Bijlage 1 Programmabegroting 2025
Tekst van het document
Programmabegroting 2025
Datum: 15 oktober 2024 Reg.nr.: 2024-215033
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Inhoudsopgave 1. Voorwoord .......................................................................................................................................3 2. Algemene beschouwingen...............................................................................................................4 Uitgangspunten ...............................................................................................................................4 Begroting in evenwicht ....................................................................................................................5 Doelenbomen en beleidsindicatoren ..............................................................................................7 3 Programmabegroting........................................................................................................................9 Programma 1 Bestuur en Ondersteuning ........................................................................................9 Programma 2 Veiligheid ................................................................................................................14 Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat .............................................................................20 Programma 4 Economie ................................................................................................................24 Programma 5
Onderwijs ................................................................................................................29 Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie.....................................................................................34 Programma 7 Sociaal Domein .......................................................................................................42 Programma 8 Volksgezondheid en Milieu .....................................................................................51 Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing .......................60 Algemene Dekkingsmiddelen ........................................................................................................64 4 Paragrafen ......................................................................................................................................69 Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................70 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................75 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .....................................................................................102 Paragraaf Financiering
.................................................................................................................110 Paragraaf Bedrijfsvoering ............................................................................................................114 Paragraaf Verbonden partijen .....................................................................................................118 Paragraaf Grondbeleid ................................................................................................................124 Paragraaf Openbaarheid .............................................................................................................128 Paragraaf Taakstellingen .............................................................................................................129 5 Financiële begroting .....................................................................................................................131 6 Bijlagen .........................................................................................................................................143 6.1 Taakvelden .............................................................................................................................143 6.2 Toelichting structurele mutaties in de reserves ....................................................................146 6.3 Inkomensoverdrachten en
subsidies .....................................................................................147 6.4 Nieuwe budgetten .................................................................................................................150
2
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
1. Voorwoord Hierbij bieden wij u de programmabegroting voor 2025 aan. Het financiële perspectief voor onze gemeente op korte termijn ziet er positief uit. De forse daling van 2025 naar 2026 heeft gemeente Waadhoeke financieel op kunnen vangen. De jaren 2026 en 2027 tonen nog een overschot wat afneemt in 2028. De grote daling van het Gemeentefonds is een onderwerp waarvoor de VNG een stevige lobby voert richting het Rijk. De verwachting is nog steeds dat het rijk op tijd met een passende oplossing komt. Het positieve meerjarenperspectief ontslaat ons niet van de plicht om scherp te blijven op besparingsmogelijkheden en het maken van keuzes, omdat er nog genoeg ontwikkelingen spelen die nog niet financieel vertaald zijn. In de kadernota (blz 40) hebben wij u hier in meegenomen. Deze ontwikkelingen zijn nog steeds financieel onzeker. De kadernota 2025-2028 is op 18 juli 2024 door de raad vastgesteld. De structurele en incidentele budgetaanvragen voor 2025 zijn integraal in deze programmabegroting verwerkt. Doordat extra financiële ruimte is ontstaan hebben we alle structurele budgetaanvragen uit de kadernota in deze begroting kunnen opnemen. Met het nieuwe investeringsfonds dorps- en buurthuizen en het verhogen van de subsidieregeling onderhoud dorps- en buurthuizen wordt ingezet op het vitaal en veerkrachtig maken én houden van onze dorpen en wijken.
Daarnaast zijn extra middelen beschikbaar voor het continueren van het beleid arbeidsmigranten, het renoveren van enkele sportvelden, het verhogen van de subsidies voor evenementen en het verstevigen van de ambtelijke organisatie. De onderhoudsplannen zijn op orde. Hiermee hebben we weer een flinke stap gezet met het financieel invullen van de ambities uit ons collegeprogramma "Sûn wurkje oan de takomst".
Franeker, 15 oktober 2024 namens het college van B&W M.C.M. Waanders, burgemeester
J.K. IJkema, secretaris
3
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
2. Algemene beschouwingen Uitgangspunten Gemeente Waadhoeke is financieel gezond en wil dat ook blijven. Belangrijk is welke uitgangspunten we hanteren bij het maken van keuzes die passen bij een verantwoord financieel beleid. De uitgangspunten die we hanteren bij het maken van de kadernota en begroting zijn ieder jaar in grote lijnen hetzelfde. Dit komt omdat ze voortvloeien uit landelijke wetgeving zoals het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en gemeentelijk beleid zoals de Financiële verordening en de nota's Reserves en voorzieningen en Activering, waardering en afschrijving. Daarnaast is de begrotingscirculaire die de provincie jaarlijks publiceert van belang. Daarin staat relevante en actuele informatie over de wijze waarop zij onze begroting en meerjarenraming beoordeelt vanuit het financieel toezicht. De voorgestelde begroting is opgesteld in lijn met de uitgangspunten zoals eerder beschreven in de Kadernota 2025-2028. Hierna beschrijven we de belangrijkste uitgangspunten voor de begroting 2025. 1. Ruimte nieuw beleid In de jaren 2025-2028 is jaarlijks € 250.000 cumulatief beschikbaar voor nieuw beleid. Dit willen we inzetten voor de uitwerking van het coalitieakkoord. 2. Onvoorzien structureel In de Financiële verordening staat dat er een bedrag onvoorzien structureel van minimaal € 1 per inwoner wordt opgenomen (meerjarig cumulatief). 3.
Dekking incidentele lasten Incidentele lasten worden gedekt door incidentele baten of door bestemmingsreserves dan wel algemene reserve. 4. Indexering uitgaven Aan de inkomstenkant wordt in de uitkeringen van het Rijk en eigen inkomsten zoals OZB rekening gehouden met indexering. De uitgaven worden niet automatisch geïndexeerd. Alleen die uitgaven waarvan duidelijk is dat indexering onontkoombaar is, zoals loonkosten eigen personeel in verband met nieuwe CAO-periode. Ook bijdragen aan de gemeenschappelijke regelingen, tarieven Omrin en dergelijke worden geïndexeerd. Het resterende bedrag tussen inkomsten en uitgaven wordt als stelpost voor loon- en prijscompensatie in de begroting opgenomen. 5. Inflatiecorrectie Onroerende Zaak Belasting (OZB) Voor de OZB passen we jaarlijks inflatiecorrectie toe. 6. Kostendekkendheid afval en riool De tarieven voor afvalstoffen- en rioolheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor afval en riool. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering. 7. Dotatie in verband met het verbreed gemeentelijke rioleringsplan (vGRP) Om het vGRP te kunnen dekken over de gehele looptijd is binnen de planperiode gestart met een ingroeimodel voor dotatie aan de voorziening waarbij het uitgangspunt is dat de extra lasten volledig worden omgeslagen over inwoners en bedrijven.
4
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
8. Structureel begrotingsevenwicht De baten en lasten moeten structureel in evenwicht zijn in de eerste jaarschijf. Het toezichtskader van de provincie biedt ons deze ruimte. 9. Plafond BTW compensatiefonds Voor de ruimte onder het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) houden we rekening met 50% van de laatst gerealiseerde ruimte (zie voor de toelichting onder hoofdstuk 3 Algemene dekkingsmiddelen, onderdeel Gemeentefonds). 10. Middelen Jeugd Rijk en VNG hebben de Hervormingsagenda jeugdzorg (met passende financiële afspraken) vastgesteld. De verwerking in de meerjarenraming is conform vorig jaar: • Gemeenten mogen in de jaarschijven 2026 en 2027 de middelen zoals die in de Hervormingsagenda zijn afgesproken als structurele en reële raming meenemen in hun meerjarenraming. Concreet gaat het om respectievelijk € 284 miljoen en € 211 miljoen. • Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing op de uitgaven van € 500 miljoen in 2025, € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 € 511 miljoen (structureel) als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken. Het principeakkoord Hervormingsagenda Jeugd geeft helder aan hoe het Rijk met deze verantwoordelijkheid omgaat. Als het niet lukt om tijdig maatregelen te treffen dan worden de gemeenten gecompenseerd via het Gemeentefonds.
Het Rijk heeft de maatregelen voor 2025 niet kunnen realiseren, waardoor de gemeente compensatie ontvangt voor 2025. 11. Extra middelen uitvoering klimaat- en energiebeleid Gemeenten ontvangen tijdelijke middelen van het rijk voor de uitvoeringskosten. Hoe dit op termijn vorm wordt gegeven is op dit moment nog niet duidelijk maar gemeenten mogen erop rekenen dat ze voor de jaren na 2023 in ieder geval hetzelfde bedrag krijgen als in 2023 voor de basisfinanciering. Gemeenten mogen het bedrag wat zij in 2023 ontvangen voor de klimaat- en energiegelden als structurele baat in de begroting 2025 opnemen voor de jaren 2025 tot en met 2028. Dit betekent dat daartegenover structurele (en incidentele) lasten mogen komen te staan. In de kadernota is er vanuit gegaan dat de lasten en baten gelijk zijn en dus geen financieel effect hebben. Het gaat in Waadhoeke om afgerond € 860.000.
5
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Begroting in evenwicht De basis voor de begroting is de kadernota 2025-2028, met daarin gepresenteerd de structurele begrotingsruimte. De berekeningen gemeentefonds zijn gebaseerd op de meicirculaire 2024. De jaarschijf 2025 sluit met een positief saldo van afgerond € 92.000. De begroting 2025 is structureel in evenwicht, zodanig dat structurele ruimte in 2025 gebruikt wordt voor incidentele lasten. De provincie hanteert voor het financieel toezicht op gemeenten het gemeenschappelijk financieel toezichtkader 2020 Gemeenten (GTK). Eén van de toetsingsregels is dat de eerste jaarschijf structureel en reëel in evenwicht moet zijn. In de begroting 2025 is geen sprake meer van taakstellingen. Daarmee voldoet deze begroting van 2025 aan deze regel. De verwachting is dat bij Waadhoeke in 2025 het repressief toezicht van toepassing al zijn. Het meerjarenperspectief sluit in 2028 met een positief saldo van afgerond € 68.000. Hierin is inbegrepen de jaarlijkse cumulatieve uitzetting van € 250.000 voor structurele kosten uitvoering coalitieakkoord. De bijgewerkte meerjarenraming geeft hetzelfde beeld als in de kadernota. Bij doorrekening van de begroting na het vaststellen van de kadernota is in meerjarenperspectief een hoger positief saldo ontstaan dan bij de kadernota was voorzien.
Dit positieve saldo is ingevuld volgens de voorstellen uit de kadernota, die op dat moment nog niet ingevuld konden worden. Hierbij is de stand van de laagste jaarschijf als uitgangspunt genomen, zodat het meerjarenperspectief positief blijft. De uitwerking hiervan vindt u in het hoofdstuk financiële begroting. Het overschot van 2025 is overeenkomstig de kadernota voornamelijk incidenteel ingezet. De forse daling van 2025 naar 2026 heeft Waadhoeke financieel op kunnen vangen. De jaren 2026 en 2027 tonen nog een overschot wat afneemt in 2028. Het feit dat onze gemeente geen negatieve cijfers in het meerjarenperspectief heeft mag als bijzonder aangemerkt worden. Een exacte rekenkundige verklaring hiervoor is lastig te geven, maar het mag duidelijk zijn dat de bezuinigingstaakstelling 2024 en 2025 van € 600.000 op het sociaal domein in combinatie met het hanteren van het behoedzaamheidsprincipe bij het opstellen van de meerjarenraming en begroting zijn vruchten heeft afgeworpen. Dit heeft gelukkig het kunnen invullen van de gemeentelijke ambities niet in de weg gezeten, waardoor velerlei nieuwe zaken konden én kunnen worden uitgevoerd. De grote daling van het Gemeentefonds is een onderwerp waarvoor de VNG een stevige lobby voert richting het Rijk. De verwachting is nog steeds dat het rijk op tijd met een passende oplossing komt.
Zoals hiervoor aangegeven heeft dit tot op heden bij Waadhoeke nog niet tot ingrijpende bezuinigingsrondes geleid. Dat laat onverlet dat dit op enig moment wel aan de orde kan komen. In deze meerjarenraming is invulling van het laatste jaar van de bezuinigingstaakstelling verwerkt: € 0,6 miljoen structureel met ingang van 2025. De invulling is verwerkt overeenkomstig de kadernota 2025-2028. De toelichting komt in deze programmabegroting terug in de paragraaf Taakstellingen. In het meerjarenperspectief is nog steeds een onzekerheid opgenomen wat betreft de middelen jeugd. Met het opnemen van de ontvangsten en een verwachte besparing op de kosten van de jeugdhulp is ook hier sprake van een financieel risico. De verwachte besparing is onlosmakelijk verbonden met de Hervormingsagenda jeugdzorg, waar Rijk en VNG nog mee aan het werk zijn. In de paragraaf Weerstandsvermogen hebben we het risico nader geduid. Het gaat om landelijk € 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027. In de meicirculaire 2024 is gemeld dat de besparing van
6
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
€ 500 miljoen voor 2025 nog niet gerealiseerd kon worden en dat daarom voor 2025 een bedrag van € 500 miljoen is toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds. Er zijn altijd ontwikkelingen die structurele kosten met zich meebrengen en daardoor van invloed zijn op de begroting. In de kadernota 2025-2028 staat een opsomming van ontwikkelingen die nog niet financieel zijn vertaald. Kort samengevat gaat het om de volgende onderwerpen: • Toekomstbestendigheid theater Koornbeurs in Franeker • Netwerkcentrum De Opstap in St-Jacobiparochie • Seewyn Kunsteducatie • Exploitatie sporthal De Trije in Franeker • Beheer en onderhoud nieuwe investeringen openbare ruimte • Doorontwikkeling Academie van Franeker • Verkenning herbestemming Oude Smidse • Toegankelijkheid Martinitoren. Enkele onderwerpen komen mogelijk in 2024 nog bij uw raad op de agenda, andere zaken zijn nog in ontwikkeling. Tevens is het ook van belang het lopende proces aangaande nieuwbouw zwembad en nieuwbouw AMS en Kabas niet uit het oog te verliezen. Hiervoor zijn middelen gereserveerd maar de berekeningen zijn inmiddels gedateerd vanwege het lange proces. Gezien de beperkte structurele financiële ruimte in de komende jaren zullen we er niet aan ontkomen om financiële ruimte te maken in de begroting als bovenstaande ontwikkelingen tot uitvoering moeten worden gebracht.
In onderstaande tabel is het meerjarenperspectief weergegeven, zonder bezuinigingstaakstelling zoals eerder gemeld. Bedragen x € 1.000
Meerjarenraming 2025 - 2028 Geraamd resultaat voor bezuinigingstaakstelling Bezuinigingstaakstelling Geraamd resultaat na bezuinigingstaakstelling
2025
2026
2027
2028
92 0 92
277 0 277
437 0 437
68 0 68
De berekening van het saldo en verloop van de algemene reserve (AR) zoals opgenomen in onderstaande tabel is berekend op basis van de stand van begrotingswijziging 7 van 2024. Conform de kadernota 2025-2026 is € 144.900 onttrokken per 2025 ter dekking van de incidentele budgetaanvragen. Dit resulteert in een berekende eindstand 2025 van € 18.177.000. Voor de volledigheid: inmiddels is de 8e begrotingswijziging vastgesteld die effect heeft op de algemene reserve. Deze besluitvorming is weergegeven in onderstaande tabel. In de 9e begrotingswijziging zijn geen mutaties voor de AR opgenomen. Stand per 31-12 (bedragen x € 1.000)
2025
2026
2027
2028
Uitgangspositie
18.177
18.177
18.177
18.177
Begrotingswijziging 8/2024
-1.611
-1.611
-1.611
-1.611
Actuele stand
16.566
16.566
16.566
16.566
7
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Doelenbomen en beleidsindicatoren In de programmabegroting leggen we met het model van de doelenbomen de relatie tussen de wvragen ‘wat willen we bereiken’ en ‘wat gaan we ervoor doen’. In de beantwoording van deze twee vragen brengen we eerst de beleidsdoelen in beeld, en daarna geven we een overzicht van de belangrijkste activiteiten waarmee we die doelen denken te bereiken. De actualisatie en aanscherping van dit model is een continu proces. Dit jaar zijn alle doelenbomen opnieuw kritisch bekeken. In vrijwel alle gevallen zijn de teksten aangepast en is de aansluiting van onze beleidsdoelen op de uitvoering ervan aanzienlijk verbeterd. Waar dat nodig is hebben we programma’s geheel vernieuwd. De focus in de teksten ligt steeds bij de hoofdlijnen van beleid. Naast deze inhoudelijke aanscherping is ook gekeken naar het gebruik van duidelijke en eenduidige taal. Woorden als ‘faciliteren’, ‘stimuleren’ en ‘ondersteunen’ zijn waar mogelijk vervangen door teksten die meer helderheid verschaffen over wat we er precies mee bedoelen. Zo kunnen we inwoners of organisaties bijvoorbeeld ‘faciliteren’ met een project of een campagne; dit jaar maken we dat dan ook zoveel mogelijk concreet. Om u in één oogopslag te laten zien dat er hard aan de teksten is gewerkt, hebben we de doelenbomen ook een nieuwe, frisse kleur gegeven die naar ons idee ook de leesbaarheid vergroot.
Tenslotte hebben we nagedacht over de monitoring van het beleid door middel van de zogenaamde beleidsindicatoren. Uiteraard werken we met de verplichte set beleidsindicatoren die voorgeschreven is vanuit het BBV; deze staan aan het eind van elk programma. Op www.waarstaatjegemeente.nl zijn de uitkomsten van de indicatoren voor Waadhoeke te vinden. Op deze website zijn ook cijfers verzameld over de brede welvaart. De statistieken voor Waadhoeke zijn ook te vergelijken met die van andere gemeenten. In aanvulling op de set verplichte indicatoren werken we dit jaar aan de ontwikkeling van eigen indicatoren aan de hand waarvan we de resultaten van ons beleid nog beter kunnen duiden. We onderzoeken o.a. welke bestaande en nieuwe gegevens daarbij kunnen helpen.
8
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
3 Programmabegroting Programma 1 Bestuur en Ondersteuning Beleid "Fijn wonen, duurzaamheid, meedoen, een mooi landschap, en de gemeente als ondersteuner", dat is waar we in Waadhoeke aan werken (Collegeprogramma 2022-2026). We kunnen en willen dit niet alleen doen; we nemen deel in talloze samenwerkingen, lokaal, regionaal en landelijk, en we kiezen voor 'Nabij besturen'. ‘Nabij besturen’ betekent voor onze dienstverlening: persoonlijk, dichtbij en online. We kiezen voor een informatieve en interactieve bestuursstijl dichtbij onze inwoners, ondernemers en organisaties. Onze dienstverleningsvisie 2018-2025 is de leidraad voor de verdere ontwikkeling en professionalisering van de organisatie. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de voorbereiding en uitvoering van gemeentelijk beleid. Nieuw beleid wordt samen met de gemeenteraad ontwikkeld; de taak van de raad is daarbij kaderstellend, en de raad stelt het benodigd budget beschikbaar. Het maken van nieuw beleid gebeurt op een actieve manier: we betrekken onze inwoners, ondernemers en organisaties tijdig bij het maken van keuzes in ons beleid. We zoeken daarbij steeds naar integraliteit; naar de samenhang tussen de diverse onderwerpen waar we als gemeente mee bezig zijn. Zo ontstaat draagvlak, en is er ruimte voor creatieve ideeën die aansluiten bij wat er nodig is of waar behoefte aan is.
Feiten en analyse zijn daarbij van belang, zodat er niet iets wordt ontwikkeld dat onhaalbaar of onwenselijk is. Vanuit de plicht tot actieve informatievoorziening zorgt het college voor terugkoppeling van resultaten van beleid naar de raad. De raad toetst of doelen gehaald en budgetten niet overschreden worden. Naast deze bestuurlijke taken is het college van B&W verantwoordelijk voor wettelijke (dienstverlenende) taken op het gebied van onder meer burgerzaken, verkiezingen en de Wet Open Overheid. Bestuurlijk kader • Collegeprogramma 2022-2026; • Harmonisatiebeleid; • Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; • Visie op Dienstverlening tot 2025; • Spoorboek Dienstverlening 2025; • Visie op Nabij Besturen. Ontwikkelingen Programma Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028 Belangrijk is de landelijke aandacht voor regionale verschillen (Elke Regio Telt). Het nieuwe kabinet wil de beleids- en investeringslogica herijken, werken aan een vitale relatie tussen Rijk en regio, en investeren in langjarige regionale ontwikkeling. Waadhoeke is ambtelijk en bestuurlijk hierop goed aangehaakt. Verder zal in de komende periode het huidige kabinet meer duidelijkheid verschaffen over de opvolging van het Nationaal Programma Landelijk Gebied en de uitwerking hiervan voor Fryslân.
En tot slot sluiten we vanuit het Ontwikkelperspectief aan op Europese samenwerking en thema's, zoals regelingen voor economische ontwikkeling.
9
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Dienstverlening De komende maanden werken we aan een geactualiseerde dienstverleningsvisie, zodat we nieuwe doelen kunnen formuleren. We haken, waar mogelijk, aan bij de VNG: Regie op één digitale samenleving, Digitale Agenda Gemeenten 2028. Nabij besturen - Wat willen we bereiken?
Nabij besturen - Wat gaan we daarvoor doen?
• • • •
Dorpen en wijken stimuleren bij het maken van dorps- en wijkvisies. In twee dorpen/wijken gaan we aan de slag met gebiedsgericht werken. Experimenteren met het participatie-instrument 'De stem van Waadhoeke'. Het dorps- en buurthuizenbeleid verder uitwerken.
Programma Ontwikkelperspectief - Wat willen we bereiken?
10
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma Ontwikkelperspectief - Wat gaan we daarvoor doen?
Met lijn A 'Waadhoeke - In positie en krachtig in de regio' werken we aan een goede sociaaleconomische structuur via 12 businesscases uit het sociaaleconomisch actieplan (SEAP II) door: • Kennismakelaars aanstellen voor ondernemers en onderwijs om projectpartners te vinden. • Innovatietafels starten voor ondernemers met creatieve ideeën. • Een ondernemers- en mentorprogramma voor het faciliteren van ondernemers met kennis. • Een platform agrifoodhub voor samenwerking en innovatie. • Een platform maritieme hub voor samenwerking en innovatie. • Bedrijventerreinen aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken. • Regiomarketing en behoefteonderzoek. • Het project leren en werken in eigen regio. • Project afbouw arbeidsmarkt om kennis van oudere werknemers te benutten voor jongeren. • Werkcarrousel per sector waarbij we potentiële werknemers koppelen aan bedrijven. • Een verbeterplan arbeidsmigranten als intermediair voor shortstay huisvesting. • Inzetten op behoud talenten door instroom in hoger onderwijs te vergroten.
Met lijn B 'Beleven - Genieten tussen wad en stad' werken we aan een hoogwaardig aanbod door: • Het promoten van de Wereld Erfgoederen Planetarium en Waddenzee en daarbij de verbinding met andere culturele hotspots op te zoeken. • Het realiseren van het project Op paad Lâns it Waad met voorzieningen die de beleefbaarheid van de Waddenzee vergroten. • Samenwerken in de verdere professionalisering van de Academie van Franeker. • Onderzoeken hoe het oude stadhuis van Franeker een bredere functie kan krijgen. • Onderzoeken of Franeker een ‘tuinenstad’ als cultureel en toeristische trekpleister kan worden. • Deelnemen aan Sense of Place (o.a. Dijk van een Wijf).
Met lijn C 'Fijn leven - vitale en veerkrachtige dorpen en wijken' werken we aan de kwaliteit van leven door: • Uitvoering geven aan Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM’s) in vijf dorpen. • In minimaal drie kernen of wijken waar de leefbaarheid onder druk staat of dreigt te komen een plan maken om de leefbaarheid te versterken (vanuit de Regio Deal). • Het maken van een regionaal overkoepelende mobiliteitsagenda met als doel het verbeteren van het mobiliteitsaanbod in Noardwest-Fryslân (vanuit de Regio Deal).
11
Gemeente Waadhoeke •
Programmabegroting 2025
Het borgen van het belang van de buurt als gezonde en sociale leefomgeving (ontmoeten) en dit onderwerp op bovenregionale en strategische agenda’s krijgen.
Met lijn D 'Ons landschap - Duurzame oogst voor de toekomst' werken we aan de versterking van het landschap door: • Deelnemen aan Greidhoeke plus met focus op een natuurinclusief platteland. • Deelnemen aan een initiatief waarbij gemeentelijke groene reststromen beschikbaar worden gesteld voor toepassing in de agrarische sector. • Deelname aan het Fries Programma Landelijk gebied of het vervolg daarop. • Het ontwikkelen van een gezond water- en bodembeheer, versterken van relaties tussen samenleving en agrarische sector en het streven naar een natuurinclusief platteland (vanuit de Regio Deal). Dienstverlening - Wat willen we bereiken?
Dienstverlening - Wat gaan we daarvoor doen?
• • • • •
Verbeteringen doorvoeren vanuit het onderzoek telefonische bereikbaarheid om de bereikbaarheid voor inwoners en ondernemers te verbeteren. Brieven en andere teksten aan of voor inwoners en ondernemers toetsen op helder en makkelijk taalgebruik, en waar nodig herschrijven (het zogeheten B1 niveau). Continue aandacht voor taal/toegankelijkheid organiseren, bijv. interne training, informatiedeling of bijeenkomsten. Ervaring opdoen met de pilot Serviceloket in Sint Annaparochie, zodat de fysieke dienstverlening in dat gebied van de gemeente verbetert. De trainingen gastheerschap (houding en gedrag) die verschillende teams hebben gevolgd evalueren en evt. borgen in de organisatie.
12
Gemeente Waadhoeke
• •
•
Programmabegroting 2025
De participatietool 'Stem van Waadhoeke' evalueren en eventueel structureel inzetten in de organisatie om de participatie met inwoners te verbeteren. De uitkomsten van de verschillende klantreizen geven richting aan de verbeteringen van onze dienstverleningsprocessen, waarbij de ervaring van de inwoner leidend is. We gaan het instrument klantreizen evalueren en mogelijk structureel inzetten in de organisatie.
Onderzoeken naar mogelijkheden voor meer e-formulieren en e-dienstverlening (bijv. MijnWaadhoeke/Mijn Overheid).
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
2023 -5.004
2024 -4.693
2025 -4.421
2026 -4.571
2027 -4.611
2028 -4.571
Baten Saldo voor bestemming
778 -4.225
852 -3.842
826 -3.595
826 -3.745
826 -3.785
826 -3.745
Dotatie/beschikking reserves
-3.880
357
0
0
0
0
Saldo na bestemming
-8.105
-3.485
-3.595
-3.745
-3.785
-3.745
Bedragen x € 1.000
Lasten
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.1 0.2
Bestuur Burgerzaken
Beleidsindicatoren N.v.t.
13
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 2 Veiligheid Beleid De gemeente heeft, als eerste overheid, een grote verantwoordelijkheid voor de veiligheid van haar inwoners. Dit programma omvat crisisbeheersing, brandweer en openbare orde en veiligheid. Veiligheid is een breed begrip. Het begrip veiligheid is onder te verdelen in sociale en fysieke veiligheid. Sociale veiligheid heeft betrekking op criminaliteit, op ernstige vormen van overlast en op subjectieve gevoelens van onveiligheid. Fysieke veiligheid heeft betrekking op brandveiligheid, externe veiligheid (zoals risico’s voor de omgeving bij bedrijven die omgaan met gevaarlijke stoffen) en beheersing van rampen en crises. Voor alle veiligheidsitems geldt dat vraagstukken in samenhang worden opgepakt. De gemeente heeft daarbij vaak de regie en werkt intensief samen met veiligheidspartners, zoals de politie, het Openbaar Ministerie en de Veiligheidsregio Fryslân (VRF). Maar ook het jongerenwerk en het gebiedsteam Waadhoeke zijn vaste sparringpartners. Bij multiproblematische casuïstiek wordt de gemeentelijke regie overgedragen aan het Veiligheidshuis Fryslân (VHF). De dagelijkse brandweerzorg is ondergebracht bij de VRF. Brandveiligheid maakt daar deel van uit. De VRF geeft advies bij vergunningverlening, brandpreventie en brandveilig leven.
Integraal veiligheidsplan 2024-2027 De gemeenteraad heeft begin 2024 het nieuwe Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 vastgesteld. Dit is het beleidsplan waarmee de middellange termijn visie op het gebied van integrale veiligheid staat beschreven, zodat sturing en coördinatie op het onderwerp mogelijk is. In 2024 wordt gestart met de uitvoering van de acties rondom de geprioriteerde thema's zoals beschreven in het IVP. Deze thema's zijn: 1. Digitale veiligheid; 2. Ondermijnende criminaliteit; 3. Jeugd en veiligheid; en 4. Maatschappelijk ongenoegen, polarisatie en radicalisering. Regiodeal Het thema 'ondermijning' komt terug in de Regiodeal, namelijk binnen de pijler 'Kwaliteit van leven: Vitale kernen'. Hierdoor is het mogelijk om samen met de gemeente Harlingen en Leeuwarden een aantal acties (met name preventief) op het gebied van ondermijning te organiseren. Denk hierbij aan de inzet van Artificial Intelligence en onderzoeken naar drugs in rioolwater.
Bestuurlijk kader • Algemene plaatselijke verordening Waadhoeke (APV); • Integraal Veiligheidsplan 2024-2027; • Regionaal Beleidsplan Veiligheidsregio Fryslân(VRF); • Regionaal Crisisplan VRF 2022-2025; • Jaarwerkplan politie; • Beleidsregels 13b Opiumwet gemeente Waadhoeke; • Beleidsregels Wet Bibob gemeente Waadhoeke 2019; • VTH Beleid 2023-2025; • Evenementenbeleid 2019-2023; • RIEC-convenant; • Plan van Aanpak Ondermijning gemeente Waadhoeke;
14
Gemeente Waadhoeke • • • • •
Programmabegroting 2025
Hennep-convenant; Convenant ter voorkoming van radicalisering en extremisme; Convenant AVE Waadhoeke; Samenwerkingsverband Zorg- en Veiligheidshuis; en Intentieverklaring Friese Norm.
Ontwikkelingen Ontwikkelingen Openbare Orde en Veiligheid Ook in 2025 gaat het team Openbare Orde en Veiligheid (OOV) aan de slag met de diverse 'reguliere' veiligheidsonderwerpen, zoals de Wet tijdelijk huisverbod, maatwerkoverleggen, de jaarwisseling, en de (inrichting van de) crisisorganisatie. Daarnaast zijn er een aantal ontwikkelingen -met name op het snijvlak van sociaal domein en openbare orde en veiligheid- waarvan het nog niet duidelijk is wat het effect is voor het team OOV. Naar alle waarschijnlijkheid zal dit in 2025 meer concreet worden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de invoering van een regionaal beleid rondom de aanpak van mensenhandel, een onderzoek naar prostitutie in Fryslân door Sociaal Domein Fryslân (SDF) en de invoering van de Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams). Jeugd en veiligheid In 2024 is gestart met een verstevigde aanpak op het onderwerp 'jeugd'. Door intensiever samen te werken met ketenpartners (zoals politie, de scholen en het RIEC) willen we voorkomen dat de jongeren op jonge leeftijd al met de politie in aanraking komen en mogelijk in criminele netwerken terechtkomen. In 2025 wordt de samenwerking en bijbehorende aanpak geïntensiveerd. Door het instellen van een regietafel jeugd werken we vanuit het oogpunt van preventie samen aan een ketengerichte aanpak om de weerbaarheid van jeugd te vergoten.
Wat willen we bereiken?
15
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat gaan we daarvoor doen?
• •
• • •
• • • • • • • • • •
Inwoners weerbaarder maken en barrières opwerpen voor daders en dadergroepen. Een korte analyse uitvoeren aan de hand van de cyberwegenkaart van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) om op basis van lokale cijfers na te gaan in hoeverre de kwetsbare doelgroepen in onze gemeente slachtoffer zijn geworden van digitale criminaliteit. Een eerste project (Cybersûn) starten om de kwetsbare doelgroep ‘ouderen’ te informeren en voor te lichten over veiligheidsrisico’s die specifiek voor hen gepaard kunnen gaan met digitalisering. Een start maken met een tweede project betreffende de uitrol van 'Hackshield' in Waadhoeke. 'Hackshield' is een cybersecuritygame voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar. De samenwerking op het gebied van digitale veiligheid met politie en andere partners optimaliseren door voorafgaand aan de start van de projecten brainstormsessies te organiseren.
De weerbaarheid vergroten, zowel ambtelijk, bestuurlijk als van inwoners en ondernemers. Voorlichtingsmomenten voor ondernemers, inwoners en collega’s rondom verschillende thema’s van ondermijning organiseren. Deelnemen aan de voorlichtingscampagne van Meld Misdaad Anoniem (MMA). Actief deelnemen aan lijn B van de Regiodeal Kwaliteit van leven: Vitale kernen. De APV aanpassen en voorzien van een aantal artikelen waarmee de gemeente instrumenten krijgt in de aanpak van ondermijning. Zorgen voor een nieuw Bibob-beleid, waarmee de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van Bibob toegepast kunnen worden in de gemeente. De tool ‘spookbewoning’ implementeren, zodat de gemeente inzicht krijgt in het mogelijk misbruiken van panden in onze gemeente voor ondermijnende activiteiten. Met behulp van de informatietafel signalen van ondermijning verder onderzoeken en deze verrijken met interne informatie. Bij concrete signalen van ondermijning de mogelijkheid van samenwerking met ketenpartners onderzoeken en bestuursrechtelijke instrumenten inzetten. Het onderzoek naar ondermijning in Friesland (Tops en Van der Torre) onder de aandacht van verschillende niveaus in de gemeentelijke organisatie brengen en te onderzoeken welke opvolging mogelijk is, zowel lokaal, subregionaal als regionaal.
16
Gemeente Waadhoeke
• • • •
• •
• • • •
• • • •
Programmabegroting 2025
Zeswekelijks het Gemeentelijk Overleg Jeugd organiseren om signalen van jeugdoverlast te bespreken met interne collega’s van verschillende afdelingen en externe partners zoals de politie en jongerenwerk. In samenwerking met collega’s en partners handelingskaders opstellen voor specifieke vormen van jeugdoverlast en de uitvoering en actualisatie hiervan bewaken. Samen met partners als politie en jongerenwerk specifieke activiteiten organiseren om het contact tussen de jeugd en de gemeente op een leuke, actieve manier te verbeteren. Samen met de deelnemende partners uit het Gemeentelijk Overleg Jeugd onderzoeken of het begeleidingstraject #KansRIJK vanuit het Regiecentrum Bescherming en Veiligheid en William Schrikker Jeugdbescherming en Jeugdreclassering ingezet zou kunnen worden binnen onze gemeente. Actief deelnemen aan de Ketensamenwerking Jeugd, waar de Regietafel Jeugd en het Overleg Ketenaanpak Jeugd onderdeel van uitmaken. Een start maken met een project betreffende de uitrol van 'Hackshield' in Waadhoeke. 'Hackshield' is een cybersecurity game voor kinderen tussen de 8 en 12 jaar (overlap met 'Verminderen slachtofferschap van digitale criminaliteit').
Basis- en verdiepingstrainingen van het Rijksopleidingsinstituut Radicalisering (ROR) organiseren voor onze (eerstelijns) professionals. Elke melding die bij ons binnenkomt die over extremisme, radicalisering en verdergaande polarisatie gaat, wordt zorgvuldig door ons onderzocht. Deelnemen aan de casustafel radicalisering (OM, politie en gemeenten) om zaken die bij ons binnengekomen zijn te bespreken en indien nodig daarop een integrale en persoonsgerichte aanpak te ontwikkelen. Regionaal wordt aan een aanpak voor de omgang met het fenomeen ‘soevereinen’ gewerkt. Onze gemeente zal aansluiten bij deze aanpak.
Handhavend optreden volgens de beleidskaders. Besmettingsbrieven sturen bij inbraken (brief die na een woninginbraak aan omwonenden wordt rondgestuurd). Horeca-controles uitvoeren en sanctiebeleid toepassen. Periodiek deelnemen aan een crisisoefening, zodat de gemeentelijke organisatie voorbereid is op eventuele crisissituaties.
17
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Realisatie
Begroting
Begroting
2023 -4.610
2024 -5.190
2025 -5.681
2026 -5.660
2027 -5.670
2028 -5.660
90 -4.520
56 -5.134
49 -5.632
49 -5.612
49 -5.621
49 -5.612
4
76
0
0
0
0
-4.516
-5.058
-5.632
-5.612
-5.621
-5.612
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 1.2 1.1
Openbare orde en veiligheid Crisisbeheersing en brandweer
18
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Beleidsindicatoren Programma 2 Openbare Orde en Veiligheid Indicator
Eenheid
Waad Neder hoeke land
Bron
Perio- Beschrijving de
Verwijzingen Halt
Aantal per 8,9 1.000 inwoners van 12-18 jaar
8,7
Stichting Halt
2023 Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 t/m 17 jaar. Jongeren van 12 t/m 17 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf.
Winkeldiefstallen
Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners
1,3
2,5
CBS - Diefstallen
2023 Het aantal winkeldiefstallen per 10.000 inwoners.
3,4
4,3
CBS - Criminaliteit 2023 Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).
Diefstallen uit woning Aantal per 1.000 inwoners Vernieling Aantal per 1.000 inwoners
1,1
1,3
CBS - Diefstallen
4,3
3,9
CBS - Criminaliteit 2023 Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en het openbaar gezag.
Geweldsmisdrijven
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 9-9-2024)
19
2023 Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 3 Verkeer, Vervoer en Waterstaat Beleid Belangrijke thema's als het gaat over verkeer, vervoer en waterstaat zijn het waarborgen van de bereikbaarheid van de stad en de kernen in onze gemeente, en het verbeteren van de verkeersveiligheid. De bereikbaarheid van de stad en de kernen betreft niet alleen de bereikbaarheid over de weg (auto, fiets, etc.), maar ook de bereikbaarheid over waterwegen en per openbaar vervoer (spoor en bus). Het gaat daarbij over de wegen, waterwegen, spoorwegen en fietspaden, en over het openbaar vervoer en het parkeerbeleid. Het regulier onderhoudsplan Beheerplan Wegen 2023-2026 is terug te vinden in de paragraaf ‘onderhoud kapitaalgoederen’. Bestuurlijk kader • Mobiliteitsvisie Waadhoeke; • Nota Parkeernormen; • Parkeervisie Binnenstad Franeker; • Beheerplan wegen 2023-2026. Ontwikkelingen Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) Het Rijk, de provincies, de gemeenten en de vervoerregio's hebben samen met de maatschappelijke partijen een nieuwe aanpak beschreven om de verkeersveiligheid structureel te verbeteren (SPV 2030). Door samen te werken en ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren kan de veiligheid in het verkeer worden verbeterd. Vooruitlopend hierop werkt Waadhoeke aan een geloofwaardige inrichting van het wegennet dat aansluit op de toegestane snelheid.
Elektrisch rijden Het aandeel elektrische auto's groeit gestaag en worden meer betaalbaar voor huishoudens. Daarmee zal ook de vraag naar de benodigde laadvoorzieningen toenemen. Een enorme opgave. Via de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) werken overheden aan het waarmaken van deze opgave. Fietsverkeer Door de aanhoudende groei van het fietsgebruik en met name van de e-bike zullen fietsvoorzieningen moeten worden uitgebreid en geoptimaliseerd. In het kader van fietsveiligheid is het van belang dat bestaande paden een kwaliteitsimpuls krijgen. Daarbij gaat het onder meer om passende breedte, veilige wegkruisingen en oversteken en rijcomfort. De thema's fietsverkeer en veiligheid hebben een prominente plek in de gemeente. Fietsveiligheid Het aantal verkeersslachtoffers stijgt, vooral onder ouderen. Van de fietsongevallen is maar liefst 45% ouder dan 60 jaar. Veel ouderen durven na een ongeval niet meer te fietsen. Dat heeft impact op de gezondheid, zelfredzaamheid en sociale betrokkenheid in de maatschappij. Nieuwe mobiliteit Er zijn en worden nieuwe voertuigen ontwikkeld, denk aan snelle e-bikes en elektrische steps. Hierbij is het zoeken naar de juiste plaats op de weg. Daarnaast is het parkeren van de nieuwe voertuigen ook nog een uitdaging.
20
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Herwaardering rondweg Franeker De rondweg van Franeker dateert uit eind jaren 60 van de vorige eeuw. In de tussentijd is er veel verandert in en rondom de stad, maar de basis van de rondweg is gelijk gebleven. We starten een project om de huidige en de nieuwe rol van de rondweg vast te stellen. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
• • • •
Werken aan een uniforme en herkenbare wegencategorisering. Wegvakken van 80 km/uur en 50km/uur met fietsers op de rijbaan worden afgewaardeerd of de fietsroute wordt aangepast. Wegen die nog niet voldoen aan de ontwerpprincipes passen we aan conform de ontwerpprincipes. Met scholen in gesprek hoe de schoolzones veiliger kunnen worden. 21
Gemeente Waadhoeke
• •
Programmabegroting 2025
Werken aan veilige fietsverbindingen binnen en buiten de bebouwde kom en aan éénduidige fietsoversteken. Veelgebruikte fietsverbindingen worden opgewaardeerd voor meer doorstroming.
•
Samen met de provincie Fryslân zetten we in op het optimaliseren van het openbaar vervoernetwerk.
• • • • •
Met belangenorganisaties in gesprek over wenselijke routes voor landbouwverkeer. Bij herinrichtingen van wegen rekening houden met de afmetingen van landbouwverkeer. Verbeteren van leefbaarheid en toegankelijkheid. In de openbare ruimte zorgen voor een balans tussen parkeren, lopen, rijden en groen. Bij herinrichtingen wordt de toegankelijkheid verbeterd voor iedereen.
• •
In de openbare ruimte zorgen we voor een balans tussen parkeren, lopen, rijden en groen. Bij herinrichtingen wordt de toegankelijkheid verbeterd voor iedereen.
• • •
Stimuleren van alternatieve en gezonde vervoerswijzen. Faciliteren van innovatieve deelmobiliteitsconcepten vanuit de markt. Faciliteren van benodigde laadinfrastructuur in de openbare ruimte.
22
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
• •
Inzetten op betere wandelrondjes. Bij trottoirs houden we ons aan de richtlijnen voor de maatvoeringen.
•
We organiseren voorlichtings- en gedragsbeïnvloedingscampagnes zoals de ‘Moddercampagne’ en ‘Wij gaan weer naar school’. Actieve deelname aan het project ‘Doortrappen’. Actiedagen zoals ‘Lucht voor klimaat’.
• •
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2023 -13.479
2024 -11.519
2025 -9.813
2026 -9.813
2027 -9.813
2028 -9.813
Baten Saldo voor bestemming
2.102 -11.378
207 -11.312
208 -9.605
208 -9.605
208 -9.605
208 -9.605
Dotatie/beschikking reserves
2.418
2.220
0
0
0
0
Saldo na bestemming
-8.959
-9.092
-9.605
-9.605
-9.605
-9.605
Bedragen x € 1.000
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 2.1 2.2 2.3 2.4
Verkeer en vervoer Parkeren Recreatieve havens Economische havens en waterwegen
Beleidsindicatoren N.v.t.
23
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 4 Economie Beleid Economie Het economisch beleid van de gemeente Waadhoeke omvat alle activiteiten die bijdragen aan een krachtige en toekomstbestendige economische structuur. De activiteiten zijn o.a. gericht op het aantrekken/behouden van bedrijven en toeristen. Dit bevordert de werkgelegenheid en daarmee het woon- en leefklimaat van Waadhoeke. Provinciaal beleid en rijksbeleid hebben invloed op onze lokale economische mogelijkheden en omstandigheden. Toerisme Door concreet aan de slag te gaan met de drie actielijnen uit het uitvoeringsprogramma uit de Recreatie & Toerisme nota ‘Beleef Waadhoeke’, onderscheiden we ons positief als recreatieftoeristische regio. UNESCO Werelderfgoed Waddenzee en het Planetarium in Franeker zijn hierbij belangrijke trekkers voor bezoekers. De Regiodeal zorgt voor versnelling van projecten als 'Dijk van een Wijf' en de regiomarketing. Bestuurlijk kader • Verordening Romte e.a. provinciaal beleid; • (Geactualiseerde) Binnenstadvisie Franeker; • Convenant Bedrijventerreinen Noordwest Fryslân; • Nota Recreatie en Toerisme ‘Beleef Waadhoeke’; • Sociaal Economisch Actieprogramma NWF. Ontwikkelingen Algemeen Voor de komende jaren staan we voor belangrijke economische veranderingen en uitdagingen. Een van de grootste trends is de verdere digitalisering van de economie.
Technologische innovaties zoals kunstmatige intelligentie, automatisering en big data zullen steeds meer sectoren transformeren. De energietransitie blijft een cruciaal thema. Er zijn klimaatdoelen gesteld. Bedrijven worden geconfronteerd met hogere kosten en strengere regelgeving. Aanzienlijke investeringen zijn nodig voor duurzame energie. Ook de landbouwsector zal zich verder moeten aanpassen aan de eisen van duurzaamheid en kringlooplandbouw. Dit betekent dat ook de boeren in Waadhoeke steeds meer zullen moeten inzetten op efficiënter grondgebruik, vermindering van emissies en het sluiten van kringlopen. Toerisme speelt een steeds grotere rol in de Friese economie, mede door de unieke natuur en cultuur van de regio. De provincie en ook Waadhoeke, zet in op duurzame groei van het toerisme. Er is een tekort aan goed opgeleid personeel in vooral sectoren zoals techniek en zorg. Vergrijzing is een blijvende uitdaging, met meer mensen die met pensioen gaan dan toetreden tot de arbeidsmarkt. Daarnaast is er een mismatch tussen de vaardigheden van werkzoekenden en de behoeften van werkgevers. Onderwijs en arbeidsmarkt sluiten niet altijd goed op elkaar aan, en technologische en maatschappelijke veranderingen vergen voortdurende aanpassing van vaardigheden. Het sociaaleconomisch actieprogramma probeert via de businesscases deze uitdagingen aan te pakken.
24
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Ten slotte zijn de geopolitieke spanningen en wereldwijde economische onzekerheden, zoals de gevolgen van de oorlog in Oekraïne, een blijvend risico. Deze kunnen leiden tot verstoringen in de handel, inflatie en schommelingen in de energieprijzen, wat ook op lokaal niveau merkbaar zal zijn. Retailsector De uitdagingen in de retail zijn inmiddels breed bekend. Winkeliers kampen met hoge vaste lasten (huisvesting, energie) en sterk toegenomen concurrentie van online verkopers zoals Bol.com en Coolblue en van grote budgetketens zoals de Action. Dit maakt het voor veel retailers zeer uitdagend om winstgevend te blijven. Met name niet-specialistische winkels kampen met deze problemen en verliezen steeds meer terrein. Onderscheidend blijven te midden van de concurrentie is een grote uitdaging. Bij familiebedrijven in de sector speelt daarnaast de opvolging; vanuit de volgende generatie is weinig animo om het bedrijf over te nemen. Het vooruitzicht is dat de leegstand in de toekomst blijft toenemen. Met het Koopstromenonderzoek Fryslân 2024 zijn de basis en richting voor toekomstig beleid helder: winkelgebieden moeten blijven evolueren om te overleven. Door slimme aanpassingen in functie, uitstraling en samenwerking kunnen Friese winkelcentra ook in de toekomst relevant blijven en hun unieke identiteit benutten.
Bedrijventerreinen Handel, industrie, dienstverlening en overige bedrijvigheid zijn voornamelijk geconcentreerd in en rond Franeker en de grotere kernen St.-Annaparochie, Berltsum, Dronryp, Menaam en Winsum. Met de ontwikkeling van Kie II komen er weer vrije kavels in de gemeente. Verkoop van kavels zal vooral ook afhangen van de vraag of bedrijven tijdig op het energienet kunnen worden aangesloten. Land- en tuinbouw Het platteland wordt gedomineerd door de landbouwsector en (glas)tuinbouw. Het zijn belangrijke economische pijlers van de gemeente. De glastuinbouw is in Waadhoeke bij Bitgum en Berltsum sterk vertegenwoordigd. Sexbierum was eveneens een belangrijke locatie voor de glastuinbouw, maar op dit moment wordt er door de hoge energieprijzen niets meer geteeld en is het de vraag wat de nieuwe koper met deze locatie gaat doen. Duurzaamheid Het klimaat verandert door de uitstoot van broeikasgassen. De energievoorraad van olie en gas is eindig en milieubelastend. Bedrijven zullen daarop moeten anticiperen en de gemeente wil hierin ondersteunen. Naast een brede duurzame bedrijfsvoering vraagt vooral opwek van energie en de beperkte net-capaciteit aandacht. Bedrijven die willen uitbreiden of verduurzamen kunnen worden geremd door de netwerkcongestie.
Toerisme We zetten de leidraad Bestemmingsmanagement van het NBTC (Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen) in als strategie. Het uitgangspunt hiervan is dat het gastvrijheidsdomein een grote(re) bijdrage kan leveren aan maatschappelijke opgaven en de welvaart van alle Nederlanders in brede zin. De stip op de horizon is dat iedere Nederlander in 2030 profijt heeft van toerisme. Het aantal initiatiefnemers met plannen voor een nieuwe logiesaccommodatie stijgt al een aantal jaren in Waadhoeke.
25
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we daarvoor doen?
•
•
• • • •
Dit is de rode draad van het sociaal economisch actieprogramma (SEAP). In dit plan geven we uitvoering aan deze ambitie via de 12 businesscases. Met de middelen die we via de Regiodeal hebben ontvangen, gaan we verdiepen en versnellen. Meer expertise en loopvermogen wordt aangewend en benut. De raad periodiek informeren over de voortgang van het SEAP.
Inzet op het verbeteren van de zichtbaarheid en samenwerking in nauwe samenwerking met onze externe partners door o.a. een meerjarenplan op te stellen voor de marketing van Regio Noardwest. De informatievoorziening verbeteren door te werken aan het productaanbod, de zicht- en vindbaarheid, de naamsbekendheid en de doorontwikkeling van toeristische informatiepunten. Met de Pilot Green Destinations onze regio middels een certificaat op de kaart zetten als duurzame bestemming. Franeker versterken als toeristische trekker door realisatie van een Toeristisch Overstap Punt (TOP). Actief meedenken met initiatiefnemers voor verblijfsaccommodaties in Franeker nu het Planetarium de Unesco Wereld erfgoedstatus heeft, en onderzoek doen naar de mogelijkheden van het stadhuis.
26
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
•
Het landschap versterken als toeristische trekker. Dit doen we onder andere door te werken aan de realisatie van het 'Dijk van een Wijf'.
•
Met de ondernemers in de beide winkelgebieden in nauw contact blijven o.a. door periodiek overleg, het beschikbaar stellen van subsidies en het innen (en uitkeren) van reclamebelasting. Investeren in de openbare ruimte. We gaan aan de slag met fase 2 van vervanging van de verlichting en de opwaardering van de Dijkstraat. Inzet op kwantitatief en kwalitatief meer aanbod van activiteiten en evenementen en meer bekendheid door inzet van diverse promotiekanalen. Aan de slag met de acties die voortkomen uit de geactualiseerde binnenstadsvisie voor Franeker waaronder het vergroenen van de inrichting van de stad en een verder upgrade van de Dijkstraat. Voortzetting van de samenwerking via het binnenstadsmanagement Franeker. Samen met de ondernemers uit Sint Annaparochie aan de slag met Dorpsvisie en Uitvoeringsagenda Vitaal Sint Annaparochie.
• • • • •
• • • • • •
De dienstverlening naar ondernemers verbeteren o.a. door het bezoeken en in gesprek gaan met ondernemers met plannen. De nieuwe opzet met de intake- en initiatieventafel helpt hierbij. Het digitaal Ondernemersloket up-to-date houden en verbeteren vanuit de signalen die wij van ondernemers krijgen. Ondernemers ondersteuning bieden bij het zoeken naar subsidies en mogelijkheden om te verduurzamen en te innoveren. Actief communiceren via diverse mediakanalen waaronder het verzenden van digitale nieuwsbrieven. Werken aan de relatie gemeente-ondernemer door bedrijfsbezoeken, bijwonen en/of organiseren netwerkbijeenkomsten en periodiek overleg met ondernemersverenigingen. Een programma aanbieden voor startende ondernemers en voor ondernemers die nadenken over het toekomstperspectief van hun bedrijf.
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
2023 -1.995
2024 -3.043
2025 -4.555
2026 -1.646
2027 -1.634
2028 -1.634
Baten Saldo voor bestemming
1.258 -737
1.348 -1.695
3.502 -1.053
593 -1.053
593 -1.041
593 -1.041
Dotatie/beschikking reserves
-181
616
12
12
0
0
Saldo na bestemming
-918
-1.079
-1.041
-1.041
-1.041
-1.041
Bedragen x € 1.000
Lasten
27
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 3.2 3.3 3.4
Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie
Beleidsindicatoren Programma 4 Economie Indicator
Functiemenging
Eenheid
%
Waad Neder hoeke land 43,9
54,2
Bron
Perio- Beschrijving de
CBS BAG / LISA bewerking ABF Research
2023 De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken).
Vestigingen (van bedrijven)
Per 1.000 183,8 197,1 inw.15-65jr
LISA
2023 Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar.
Banen
Aantal per 1.000 inwoners
LISA
2023 Onder een baan wordt een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 65 jaar.
586
836,6
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 9-9-2024)
28
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Programma 5 Onderwijs Beleid Goed onderwijs moet een kansrijke ontwikkeling bieden aan alle in de gemeente woonachtige kinderen en jongeren, en soms ook aan volwassenen. De gemeente heeft de regiefunctie in het lokaal onderwijsbeleid. Dit betekent dat we ons richten op de huisvesting van scholen en op kinderen met (onderwijs)achterstanden. Daarnaast zorgt de gemeente voor de gymnastiekaccommodaties en het vervoer daar naartoe, voor het leerlingenvervoer speciaal onderwijs en voor het bestrijden van schooluitval. In regionaal verband biedt de gemeente basiseducatie, beroepsonderwijs en het NT2 onderwijs (Nederlands als tweede taal) aan statushouders. Waadhoeke hecht aan goed en bereikbaar onderwijs. Het primair onderwijs moet evenwichtig gespreid zijn over de gemeente. Als dat voor instandhouding nodig is, stimuleren we totstandkoming van samenwerkingsscholen door bekostiging van (vervangende) nieuwbouw of uitbreiding van scholen. Samen met onderwijsbesturen heeft Waadhoeke een toekomstvisie op goed bereikbaar onderwijs gemaakt. Demografische ontwikkelingen -o.a. leidend tot daling van leerlingenaantallenhebben in deze visie een prominente plek. Vanuit onze gemeentelijke regiefunctie bevorderen we verbinding tussen het onderwijsveld en het sociale domein.
We richten ons onder andere op het voorkomen schoolverzuim, aanpak van onderwijsachterstanden en samenwerking met ons Gebiedsteam. Eveneens bevorderen we de verbinding tussen het voortgezet onderwijs en de regionale arbeidsmarkt: het programma 'leren en werken in je eigen regio'. Verder zet Waadhoeke in op terugdringen van laaggeletterdheid. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, Nederlands als 2e taal en training van de vrijwilligers en taalcoördinatoren van de zogenaamde DigiTaalHuizen. Volwassenen kunnen daar onder andere terecht om te leren beter te lezen, schrijven en rekenen. We hebben twee DigiTaalhuizen in onze gemeente: in Franeker en in St. Annaparochie. Dit programma omvat basisonderwijs, voorgezet onderwijs, gymnastiekonderwijs, onderwijshuisvestingsvoorzieningen, onderwijsbegeleiding, leerlingenvervoer, onderwijsachterstandenbeleid en onderwijs aan volwassenen. Bestuurlijk kader • Verordening Leerlingenvervoer Waadhoeke 2023; • Onderwijsvisie Kansen voor elk talent – ûnderwiis foar de takomst; • Integraal Huisvestingsplan 2021-2024; • Beleidsnotitie onderwijsachterstandenbeleid; • Subsidieregeling Peuteropvang en Voor- en vroegschoolse educatie, gemeente Waadhoeke.
Ontwikkelingen Nieuwbouw scholen In de gemeenteraad van 28 juni 2024 is besloten om de scholen AMS en Kabas te realiseren op Bloemketerp. Nu start de initiatieffase waarin alle aspecten onderzocht worden die nodig zijn om tot een gedragen plan te komen voor inpassing van de scholen in de omgeving Bloemketerp.
29
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Aangepaste eisen door het rijk aan schoolgebouwen De gebouwtechnische eisen op het gebied van binnenklimaat en duurzaamheid zijn gewijzigd en vergen een actualisatie van het integraal huisvestingsplan. Nationaal programma onderwijs Tot en met het schooljaar 2024-2025 ontvangen gemeente en scholen extra middelen van het Rijk voor de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs. Deze middelen worden in lijn met de gemeentelijke onderwijsvisie ingezet voor gebiedsteam op school, bibliotheek op school, aanvullende onderwijs aanbod in de vorm van Natuur- Milieueducatie en cultuur educatie. Daarnaast worden deze gelden ingezet voor een naschools kennismakingsprogramma sport en cultuur voor jongeren van het voortgezet onderwijs. Dit programma is een uitwerking van de onderwijsvisie die de gemeente in samenspraak met schoolbesturen heeft opgesteld. Het doel van dit project is om zoveel mogelijk jongeren kansen te bieden en kennis te maken met verschillende vormen van vrijetijdsbesteding, te ontdekken waar interesses liggen en talenten te ontplooien. Hierbij is ook gekeken naar aansluiting bij de pilot drempelloos sport en cultuur. De inzet zal geëvalueerd worden en eind 2025 vindt de verantwoording richting het Rijk plaats. Uit de evaluatie zal ook blijken op welke zaken structurele inzet gewenst is en wat de eventuele financiële effecten daarvan zijn. Wat willen we bereiken?
30
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2025
Wat gaan we daarvoor doen?
• •
• •
• • •
• •
De initiatieffase voor de bouw van De Kabas en AMS gaat starten. Daarin wordt duidelijk wat er gebouwd moet worden en aan welke eisen dit moet voldoen. De planvorming scholenbouw in Menaam gaat van start.
Een naschools aanbod van sport- en cultuuractiviteiten voor jongeren van het voortgezet onderwijs financieren door met het project ‘Rijke schooldag’ het aanbod op en rondom scholen naar jongeren te brengen. De middelen uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) inzetten om de samenwerking tussen onderwijs, opvang, sport, cultuur en zorg te versterken en uit te breiden, door met vertegenwoordigers van kinderopvang en onderwijs keuzes te maken voor een aanvullend onderwijsaanbod.
Een structurele subsidie geven aan het programma Leren en werken in je eigen regio, waarmee ingezet wordt op de verbinding tussen basis- en voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. Een incidentele ondersteuning vanuit de NPO-middelen voor de verbinding tussen het project Maatschappelijke diensttijd (MDT) en het programma leren en werken in je eigen regio in het voortgezet onderwijs. Het Friesland College verzorgt in opdracht van de gemeente opleidingen op het gebied van alfabetisering, Nederlands als tweede taal en voor de training van vrijwilligers en taalcoördinatoren van de beide DigiTaalHuizen in Franeker en Sint Annaparochie.