Bijlage 1 Programmabegroting 2023

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Gelijktijdig met de invoering van de Omgevingswet treedt de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) in werking. Die wet heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers uitgebreid. Het betekent dat initiatiefnemers zelf een private kwaliteitsborger moeten aantrekken. De kwaliteitsborger doet de toetsing bouwbesluit, maakt een plan en monitort de uitvoering van de bouw werkzaamheden. De gemeentelijke bouwtoezichttaken komen daardoor deels te vervallen. Op 1 januari 2023 treedt de wet naar verwachting in werking. De wet gaat in eerste instantie alleen gelden voor bouwwerken vallend onder gevolgsklasse 1 (voorbeelden hiervan zijn woningen, aan- uit en bijgebouwen, kleine bedrijfspanden, agrarische bouwwerken en voetgangers- en fietsbruggen).

69

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat willen we bereiken?

70

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat gaan we daar voor doen?



We stellen een monitor op voor de woningmarkt (zowel huur als koop).



We leveren maatwerk per dorp en wijk vanuit de lokale behoefte.



We faciliteren starters op de woningmarkt door voor jongeren t/m 35 jaar die in de gemeente wonen als voor jongeren ‘om útens’ eens starterslening in te voeren. Hierbij verkennen we ook of het instrument 'erfpacht' van toegevoegde waarde is. We overleggen met (markt)partijen en corporaties om te komen tot betaalbare woonconcepten bij nieuwbouwontwikkelingen.



   

    

We vragen in gesprek met dorpen en wijken, aandacht voor sociale inclusie. We ondersteunen en faciliteren dorpen bij initiatieven die de directe leefomgeving verfraaien. We dagen inwoners uit om bij nieuwbouw, onderhoud en beheersplannen mee te denken over. de inrichting van de openbare ruimte. We nodigen dorpen uit te experimenteren met de uitgangspunten van de Sociale Inclusie agenda.

We zetten dorpen coördinatoren in. We faciliteren initiatieven en projecten middels het dorpen-, en wijkenfonds. We experimenteren met regionale DOM's. We ontwikkelen een afwegingskader voor het spreiden van voorzieningen. We helpen dorpen(netwerken) graag bij het maken van integrale plannen en ambities met denkkracht, het organiseren van ontmoeting of financiële ondersteuning.

71

Gemeente Waadhoeke

 

We werken verder aan het opstellen van een Omgevingsvisie voor de gehele gemeente Waadhoeke We starten met het maken van het eerste Omgevingsplan en bouwen dit verder uit, om uiteindelijk in 2030 over 1 Omgevingsplan voor de gehele gemeente Waadhoeke te kunnen beschikken

    

   

Programmabegroting 2023

Naar verwachting treedt per 1 januari 2023 de Omgevingswet in werking. Deze wet brengt de nodige veranderingen met zich mee, om deze reden gaan we ervoor zorgen dat de initiatiefnemers begeleid worden bij het indienen van aanvragen. De ingediende aanvragen handelen we af binnen de wettelijk gestelde termijnen. Waar mogelijk denken we mee met de initiatiefnemer om te komen tot een plan dat past binnen de kaders of passen we maatwerk toe. We stellen een VTH-uitvoeringsprogramma op. We gaan risicogestuurd werken, dit omwille de beschikbare capaciteit. Aan de hand van een beoordelingskader bepalen we of we toezicht gaan uitvoeren. Bij overtredingen treden we op volgens de landelijke handhavingsstrategie.

Onderzoeken hoe wij een grotere rol kunnen spelen in de organisatie van de sociale samenhang (bijvoorbeeld dorpen- en wijkencoördinatoren in combinatie met het opbouwwerk). Het Dorpen- en wijkenfonds optimaliseren. Het netwerkcentrum ‘De Opstap’ als pilot evalueren. Actief in gesprek met zorgverzekeraars en huisartsen om de continuïteit van de huisartsenzorg te kunnen blijven waarborgen.

72

Gemeente Waadhoeke

  

  

        

Programmabegroting 2023

Het eind 2022 gepresenteerde woningbouwprogramma vormt de basis voor de woningbouw de komende jaren. We ontwikkelen nieuwbouwplannen die aansluiten bij de lokale behoefte (maatwerk), waarbij aandacht is voor jongeren, starters en ouderen en voor lokale binding, maar ook ruimte voor tijdelijke of bijzondere woonvormen zoals tiny houses en Knarrenhof. We maken duidelijke prestatieafspraken met de corporaties, onder andere over de bouw van extra huurwoningen, lokale binding bij toewijzing, betaalbaarheid, verduurzaming, de positie van starters bij de verkoop van bezit en de mogelijkheid van tijdelijke verhuur van woningen die onderdeel zijn van een herstructureringsproject. We zorgen voor voldoende voeding van het Stads- en dorpsvernieuwingsfonds, zodat de gemeente bij herstructurerings- en nieuwbouwprojecten kan investeren in de openbare ruimte. We werken aan de zichtbaarheid rond het thema Wonen door actiever over actuele projecten te communiceren. We verkennen de mogelijkheden voor tijdelijke woningen die duurzaam en natuurinclusief worden gebouwd.

We besteden meer aandacht besteden aan ecologisch bermbeheer, waarbij rekening wordt gehouden met de verkeersveiligheid. Het maaibeleid is gericht op het beschermen en versterken van flora en fauna. We onderzoeken hoe we kunnen bijdragen aan de bossenstrategie uit het Klimaatakkoord door meer ‘verticaal’ groen en meer biodiversiteit te realiseren, passend bij het landschap van Waadhoeke. Voor iedere baby die geboren wordt planten we een boom. We ondersteunen initiatieven die de natuur, het landschap en de biodiversiteit versterken, zoals het initiatief van het Agrarisch Collectief Waadrâne. Lokale initiatieven om een dorp of wijk te vergroenen kunnen een beroep doen op het Dorpenen wijkenfonds of op een speciale subsidieregeling. We gaan Natuur- en milieueducatie structureel aanbieden op scholen om bewustwording bij kinderen en ouders te vergroten. We werken aan de versterking van de samenwerking met de agrarische sector. We stellen eisen aan de landschappelijke inpassing van bedrijven en bedrijfsterreinen. We werken niet mee aan de vestiging van grootschalige databedrijven en distributiecentra.

73

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat mag het kosten? Realisatie

Begroting

Begroting

2021 -4.928

2022 -5.663

2023 -4.007

2024 -2.719

2025 -2.599

2026 -2.599

Baten Saldo voor bestemming

2.821 -2.108

2.362 -3.301

1.911 -2.097

872 -1.847

752 -1.847

752 -1.847

Dotatie/beschikking reserves

1.125

901

250

0

0

0

Saldo na bestemming

-983

-2.400

-1.847

-1.847

-1.847

-1.847

Bedragen x € 1.000

Lasten

Meerjarenraming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 8.1 8.2 8.3

Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

Beleidsindicatoren Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Indicator Eenheid Waad Neder Bron Perio- Beschrijving hoeke land de Gemiddelde WOZ x €1.000 189 290 CBS - Statistiek 2021 De gemiddelde WOZ waarde van waarde Waarde woningen. Onroerende Zaken Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

3,1

8,9

Demografische druk

%

80,7

70,3

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuis-houden

€

781

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuis-houden

€

899

Basisregistraties adressen en gebouwen bewerking ABF Research CBS Bevolkingsstatistiek

2021 Nieuw gebouwde woningen, exclusief overige toevoegingen, zoals transformaties.

2022 De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20 tot 65 jaar. Geen COELO, Groningen 2022 Het gemiddelde totaalbedrag in data euro's per jaar dat een éénpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten. Geen COELO, Groningen 2022 Het gemiddelde totaalbedrag in data euro's per jaar dat een meerpersoonshuisouden betaalt aan woonlasten.

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022)

74

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Algemene Dekkingsmiddelen Inleiding De belangrijkste onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen zijn de uitkeringen uit het Gemeentefonds en de vrij besteedbare lokale heffingen. Deze inkomsten worden niet toegerekend aan één of meerdere programma's omdat ze vrij besteedbaar zijn. Uitkeringen Gemeentefonds De grootste inkomstenbron van de gemeente is het Gemeentefonds. In deze programmabegroting is de meicirculaire 2022 meerjarig verwerkt. De accressen zijn ten opzichte van de septembercirculaire 2021 flink gestegen. Dit ligt ten eerste aan een hogere bijstelling voor de ontwikkeling van de lonen en prijzen (LPO) op basis van het Centraal Economisch Plan. Maar er is ook sprake van flink hogere volume-accressen (het accres bestaat uit een volumedeel en een deel loon- en prijsontwikkeling) als gevolg van het regeerakkoord en de nadere aanpassing ervan. Ten tijde van het opstellen van kadernota 2023-2026 werd gesproken over bevriezing van het volume-accres 2022-2025. Inmiddels is besloten dat het accres voor de jaren 2022-2025 bevroren wordt. De negatieve stelpost (20% van de ambitieuze plannen van het Rijk) komt te vervallen. De verlaging van 2026 van € 0,5 miljoen blijft staan. Dit accres valt buiten de planperiode van het Rijk.

In het regeerakkoord is vastgelegd dat het extra cumulatief accres 2022-2025, dat bovenop het accres van de septembercirculaire 2021 komt, in 2026 wordt verlaagd naar € 840 miljoen en dat het accres in de jaren erna op dat niveau blijft bevroren. Voor alle gemeenten betekent dit een aanzienlijke daling van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds ingaande 2026. Daarnaast heeft het kabinet besloten deze kabinetsperiode de opschalingskorting tot en met 2025 te schrappen. Vanaf 2026 wordt de korting van € 675 miljoen weer doorgevoerd. Beide maatregelen van het kabinet, de opschalingskorting en het bezuinigen op het accres Gemeentefonds, vallen buiten de huidige regeerperiode. De problemen voor 2026 voor de gemeenten zijn onderwerp van gesprek tussen het Rijk, de VNG en het IPO (interprovinciaal overleg). Het Rijk heeft in de zomer van 2022 een Contourennota gepubliceerd. De minister H.G.J. Bruins Slot van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties biedt in haar contourennota nu géén oplossing voor de financiële positie van de gemeenten vanaf 2026. Plafond BCF Gemeenten krijgen hun betaalde btw in de meeste gevallen terug via het BTW-compensatiefonds. Dit fonds is echter gemaximeerd. Declareren gemeenten meer btw dan beschikbaar, dan wordt dit verrekend met het Gemeentefonds. Als gemeenten minder declareren, wordt dit toegevoegd aan het Gemeentefonds.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft in afstemming met de VNG en de provinciale toezichthouders een advies opgesteld. Gemeenten mogen in programmabegroting 2023-2026 voor de ruimte onder het plafond maximaal rekening houden met de laatst gerealiseerde ruimte (2021). Deze ruimte is fors hoger in vergelijking met de voorgaande jaren. Uit voorzichtigheid houden wij rekening met 50% van de nieuwe ruimte (is € 425.000). Dit heeft dus beperkt effect ten opzichte van de bestaande meerjarenraming. Als we met 100% rekening zouden houden ontstaat er een aanvullend voordeel op de inkomst uit het gemeentefonds van € 425.000.

75

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Herijking Gemeentefonds Het verdeelstelsel voor het Gemeentefonds is herijkt. Met ingang van 1 januari 2023 wordt een nieuw verdeelstelsel voor het Gemeentefonds ingevoerd. Het gaat hierbij om het onderdeel Algemene uitkering; het budget dat middels maatstaven verdeeld wordt over de verschillende gemeenten. Vanwege de nieuwe verdeling ontstaan herverdeeleffecten. Het nieuwe verdeelstelsel wordt gefaseerd ingevoerd in een periode van drie jaar. De effecten van het nieuwe verdeelstelsel, oftewel de herijking, landen daarmee via een ingroeipad in de gemeentelijke begrotingen. Hiervoor zijn de volgende afspraken gemaakt: het effect (zowel voor- als nadeel) voor 2023 is maximaal € 7,50; het effect 2024 en 2025 is maximaal € 15; in totaal dus maximaal € 37,50. Richting 2026 wordt de situatie opnieuw bekeken. In de meicirculaire 2022 is te lezen dat het herverdeeleffect voor Waadhoeke uitkomt op € 25,71 per inwoner, een voordeel van in totaal structureel € 1.186.440, waar we in drie jaar naar toe groeien. Arbitragecommissie Jeugd/Hervormingsagenda Jeugd In de meicirculaire 2022 ontbreken de toevoegingen van de extra middelen aan de algemene uitkering voor de jaren 2024-2027 conform het advies van de arbitragecommissie jeugd.

Door het ontbreken ervan worden gemeenten vanaf het jaar 2024 geconfronteerd met een groot gat op de begroting, omdat de extra middelen voor de jeugdzorg van 2023 weer wegvallen. Van de provincie Fryslân hebben wij de nieuwe afspraken over de jeugdzorggelden voor de jaren 2023-2026 ontvangen en overeenkomstig verwerkt. De concrete uitwerking is zichtbaar in hoofdstuk 5 Financiële begroting, onderdeel Meerjarenraming. Richting het einde van het jaar 2022 wordt nieuwe informatie over de Hervormingsagenda jeugd verwacht. Reservering onvoorzien met bestemming (L&P) In het Gemeentefonds zijn posten opgenomen met een bestemming. Het gaat hier onder andere om taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen. In afwachting van de invulling van het beleid worden deze op onvoorzien met bestemming gereserveerd. Vanuit de reservering "onvoorzien met bestemming: loon- en prijscompensatie" in 2023 (€ 2.750.000), vallen diverse posten vrij waarvan de bijbehorende uitgaven al in de begroting zijn verwerkt. Per saldo blijft nog afgerond € 2.085.000 staan, waarvan € 100.000 is gereserveerd voor de indexering van subsidies.

(Daarnaast is de reservering prijscompensatie fysiek domein uit 2022 van € 1.000.000 nog beschikbaar.) Lokale Heffingen Het betreft hier alleen de lokale heffingen welke vrij besteedbaar zijn of waarvan de besteding niet gebonden is zoals in het BBV is omschreven, namelijk: - de onroerende zaakbelasting; - de parkeerbelasting; en - de reclamebelasting. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt hier verder op in gegaan. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit drie componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig, die dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien structureel, die dient ter dekking van de structurele lasten. De derde is onvoorzien met bestemming waarin onder andere bedragen voor loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd. 76

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead apart inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel meer van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen, bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen (extracomptabel = verwerking van financiële gegevens buiten de boekhouding om). Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal. In 2023 is het overheadpercentage 11,72%. In 2022 was dit 11,99%. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst. De kolom Primitief 2022 geeft de basis voor de berekening van het percentage 2022 weer. De gewijzigde begroting 2022 geeft de actuele stand van de budgetten overeenkomstig het overzicht "wat mag het kosten". De kolom Primitief 2023 is de onderbouwing voor het overheadpercentage 2023. Uitsplitsing Overhead

Primitief

Gewijzigde

Primitief

Bedragen x € 1.000

Begroting

Begroting

Begroting

2022 10.616 1.340 1.981 539 14.477

2022 10.414 1.312 2.658 1.014 15.397

2023 10.124 1.293 2.601 452 14.470

Ambtelijke organisatie Huisvesting ICT Overig Totaal

Meerjarenraming 2024 10.154 1.293 2.601 452 14.500

2025 10.124 1.293 2.601 452 14.470

2026 10.154 1.293 2.601 452 14.500

Vennootschapsbelasting In het overzicht is conform de BBV voorschriften de te verwachten Vpb-heffing (Vennootschapsbelasting) opgenomen. In de begroting is deze voorlopig geraamd op nihil. De gemeente Waadhoeke heeft op dit moment weinig tot geen fiscale ondernemingsactiviteiten, omdat:  Bij veel activiteiten die de gemeente uitoefent er geen sprake van een onderneming omdat er geen vergoeding van derden wordt ontvangen;  Bij die activiteiten waarvoor wel vergoedingen van derden wordt ontvangen de opbrengsten niet meer dan kostendekkend zijn en er daardoor evenmin sprake is van een onderneming. Overigens is de wetgeving ten aanzien de Vpb-plicht voor gemeenten steeds in beweging. De gemeente verricht als onderneming activiteiten op het terrein van de grondexploitatie en bij afval (het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst). Per grondexploitatie moet worden beoordeeld in hoeverre er sprake is van winst dan wel verlies. De gerealiseerde en de geprognosticeerde kosten en opbrengsten per complex spelen hierin een rol. De grondexploitatie komt echter niet door de ondernemerspoort. Op dit moment is de aangifte voor de verschuldigde Vpb 2020 ingediend (deadline 1 mei 2022) en betreft derhalve louter afval.

Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 134.319 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen. Het dividend van de BNG is opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. Het dividend van de N.V. Afvalsturing Friesland/N.V. Fryslân Milieu is opgenomen in het programma Volksgezondheid, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing. 77

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2023 € 32.843.930 aan (langlopende) vaste geldleningen aangetrokken. De hiermee gepaard gaande externe rentelast voor 2023 is berekend op € 927.660. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen is 2%. Uitgaande van een verwacht saldo aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2023 van € 66.244.034 is € 1.324.881 berekend als rentelast eigen financieringsmiddelen. Het verwachte financieringsoverschot komt uit op € 811.515. De rente over het financieringsoverschot wordt gebaseerd op de huidige rekenrente bij een positief saldo voor 2023 0%. De rentebate over het financieringsoverschot bedraagt derhalve in 2023 € 0. In totaliteit is er dus een rentelast van € 2.252.541 aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2023 een rentelast van € 2.177.430 toegerekend. Als nadelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 75.111.

78

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Wat mag het kosten Realisatie

Begroting

Begroting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Lasten Onvoorzien structureel Onvoorzien overig Overhead

0 0 -14.477

-571 -3.250 -15.397

-767 -4.026 -14.470

-1.063 -4.008 -14.500

-1.359 -3.988 -14.470

-1.655 -3.990 -14.500

Saldo financieringsfunctie Heffing VPB Overige lasten Totaal lasten

226 -2 -1.702 -15.955

130 0 -1.081 -20.169

-75 0 -1.171 -20.509

-75 0 -1.171 -20.817

-75 0 -1.171 -21.063

-75 0 -1.171 -21.391

213

80

53

53

53

53

Gemeentefonds Lokale heffingen Overige financiële middelen Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie

89.852 8.201 254 1.168

93.339 8.437 234 1.106

97.924 8.669 234 1.325

99.868 8.691 234 1.325

99.751 8.713 234 1.325

89.618 8.735 234 1.325

Vennootschapsbelasting Overige baten Totaal baten

0 1.161 100.849

0 407 103.603

0 402 108.607

0 402 110.573

0 402 110.478

0 402 100.367

Saldo voor bestemming

84.894

83.434

88.098

89.756

89.416

78.976

Dotatie/beschikking reserves

-4.803

846

50

50

50

50

Saldo na bestemming

80.091

84.280

88.148

89.806

89.466

79.026

Bedragen x € 1.000

Baten Overhead

Meerjarenraming

Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.10 0.11 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9

Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB)

79

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Beleidsindicatoren Algemene dekkingsmiddelen Indicator Formatie Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur

Overhead

Eenheid

Waad Neder Bron hoeke land fte per 1.000 7,59 Eigen gegevens inwoners fte per 1.000 6,75 Eigen gegevens inwoners Kosten per 620 Eigen begroting inwoner Kosten als % 5,45% Eigen begroting van totale loonsom + totale kosten inhuur externen

Perio- Beschrijving de 2023 Formatie begroting 2023

% van totale 11,72 lasten

2023 Peildatum 1-1-2023

Eigen begroting

2023 Formatie begroting 2023 2023 Formatie begroting 2023 2023 Formatie begroting 2023

Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022) Er zijn geen gegevens voor Nederland aanwezig aangezien het hier gaat om eigen beleidsindicatoren.

80

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

4 Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen:  Lokale heffingen;  Weerstandsvermogen en risicobeheersing;  Onderhoud kapitaalgoederen;  Financiering;  Bedrijfsvoering;  Verbonden partijen;  Grondbeleid.

81

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Paragraaf Lokale heffingen De lokale of gemeentelijke heffingen in de gemeente Waadhoeke kunnen in drie soorten worden onderscheiden:  belastingen: onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting en reclamebelasting;  heffingen: rioolheffing en afvalstoffenheffing;  rechten: leges, begraafrechten, marktgelden en liggelden; Deze driedeling is voor het berekenen van tarieven van belang. De inkomsten uit belastingen zijn veel ruimer inzetbaar dan die van rechten en heffingen. Er is geen maximum aan de opbrengsten en zij hoeven niet kostendekkend te zijn. Inkomsten uit heffingen moeten besteed worden ter bestrijding van lasten die met deze heffingen samenhangen. Voor rechten geldt dat de inkomsten dienen als compensatie voor lasten verbonden aan het leveren van een specifieke individuele dienst. Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het is vanuit het budgetrecht aan de raad om de mate van kostendekkendheid vast te stellen (tot 100%). Beleid en algemene uitgangspunten In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn:  Juridisch: de heffing is conform de wet, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige.

 Eenvoud: Voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen.  Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moet voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid.  Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht. Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken.  Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt.  De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting.  Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven.  Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige.

82

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Overzicht lokale heffingen Realisatie

Begroting

Begroting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

OZB

7.724

7.755

7.987

8.009

8.031

8.053

Parkeerbelasting Reclamebelasting

421 56

560 122

560 122

560 122

560 122

560 122

Rioolheffing

5.618

5.803

5.903

5.998

6.092

6.187

Afvalstoffenheffing Leges

5.515 2.023

5.694 1.612

6.058 1.372

6.058 1.372

6.058 1.372

6.058 1.372

Begraafplaatsrechten

227

234

234

234

234

234

Marktgelden Liggelden

16 55

16 47

16 47

16 47

16 47

16 47

21.656

21.843

22.299

22.416

22.532

22.649

Bedragen x € 1.000

Totaal

Meerjarenraming

Belastingen Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2022 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. In de begroting 2023 is gerekend met een verhoging van de OZB met een inflatiecorrectie van 2,70% (inflatiepercentage 2021/CBS t-2), conform de kadernota 2023-2026. De tarieven 2023 worden gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2022. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen

2021

2022

2023

Eigenaarsdeel

0,1392

0,1281

NTB

Totaal

0,1392

0,1281

NTB

Niet woningen

2021

2022

2023

Eigenaarsdeel

0,2196

0,2229

NTB

Gebruikersdeel

0,1542

0,1539

NTB

Totaal

0,3738

0,3768

NTB

Gebruikersdeel

Parkeerbelasting Onder de naam parkeerbelasting wordt een belasting geheven voor het parkeren van een voertuig op een bij, dan wel krachtens de verordening in de daarin aangewezen gevallen door het college van burgemeester en wethouders te bepalen plaats, tijdstip en wijze. Reclamebelasting Onder de naam reclamebelasting wordt, binnen de gebieden zoals nader aangewezen in de Verordening reclamebelasting 2022 Waadhoeke een directe belasting geheven voor een aan of op een bouwwerk aangebrachte openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare weg.

83

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Heffingen Uitgangspunt begroting 2023: De tarieven voor afvalstoffen- en rioolheffing worden niet automatisch geïndexeerd maar houden gelijke tred met de ontwikkeling in de kosten voor afval en riool. In deze kostenontwikkeling wordt rekening gehouden met indexering. Rioolheffing In de begroting 2023 is rekening gehouden met de verhoging van de jaarlijkse dotatie aan de voorziening Riolering van 2021 t/m 2030: ieder jaar met € 94.500 naar uiteindelijk € 945.000. Hieronder een indicatie van het tarief van rioolheffing van één- en meerpersoonshuishoudens, waaruit blijkt dat de stijging van het tarief ten opzichte van 2022 1,72% is. De tarieven worden met de vaststelling van de verordeningen rioolheffing 2023 definitief. Tabel: Tarief rioolheffing 2021-2023 Waadhoeke Bedragen x € 1.000

2021

2022

2023

Eenpersoonshuishoudens

225,60

235,20

239,20

Meerpersoonshuishoudens

282,00

294,00

299,00

Afvalstoffenheffing In de begroting 2023 is gelijke tred gehouden met de ontwikkeling in de kosten. Hieronder een indicatie van het tarief van afvalstoffenheffing van één- en meerpersoonshuishoudens waaruit blijkt dat de stijging van het tarief ten opzicht van 2022 6,39% is. De tarieven worden met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing 2023 definitief. Tabel: Tarieven afvalstoffenheffing 2021-2023 Bedragen x € 1.000

2021

2022

2023

Eenpersoonshuishoudens

228,00

236,00

251,20

Meerpersoonshuishoudens

285,00

295,00

314,00

Kostendekkendheid heffingen De riool- en afvalstoffenheffing mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt.

84

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Kostendekkendheid

Rioolheffing 2023

Afvalstoffenheffing 2023

4.845

5.471

Baten taakveld exclusief heffingen

-20

-774

Kwijtscheldingen

242

296

5.067

4.993

Overhead 11.72%*

594

585

BTW

727

821

Totale kosten

6.388

6.399

Opbrengst heffing

5.903

6.058

Dekkingspercentage

92,41%

94,67%

Bedragen x €1.000 Lasten taakveld inclusief rente

Netto lasten taakveld Toe te rekenen kosten

* Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead/begrotingstotaal

Rechten Leges De tarieven voor de leges worden jaarlijks aangepast en vastgelegd in de Legesverordening. In deze verordening worden de leges onderscheiden naar de volgende titels: 1. Algemene dienstverlening 2. Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning 3. Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn en niet vallend onder titel 2 Voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven dienen ze zo kostendekkend mogelijk te zijn. Begraafplaatsrechten De begraafplaatsrechten kunnen worden onderscheiden naar: - het vestigen van een grafrecht voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd, en - het onderhoud aan het algemene deel van de begraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten Waadhoeke 2020. In de begroting 2023 is uitgegaan van dezelfde geraamde opbrengst als in 2022. Marktgelden en rechten voor standplaatsen en terrassen De marktgelden en andere rechten worden geheven voor het gebruik van openbare gemeentegrond en openbaar gemeentewater. De tarieven zijn voor het laatst vastgelegd in de Marktgeld- en retributieverordening 2018. In de begroting 2023 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2022.

Liggelden Er worden liggelden geheven voor het gebruik van publieke voorzieningen bij vaartuigen die een ligplaats innemen binnen de gemeente Waadhoeke bij daarvoor door burgemeester en wethouders aangewezen ligplaatsen. De tarieven zijn vastgelegd in de Liggeldverordening Waadhoeke. In de begroting 2023 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2022.

85

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Momenteel is de woonlastendruk (afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB) iets hoger dan gemiddeld in omliggende gemeenten. Voor 2023 betekent de voorgestelde verwerking een stijging van de lastendruk van 3% ten opzichte van 2022. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en rioolheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2023 is een raming van € 530.860 opgenomen.

In hoeverre de economische situatie van dit moment doorwerkt in het aantal aanvragen moet worden afgewacht.

86

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen Weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen:  Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid, die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie;  De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Ten aanzien van het weerstandsvermogen maken we onderscheid tussen:  incidenteel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een eenmalig karakter opgevangen kunnen worden door de incidentele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat in hoofdzaak uit de Algemene Reserve.  structureel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een structureel karakter opgevangen kunnen worden door structurele weerstandscapaciteit. Dit betreft de structurele ruimte in de exploitatie en bestaat o.a. uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en het structureel begrotingssaldo.

Het incidenteel weerstandsvermogen is de mate waarin over de algemene reserve beschikt kan worden zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. In de nota Reserves en Voorzieningen (Raad 20 mei 2021) is de ondergrens vastgesteld op € 15,0 miljoen. Kwantificeren van risico’s In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 25 november 2021) is de systematiek vastgesteld om bepaalde risico’s te kwantificeren (zie B.) en de relatie met de weerstandscapaciteit (zie A.) inzichtelijk te maken. Deze systematiek heeft betrekking op de financiële risico’s die bekend zijn met een éénmalig karakter en leidt tot een ratio voor het incidentele weerstandsvermogen. Structurele risico’s worden in deze paragraaf ook in beeld gebracht. Echter deze worden niet gekwantificeerd en niet gerelateerd aan weerstandscapaciteit (zie C.).

87

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

A. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan onderscheiden worden in een weerstandscapaciteit in het vermogen en een weerstandscapaciteit in de exploitatie. Ontwikkelingen Macronorm OZB Het Rijk heeft met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). Het COELO zal de benchmark samenstellen en opnemen in de Atlas van de lokale heffingen. Redelijk peil 2023 De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: 1. de onroerende-zaakbelastingen (OZB); 2. de rioolheffingen; 3. de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Totaal WOZ-waarde woningen 2022

[1]

Totaal WOZ-waarde niet woningen gebruikers 2022

[2]

Totaal WOZ-waarde niet woningen eigenaren 2022

[3]

Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde 2022

[4]

Totaal onderdekking reiniging/afvalstoffen 2022

[5]

Totaal onderdekking riolering 2022

[6]

Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde gecorrigeerd voor onderdekking reiniging/afvalstoffen en riool 2022

[7=4-5-6]

Werkelijk gewogen landelijk gemiddelde OZB-percentage van de gecorrigeerde WOZ-waarde 2022

[8=(7/(1+2+3)*100]

Percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2023

[9=8*1,20]

Op basis van deze tabel is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2023 (redelijk peil OZB) vastgesteld op 0,1729. Voor de WOZ-waarden worden de gegevens gebruikt van het CBS die ook voor het gemeentefonds gehanteerd worden (betaalmaand februari 2022). Voor de berekening van de totale OZB-opbrengst wordt gebruik gemaakt van de gegevens (OZB-percentages) van de Monitor inkomsten uit lokale heffingen. Voor de berekening van de onderdekking reiniging en riolering wordt gebruik gemaakt van de Informatie voor derden (taakvelden) begrotingen 2023. Artikel 12-gemeenten moeten gedurende de hele looptijd van de aanvraag en van de toekenning van de aanvullende uitkering blijven voldoen aan het jaarlijks in deze circulaire vastgestelde redelijk peil van de eigen inkomsten. Voor de lopende artikel 12-trajecten kan hier door een bijzonder voorschrift van worden afgeweken. 88

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Riool- en afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Voor de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet er sprake zijn van tarieven die resulteren in 100% lastendekkendheid. Dit uitgangspunt volstaat bij de beoordeling van de hoogte van deze heffingen of zij voldoen aan het redelijke peil. Van een minimumtarief per aansluiting is in dit verband dan ook geen sprake meer. Een eventuele onderdekking op de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet gecompenseerd worden door extra baten uit de OZB boven de 120%. Weerstandscapaciteit in het vermogen (incidentele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in het vermogen bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de algemene reserve, die volgens de begroting 2023 afgerond € 18,6 miljoen bedraagt. In principe is het bedrag van € 18,6 miljoen beschikbaar voor het opvangen van tegenvallers. Doordat de rente over het saldo (tot maximaal € 15 miljoen) wordt gebruikt binnen de begroting is alleen het saldo daar boven beschikbaar zonder gevolgen voor de exploitatie. Ten tweede de mogelijke stille reserves. Stille reserves zijn de meerwaarden van activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd doch direct verkoopbaar zijn indien men dat zou willen. De stille reserves van de gemeente Waadhoeke worden gevormd door de aandelen en de vaste activa.

Echter de aandelen die de gemeente in bezit heeft (BNG en afvalsturing) zijn niet te vervreemden. Een aantal gebouwen en gronden van de gemeente zijn verkoopbaar, maar vallen deels onder monumentenzorg of zijn langdurig verpacht. Dit werkt waarde beperkend. Vanuit het verleden heeft de gemeente 119 ha niet strategische grond in bezit. Deze gronden worden momenteel verpacht. Het betreft hier activa met een economisch nut (art 59 BBV, verhandelbaar en kunnen bijdragen aan het genereren van middelen) die onder de huidige BBV bepalingen dienen te worden geactiveerd. Omdat deze gronden al voor de inwerkingtreding van het BBV in het bezit waren van de gemeente geldt de overgangsbepaling van art 76. De gronden worden op basis van genoemd artikel gewaardeerd tegen een boekwaarde van nihil. De marktwaarde in vrije staat is berekend op € 5,95 miljoen. Ten derde kan de raad theoretisch besluiten om de aanwending van alle overige bestemmingsreserves te wijzigen en dus te benutten als dekkingsmiddel voor tegenvallers. Het eventueel wijzigen van de aanwending van bestemmingsreserves heeft echter vergaande gevolgen voor tal van beleidsterreinen, die middelen voor investeringen en exploitatiebijdragen verliezen, en voor de totale exploitatie, omdat de “bespaarde rente” als dekkingsmogelijkheid voor het merendeel wegvalt.

Het is dan ook realistischer om dit onderdeel van de weerstandscapaciteit in het vermogen op p.m. te stellen. Tabel: Weerstandscapaciteit in het vermogen in 2023 Soort reserve

Stand per 31-12-2023

Algemene reserve

18.613.432

Stille reserves

p.m.

Bestemmingsreserve

p.m.

89

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Weerstandscapaciteit in de exploitatie (structurele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in de exploitatie bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de onbenutte belastingcapaciteit. Op basis van de artikel 12-norm voor het verwerven van eigen middelen door het heffen van OZB, riool- en afvalrecht heeft Waadhoeke in 2023 een beperkte onbenutte belastingcapaciteit. Ten tweede de post onvoorzien. Tot slot dient het saldo van de begroting 2023 in de berekening te worden betrokken. Tabel: Weerstandscapaciteit in de exploitatie in 2023 Wat?

Bedrag x € 1.000

Artikel 12-norm onbenutte belastingcapaciteit

p.m.

Onvoorziene uitgaven: éénmalig

p.m.

Onvoorziene uitgaven: structureel

837

Begrotingssaldo

6.293

Effecten beheerplannen tekort gemid. t/m 2023

p.m.

Kostendekkende rioolrechten

319

Kostendekkende afvalstoffenheffing

341

Vrije ruimte in belastingcapaciteit (OZB)

p.m.

Totaal

7.790

De belastingcapaciteit is de ruimte die er is om de lokale belastingen en heffingen te verhogen. Voor de rioolrechten en de afvalstoffenheffing geldt dat deze tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn. De kostendekkendheid (afgerond) voor rioolheffing is in 2023 95% en voor de afvalstoffenheffing 95%. Ten aanzien van de artikel 12-norm geldt voor de onderdelen riolering en afvalstoffen het regime van kostendekkendheid. Ten aanzien van de OZB geldt de beperking van kostendekkendheid niet, maar dat betekent niet dat de OZB onbeperkt verhoogd kan worden. Als normtarief voor de OZB kan aansluiting gezocht worden bij de artikel 12-norm van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Het percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) bedraagt voor 2023 0,1729. Vrije ruimte in de belastingcapaciteit ten opzicht van de artikel 12-norm is op dit onderdeel aanwezig. Om pragmatische redenen is dit in bovenstaande tabel eerst als p.m. weergegeven. Voor een volledig beeld dient hierbij nog de opmerking worden gemaakt dat in 2023 € 1.324.881 als bespaarde rente in de begroting is verwerkt.

90

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

B. Gekwantificeerde risico's Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse 1 2 3 4 5

Kans Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%) Zeer groot (81-100%)

Financiële impact 5% 25% 50% 75% 95%

Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel wat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (Raad 25 november 2021). Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen.

Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit De ratio weerstandsvermogen bedraagt: = > 1,0 en < 1,4 Benodigde incidentele weerstandscapaciteit Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 20 mei 2021). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.

91

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit worden de risico's met een financieel negatief gevolg als onderstaand meegerekend in de simulatie: 1. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; 2. Als zekerheid 90% hanteren; 3. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum. Het betreft een gebied dat in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) wordt ontwikkeld. Mede vanwege de tegenvallende verkopen is de ontwikkeling van Waddenglas beperkt tot alleen de 1e fase. Daartoe hebben partijen medio 2015 een addendum bij de Samenwerkingsovereenkomst getekend. De boekwaarde per 1-1-2022 bedraagt ca. € 15,0 miljoen. In de grondexploitatie is rekening gehouden met de verkoop in 2022. Per 01-01-2023 wordt de boekwaarde mede daarom geraamd op € 5,5 miljoen. Met nog uit te voeren werken wordt dan een eindresultaat van € 6,7 miljoen negatief verwacht. Voor het aandeel (1/3) van de gemeente Waadhoeke in het eindresultaat is een voorziening getroffen. Het maximale risico voor de 3 partijen gezamenlijk kan in dat geval oplopen tot ruim € 11,3 miljoen, waarbij is uitgegaan van een verkoop tegen agrarische waarde. De gemeente Waadhoeke loopt voor 1/3 deel risico (ca. € 4 miljoen).

Het verschil tussen het maximale risico en de voorziening bedraagt afgerond € 2,0 miljoen. De kans kan als gemiddeld worden beoordeeld. Bovenstaande alinea geeft aan hoe wij de verkoop van Waddenglas in deze begroting hebben verwerkt. Recent is besloten de verkoop te ontbinden. De samenwerkende partijen zijn in gesprek over beëindiging van de samenwerking, waarna de gemeente zelfstandig Waddenglas voorzet. Begrijpelijk omdat de inbreng van R.V.O. en de provincie beperkt is. Er is een onderzoek uitgevoerd voor welk bedrag (afkoop) de gemeente voldoende wordt gecompenseerd voor de risico's. Het vervolg en de consequenties voor onze grondexploitatie en begroting is op moment van schrijven nog niet duidelijk. Om die reden is de risico inschatting gebaseerd op de oude situatie, te weten verkoop. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent zoveel mogelijk de kosten beperken en grote investeringen uitstellen en tegelijkertijd ligt de focus op verkoop van bouwrijpe grond in Waddenglas. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 2.000.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Kie-1 Kie is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. De belangstelling voor de kavels is goed te noemen. De boekwaarde wordt per 01-01-2023 op € 1,745 miljoen geraamd. Waarschijnlijk zal de grex in 2025 sluiten met een tekort van ca. € 1,3 miljoen. Hiervoor is een voorziening is getroffen. Het verschil tussen de boekwaarde en de voorziening is 0,4 miljoen. De kans dat het tekort groter wordt kan als klein beoordeeld worden.

92

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten wordt middels contacten met ondernemer de verkoop van kavels gestimuleerd. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 400.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase zal eerst nog een uitwerkingsplan opgesteld moeten worden, voordat dit deel bouwrijp kan worden gemaakt. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen. Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan terug levering en betaling.

Feitelijk betekent dit dat de gemeente eind december 2018 het eigendom heeft gekregen van de gronden gelegen in de 3e en 4e fase. Er zijn nu diverse scenario’s denkbaar, waarbij het woningbouwperspectief voor de gemeente in het algemeen en specifiek voor de stad Franeker van belang is. Dit onderwerp maakt inmiddels dan ook deel uit van de overlegagenda tussen gemeente en de ontwikkelende partij. Risicobeheersing Zorgvuldig handelen zowel aangaande de juridische procedure als ook richting de marktpartij. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 12.600.000

Klein/gemiddeld (35%)

I

1

Risico: Baggerplan 2022-2030 In het door de raad op 11 november 2021 vastgestelde baggerplan 2022-2030 zijn de volgende waterwegen niet meegenomen: - watergangen gelegen in het landelijk gebied, deze zijn voor ca. 90 % in onderhoud bij het waterschap - nautisch vaarwater (dit is water bestemd voor (recreatie) scheepvaart), bestaande uit “opfearten” die niet als vaarweg zijn geclassificeerd, - reeds overgedragen (secundaire en hoofd)watergangen in de voormalig gemeente Menameradiel die binnen de Overdracht Stedelijk Waterbeheer (OSW) vallen. Deze watergangen zijn in beheer en onderhoud overgegaan naar het Wetterskip Fryslân . Het wel of niet baggeren voor ander gebruik dan waterafvoer (zogenaamde natte profiel) is een keuze en geen wettelijke verplichting. Het op peil houden voor de waterafvoer van deze wateren ligt bij de eigenaar.

93

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Het huidige klimaat en de toenemende waterkwaliteit heeft een effect op de groei van onze (water)exoten. Gelijktijdig is de watersportbranche in Waadhoeke in ontwikkeling en dat uit zich o.a. in andere type vaartuigen (meer diepgang / hoger), maar ook de groei in (watersport)recreatie van onze inwoners en bezoekers. Deze twee ontwikkelingen versterken elkaar in negatieve zin voor het beheer van ons water waardoor er grote uitdagingen liggen op het gebied van nautisch onderhoud. De keuzes voor aanvullend onderhoud hebben financiële consequenties voor de gemeente. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Gemiddeld (50%)

I

1

Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen. Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op klein. Risicobeheersing Door inspecties wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.000.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 10.000.000. Er is een kans op mis schatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Ten tijde van de Covidpandemie zijn de prijzen van grondstoffen verder gestegen dan voorzien.

94

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 500.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Vervuilde bodemlocaties Gevallen van bodemverontreiniging zijn bekend als er eerder een bodemonderzoek heeft plaatsgevonden (en de resultaten daarvan ook bij de gemeente en/of provincie bekend zijn). Ook potentiële gevallen van bodemverontreiniging zijn eerder door de provincie (als bevoegd gezag Wet bodembescherming) geïnventariseerd op basis van historische activiteiten (zoals voormalige fabrieken, brandstoffenopslagen of stortplaatsen) die mogelijk gevolgen kunnen hebben voor de aanwezige bodemkwaliteit. Deze gegevens staan geregistreerd in het bodeminformatiesysteem van de provincie, FUMO en Friese gemeenten (die zijn aangesloten bij de shared service voorziening). Daarnaast heeft de gemeente een generieke bodemkwaliteitskaart (inclusief PFAS) voor het grondgebied vastgesteld. Daarmee is de huidige situatie van de aanwezige bodemkwaliteit adequaat in beeld. Bij de voorbereidingen van nieuwe ontwikkelingen, wijzigingen van bestemmingsplannen, eigendomstransacties, nieuwbouwplannen e.d. geldt dat er onderzoek dient te worden uitgevoerd naar de verschillende aspecten die bij de uitvoerbaarheid van een ontwikkeling een rol (kunnen) spelen, waaronder ook het uitvoeren van een verkennend bodemonderzoek. Op basis van actuele onderzoeksresultaten toetst de gemeente of de bodem milieu hygiënisch geschikt is voor de geplande vorm van bodemgebruik.

Bij het actualiseren van onderzoeksgegevens of bij het uitvoeren van nieuw bodemonderzoek komt soms nieuwe informatie over de bodemkwaliteit naar voren. Heel soms wordt daarbij onverwacht een ‘nieuw geval’ van een oude bodemverontreiniging aangetroffen (wettelijk uitgangspunt hiervoor is dat deze is ontstaan vóór 1987, want daarna geldt de wettelijke zorgplicht) die nog niet eerder is ontdekt. Dat valt op voorhand (zonder onderzoek) doorgaans niet te voorzien en vormt in die zin in enige mate een risico voor de gemeente, voor zover het gemeentelijk eigendom betreft en er ter plaatse ontwikkelingen spelen die van belang zijn in relatie tot het beoogde bodemgebruik. Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 500.000

Klein (25%)

I

1

Risico: Vangnetuitkering WWB (dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.63 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen. Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke komt over 2023 niet in aanmerking voor een vangnetuitkering, omdat er geen sprake is van een tekort.

95

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€0

Klein (25%)

I

1

Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en Wmo en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet is van belang, dat inmiddels de Business Case is vastgesteld wat betreft Fryslân West/Empatec. Deze geeft financieel gezien een stabiel beeld. Voor de risicoberekening is de realisatie van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus. Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd) Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 4.735.000

Gemiddeld (50%)

S

2

Risico: Gewaarborgde leningen Naast gewaarborgde leningen via de WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) staat de gemeente ook rechtstreeks garant voor leningen aan o.a. diverse woningstichtingen (Stichting Accolade en Stichting Wonen Noordwest Friesland). Bruto bedraagt het gewaarborgde bedrag aan leningen en garanties ongeveer € 129,7 miljoen. Hiervan is € 104,1 miljoen voor 50% gewaarborgd (€ 52,1 miljoen). Dit risico wordt als nihil beschouwd. Voor het resterende bedrag van € 25,6 miljoen (€ 129,7 miljoen – € 104,1 miljoen) staat de gemeente voor 100% garant. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 25.600.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Verstrekte langlopende geldleningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waarvan de restantsom nog € 825.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Voor verstrekte langlopende geldleningen is een bestemmingsreserve gevormd. Stand per 1 januari 2022: € 106.609.

96

Gemeente Waadhoeke

Programmabegroting 2023

Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Max. financieel risico

Kans

I/S Factor

€ 1.297.000

Zeer klein (5%)

I

1

Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen Franekeradeel en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is inbegrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus heeft met name betrekking op de herinrichting van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum. De uitvoering van werken in het kader van de bodemdaling is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat en worden gerelateerd aan de bijdrage van de gemeente.

Na afrekening van de MP is er nog restbudget beschikbaar. Dit restbudget wordt weer ingezet in de streek. De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2024) worden de betalingen terug gestort. Sluitstuk van het Inrichtingsplan is de ruilverkaveling. Daarin wordt een aantal ha. toebedeeld aan de gemeente. Zoals de ondergrond voor de verbreding van de Ottemaleane/Kapellewei en de ondergrond van het fietspad Tzummarum - Boer. De uiteindelijke eindafrekening van deze ruilverkaveling kan afwijken van het beschikbare budget waardoor het niet past binnen het beschikbaar gestelde budget van € 3.700.000. Er zijn nog wel een aantal risico's zoals de bijdrage van de gezamenlijke eigenaren. De kans op overschrijding van het beschikbare budget wordt echter nog als zeer klein ingeschat. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan. Max. financieel risico