Bijlage 1 Programmabegroting 2025
Tekst van het document
It Twaluk en De Bolder continueren het bieden van passend en inclusief onderwijs. Daarbij onderzoeken we de mogelijkheden van het breder uitzetten van deze methode binnen onze gemeente. Vanuit de NPO middelen ondersteunen we de pilot Gebiedsteam op School, waarbij gebiedsteammedewerkers vanuit de gemeente op de school werken. De duur hangt af van uitkomst van de evaluatie van de pilot.
31
Gemeente Waadhoeke
• • • •
• • • • • •
• •
Programmabegroting 2025
De resultaatafspraken VVE voor de vroegschoolse educatie met het primair onderwijs verder uitwerken, waarmee er een doorgaande leerlijn komt binnen de VVE. De peuters op het AZC krijgen een educatief aanbod met een erkend VVE-programma en we versterken de ouderbetrokkenheid, mede door de inzet van de bibliotheek. Binnen het onderwijsachterstandenbeleid bekostigen we extra NT2-deskundigheid bij het basisonderwijs, ter aanvulling op de bekostiging van de schakelklassen op het AZC. Inzet op lokaal niveau extra middelen voor de toeleiding en het bereik van de doelgroep en op de taalontwikkeling en ouderbetrokkenheid. Dit in samenwerking met de kinderopvang, scholen, JGZ, bibliotheek, gebiedsteams en andere betrokken instellingen.
Het stimuleren van het gebruik van het Frysk, Bildts en Franekers in het basisonderwijs door het subsidiëren van taalactiviteiten binnen het cultuureducatieprogramma 'Waadzinnig'. Het onderzoeken van de mogelijke uitbreiding van het cultuureducatieprogramma 'Waadzinnig' naar het voortgezet onderwijs en het creëren van een doorlopende leerlijn. Meertaligheid stimuleren en komen tot nieuwe taalinitiatieven en -activiteiten in overleg met onderwijs- en taalpartners. Basisscholen subsidiëren die gebruik willen maken van het programma de Bibliotheek op school (dBos). Meertalig aanbod stimuleren door het leesbevorderingsprogramma Boekstart in de kinderopvang te subsidiëren. Samen met Instituut voor Natuurbeschermingseducatie (IVN) en het basisonderwijs wordt gewerkt aan een structureel programma voor Natuur- en milieu-educatie.
Verdere inzet op het O3-concept op het voortgezet onderwijs door het programma 'Leren en werken in je eigen regio' op het VMBO te financieren. Onderzoeken in hoeverre het onderwijsprogramma 'Leren en werken in je eigen regio' met middelen uit de Regiodeal kan worden uitgebreid voor andere scholieren, herintreders, zijinstromers en nieuwkomers op de arbeidsmarkt.
32
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Realisatie
Begroting
Begroting
2023 -7.151
2024 -6.839
2025 -7.171
2026 -7.225
2027 -7.298
2028 -7.347
1.869 -5.282
1.598 -5.241
1.366 -5.804
1.366 -5.858
1.366 -5.931
1.366 -5.980
-552
-338
18
18
18
18
-5.834
-5.579
-5.786
-5.841
-5.913
-5.963
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 4.1 4.2 4.3
Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingzaken
Beleidsindicatoren Programma 5 Onderwijs Indicator
Eenheid
Waad Neder hoeke land
Absoluut verzuim
Per 1.000 leerlingen
12,1
6,3
DUO/Ingrado
2023 Het aantal leer- of kwalificatieplichtige jongeren dat absoluut verzuimer is (geweest) gedurende het schooljaar: de jongere is niet ingeschreven bij een onderwijsinstelling en beschikt niet over een vrijstelling.
Relatief verzuim
Per 1.000 leerlingen
37,61 27,2
DUO/Ingrado
2023 Het aantal leer- of kwalificatieplichtige leerlingen (per 1.000 leerlingen) waarbij sprake is van meer dan 16 uur ongeoorloofd verzuim gedurende 4 opeenvolgende lesweken.
2,5
DUO/Ingrado
2023 Het vsv-percentage staat voor het aantal vsv’ers (12-23 jaar) als percentage van het aantal onderwijsdeelnemers die aan het begin van het schooljaar ingeschreven staan.
Voortijdige school verlaters totaal (VO + MBO)
%
2,4
Bron
Perio- Beschrijving de
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 9-9-2024) Kanttekening: de tabel afkomstig van waarstaatjegemeente.nl bevat niet de meest actuele cijfers. Jaarlijks krijgt de raad de actuele cijfers via het jaarverslag met betrekking tot leerplicht in het vierde kwartaal volgend op het schooljaar.
33
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie Beleid Sport, cultuur en recreatie dragen bij aan levendigheid, maatschappelijke participatie, gezondheid, talentontwikkeling en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. De voorzieningen op het gebied van sport, cultuur en recreatie zijn gericht op de eigen inwoners, zoals bibliotheken en sportvoorzieningen, maar ook op bezoekers van buiten de gemeente, zoals theater De Koornbeurs, Museum Martena en De Aerden Plaats. Waadhoeke kent ook particuliere musea, zoals het Schoolplatenmuseum in Deinum. Ook voor wat betreft amateuristische kunst- en cultuurbeoefening kent Waadhoeke een breed aanbod. Zo zijn toneel- en muziekverenigingen in de gehele gemeente te vinden, veelal in nauwe verbinding met dorpshuizen en wijkcentra die de activiteiten onderdak bieden. Cultuur Ook in 2025 geven we uitvoering aan het gemeentelijk cultuurbeleid zoals verwoord in de nota 'Kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei'. Aan de hand van de thema's ûntdekke, meimeitsje en doarre & dwaan zetten we in op behoud en versterking van het huidige cultuuraanbod. Gaan we voor een vitaal cultuurveld en een gemeente waar cultuur staat voor meemaken, meedoen en beleven. De uitvoering vindt plaats op basis van het uitvoeringsprogramma 'Yn ferbining', dat begin 2021 door het college is vastgesteld. De looptijd is 2020-2028.
In de tussenevaluatie (maart 2024) zijn voor de aankomende periode de volgende beleidsaccenten benoemd: • de cultuurdeelname verder versterken door een pilot cultuur & sport voor jongeren van 12 tot 16 jaar; • het ondersteunen van erfgoedverenigingen en -organisaties bij het vertellen van ‘het verhaal van Waadhoeke’; • de historische kerkorgels in Waadhoeke vaker te laten klinken. Yn 2025 jouwe wy fierder útfiering oan it gemeentlik meartaligensbelied lykas ferwurde yn de nota `Waadhoeke, Lân fan Taal`. Oan de hân fan de trije begrippen fertroud, sichtber en útnûgjend meitsje wy wurk fan ús stribjen nei mear gebrûk fan it Frysk, Biltsk en Franekers yn in meartalige gemeente wêr't it fanselssprekkend is om dizze talen njonken en troch elkoar te brûken. Dit dogge wy yn nauwe gearwurking mei ús meartaligenskoördinator Waadhoeke en Taalplatfoarm Waadhoeke Sport Met 110 amateur sportverenigingen in de gemeente is het in elk dorp en in de stad mogelijk om te sporten. Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden, op zeer veel manieren zijn inwoners uit Waadhoeke aan het sporten en bewegen. Sport brengt mensen in beweging. Dit draagt bij aan het verbeteren van de gezondheid, het vergroten van het zelfvertrouwen en aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen hieraan deelnemen.
We zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties en een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. Daarnaast geven we sportbesturen advies en ondersteuning als daar behoefte aan is. In veel dorps- en wijkgemeenschappen is de sportvereniging het 'sociale cement' van de samenleving. Daarom stimuleren we verenigingen om meer samen te werken en te innoveren door nieuw sportaanbod aan te bieden. Kaatsen wordt in vrijwel de gehele gemeente beoefend. Daarmee onderscheidt Waadhoeke zich als dé kaatsgemeente.
34
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Recreatie Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de Recreatie & Toerisme nota ‘Beleef Waadhoeke’, onderscheiden we ons positief als recreatieftoeristische regio. Een aantrekkelijke en beleefbare omgeving speelt hierin een belangrijke rol, zowel voor de bezoeker van buiten als de inwoners uit ons gebied. De Regiodeal zorgt voor versnelling van projecten als Dijk van een Wijf, de vaarrondjes ‘Het Bildt’ en ‘Lytse Farwegen’ en It Spoarpaad (een nieuwe fiets-wandelverbinding tussen Wijnaldum en Sexbierum). Bestuurlijk kader • Nota taalbeleid 'Waadhoeke, Lân fan taal'; • Nota sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee', inclusief Speeltuinenbeleid; • Nota cultuurbeleid 'kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei!' • Beleidsharmonisatie binnensport Waadhoeke; • Beleidsharmonisatie buitensport Waadhoeke; • Subsidieregeling Amateurkunst Waadhoeke 2019; • Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’; • Tussenevaluatie 'tuskenstân útfiering kultuernotysje 2020-2028. Ontwikkelingen Cultuur Klinkend erfgoed Waadhoeke heeft een bijzonder en uitgebreid bestand van (historische) kerkorgels. In samenwerking met 'het orgelveld' willen we zorgen voor meer bekendheid aan en gebruik van deze orgels.
Toekomst Theater de Koornbeurs In 2025 vindt een inhoudelijke en financiële uitwerking en vertaling plaats van de besluitvorming van de raad (Q4 2024) over het door de raad gewenste toekomstperspectief en -profiel van Theater De Koornbeurs. BTW verhoging cultuur Het kabinet wil het huidige btw-tarief voor culturele goederen en diensten vanaf 2026 grotendeels verhogen van 9 naar 21 procent. Dat betekent dat vanaf 2026 theater, boeken, concerten en festivals duurder – en daardoor minder toegankelijk – worden. Een uitzondering geldt voor bioscopen en ‘dagrecreatie’ (musea, kermissen, dierentuinen en attractieparken). Zij blijven in het btw-tarief van 9 procent. Kwartiermaker historische verenigingen Waadhoeke In de tussenevaluatie van het cultuurbeleid hebben we geconcludeerd dat erfgoed een onderbelicht thema is binnen het gemeentelijk cultuurbeleid. Veel dorpen hebben een plaatselijke oudheidskamer (erfgoedvereniging). Net als de instellingen Museum Martena, de Aerden Plaats, het Yep Hettinga Museum en het Keatsmuseum vertellen zij een deel van het ‘Verhaal van Waadhoeke’. Echter, de onderlinge verbinding en samenhang mist. Daar willen we in samenwerking met genoemde organisaties en de bibliotheek wat aan doen. Daarom zetten we voor 2 jaar een kwartiermaker in. Met als doel ‘het verhaal van Waadhoeke’ voor jong en oud completer, toegankelijker en zichtbaarder te maken.
Meertaligheidscoördinator Destijds hebben we, met cofinanciering van de provinsje Fryslân, voor 4 jaar een
35
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
meertaligheidscoördinator aangesteld. Medio 2025 eindigt deze periode. We zien de meerwaarde van deze functie en gaan in samenspraak met onze coördinator, taalpartners en provincie bekijken hoe dit te continueren en wat daarin de ambities en taken moeten zijn. Sport Gezond en actief leven akkoord (GALA) In het sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee!' (2019) zijn per thema de uitgangspunten uitgewerkt in een ambitie, maatschappelijke doelen, beleidsvoornemens en beleidsacties. Een belangrijke ontwikkeling is de Brede SPUK-regeling (2023 tot en met 2026) waar de gemeente Waadhoeke aan deelneemt om diverse afspraken uit te kunnen voeren op het gebied van sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Deze afspraken zijn vastgelegd in het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Preventieakkoord. Het Sportakkoord II is vertaald in de notitie ‘Herijking lokaal sportakkoord deel II ‘Sport versterkt 2023 – 2026’. Drempelloos sport en cultuur beleven De pilot ‘Drempelloos sport en cultuur beleven’ wordt uitgevoerd van juni 2024 tot en met juli 2026 in samenhang met de ‘Rijke Schooldag’. De 'Rijke Schooldag' bestaat o.a. uit naschools sport- en cultuuraanbod voor het voortgezet onderwijs.
Naar een nieuw, duurzaam zwembad De raad heeft medio 2024 besloten het huidige zwembad in Franeker per direct te sluiten en de voorbereidingen te treffen voor een nieuw, duurzaam zwembad op de huidige locatie Bloemketerp. Recreatie We zetten de leidraad Bestemmingsmanagement van het NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) in als strategie. Het uitgangspunt hiervan is dat het gastvrijheidsdomein een grote(re) bijdrage kan leveren aan maatschappelijke opgaven en de welvaart van alle Nederlanders in brede zin. De stip op de horizon is dat iedere Nederlander in 2030 profijt heeft van toerisme. Accommodatiebeleid Om invulling te kunnen geven aan het gemeentelijk beleid op het terrein van sport, cultuur, welzijn en gezondheid is er behoefte aan gebouwen, terreinen en (sport)velden; accommodaties. De noodzaak van verduurzaming, en de veranderingen die er zijn in het gebruik van accommodaties, geven aanleiding om met het maken van beleid aan de slag te gaan. We formuleren uitgangspunten voor het beheer en behoud van onze accommodaties. Het beleid baseren we op een langetermijnvisie waarin rekening wordt gehouden met maatschappelijke ontwikkelingen. Het te ontwikkelen accommodatiebeleid heeft een relatie met het ‘strategisch plan verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed’ en met de uitvoering van de duurzame meerjarenonderhoudsplan (DMJOP) van gemeentelijke vastgoed.
In 2025 wordt eerst het accommodatiebeleid opgesteld (in 2025). De andere plannen stemmen we daarop af.
36
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Sport - Wat willen we bereiken?
Sport - Wat gaan we daarvoor doen?
• • • •
• • •
De inzet van Team FRL Waadhoeke voor het bewegingsonderwijs en de schoolsportdagen. Samen met het onderwijs en Sport Fryslân zetten we het kennismakingsprogramma sport en cultuur "De Rijke Schooldag' voort voor het voortgezet onderwijs. We zetten de pilot 'Drempelloos sporten en cultuurdeelname' voort voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Een aanbod voor kwetsbare doelgroepen verzorgen door de inzet van de 'buurtsportcoach inclusief sporten'.
De inzet van een verenigingsondersteuner in Team FRL Waadhoeke. Sportverenigingen helpen innoveren, door de inzet van een verenigingsondersteuner en de buurtsportcoaches. Samenwerking tussen sportverenigingen stimuleren, door de inzet van een verenigingsondersteuner en de buurtsportcoaches.
37
Gemeente Waadhoeke
• • •
•
Programmabegroting 2025
Sportverenigingen ondersteunen bij het verduurzamen van hun sportaccommodatie, door middel van het geven van advies en informatie, waarbij wij voornemens zijn een financiële regeling verduurzaming maatschappelijk vastgoed in te stellen. Samenwerking stimuleren, vooral bij renovatie of nieuwbouw van de accommodatie, door advisering op multifunctioneel gebruik. Start realisatie duurzaam zwembad.
Initiatieven voor spelen en sporten in openbare ruimte ondersteunen, door uitvoering van het nieuwe speeltuinenbeleid, de inzet van financiële middelen vanuit het dorpen- en wijkenfonds, en door het uitbreiden van de website voor het indienen van initiatieven.
Cultuur - Wat willen we bereiken?
Cultuur - Wat gaan we daarvoor doen?
• •
Een cultuurcoach inzetten om cultuuraanbieders met elkaar in contact te brengen voor informatie-uitwisseling, afstemming en meer samenwerking tussen cultuur, sport en welzijn. Periodiek overleg vanuit een thematische opzet met onze partners uit het cultuurveld (Cultuurplatform Waadhoeke) om ons beleid te toetsen op doelmatigheid, nieuwe ontwikkelingen tijdig te signaleren en het creëren van mogelijkheden tot verdere afstemming en samenwerking.
38
Gemeente Waadhoeke
• • • • •
• • •
•
Programmabegroting 2025
Het muziekonderwijs, het cultuureducatieprogramma ‘Waadzinnig’ en de amateurkunst subsidiëren, zodat kinderen en volwassenen in Waadhoeke de mogelijkheid hebben om hun talenten te ontdekken, in te zetten en verder te ontwikkelen. Samen met het onderwijs de mogelijkheden onderzoeken om te komen tot een doorlopende leerlijn cultuureducatie (van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs). Een jaarlijkse bijdrage aan zowel het volwassenen- als het jeugdfonds sport & cultuur zodat ook personen met een smalle beurs aan cultuur kunnen deelnemen. Uitvoering van de Pilot drempelloos sporten en cultuurdeelname voor jongeren in het voortgezet onderwijs. Samen met het onderwijs en Sport Fryslân is er een kennismakingsprogramma sport en cultuur voor het voortgezet onderwijs 'De Rijke Schooldag'.
Utfiering fan it gemeentlik taalbelied troch it jaan fan subsydzjes foar de útfiering fan taalaksjes en taalaktiviteiten. Mear gearwurking organisearje tusken (taal)organisaasjes. It fergrutsjen fan de sichtberens en posysje fan it Frysk, Biltsk en Frjentsjerters yn ús regio troch de ynset fan in meartaligenskoördinator. Oerlis mei ús taalpartners fia it Taalplatfoarm Waadhoeke om meartaligens te stimulearjen en nije aktiviteiten te ûntwikkeljen.
ARCADIA: Na 2022 vindt in 2025 de tweede editie van ARCADIA plaats. Een cultuurhonderddaagse in Fryslân met als thema Grûn. Met ondersteuning van Arcadia, de inzet van onze inwoners en cultuurveld willen we Grûn vertalen in aansprekende projecten en activiteiten die passend zijn bij Waadhoeke.
39
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Recreatie - Wat willen we bereiken?
Recreatie - Wat gaan we daarvoor doen?
• • •
• •
• • • •
Productontwikkeling op basis van beleving/verhalen zowel voor Franeker als het landschap. Productontwikkeling aan de Waddenkust met passende activiteiten die de beleving van rust en ruimte versterken (o.a. Dijk van een Wijf). Verkennen van een bredere openstelling van bezienswaardigheden en attracties met eigenaren/beheerders (o.a. Bunker Koehool).
Ontwikkelen van optimale routevoorzieningen. We denken mee over welke kansen en mogelijkheden een mogelijk nieuw Provinciaal fonds voor boerenlandpaden biedt. Ontwikkelen van clusters van voorzieningen (Toeristische Overstap Punten, TOP's) op strategische plekken langs bekende routes. Concreet realiseren we een TOP in Franeker.
Versterken van het centrum van Franeker. Het landschap en de cultuurhistorie van de streken/dorpen beleefbaar en zichtbaar maken. Locatieonderzoek naar wat er nodig is voor het bevaarbaar maken van de recreatieve vaarrondjes: rondje St.Annaparochie en rondje Lytse Farwegen. Realisatie van een dijktrap en twee natuurbeleefplekken vanuit het project 'Op paad lans it Waad'
40
Gemeente Waadhoeke •
Programmabegroting 2025
Ondersteuning van stichting Bunker Koehool bij de renovatie en het verbreden van de openstelling van de bunker en Stichting Rembrandt & Saskia en DOM Barradeel (It Spoarpaed) bij het verder brengen van hun plannen.
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2023 -12.206
2024 -16.353
2025 -13.831
2026 -12.546
2027 -12.546
2028 -13.381
Baten Saldo voor bestemming
1.535 -10.671
1.192 -15.161
881 -12.950
864 -11.682
864 -11.682
864 -12.517
-43
3.562
236
168
130
130
-10.714
-11.599
-12.714
-11.514
-11.552
-12.387
Bedragen x € 1.000
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 5.3 5.4 5.1 5.2 5.7 5.5 5.6
Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Openbaar groen en (openlucht) recreatie Cultureel erfgoed Media
Beleidsindicatoren Programma 6 Sport, cultuur en recreatie Indicator
Niet-sporters
Eenheid
%
Waad Neder hoeke land 56,1
Bron
46,4 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD’ en, CBS en RIVM
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 9-9-2024)
41
Perio- Beschrijving de 2022 Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 7 Sociaal Domein Beleid Het is de bedoeling dat inwoners zo lang mogelijk kunnen deelnemen aan de maatschappij. Zelfstandig wonen, veilig opgroeien, deelnemen aan sociale, culturele en sportieve activiteiten, een soepel verlopende onderwijsloopbaan en een inkomen uit werk zijn daarvoor de belangrijkste randvoorwaarden. Met algemene en individuele voorzieningen ondersteunt de gemeente inwoners die belemmeringen ondervinden bij het zelfstandig functioneren. Dan gaat het bijvoorbeeld om het bevorderen van individuele mobiliteit, ondersteuning zodat je toch op muziekles kan ondanks het lage inkomen van je ouders, of het leren van de Nederlandse taal. Daarnaast biedt de gemeente zorg en hulp aan inwoners die te maken krijgen met persoonlijke problemen of tegenslagen, bijvoorbeeld door opvoed- en opgroeiproblematiek, verlies van werk en inkomen of door schulden. De ondersteuningsstructuur wordt gevormd door de mogelijkheden die de Jeugdwet, Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO), Wet inburgering en de Wet schuldhulpverlening bieden. De opgave 3 x K: Kwaliteit, Keten en Kosten in balans De gemeente heeft een zorgplicht. Genoemde wetten zijn open einde-regelingen; noodzakelijke diensten moeten geboden worden. Tegelijkertijd moet de dienstverlening betaalbaar en toekomstbestendig zijn.
Daarvoor is nodig dat de uitgaven aan ondersteuning, zorg en hulp in balans zijn met de beschikbare budgetten en dat er een verwachting is dat de uitgaven bijdragen aan de gewenste uitkomsten. We ontwikkelen daarvoor nieuwe vormen en werkwijzen rondom zorg en ondersteuning. Hierbij wordt gestuurd op kwaliteit, resultaat, een sterke keten en een dekkend zorglandschap. Sociale basis als randvoorwaarde Individuele voorzieningen bieden we als het nodig is, omdat collectieve basisvoorzieningen niet toereikend zijn. Eerst doen inwoners namelijk vanuit eigen regie een beroep op hun netwerk en omgeving. Sociale ontmoeting en goede collectieve basisvoorzieningen functioneren daarbij als informele hulpstructuren. De gemeente versterkt deze sociale basis (het sociale weefsel) van de lokale samenleving(en) zodat er meer collectiviteit -samenredzaamheid- ontstaat. Dat is waar het sociaal domein in verbinding staat met sport, cultuur, welzijn en gezondheid. Sturing sociaal domein Waadhoeke is deelnemer aan de gemeenschappelijke regelingen Sociaal Domein Fryslân (SDF) (Jeugdwet en WMO), Werkvoorzieningschap Fryslân-West (Participatiewet) en De Dienst NWF (alle wetten). Met betrekking tot de Participatiewet participeert Waadhoeke in de Arbeidsmarktregio Fryslân. Het sociaal domein in Waadhoeke kenmerkt zich door de ketenstructuur.
Sturing op die keten vanuit de juiste rollen en bevoegdheden is een expliciet aandachtspunt. In 2024 is het traject afgerond om te komen tot een gewijzigde gemeenschappelijke regeling voor het Werkvoorzieningschap FryslânWest, die voldoet aan de voorwaarden voor ‘good governance’ zoals opgenomen waren in de Businesscase Werkleerbedrijf (2022). Daarnaast is in 2024 de Samenwerkingsovereenkomst tussen de Vlieland, Waadhoeke, Harlingen, Terschelling en de Dienst NWF vastgesteld. Deze overeenkomst beschrijft hoe de partijen samenwerken voor een optimale uitvoering in het Sociaal domein. 2025 is het eerste volle jaar waarin we werken met deze beide regelingen. Dorps- en buurthuizenbeleid Waadhoeke 2025-2034 Het dorps- en buurthuizenbeleid geeft aan op welke manieren wij in de komende tien jaren de dorpsen buurthuizen gaan ondersteunen aan de hand van drie thema’s: stiennen, stipe en moetsjen. Het beleid zorgt met een aantal financiële regelingen voor kaders waarbinnen dorpshuizen financiering 42
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
kunnen krijgen voor nieuwbouw, verbouw en verduurzaming. Daarnaast wordt er de komende jaren gewerkt aan het, waar mogelijk, intensiveren van het multifunctionele gebruik van dorps- en buurthuizen en het inzetten van dorpshuizen voor onze eigen beleidsdoelen. Bestuurlijk kader • Verordeningen en beleidsregels van de Participatiewet, Jeugdwet en de (WMO; • Regiovisie Mei-inoar foar ús bern; • Businesscase Werkleerbedrijf en Implementatieplan Businesscase Werkleerbedrijf; • Beleidsnotitie ondersteuning en waardering voor Mantelzorgers 2021-2025; • Verordening Adviesraad Sociaal Domein Noardwest Fryslân 2024; • Convenant Actieprogramma Weer Thuis; • Implementatieplan ‘Aan de slag met inburgering’ Waadhoeke; • Beleidskader Bestaanszekerheid 2024 - 2028; • Nota ‘Vaststellen en doorpakken’, uitgangspunten sociaal domein in Noordwest Friesland (2013); • Notitie Sociale Inclusie Agenda "... en nu aan de slag!"; • Analyse van de budgetoverschrijding jeugdzorg 2023 Waadhoeke (vastgesteld 2024); • Plan van aanpak Een stevige basis voor de uitvoering van de Jeugdwet Waadhoeke (vastgesteld 2024). Ontwikkelingen Landelijke Hervormingsagenda Jeugd De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is gericht op de inhoudelijke verbetering van de hulp aan jeugdigen en de te maken financiële afspraken tussen rijk en VNG over het structurele budget.
In het hoofdlijnenakkoord (kabinet Schoof) is vastgelegd dat de Hervormingsagenda Jeugd wordt voortgezet en dat de geplande extra bezuiniging van 500 miljoen euro op de jeugdzorg van tafel is. In het Implementatieplan voor de Hervormingsagenda Jeugd zijn praktische afspraken gemaakt over o.a. het vaststellen van het schaalniveau van de specialistische jeugdhulp (regiovorming) en het beperken van de reikwijdte van de Jeugdwet. Hiervoor moeten de Jeugdwet en bijbehorende regelgeving worden aangepast. Gemeenten hebben de taak er voor te zorgen dat ze beschikken over stevige lokale gebiedsteams en te investeren in de relatie met de huisartsen en de onderwijskoepels. Tevens moet in regioverband het residentieel verblijf worden afgebouwd. In de voorjaarsnota is opgenomen dat het kabinet in augustus 2024 komt met een wetsvoorstel voor de herinvoering van de eigen bijdrage voor ouders in de jeugdzorg. Dit zal ingaan per 1 januari 2026. Afhankelijk van de keuze voor de uitvoering door het kabinet, zullen gemeenten wellicht in 2025 voorbereidingen moeten treffen. Participatiewet in balans Het vorige kabinet heeft, geleerd hebbend van bijvoorbeeld de Toeslagenaffaire, ingezet op een rechtvaardiger uitvoering van de Participatiewet. Om die reden is besloten de Participatiewet te herzien.
Wij verwachten dat de herziene wet in 2026 in werking zal treden en dat het jaar 2025 in het teken staat van de voorbereiding en invoering. Verbeteren infrastructuur Werkleerbedrijf Het Rijk wil via een investering (plannen en geld) de gemeenten ondersteunen bij het ontwikkelen van een passende ondersteuningsstructuur voor alle doelgroepen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Naar aanleiding van diverse onderzoeken stelt het rijk aan gemeenten daarom middelen beschikbaar voor de doorontwikkeling van de ondersteuningsstructuur voor kwetsbare inwoners (‘infrastructuur sociaal ontwikkelbedrijven’) met ingang van 2025. Betreft een macrobudget van 35 miljoen per jaar, gedurende 10 jaar. Gemeenten moeten in een
43
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
samenwerkingsverband aan de slag met dit traject. Gemeenten Súdwest-Fryslân, De Fryske Marren, Waadhoeke en Harlingen (deelnemers GR Fryslân-West) hebben het voornemen om het voortouw te nemen in dit strategische traject. Eind 2024 is dit plan ingediend bij het ministerie. 2025 staat dus in het teken van de start van de meerjarige uitwerking. Wij borduren met dit traject voort op de Businesscase Werkleerbedrijf Empatec die in 2022 door de gemeenteraad van Waadhoeke is vastgesteld. Uniform abonnementstarief Wmo wordt afgeschaft Met ingang van 1 januari 2026 worden alle WMO-voorzieningen inkomensafhankelijk. Dat betekent dat gebruikers van WMO-voorzieningen een eigen bijdrage betalen die wordt vastgesteld aan de hand van de hoogte van het inkomen en het vermogen. Dit is een grote verandering die in het jaar 2025 moet worden voorbereid in de keten. Participatie - Wat willen we bereiken?
Participatie - Wat gaan we daarvoor doen?
• •
Er komt een goede aansluiting op het Sociaal Economisch Actieprogramma (SEAP) ten behoeve van o.a. uitstromers uit het Pro/Vso onderwijs. Het SEAP initieert werk(leer)carrousels waar inwoners met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt zich kunnen kwalificeren voor een kansberoep in de regio.
44
Gemeente Waadhoeke • •
• • •
Programmabegroting 2025
Meer inwoners worden succesvol en duurzaam uitkeringsonafhankelijk door de samenwerking tussen het Werkleerbedrijf en de Dienst SoZaWe in de lijn van de Businesscase Werkleerbedrijf (2022). Effectmonitoring van het instrumentarium Breed Offensief 2023 (om meer mensen met een arbeidsbeperking bij de arbeidsmarkt te betrekken) en proactieve inzet hiervan.
Subsidiëren van welzijnsorganisaties met als doel een passend, laagdrempelig aanbod voor inwoners die niet kunnen participeren via werk. Als onderdeel van de inkoop begeleiding en dagactiviteit WMO wordt onderzocht hoe de gemeente en Sociale Dienst kunnen stimuleren dat betaald werk voor een groep inwoners een alternatief wordt voor dagbesteding vanuit WMO. In samenwerking met ketenpartners bevorderen dat 80 inwoners van Waadhoeke werken aan hun participatie en re-integratie in de Groeituin te Wier.
•
Subsidiëren van bereikbare collectieve voorzieningen voor het vergroten van (basis)vaardigheden van kwetsbare inwoners, zoals taalvaardigheid en digitale vaardigheid.
•
Het beleidskader Bestaanszekerheid (2024) wordt geïmplementeerd en uitgevoerd op basis van een Uitvoeringsprogramma.
•
Er wordt een nieuw beleidskader vastgesteld, met als doel schulddienstverlening en vroegsignalering en met name de samenhang daartussen te versterken. Continueren van het Brede Kindpakket om kinderen mee te laten doen aan sport, cultuur en educatie en zorgen voor nog meer bekendheid en gebruik daarvan. Voortzetten van het Participatiefonds voor volwassenen.
• •
45
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Samenleving - Wat willen we bereiken?
Samenleving - Wat gaan we daarvoor doen?
• • • •
• •
Uitvoeren van het mantelzorgbeleid 2021 tot en met 2025. We sluiten vanuit de WMO aan bij het Gezond en Actief Leven Akkoord Waadhoeke (GALA) en het Fries Integraal Zorgakkoord (FrIza), met name op het vlak van mentale weerbaarheid en GGZ. Senioren (en 'nieuwe senioren') stimuleren en bewust maken van hun mogelijkheden om langer zelfstandig te wonen. Hiervoor wordt begin 2025 een plan opgesteld. De startnotitie sociale basis wordt uitgewerkt in een beleidsadvies samen met de startnotitie accommodatiebeleid.
Uitvoeren van het Fries actieplan voor aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling bij de lokale professionals (medewerkers op scholen, kinderopvang, bij de politie en de gemeente) meer onder de aandacht brengen door middel van voorlichting en/of training. 46
Gemeente Waadhoeke
•
• • • • •
• • • •
• •
•
• •
Programmabegroting 2025
Uitvoeren van het convenant Weer Thuis waarbij het transferpunt wordt doorontwikkeld in verband met de nieuwe regionale urgentieverordening. Het transferpunt is momenteel een bemiddelende organisatie voor mensen die uit Beschermd wonen of maatschappelijke opvang komen, gericht op reguliere huisvesting maar kan wellicht voor meer doelgroepen worden ingezet. Opstellen van de per 2025 verplichte huisvestingsverordening voor urgentwoningzoekenden. Opstellen van de kadernota Aanpak Dakloosheid (voorheen regiovisie Maatschappelijke Opvang, SDF). Starten met een nieuwe inkoop Beschermd Wonen. Aan de Woonvisie (Programma 9) bijdragen met een addendum Wonen en Zorg. Besluitvormingsproces m.b.t. een crisis-bed, dat kan worden ingezet voor acute zorg en ondersteuning, zoals respijtzorg.
Uitvoering geven aan de Uitvoeringsagenda Diversiteit en Inclusie 2023-2025. Vanuit het dorpen- en wijkenfonds faciliteren wij initiatieven van onderop, die bijdragen aan de participatie en sociale cohesie in onze dorpen en wijken. Bestaande subsidierelaties voortzetten in het voorliggend veld op het gebied van welzijn en sport. Voortzetting van de pilot Sport en Cultuur. Het project inkoop begeleiding en dagactiviteiten wordt uitgevoerd om ervoor te zorgen dat de ondersteuning goed aansluit bij de veranderende behoeften van verschillende doelgroepen en duurzaam en toekomstbestendig is. Ontwikkelen van een waakvlamfunctie/nazorg voor ondersteuning zonder indicatie voor mensen met psychische en/of (licht) verstandelijke beperkingen.
De maatregelen uit de Uitvoeringsagenda Inclusie en Diversiteit 2023-2025 uitvoeren door inzet van een inclusiecoördinator. Prioritering van die maatregelen vindt plaats op basis van actualiteit en input vanuit ketenpartners. Werken aan (h)erkenning, kennis en bewustwording omtrent discriminatie en racisme met behulp van een publiekscampagne. Er wordt een halfjaarlijks themaoverleg georganiseerd om de voortgang van de uitvoeringsagenda te monitoren.
47
Gemeente Waadhoeke
• • • •
Programmabegroting 2025
Dorpen- en wijkencoördinatoren inzetten. Initiatieven subsidiëren vanuit het dorpen- en wijkenfonds. Het inzetten van dorps- en wijkbudgetten. Initiatieven behandelen volgens het nieuwe initiatievenproces.
Jeugd - Wat willen we bereiken?
Jeugd - Wat gaan we daarvoor doen?
•
Het Regionale Uitvoeringsplan Zorg en Onderwijs 2023, opgesteld op basis van de Regiovisie Jeugd, Waadhoeke-bestendig maken door een goede samenwerking met de ketenpartners.
48
Gemeente Waadhoeke
• • • • •
•
•
• • •
•
Programmabegroting 2025
Versterken eigen kracht en samenkracht via de samenwerking met informele steun(figuren). Vanuit bestaande relaties versterken we het gewone leven van jeugdigen. Het jeugddomein is onlosmakelijk verbonden met het gemeentelijke sociaal domein en het brede sociaal domein. We benaderen de “problematiek” vanuit meerdere invalshoeken en we voorkomen zwaardere zorg. Gebiedsteams zijn aanwezig op meerdere vindplaatsen zoals bijvoorbeeld scholen. Het zorglandschap voor de jeugd is inzichtelijk waarbij we gebruik maken van de beschikbaarheidswijzer van SDF die in 2025 verbeterd wordt. Meer inwoners worden gestimuleerd gebruik te maken van de dienstverlening van HomeStart (Humanitas). Homestart biedt laagdrempelige gezinscoaching aan, gericht op het vergroten van competenties van ouders om kinderen te begeleiden in schoolloopbaan en maatschappelijk leven. Met de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 als richtinggevend kader ontwikkelen we gebiedsteams met voldoende kennis en expertise. Er wordt gewerkt aan een goede verbinding met huisartsen, specialistische zorg en andere lokale voorzieningen. Gebiedsteams verlenen toegang tot jeugdhulp en bieden waar nodig zelf lichte ondersteuning en hulp. Vanuit de gebiedsteams verstevigt de kwaliteitsadviseur de basis voor de uitvoering in het sociaal domein en de procesregisseur bewaakt de doelmatigheid van de in te zetten jeugdhulp.
De basis in gebiedsteams is op orde zodat het gebiedsteam kan werken volgens het ordeningsprincipe voor het bepalen van de zorgzwaarte. De Hervormingsagenda en Uitvoeringsagenda Jeugd zijn leidend. We leggen het accent op het normaliseren bij inzet van hulp. We monitoren de uitvoering van de Jeugdwet en maken duidelijk waar verbetering nodig is.
In 2025 is er een regietafel Jeugd actief met als doel de ketenaanpak te evalueren en bij te sturen. Daarnaast is er een ketenoverleg waarin wordt afgestemd over uit te voeren interventies en werkafspraken.
49
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2023 -81.279
2024 -77.024
2025 -75.306
2026 -73.298
2027 -73.034
2028 -72.806
Baten Saldo voor bestemming
27.250 -54.028
24.729 -52.295
19.232 -56.074
19.471 -53.827
19.471 -53.563
19.471 -53.334
-937
71
51
0
0
0
-54.966
-52.224
-56.023
-53.827
-53.563
-53.334
Bedragen x € 1.000
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 6.1 6.3 6.71 6.72 6.74A 6.74B 6.82 6.2 6.6 6.4 6.81 6.5
Samenkracht en burgerparticipatie Inkomensregelingen Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf Geëscaleerde zorg 18Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Maatwerkvoorzieningen (WMO) WSW en beschut werk Geëscaleerde zorg 18+ Arbeidsparticipatie
Beleidsindicatoren Programma 7 Sociaal domein Indicator
Eenheid
Waad Neder hoeke land
Bron
Perio- Beschrijving de
Jongeren met delict voor rechter
%
1
1
CBS Jeugdmonitor
2022 Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen.
Kinderen in uitkeringsgezin
%
6
6
CBS Jeugdmonitor
2022 Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen.
Werkloze jongeren
%
2
1
CBS Jeugd
2022 Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie.
Programma 7 Sociaal domein
50
Gemeente Waadhoeke Netto arbeidsparticipatie
Personen met een bijstandsuitkering
Programmabegroting 2025 %
72,4
73,1
CBS 2023 Het percentage van de Arbeidsdeelname werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.
Aantal per 295 10.000 inwoners van 18 jaar en ouder
344,8
CBS Participatiewet
2023 Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.
Lopende reintegratie- Per 10.000 voorzieningen inwoners
282
191,5
CBS Participatiewet
2023 Het aantal reintegratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.
Jongeren met jeugdhulp
% van alle jongeren tot 18 jaar
13
13,5
CBS Jeugd
Jongeren met jeugdbescherming
%
1,5
1,1
CBS Jeugd
2023 Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). 2023 Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen.
Jongeren met jeugdreclassering
%
0,3
0,3
CBS 2023 Het percentage jongeren (12-22 Beleidsinformatie jaar) met een Jeugd jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (1222 jaar).
720
700
CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
Cliënten met een Per 10.000 maatwerkarrangement inwoners WMO
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 9-9-2024)
51
2023 Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maat- werkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 8 Volksgezondheid en Milieu Beleid Milieu Voor wat betreft milieu en duurzaamheid is het uitgangspunt samen op weg te gaan naar een gezonde, schone, veilige en duurzame leef-, en woonomgeving en die voor de huidige en de komende generaties te behouden. Onder 'gezond' wordt verstaan dat tenminste wordt voldaan aan de wettelijke omgevingseisen ten aanzien van bodem, water, geluid, licht, geur, luchtkwaliteit en veiligheid. Voor wat betreft rioleringen ligt het zwaartepunt van het beleid op adequate uitvoering van de wettelijke taken zoals genoemd in de Waterwet, Wet gemeentelijke watertaken, Wet Milieubeheer en de Europese Kaderrichtlijn Water. Volksgezondheid Het onderdeel Volksgezondheid gaat over de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van preventieve en curatieve voorzieningen op het terrein van geestelijke en lichamelijke gezondheid voor haar inwoners, op grond van de Wet Publieke Gezondheid. In 2023 is de nieuwe gezondheidsnota ‘Sûnens foarop’- (samen)werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke vastgesteld. Vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) zijn we verplicht elke vier jaar gezondheidsbeleid te maken. In deze nota gezondheidsbeleid hebben we beschreven hoe we onze inwoners gezonder kunnen maken (bevordering), hoe we hen gezond houden (bescherming), en hoe we kunnen voorkomen dat onze inwoners ziek worden (preventie).
Daarbij hebben we ambities geformuleerd op vier thema’s; gezonde leefstijl, vitaal ouder worden, mentale gezondheid en gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving. Deze ambities worden vertaald naar jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s conform de op dat moment spelende trends en ontwikkelingen. Hierbij wordt zoveel mogelijk de aansluiting gezocht bij het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de daaruit voortvloeiende Brede SPUK-regeling. Met behulp van deze middelen kunnen gemeenten inzetten op de doelstellingen zoals die zijn geformuleerd in het GALA en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Het IZA is een initiatief van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om de zorg de komende jaren toegankelijk, goed en betaalbaar te houden. In het IZA zijn afspraken geformuleerd, die fundamenteel bijdragen aan de opgaven in de gezondheidszorg. De nadruk voor een toekomstbestendig zorglandschap ligt op publieke gezondheid en preventie. Dit is verder uitgewerkt in GALA. Ook raakt het IZA het sociaal domein, langdurige zorg, wonen en zorg. Onderdeel van het IZA is het opstellen van regiobeelden rondom gezondheid. Op basis van de regiobeelden en de daaruit te concluderen gezondheidsbehoefte moet er in elke regio een regioplan worden opgesteld. Voor Friesland duiden we dit als FrIZA.
Vanuit het FrIZA is er voor de jaren 20242026 geld beschikbaar gesteld om lokaal in te zetten op drie onderwerpen; sociale basis, welzijn op recept en de OKO-aanpak. OKO staat voor opgroeien in een kansrijke omgeving. Om in aanmerking te komen voor de Brede SPUK-middelen is een plan van aanpak voor de jaren 2024-2026 opgesteld. Dit plan van aanpak hebben we zoveel mogelijk laten aansluiten bij de ambities uit de lokale gezondheidsnota 'Sûnens foarop'. Dit geldt ook voor jaarlijkse uitvoeringsplan gezondheid. Bestuurlijk kader • Duurzaamheidsagenda 2025-2028 • Donkertebeleid ‘Tusken skimer en moarnsdage’; • Transitie Visie Warmte Waadhoeke; • Uitvoeringsstrategie Warmte Waadhoeke;
52
Gemeente Waadhoeke • • •
Programmabegroting 2025
Bodemvisie Waadhoeke; Mobiliteitsvisie Nota gezondheidsbeleid 2023-2026 - Sûnens foarop - (samen)werken aan een vitaal en veerkrachtig Waadhoeke
Ontwikkelingen Milieu Sinds het vaststellen van de eerste Duurzaamheidsagenda Waadhoeke in 2020 gaan de ontwikkelingen om ons heen door. Een voorbeeld is dat met de Europese klimaatwet de EU eind 2020 het reductiedoel heeft aangescherpt van 49% tot 55% CO2-reductie in 2030 en klimaatneutraliteit in 2050 (100% emissiereductie van broeikasgassen t.o.v. 1990). Op de VN top over Biodiversiteit, in 2022 in Montreal, is vastgelegd dat 30% van de natuur, zowel op land als in water, beschermd gebied moet zijn in 2030. De Europese Unie heeft deze afspraak overgenomen in haar Biodiversiteitsstrategie: in 2030 moet 30 procent van het totale EU-oppervlak beschermd gebied zijn. Het is het streven van het kabinet om het gebruik van primaire grondstoffen in 2030 te hebben gehalveerd, op weg naar een compleet circulaire economie in 2050. Het is een tijd van transitie die ons dwingt om anders naar ons werk en onze manier van leven te kijken. Gemeente Waadhoeke bevindt zich midden in deze (wereldwijde) transitie. Als lokale overheid voelen we de verantwoordelijkheid om lokaal onze bijdrage te leveren aan de doelen uit het klimaatakkoord. Wij stimuleren en faciliteren deze veranderingen en zorgen voor een structureel en eenduidig beleid waar inwoners en bedrijven op kunnen bouwen. Want de kracht van deze verandering ligt bij de samenleving en onze samenwerkingsverbanden.
Hoe wij dat willen doen beschrijven wij in onze duurzaamheidsagenda. Deze wordt geactualiseerd voor de periode 20252028 met een focus op de thema’s Enerzjy, Natuer, Grûnstoffen en Sels Oars. Vergunningverlening, toezicht en handhaving door de FUMO Sinds 2024 is de Omgevingswet van kracht. De Friese Uitvoeringsdienst Milieu en Omgeving (FUMO) gaat vanaf 2025 verder met het doorontwikkelen van het gedachtegoed van de Omgevingswet: het creëren van een samenhangend, eenvoudig en flexibel juridisch kader voor de fysieke leefomgeving, waarbij de nadruk ligt op duurzaamheid, kwaliteit, lokale autonomie en participatie. Het doel is de leefomgeving te beschermen en te verbeteren, terwijl het ook ruimte biedt voor maatschappelijke en economische ontwikkeling. Vanaf 2025 gaat de FUMO zich ook actiever bezighouden met het actualiseren van vergunningen en bij meer bedrijven toezicht houden op de plicht tot energiebesparing. De conclusies uit het rapport van de commissie ‘Van Aartsen’ maken het nodige los en hebben geleid tot het Interbestuurlijk programma (IBP VTH). In het Programmaplan versterking VTH-stelsel zijn de aanbevelingen van de commissie uitgewerkt. De primaire focus van het programma is het op orde krijgen van de uitvoering van de basistaken welke de FUMO voor de gemeente uitvoert.
Aan de hand van het programma gaat de FUMO toewerken om de opgedragen taken op een professionele manier uit te voeren en daarbij de effectiviteit en slagvaardigheid te versterken.
53
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Volksgezondheid - Wat willen we bereiken?
Volksgezondheid - Wat gaan we daarvoor doen?
• • • • • •
• •
Sport, beweging en een gezonde leefstijl stimuleren en faciliteren. Een gezonde leefstijl bevorderen bij kinderen en jongeren door het aanstellen van een JOGG-regisseur. Het vergroten van zelfmanagement en gezondheidsvaardigheden door middel van ondersteuning van programma's op het gebied van lezen, rekenen en digitale vaardigheden, bijvoorbeeld via het Digi-taalhuis. De toegankelijkheid van het sportaanbod vergroten en werken aan een sociaal veilig en inclusief sportklimaat door de inzet van de verenigingsondersteuner en het inclusieve sportaanbod. Inzetten op een rookvrije generatie. Hiervoor gaan we het aantal rookvrije locaties uitbreiden met name bij kinderopvanglocaties, scholen en sportaccommodaties. Er is een netwerksamenwerking rondom alcoholproblematiek met daarbij specifieke aandacht voor vroegsignalering.
Sport en beweegparticipatie van ouderen vergroten door het uitbreiden van het beweegaanbod. Op basis van het wettelijke kader breiden we het aanbod van valpreventie uit.
54
Gemeente Waadhoeke • • • • •
• • •
• • • • •
Programmabegroting 2025
Onze inwoners kunnen zo lang mogelijk thuis blijven wonen door inzet van interventies gericht op (het vergroten) van vitaliteit, veerkracht en lichamelijke activiteiten, zoals het programma 'Sociaal Vitaal'. Er is passend en laagdrempelig aanbod om eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. 'Dag!enDoen!' is hiervan een voorbeeld. Ook de inzet van 'Welzijn op Recept' kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. Participatie van ouderen bevorderen om zingeving en veerkracht te vergroten door inzet van bestaande subsidierelaties in het maatschappelijk veld. Waadhoeke is een dementievriendelijke gemeente. We brengen hiervoor onder andere de training 'Goed omgaan met dementie' zowel intern als extern onder de aandacht. Conform het mantelzorgbeleid 2023-2024 ondersteunen we (jonge) mantelzorgers.
Er is laagdrempelig (mentaal) zorg- en ondersteuningsaanbod. Een blijvende inzet voor het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht, specifiek voor jongeren door de inzet van rots & water trainingen, KIES-trainingen, het meidenwerk en voorlichting over sexting en grooming. Er wordt onderzocht of 'STORM-aanpak' een passende interventie is ten behoeve van suïcide preventie.
Er wordt gewerkt aan een omgeving die uitnodigt tot bewegen, (buiten)spelen en ontmoeten. Met de invoering van de Omgevingswet is gezondheid een vast en belangrijk onderdeel geworden bij de belangenafweging in ruimtelijk beleid. Inzet op een rookvrije omgeving. Met de inzet van onder andere 'Voel je Goed! stimuleren gezond voedselaanbod. Er is een lokale aanpak omtrent gezondheidsverschillen. We passen daarvoor gezondheidsbevordering via de leefomgeving met voorrang toe in dorpen en wijken met gezondheidsachterstanden.
55
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Milieu - Wat willen we bereiken?
Milieu - Wat gaan we daarvoor doen?
• •
• • • •
Inwoners met een woning met een WOZ-waarde beneden het gemeentelijk gemiddelde en een energielabel D, E, F of G kunnen een subsidie aanvragen voor verduurzamingsmaatregelen. Eigenaar-bewoners kunnen een subsidie aanvragen waarmee een energieadvies (deels) vergoed kunnen krijgen. Naast een maatwerkadvies, een luchtdichtheidsadvies en een warmtescan, is er ook de mogelijkheid om een ecologische quickscan deels bekostigd te krijgen. Het energieloket van de gemeente (website Waadhoeke) wordt, door de structurele middelen vanuit het Rijk, de plek waar inwoners informatie kunnen inwinnen en subsidies en leningen kunnen aanvragen voor het verduurzamen van hun woning. Starten met een bronnenonderzoek om inzichtelijk te krijgen welke strategische warmtebronnen er in de regio Waadhoeke/Harlingen zijn, die gebruikt kunnen worden als basis voor de nieuwe versie van de Transitie Visie Warmte. Starten met het gebiedsontwikkelingsproces Klimaatlandschap naar aanleiding van de onderzoeksresultaten waar de raad mee heeft ingestemd. Met de Duurzaamheidslening en met de Verzilverlening ondersteunen we inwoners met het verduurzamen van hun woning.
56
Gemeente Waadhoeke
• •
• •
•
•
• • • • • • • • •
•
Programmabegroting 2025
In kernen een gedeelte van het traditioneel gazonbeheer omvormen naar extensief gazonbeheer. In 2025 blijven we dit doen op die plekken waar vanuit de evaluatie in 2024 nut en noodzaak wordt aangetoond. Maaien en afvoeren in het kader van circulair bermbeheer (gras en hekkelspecie). Het areaal aan gras dat afgevoerd is en voor circulair bermbeheer ingezet kan worden is toegenomen. In 2025 blijven we dit doen, waar nodig wordt het proces en de hoeveelheden geoptimaliseerd. Doorgaan met het opwaarderen van gemeentelijke groene reststromen (bladeren en takken etc.) tot organische meststof en inzetten bij eigen beheer en onderhoud (rozenperken etc.). Verkennen welke taluds ecologisch beheerd kunnen worden. Ook in 2025 worden er taluds (met name naast sloten en indien met beschikbaar materieel mogelijk) zo min mogelijk geklepeld en blijven delen vegetatie tussen maairondes door staan. Op de bolwerken in Franeker doen we hier een proef mee. Meer aandacht voor kleinschalige wensen van inwoners ten behoeve van biodiversiteit. In het groenbeheerplan is (beperkt) financiële ruimte beschikbaar om aan kleine wensen van inwoners die passen binnen de gemeentelijke wensen te voldoen. Zo worden er geregeld bollen geplant op verzoek van inwoners en de wensen van inwoners meegenomen bij het vervangen van perken.
We blijven, waar mogelijk, werk met werk maken indien inwoners wensen en meldingen indienen. We geven uitvoering aan de actiepunten van het Biodiversiteitsactieplan (BAP) en vanaf 2025 aan de acties van de nog vast te stellen geactualiseerde duurzaamheidsagenda.
Deelnemen aan de zwerfafvalcampagne 'Friesland Schoon'. Het periodiek monitoren van de aanwezigheid van zwerfafval in gebieden. Analyses doen naar de samenstelling van het restafval uit huishoudens. Meedoen aan de bewustwordingscampagne 'Samen Halen We Alles Eruit'. Inzetten op de optimalisatie van gescheiden inzameling. Deelnemen en uitvoering geven aan de ambities van de vereniging Circulair Fryslân. Met twee voorbeeldlocaties meedoen aan de opdrachtgeversaanpak voor circulair bouwen. De samenwerking uitbreiden met de landbouw voor lokaal hoogwaardig (her)gebruik van groene reststromen. Aansluiten bij nieuwe circulaire grondstoffenketens.
Vervangen van bestaande verlichting op een aantal kerken in Waadhoeke en zorgen dat deze milieuvriendelijk zijn.
57
Gemeente Waadhoeke •
• •
• • • •
Programmabegroting 2025
Doorgaan met het versterken van de beleving van donkerte en het bewustzijn van deze waarde, bij onze inwoners, bedrijven en de eigen medewerkers. Zo sluiten we ons aan bij de ‘Nacht van de nacht’. We verspreiden informatie over het initiatief via onze communicatiekanalen. In gesprek gaan met lichtbroneigenaren over bestaand licht en sluiten ons aan bij aanvragen om lichthinder te voorkomen met nieuwe verlichting. Het goede voorbeeld geven door het gemeentelijk licht sober te maken.
Actualiseren van de Nota Bodembeheer en Bodemkwaliteitskaart. Registeren van nieuwe bodemkwaliteitsinformatie en actualiseren van de informatievoorziening in het Bodeminformatiesysteem (shared service). We zijn actief partner van Salta: Kenniscluster Verzilting. Onderzoek doen naar en monitoren van de vitaliteit van de landbouwbodem (incl. Bodemleven).
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2023 -14.843
2024 -16.825
2025 -16.963
2026 -16.943
2027 -17.038
2028 -17.132
Baten Saldo voor bestemming
13.353 -1.490
14.262 -2.562
14.940 -2.023
14.921 -2.023
15.015 -2.023
15.110 -2.023
Bedragen x € 1.000
Meerjarenraming
Dotatie/beschikking reserves
836
733
0
0
0
0
Saldo na bestemming
-654
-1.830
-2.023
-2.023
-2.023
-2.023
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 7.4 7.3 7.5 7.2 7.1
Milieubeheer Afval Begraafplaatsen en crematoria Riolering Volksgezondheid
58
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Beleidsindicatoren Programma 8 Volksgezondheid & Milieu Indicator Eenheid Waad Neder hoeke land Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit
Kg per inwoner %
Bron
Perio- Beschrijving de
196,4 147,7
CBS Statistiek Huishoudelijk afval
62,6
Rijkswaterstaat - 2022 Klimaatmonitor
41,3
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 9-9-2024)
59
2022 Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Beleid Polders, dijken en akkers, watergangen, werelderfgoed de Waddenzee, monumentaal Franeker en de karakteristieke (terp)dorpen: samen typeren ze ons gebied. Ze geven Waadhoeke de ruimtelijke kwaliteit die inwoners en bezoekers zo waarderen. Er zijn ontwikkelingen die hierop van invloed zijn en om aandacht vragen. Denk daarbij aan ontwikkelingen in de landbouw (schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, monocultuur, vergroten percelen), de groei van toerisme en recreatie, de demografische ontwikkelingen (minder inwoners, vergrijzing en ontgroening, voorspelde krimp van het aantal huishoudens), de energietransitie en de veranderende woningmarkt. Het vinden van de juiste balans tussen de diverse belangen met het behoud van de gewenste ruimtelijke kwaliteit is een continue uitdaging. De in 2020 vastgestelde Woonvisie en de daarvoor opgestelde woningmarktanalyse schetsen de ontwikkelingen en de wijze waarop de gemeente met deze vraagstukken om wil gaan. Gezien de dynamiek en veranderingen van de woningmarkt de laatste jaren (ook in Waadhoeke) komt er een tussentijds woningmarktonderzoek, opdat we de Woonvisie actueel houden. Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 ingevoerd.
Met de invoering van deze wet zijn alle ruimtelijke wet- en regelgeving, waaronder de WABO, WRO, Wet Milieubeheer, Woningwet e.d., vervangen door één wet. Belangrijk instrument is de Omgevingsvisie, een integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Verder zullen de bestemmingsplannen plaats maken voor één (integraal) omgevingsplan. Daarnaast is de planning dat de Omgevingsvisie in het 1e kwartaal van 2025 wordt vastgesteld. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Gelijktijdig met de invoering van de Omgevingswet is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking getreden. Die wet heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast is de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. Het betekent dat initiatiefnemers zelf een private kwaliteitsborger moeten aantrekken. De kwaliteitsborger doet de toetsing bouwbesluit, maakt een plan en monitort de uitvoering van de bouwwerkzaamheden. De gemeentelijke bouwtoezichttaken zijn daardoor deels te vervallen. De wet geldt in eerste instantie alleen voor bouwwerken vallend onder gevolgklasse 1 (voorbeelden hiervan zijn woningen, aan- uit en bijgebouwen, kleine bedrijfspanden, agrarische bouwwerken en voetgangers- en fietsbruggen).
Bestuurlijk kader • Provinciale Verordening Romte; • Bestemmingsplannen en Structuurvisies; • Woonvisie Waadhoeke 2020 – 2030 Samen Sterk; • Regionale woondeal 2022-2030.
60
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Ontwikkelingen Wonen De gemeente heeft zowel aandacht voor de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad als ruimte voor nieuwbouw. Waadhoeke staat, samen met strategische partners, voor het realiseren van woningbouwopgave die inspeelt op de continu veranderende vraag en behoeften in relatie tot de diverse beleidsvelden, zoals demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening), biodiversiteit, duurzaamheid, hittestress en waterberging. Middelen om deze doelen te behalen kunnen bereikt worden met herstructurering, kwaliteitsverbetering van de bestaande voorraad en nieuwbouw. Voor al deze ontwikkelingen geldt dat het gaat om maatwerk naar aard en schaal per locatie en project. Hoewel op de langere termijn een trend van dalende inwoneraantallen en negatieve ontwikkelingen van het aantal huishoudens wordt voorspeld, is op dit moment sprake van een grote druk op de huidige woningmarkt(voorraad). Deze druk neemt onder andere toe door de onlangs verlaagde hypotheekrente, die weer direct van invloed is op de (in dit geval extra) leencapaciteit van potentiële kopers. Hoe dit zich de komende jaren zal ontwikkelen is lastig te voorspellen. Desondanks wil de gemeente de (huidige) vraagbehoefte naar woningen zo goed mogelijk bedienen door maatwerk te leveren. Ruimtelijke ordening Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is het implementatietraject nog niet afgerond.
Dit traject loopt door tot 2032. In dat jaar moet er uiteindelijk een gemeente dekkend Omgevingsplan voor de gemeente zijn vastgesteld. Wat willen we bereiken?
61
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat gaan we daarvoor doen?
• • •
We gaan en blijven volgens het concept van 'maatwerk' in gesprek met dorpsbelangen, plaatselijke belangen en wijk- en buurtverenigingen. In de lijn van het gemeentelijk woningbouwprogramma wordt gewerkt aan een groot aantal woningbouwlocaties. Variërend van enkele woningen in kleinere dorpen tot meer grootschalige locaties in bijv. Franeker of St. Annaparochie. In de te maken prestatieafspraken tussen corporaties, huurdersverenigingen en gemeenten komen deze thema's nadrukkelijk aan bod.
• •
Begin 2025 stellen we de Omgevingsvisie voor Waadhoeke vast. We werken verder aan het opstellen voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke.
•
In de Omgevingsvisie besteden we aandacht aan de uitgangspunten om te komen tot een gezond en divers landschap. Bij planvorming (nieuwe ontwikkelingen) borgen we de landschappelijke inpassing. We hebben overleg met de agrarische ondernemers. De landbouwadviseur is aanspreekpunt voor de sector en gaat in gesprek met de sector. Via diverse acties uit de Duurzaamheidsagenda dragen we bij aan deze ambitie. We subsidiëren het plan van Fûgelwacht Franeker en andere initiatieven en geven ook zelf het goede voorbeeld in onze beheerplannen.
• • • •
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
2023 -6.003
2024 -7.078
2025 -5.149
2026 -4.539
2027 -4.316
2028 -4.282
Baten Saldo voor bestemming
3.001 -3.003
3.264 -3.814
1.913 -3.236
1.508 -3.031
1.286 -3.031
1.262 -3.020
Dotatie/beschikking reserves
-2.525
608
430
225
225
215
Saldo na bestemming
-5.527
-3.205
-2.806
-2.806
-2.806
-2.806
Bedragen x € 1.000
Lasten
62
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3
Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen
Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator Eenheid Waad Neder Bron Perio- Beschrijving hoeke land de Gemiddelde WOZ waarde
x €1.000
257
379
CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken
2024 De gemiddelde WOZ waarde van woningen.
Nieuw gebouwde woningen
Aantal per 1.000 woningen
3,4
9,1
Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF Research
2023 Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.
Demografische druk
%
80,6
70,4
CBS Bevolkingsstatistiek
2024 De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar.
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuis-houden
€
856,8 Geen COELO, Groningen 2024 Het gemiddelde totaalbedrag in data euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.