit | 2025 | Het aantal geweldsmisdrijven.
1.000 | Voorbeelden van inwoners | geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Diefstallen uit woning | Aantal per | 1,1 | 1,2 | CBS - Diefstallen | 2025 | Het aantal diefstallen uit 1.000 | woningen, per 1.000 inwoners. inwoners Vernieling | Aantal per | 4,6 | 3,4 | CBS - Criminaliteit | 2025 | Hieronder vallen brandstichting, 1.000 | alle vormen van vernieling en inwoners | misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag. Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 13-10-2026) 22 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 23 Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 3, 9, 11, 14 Beleid Belangrijke thema's als het gaat over verkeer, vervoer en waterstaat zijn het waarborgen van de bereikbaarheid van de stad en de kernen in onze gemeente, en het verbeteren van de verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van de stad en de kernen betreft niet alleen de bereikbaarheid over de weg (auto, fiets, etc.), maar ook de bereikbaarheid over waterwegen en per openbaar vervoer (spoor en bus). Het gaat daarbij over de wegen, waterwegen, spoorwegen en fietspaden, en over het openbaar vervoer en het parkeerbeleid.
Het regulier onderhoudsplan Beheerplan Wegen 2023-2026 is terug te vinden in de paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’. Bestuurlijk kader Mobiliteitsvisie Waadhoeke; Nota Parkeernormen; Parkeervisie Binnenstad Franeker; Beheerplan wegen 2023-2026. Ontwikkelingen Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio's hebben samen met de maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren (SPV 2030). Door samen te werken en ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd. Elektrisch rijden Het aandeel elektrische auto's groeit en worden meer betaalbaar voor particulieren. Daarmee zal ook de vraag naar de benodigde laadvoorzieningen toenemen. Een enorme opgave. Via de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) werken partijen samen aan het waarmaken van deze opgave. In Fryslân zoeken gemeenten de samenwerking met OVEF om de laadcapaciteit in de openbare ruimte te vergroten. Fietsverkeer Door de aanhoudende groei van het fietsgebruik en met name van de e-bike zullen fietsvoorzieningen moeten worden uitgebreid en geoptimaliseerd. In het kader van fietsveiligheid is het van belang dat bestaande paden een kwaliteitsimpuls krijgen.
Daarbij gaat het onder meer om passende breedte, veilige wegkruisingen en oversteken en rijcomfort. De thema's fietsverkeer en veiligheid hebben een prominente plek in de Mobiliteitsvisie.
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 24 Fietsveiligheid Het aantal verkeersslachtoffers stijgt, vooral onder ouderen. Van de fietsongevallen is maar liefst 45% ouder dan 60 jaar. Veel ouderen durven na een ongeval niet meer te fietsen. Dat heeft impact op de gezondheid, zelfredzaamheid en sociale betrokkenheid in de maatschappij. Nieuwe mobiliteit Er zijn en worden nieuwe voertuigen ontwikkeld, denk aan snelle e-bikes en elektrische steps. Hierbij is het zoeken naar de juiste plaats op de weg. Daarnaast is het parkeren van de nieuwe voertuigen ook nog een uitdaging. Rondweg Franeker Bloemketerp krijgt een veilige ontsluiting voor fietsers via de oostelijke rondweg in Franeker, passend bij het aantal kinderen dat daar na de bouw van de scholen gebruik van maakt. Als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Bloemketerp realiseren we de benodigde infrastructuur vóór de ingebruikname van zwembad en scholen. De westelijke rondweg richten we op termijn zo in dat het vrachtverkeer beter kan doorstromen én er tegelijkertijd een aantrekkelijke omgeving ontstaat. Actualiseren bestuurlijk kaders We actualiseren de komende bestuursperiode de mobiliteitsvisie en de nota parkeernormen. Daarnaast stellen we een integraal mobiliteitsplan op voor Franeker. Hiermee kunnen we waarborgen dat de stad nu en op de langere termijn goed bereikbaar is en blijft.
Wat willen we bereiken? Verbeteren van de verkeersveiligheid Verbeteren van de bereikbaarheid voor fietsverkeer Optimaliseren van het openbaar vervoer Verbeteren van de bereikbaarheid door landbouwverkeer Een veilige woon-, werk- en leefomgeving Verbeteren van leefbaarheid en toegankelijkheid van wegen Bevorderen van duurzaamheid Verbeteren van de wandelstructuur Educatie, handhaving en gedragsbeïnvloeding Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 25 Wat gaan we daarvoor doen? Verbeteren van de verkeersveiligheid Werken aan een uniforme en herkenbare wegencategorisering. Wegvakken van 80 km/uur en 60km/uur met fietsers op de rijbaan worden afgewaardeerd of de fietsroute wordt aangepast. Wegen die nog niet voldoen aan de ontwerpprincipes passen we aan conform deze ontwerpprincipes. Met scholen gaan we in gesprek over hoe de schoolzones veiliger kunnen worden. Om de verschillende verkeeraspecten, zoals het parkeren in en om het centrum, de routes voor vrachtverkeer, fietsroutes, ontwikkelingen bij Bloemketerp, uitbreiding Elfstedenwijk met 275 woningen, bedrijventerrein Kie II enz., op elkaar af te stemmen starten we in 2027 met een integraal mobiliteitsplan voor Franeker. Voor de westelijke rondweg wordt een principeprofiel vastgesteld, net als in 2026 voor de oostelijke rondweg is gedaan.
Het plan voor de westelijke rondweg is gereed voordat we starten met de werkzaamheden aan de oostelijke rondweg. Een besluit over de wijze waarop we vrachtverkeer van het Oud kaatsveld gaan weren. Verbeteren van de bereikbaarheid voor fietsverkeer Werken aan veilige fietsverbindingen binnen en buiten de bebouwde kom en aan éénduidige fietsoversteken. De situatie bij de entree van Franeker vanuit Dronryp bij de Leeuwarderweg pakken we aan. De entree van de fietssnelweg richting Harlingen geven we een upgrade (in combinatie met gepland beheer). Optimaliseren van het openbaar vervoer Samen met de provincie Fryslân zetten we in op het optimaliseren van het openbaar vervoernetwerk. We kijken naar de juiste locaties voor bushaltes zodat deze veilig en eenvoudig bereikbaar zijn. Over de behoefte aan een extra avondtrein of een late busverbinding met Leeuwarden in het weekend gaan we in gesprek met betrokken partijen. Verbeteren van de bereikbaarheid door landbouwverkeer Met belangenorganisaties in gesprek over wenselijke routes voor landbouwverkeer. Bij herinrichtingen van wegen rekening houden met de (wettelijke) afmetingen van landbouwverkeer. Gemeente Waadhoeke | Programmabegroting 2027 Verbeteren van leefbaarheid, en toegankelijkheid van wegen | In de openbare ruimte zorgen we voor een balans tussen parkeren, lopen, rijden en groen.
| Bij herinrichtingen wordt de toegankelijkheid verbeterd voor iedereen. | De parkeersituatie bij het stationsgebied nemen we mee in de aanbesteding voor de nieuwe parkeerautomaten in Franeker. | We gaan onderzoek doen naar de parkeerproblematiek in St.-Annaparochie en bij sporthal de Trije. Bevorderen van duurzaamheid | Faciliteren van innovatieve deelmobiliteitsconcepten vanuit de markt. | Bij onderhoud van infrastructuur kiezen we voor duurzame materialen met een lange levensduur en lagere onderhoudskosten. Dit werken we uit in de beheerplannen. | We willen extra laadpalen plaatsen voor elektrische voertuigen, zowel op aanvraag als op strategische locaties (witte vlekken) en volgen de ontwikkelingen met OVEF op de voet. Verbeteren van de wandelstructuur | We verbeteren het recreatieve routenetwerk. | Bij trottoirs houden we ons aan de richtlijnen voor de maatvoeringen. Educatie, handhaving en gedragsbeïnvloeding | We organiseren voorlichtings- en gedragsbeïnvloedingscampagnes zoals de ‘Moddercampagne’ en ‘Wij gaan weer naar school’. | Actieve deelname aan het project ‘Doortrappen’. | In samenwerking met handhaving en politie pakken we overlastlocaties aan.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000 | Realisatie | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -10.558 | -12.412 | -12.600 | -12.600 | -12.600 | -12.600 Baten | 939 | 316 | 240 | 240 | 240 | 240 Saldo voor bestemming | -9.618 | -12.097 | -12.360 | -12.360 | -12.360 | -12.360 Dotatie/beschikking reserves | 597 | 680 | 0 | 0 | 0 | 0 Saldo na bestemming | -9.021 | -11.417 | -12.360 | -12.360 | -12.360 | -12.360 26 Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 27 Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.3 Recreatieve havens 2.4 Economische havens en waterwegen Beleidsindicatoren N.v.t. Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 28 Programma 4 Economie De meest relevante SDG's Afbeeldingen van Sustainable Development Goals: nr. 2, 4, 8, 9 en 12 Beleid Economie Het economisch beleid van de gemeente Waadhoeke omvat alle activiteiten die bijdragen aan een krachtige en toekomstbestendige economische structuur. De activiteiten zijn o.a. gericht op het aantrekken/behouden van bedrijven en toeristen. Dit bevordert de werkgelegenheid en daarmee het woon- en leefklimaat van Waadhoeke. Provinciaal beleid en rijksbeleid hebben invloed op onze lokale economische mogelijkheden en omstandigheden.
Toerisme & Recreatie Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de Recreatie & Toerisme nota ‘Beleef Waadhoeke’, onderscheiden we ons positief als recreatief- toeristische regio. Een aantrekkelijke en beleefbare omgeving speelt hierin een belangrijke rol, zowel voor de bezoeker van buiten als voor onze eigen inwoners. UNESCO Werelderfgoed Waddenzee en het Planetarium in Franeker zijn hierbij belangrijke trekkers voor bezoekers. De Regiodeal zorgt voor versnelling van projecten als Dijk van een Wijf, de vaarrondje ‘Het Bildt’ en It Spoarpaad (een nieuwe fiets-wandelverbinding tussen Wijnaldum en Sexbierum). Bestuurlijk kader Verordening Romte e.a. provinciaal beleid; (Geactualiseerde) Binnenstadvisie Franeker; Convenant Bedrijventerreinen Noordwest Fryslân; Sociaal Economisch Actieprogramma NWF; Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’; Omgevingsprogramma logiesaccommodaties. Ontwikkelingen Algemeen Voor onze bedrijven in Waadhoeke zijn de grootste uitdagingen voor de komende jaren de netcongestie, de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt, de snelle technologische ontwikkelingen, en de toenemende focus op duurzaamheid en klimaatverandering. Daarnaast spelen ook cyberbeveiliging en de veranderende wet- en regelgeving een belangrijke rol.
Via Economic Board Fryslân (EBF) werken we samen aan de ambitie om de brede welvaart te versterken en in 2030 Europese voorloper te worden in de circulaire economie.
Gemeente Waadhoeke Programmabegroting 2027 29 Krapte op de arbeidsmarkt Veel bedrijven, vooral in het midden- en kleinbedrijf (MKB), hebben moeite om gekwalificeerd personeel te vinden en te behouden. Dit kan de groei en innovatie belemmeren. Technologische ontwikkelingen De snelle opkomst van technologie, zoals kunstmatige intelligentie (AI), stelt bedrijven voor de uitdaging om bij te blijven en de kansen die deze technologieën bieden te benutten, terwijl ze ook de mogelijke risico's moeten beheersen. Duurzaamheid en klimaatverandering Naast de druk op het elektriciteitsnet speelt ook de toenemende noodzaak en druk vanuit consumenten, overheden en investeerders om duurzamer te opereren, vereist dat bedrijven hun bedrijfsprocessen en producten aanpassen en verduurzamen. Cyberbeveiliging De stijgende frequentie en complexiteit van cyberaanvallen vormen een serieuze bedreiging voor bedrijven van alle groottes. Bedrijven moeten investeren in robuuste beveiligingsmaatregelen en bewustzijn creëren bij hun medewerkers. Veranderende wet- en regelgeving De constante stroom van nieuwe wetten en regels, vooral op het gebied van privacy, duurzaamheid en arbeidsrecht, maakt het voor bedrijven complex en kostbaar om te voldoen aan alle eisen. Landelijk groeit de erkenning dat ondersteuning van ondernemers versnipperd en aanbodgericht is.
Dit vraagt om een vraaggestuurde hulp met één herkenbare ingang en samenwerken als één overheid. Financiële uitdagingen Bedrijven, vooral kleine en middelgrote, kunnen moeite hebben met het aantrekken van financiering en het beheren van hun cashflow. Economische onzekerheid De wereldeconomie is onderhevig aan schommelingen, en bedrijven moeten zich aanpassen aan veranderende marktomstandigheden en risico's beheersen. Agrarische sector De agrarische sector staat voor grote veranderingen door de transitie naar een toekomstbestendige en duurzame landbouw, met aandacht voor bodem, water, biodiversiteit, klimaat en emissies. Tegelijkertijd blijft de sector van groot belang voor de regionale economie, werkgelegenheid en het karakter van het landelijk gebied. Agrarische ondernemers zoeken naar nieuwe verdienmodellen, innovatie en verbreding, bijvoorbeeld via automatisering en robotisering, korte ketens, agrofood, energieopwekking en landschapsbeheer. Een sterke landbouw in balans met landschap en natuur Vanuit de nieuw vastgestelde visie op het landelijk gebied 'Romte foar de takomst' worden diverse initiatieven gestart voor de agrarische sector. Vanuit Greidhoeke Plus is een eerste aanzet gegeven voor de Bioregio Greidhoeke. In 2028 verkennen we of de project breder in de gemeente kan worden uitgezet.