Bijlage 1 Programmabegroting 2023
Tekst van het document
31
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Per situatie worden afspraken gemaakt over de investeringen in functies van een (I)KC. In geval van groei van een school proberen we in gezamenlijkheid de opvangfaciliteiten te behouden. De middelen die we ontvangen hebben in het kader van NPO zetten we in om de samenwerking tussen onderwijs, opvang, sport, cultuur en zorg te versterken en uit te breiden.
We continueren het programma 'leren en werken in je eigen regio' en maken dit integraal onderdeel van het totale voortgezet onderwijs in Waadhoeke. Met gebruik van de NPO middelen gaan we extra inzetten op de verbinding tussen basis- en voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. We onderzoeken of hierbij ook een koppeling gemaakt kan worden naar jongeren met afstand tot de arbeidsmarkt en/of thuiszitters.
We faciliteren waar mogelijk het plan van It Twalûk en De Bolder om meer leerlingen uit de buurt van Franeker een passend aanbod te geven. We continueren de subsidie aan de Einsteinclass. We regelen goed vervoer voor leerlingen die aangewezen zijn op een verder gelegen school en daardoor aanspraak maken op de regeling leerlingenvervoer. We stellen een nieuwe verordening op voor leerlingenvervoer.
We stellen voldoende VVE middelen beschikbaar stellen voor het aanbieden van kwalitatief en effectief VVE. We maken heldere afspraken voor de evaluatie van het beleid met de kinderopvangorganisaties. We maken resultaatafspraken VVE voor de vroegschoolse educatie met het primair onderwijs. We zetten in op actieve ouderparticipatie voor ouderbetrokkenheid en maken hierover afspraken met instellingen. Wij zorgen voor het aanbod en bekostiging van de deelname van peuters van ouders die niet in aanmerking komen voor de kinderopvangtoeslag (twee dagdelen per week binnen peuteropvang of kinderdagverblijf).
32
Gemeente Waadhoeke
•
Programmabegroting 2023
Wij zorgen er voor dat de peuters op het AZC een educatief aanbod in de peuteropvang op het AZC krijgen met een erkend VVE programma en ouderbetrokkenheid. Wij bekostigen binnen het Onderwijs Achterstanden beleid de extra inzet en ondersteuning voor de schakelklas op het AZC. We zorgen in samenwerking met de JGZ voor meer toeleiding van de doelgroepkinderen naar VVE. We zorgen voor meer afstemming tussen de JGZ, kinderopvang, Boekstartcoaches van de bibliotheek en de gebiedsteams om gezamenlijk ouders te stimuleren voor de deelname aan VVE.
Het cultuureducatieprogramma Waadzinnig geeft structureel aandacht aan de meertaligheid van Waadhoeke. We zorgen er voor dat alle scholen toegang hebben tot meertalig lesmateriaal. We zetten in op een doorgaande leerlijn. We zetten op lokaal niveau extra in op de taalontwikkeling, met aandacht voor het voorlezen en meertaligheid; afspraken met de kinderopvangorganisaties, bibliotheek en andere betrokken instellingen. We breiden de aanpak van dBos (de Bibliotheek op school) uit naar zoveel mogelijk (basis)scholen in Waadhoeke.
We zetten in op het O3-concept. We gaan verder met de ondersteuning van O3 op het voortgezet onderwijs in Waadhoeke. Daarnaast gaan we inzetten op de verbinding tussen basisen voortgezet onderwijs en de lokale arbeidsmarkt. We onderzoeken of hierbij ook een koppeling gemaakt kan worden naar jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt en/of thuiszitters.
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Realisatie
Begroting
Begroting
Meerjarenraming
2021 -6.365
2022 -6.553
2023 -6.592
2024 -6.646
2025 -6.714
2026 -6.768
1.100 -5.265
1.493 -5.060
1.182 -5.409
1.182 -5.464
1.182 -5.531
1.182 -5.586
-326
-233
18
18
18
18
-5.590
-5.293
-5.392
-5.446
-5.514
-5.568
33
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 4.1 4.2 4.3
Openbaar basisonderwijs Onderwijshuisvesting Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
Beleidsindicatoren Programma 5 Onderwijs Indicator
Eenheid
Absoluut verzuim
Per 1.000 leerlingen
Relatief verzuim
Voortijdige school verlaters totaal (VO + MBO)
Waad Neder hoeke land 4,6 2,5
Bron
Perio- Beschrijving de 2021 Er wordt gesproken van absoluut verzuim als een leerplichtige en/of kwalificatie plichtige jongere niet op een school of instelling staat ingeschreven (schooljaar2017-2018).
DUO/Ingrado
Per 1.000 leerlingen
26
19
DUO/Ingrado
2021 Er is sprake van relatief verzuim als een jongere wel op een school staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde tijd de lessen/praktijk verzuimt. Ook veelvuldig te laat komen kan hiertoe worden gerekend (schooljaar 2017-2018).
%
1,6
1,9
DUO/Ingrado
2021 Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat (schooljaar 2017-2018).
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022) Kanttekening: de tabel afkomstig van waarstaatjegemeente.nl bevat niet de juiste cijfers. Jaarlijks krijgt de raad de juiste cijfers via het jaarverslag met betrekking tot leerplicht in het vierde kwartaal volgend op het schooljaar.
34
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Programma 6 Sport, Cultuur en Recreatie Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is het initiëren en in stand houden van voorzieningen op het gebied van cultuur, sport en recreatie. Deze voorzieningen dragen bij aan levendigheid, maatschappelijke participatie, gezondheid en een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Waadhoeke heeft veel voorzieningen op het vlak van sport, cultuur en recreatie. Deze zijn gericht op de eigen inwoners, zoals bibliotheken en sportvoorzieningen, maar ook op bezoekers van buiten de gemeente, zoals theater De Koornbeurs, Museum Martena en De Aerden Plaats. Waadhoeke kent ook veel particuliere musea, waaronder het schoolplaten-museum in Deinum. Ook voor wat betreft amateuristische kunst- en cultuurbeoefening kent Waadhoeke een breed aanbod. Zo zijn toneel- en muziekverenigingen in de gehele gemeente te vinden, veelal in nauwe verbinding met dorpshuizen en wijkcentra die de activiteiten onderdak bieden. Cultuur wordt dan ook vaak gezien als de stille kracht in de maatschappij welke zorgt voor meer sociale cohesie en verbondenheid. In de afgelopen coronaperiode hebben we gezien wat het wegvallen van het culturele leven betekent voor de mienskip. Cultuur, in al haar facetten, bepaalt voor een belangrijk deel de identiteit van een gemeente.
In Waadhoeke lezen we deze identiteit niet alleen af aan het brede cultuuraanbod, het landschap en de bebouwing, maar ook aan de taal. Naast de twee Rijkstalen, het Nederlands en het Fries, wordt in Waadhoeke het Bildts en het Franekers gesproken. Deze meertaligheid in onze gemeente beschouwen we als een groot goed waarmee we ons onderscheiden van andere gemeenten. Met 110 amateur sportverenigingen in de gemeente is het in elk dorp en in de stad mogelijk om te sporten. Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden; op zeer veel manieren zijn inwoners uit Waadhoeke aan het sporten en bewegen. Sport brengt mensen in beweging. Dit draagt bij aan het verbeteren van de gezondheid, het vergroten van het zelfvertrouwen en aan de ontwikkeling van sociale vaardigheden. Daarom willen we dat zoveel mogelijk mensen hieraan deelnemen. We zorgen voor kwalitatief goede sportaccommodaties en een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. Daarnaast geven we sportbesturen advies en ondersteuning als daar behoefte aan is. In veel dorps- en wijkgemeenschappen is de sportvereniging het 'sociale cement' van de samenleving. Daarom stimuleren we verenigingen om meer samen te werken en te innoveren door nieuwe sportaanbod aan te bieden. Kaatsen wordt in vrijwel de gehele gemeente beoefend. Daarmee onderscheidt Waadhoeke zich als dé kaatsgemeente.
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: Collegeprogramma 2022-2026; Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; Nota taalbeleid 'Waadhoeke, lân fan taal'; Nota sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee', inclusief Speeltuinenbeleid; Nota cultuurbeleid 'kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei!' Beleidsharmonisatie binnensport Waadhoeke; Beleidsharmonisatie buitensport Waadhoeke; Subsidieregeling Amateurkunst Waadhoeke 2019.
35
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Ontwikkelingen Cultuur Ook in 2023 geven we uitvoering aan het gemeentelijk cultuurbeleid zoals verwoord in de nota 'Kultuer yn Waadhoeke, mei-inoar meitsje we it mei'. De uitvoering vindt plaats op basis van het uitvoeringsprogramma 'Yn ferbining', welke begin 2021 door het college is vastgesteld. Bij de uitvoering hebben we specifiek aandacht voor de gevolgen die de coronapandemie heeft voor het cultuurveld en hoe we de opstart van het culturele leven zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium is in de race voor het predicaat UNESCO werelderfgoed. Begin 2022 heeft Nederland de formele nominatie ingediend bij UNESCO. Medio 2023 neemt de UNESCO hier een besluit over. Meertaligheid Ook in 2023 geven we uitvoering aan het gemeentelijk meertaligheidsbeleid zoals verwoord in de nota 'Waadhoeke, Lân fan Taal'. Aan de hand van de 3 begrippen vertrouwd, zichtbaar en uitnodigend maken we werk van ons streven naar meer gebruik van het Fries, Bildts en Franekers in een meertalige gemeente waar het vanzelfsprekend is om deze talen naast en door elkaar te gebruiken. Dit doen we in nauwe samenwerking met het Taalplatform Waadhoeke en de meertaligheidscoördinator Waadhoeke.
Sporten en Bewegen In het sport- en beweegbeleid 'Waadhoeke beweegt mee!' (2019) zijn per thema de uitgangspunten uitgewerkt in een ambitie, maatschappelijke doelen, beleidsvoornemens en –acties. In 2023 zal er verder uitvoering worden gegeven aan dit beleid met extra aandacht voor de impact van coronapandemie op het beweeggedrag van inwoners en de gevolgen voor de georganiseerde sport(verenigingen) en het beweegvriendelijke maken van de openbare ruimte.
36
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Sport - Wat willen we bereiken?
37
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Sport - Wat gaan we daar voor doen?
De vakleerkrachten van het Beweegteam geven 1 x per week bewegingsonderwijs op PO scholen. We gaan in een wijk of dorp een nieuw project ‘sociaal vitaal’ opzetten. We ontwikkelen nieuwe sportstimuleringsprojecten: wijkgerichte aanpak Beweegteam. We stimuleren verenigingen om aandacht te besteden aan positieve sportcultuur en gezonde voeding (kantine).
We gaan sportverenigingen helpen innoveren. We stimuleren samenwerking tussen sportverenigingen. We versterken ongeorganiseerde sporters.
We ondersteunen sportverenigingen bij het verduurzamen van hun sportaccommodatie. We stimuleren samenwerking, vooral bij renovatie of nieuwbouw van de accommodatie.
We maken in samenwerking met de scholen de schoolpleinen beweegvriendelijker en openbaar toegankelijk. We ondersteunen Initiatieven voor spelen en sporten in openbare ruimte.
Het bestaande beleid verder uitvoeren, bijvoorbeeld door de inzet van buurtsportcoaches. Inzetten op multifunctioneel gebruik van voorzieningen, zodat deze toegankelijk zijn voor alle doelgroepen, bijvoorbeeld met breedtesport. Spelen, bewegen en ontmoeten in de buitenlucht stimuleren, ook met ondersteuning van buurtsportcoaches.
38
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Verenigingen ondersteunen bij het invullen van bestuursfuncties en bij het werven en behouden van leden. Samenwerking tussen verenigingen aanmoedigen, bijvoorbeeld door omni-verenigingen en breedtesport te stimuleren. De koppeling van functies in (sport-)accommodaties stimuleren Voorlichting geven over goede voorbeelden en navolging daarvan aanmoedigen.
Het huidige sport(accommodatie)beleid evalueren, met als uitgangspunten: verduurzaming van accommodaties, bruikbaarheid, functionaliteit en brede toegankelijkheid. Accommodaties worden zoveel mogelijk door meerdere gebruikers benut. Zwembad Bloemketerp wordt vervangen door een duurzame openbare zwemvoorziening.
39
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Cultuur - Wat willen we bereiken?
Cultuur - Wat gaan we daar voor doen?
We zetten een cultuurcoach in. We overleggen periodiek met het cultuurveld (Cultuurplatform Waadhoeke). We geven structurele en incidentele subsidies t.b.v. cultuurveld. We maken jaarlijkse prestatieafspraken met de professionele instellingen.
40
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
We geven een jaarlijkse bijdrage aan de coördinatie van het cultuureducatieprogramma. We hebben subsidieregelingen voor nieuwe culturele initiatieven en activiteiten en voeren deze uit. We geven een jaarlijkse bijdrage aan zowel het volwassenen- als kinderfonds sport & cultuur. We zetten een cultuurcoach in. Samen met het cultuurveld zetten we in op een jaarlijkse cultuuragenda.
We continueren de inzet van een meertaligheidscoördinator. We geven uitvoering aan de taalcampagne. We subsidieren Bildts Aigene. We werken samen met het Taalplatform Waadhoeke bij de uitvoering van ons taalbeleid. We zetten in op het meer zichtbaar en hoorbaar maken van het Fries en de minderheidstalen in en buiten het gemeentehuis.
•
We zetten actief in op de ontwikkellijnen in de huidige cultuurnota: ontdekken, meemaken en durven en doen! De Koornbeurs krijgt een centrale rol als cultuurknooppunt en zoekt verbinding met de amateurkunst en de verenigingen in de gemeente. De gemeente stimuleert samenwerking op het gebied van cultuur. We bieden ruimte aan innovatie: het gaat niet alleen om ‘kaartjes verkopen’, maar ook om nieuwe, langdurige verbindingen. We koesteren het talent in de eigen regio. Aandacht voor de situatie na corona: wat is er nodig voor opstart en doorstart? We ondersteunen evenementen, zoals de PC, festivals en de Waadhoeke-fietstocht. We onderzoeken hoe het oude stadhuis van Franeker een bredere functie kan krijgen in verbinding met de nabije omgeving, bijvoorbeeld als schakel tussen Planetarium en Museum Martena.
• • • • • •
41
Gemeente Waadhoeke • • • •
Programmabegroting 2023
Onderzoeken of de tuin van het Academiegebouw in Franeker weer een botanisch karakter kan krijgen. We zetten het huidige beleid voor meertaligheid voort. Een trap in de toren van de Martinikerk realiseren als nieuwe toeristische attractie. Een monumentenbeleid maken.
42
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Recreatie - Wat willen we bereiken?
Recreatie - Wat gaan we daar voor doen?
We zetten in op productontwikkeling op basis van beleving/verhalen zowel voor Franeker als het landschap. We zetten in op productontwikkeling aan de waddenkust met passende activiteiten die de beleving van rust en ruimte versterken. We verkennen bredere openstelling van bezienswaardigheden en attracties met eigenaren/beheerders.
43
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
We versterken het centrum van Franeker. We zetten in op een doorontwikkeling van de rondvaart/bootverhuur in Franeker. We maken het landschap en de cultuurhistorie van de streken/dorpen beleefbaar en zichtbaar. We stimuleren/faciliteren van de inzet van cultureel/industrieel/agrarisch erfgoed/panden voor recreatief gebruik.
We ontwikkelen optimale routevoorzieningen. We ontwikkelen clusters van voorzieningen. (Toeristische Overstap Punten) oftewel TOPS op strategische plekken langs bekende routes. We maken een toekomstplan voor de huidige informatiezuilen.
• • • • • • • • •
Ervoor zorgen dat inwoners ontspanning kunnen vinden in hun nabije omgeving. De openbare ruimte zo inrichten dat deze uitnodigt tot sporten, spelen, bewegen en ontmoeten. Speciale aandacht geven aan het toerisme in de kuststrook, met name de bereikbaarheid en de toeristische voorzieningen. Onderzoeken van de mogelijkheden die het Waddenfonds biedt voor ontwikkeling. Meer aandacht geven aan toegankelijkheid en duurzaamheid op recreatieve routes en plekken, bijvoorbeeld voldoende oplaadpunten voor elektrisch rijden, fietsen en varen en bloemrijke plekken met goed straatmeubilair. Onderzoeken of mensen met afstand tot de arbeidsmarkt ingezet kunnen worden voor dienstverlening langs recreatieve routes en plekken. Recreatieve vaarwegen goed bevaarbaar maken. Ruimte bieden voor camperplaatsen. Onderzoeken hoe de gemeente de aanleg van glasvezel kan bevorderen.
44
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Wat mag het kosten? Bedragen x € 1.000
Realisatie
Begroting
Begroting
2021 -9.667
2022 -10.602
2023 -9.701
2024 -9.701
2025 -9.701
2026 -9.701
1.023 -8.644
807 -9.795
815 -8.886
815 -8.886
815 -8.886
815 -8.886
902
836
168
168
168
168
-7.742
-8.959
-8.718
-8.718
-8.718
-8.718
Lasten Baten Saldo voor bestemming Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
Meerjarenraming
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Beleidsindicatoren Programma 6 Sport, cultuur en recreatie Indicator Niet-sporters
Eenheid %
Waad Neder Bron hoeke land 54,6 49,3 Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), GGD’ en, CBS en RIVM
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022)
45
Perio- Beschrijving de 2020 Het percentage niet-wekelijks sporters t.o.v. bevolking van 19 jaar en ouder. Bevolking van 19 jaar en ouder dat niet minstens één keer per week aan sport doet.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Programma 7 Sociaal Domein Hoofdkenmerken Het doel van dit programma is, dat de gemeente zich inzet voor het faciliteren en realiseren van de participatiesamenleving. Met als resultaat dat iedereen in Waadhoeke meedoet en wel op eigen wijze én dat er een vangnet is voor die personen die tussen wal en schip dreigen te raken. Dit doen we zeker niet alleen, maar samen met onze lokale en regionale partners. Onze ambitie hier in is, het realiseren van een sluitende keten waarin voorzieningen beschikbaar zijn voor iedereen en op maat indien nodig. Specifieke wetgeving die bepalend zijn voor deze opdracht en koers zijn: de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO), de Participatiewet en de Wet Inburgering nieuwkomers. Iedere wet heeft zijn eigen opgave, zoals “veilig en gezond opgroeien” ingevolge de Jeugdwet. Zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen, regie voeren en meedoen zoals de WMO beoogt. Het bieden van bestaanszekerheid en het stimuleren tot het verkrijgen van eigen inkomsten ingevolge de Participatiewet. En tot slot het begeleiden van nieuwe inwoners met een vluchtelingenachtergrond binnen onze gemeente. Voor de uitvoering in het sociaal domein hanteren we de volgende uitgangspunten: De budgetten worden zoveel mogelijk ontschot ingezet. De toegang tot zorg is eenvoudig geregeld. Mantelzorgers en vrijwilligers kunnen ondersteuning en begeleiding krijgen.
Een proactieve aanpak. Nieuwkomers (statushouders) krijgen goede maatschappelijke begeleiding, gericht op participatie en integratie, zodat ze volwaardig mee kunnen doen in de maatschappij. Tevens is het belangrijk dat zij Nederlands leren spreken op het hoogst haalbare niveau. De opgave 3 x K: kwaliteit, keten en kosten in balans In het sociale domein intensiveren we onze inzet op transformatie; anders denken, anders doen. De kaders hiervoor zijn vastgesteld in de Lokale Inclusie agenda “En nu aan de slag”. We ontwikkelen nieuwe vormen en werkwijzen om hulp en ondersteuning op maat te bieden. Waarbij gestuurd wordt op kwaliteit en resultaat van de ondersteuning, de keten verstevigd wordt (i.v.m. dekkend zorglandschap) en kosten in balans zijn. Leidende principes hierbij zijn: vraaggestuurd, versterkend en duurzaam. Voor vraaggestuurd en versterkend is het vertrekpunt: wat is de beste oplossing voor deze persoon/dit gezin in deze specifieke situatie gericht op het verkrijgen/behoud van eigen kracht en regie. Dus wat kunnen mensen zelf, waar zijn leemtes en wat is een passend (tijdelijk) aanvullend aanbod. En duurzaam, omdat het noodzakelijk is om te kunnen anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Zoals de vergrijzing en ontgroening binnen onze gemeente, bijstelling van budgetten door het rijk en het karakter van deze wetgeving.
Het zijn namelijk open-einde regelingen en dat betekent dat de gemeente een zorgplicht heeft. Dat is nodig om het aanbod goed te laten aansluiten bij de mogelijkheden van de inwoner, maar ook om de kostenstijging in het sociaal domein te beperken. We voeren regelarme projecten uit om daarmee ervaring op te doen. Op sommige terreinen werken we samen met andere gemeenten. Dat geldt bijvoorbeeld voor beschermd wonen. Met ingang van 2023 wordt dit een rechtstreekse gemeentelijke verantwoordelijkheid. Op weer andere terreinen werken we samen met het onderwijsveld. Dat doen we o.a. voor leerlingen die vanwege hun autismebeperking anders tussen wal en schip zouden vallen. En we investeren fors in programma’s om taalachterstand bij jonge kinderen te voorkomen.
46
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Om dit hoofddoel te realiseren en het betaalbaar te houden is een samenhangende benadering nodig. Dat wil zeggen: allereerst is de vraag ‘wat kunnen inwoners zelf’ en pas daarna de is vraag aan orde ‘waarbij is ondersteuning nodig’. En áls ondersteuning nodig is, dan wordt deze zoveel mogelijk geboden vanuit basisvoorzieningen in de gemeente. Zo kan het gebruik van specialistische (en meestal duurdere) ondersteuning verminderen. De gemeentelijke gebiedsteams hebben een cruciale rol in dit proces. Zij zorgen voor maatwerk en signaleren op welke onderdelen de basisvoorzieningen in de gemeente versterkt kunnen worden. We werken ook aan maatwerk via de sociale inclusie agenda. Daarmee sluiten we aan bij de vraag en bij de netwerken in dorpen en wijken. Bij de inzet van de Wmo (en de Jeugdwet) is de afgelopen jaren te zien geweest dat de vraag naar ondersteuning en de kosten daarvan toenemen. Dit betekent dat wij in een vroegtijdig stadium het kostenverloop moeten monitoren. Daarnaast is het zinvol om tijdig, preventief, een goede analyse te maken van de zichtbare actuele kosten en de verwachte trends. Het is van belang dat we in beeld krijgen aan welke ‘knoppen we kunnen draaien’ om de kostenstijging op de korte en lange termijn beheersbaar te houden. Het kostenaspect is één kant van de medaille.
Als gemeente werken we vanuit de visie dat inwoners naar eigen vermogen en naar eigen keuze en verantwoordelijkheid hun leven kunnen invullen; de participatiesamenleving. Voor inwoners die daartoe niet in staat zijn, is er een vangnet beschikbaar. Dit is een vangnet van voorzieningen die op maat ondersteunen bij zelfredzaamheid en participatie van inwoners die dat nodig hebben. De huidige toenemende inzet van maatwerkvoorzieningen roept de vraag op of we wel op de goede weg zijn naar het realiseren van deze visie. Steeds vaker lijkt ondersteuning op maat nodig te zijn. Dit kan het gevolg zijn van de demografische ontwikkeling, maar laat onverlet dat het doel van de gemeente is om de eigen kracht en samenleving te versterken en om te voorkomen dat inwoners een onevenredig beroep moeten doen op het vangnet. Sturing sociaal domein De gemeenten Harlingen, Terschelling, Vlieland en Waadhoeke werken samen op de domeinen WMO, Jeugdwet en Participatiewet. In operationele zin binnen de gemeenschappelijke regeling Dienst Sozawe NWF. Beleidsmatig gebeurt dat door middel van het intergemeentelijk Beleidsteam Sociaal domein Noardwest-Fryslân. Dit team zorgt ervoor dat de vier colleges en gemeenteraden in gemeenschappelijkheid de beste besluiten kunnen nemen voor hun inwoners. De landelijke kaders (wetten en regelingen) zijn voor deze gezamenlijke ambities het vertrekpunt.
Daarnaast vertegenwoordigt het team de vier gemeenten als regio Noardwest Fryslân in de regionale en provinciale ketens en structuren zoals Sociaal Domein Fryslân, Arbeidsmarktregio Fryslân Werkt!, RMC-regio Midden en de GR Fryslân-West / Empatec NV. Het intergemeentelijke Beleidsteam Sociaal Domein werkt waar dat nodig is samen met de lokale gemeentelijke beleidsteams die betrokken zijn op de terreinen cultuur, welzijn en gezondheid.
47
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: Collegeprogramma 2022-2026; Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; Beleidsnotitie ondersteuning en waardering voor Mantelzorgers 2021-2025 Beleidsregels maatschappelijke ondersteuning Verordening maatschappelijke ondersteuning Financieel besluit Maatschappelijke ondersteuning Inkoopstrategie Huishoudelijke Hulp Inkoopstrategie Beschermd Wonen Verordening Adviesraad Sociaal Domein Noardwest Fryslân 2021 Convenant Actieprogramma Weer Thuis Implementatieplan ‘aan de slag met inburgering’ Dienstregeling Schuldhulpverlening 2018 - 2022 Waadhoeke Hartveilig, het gemeentelijke AED-beleid; Armoedebeleid Waadhoeke; Verordening Anti-discriminatievoorziening Waadhoeke; Nota gezondheidsbevordering in Waadhoeke 2018-2021; Nota ‘vaststellen en doorpakken’, uitgangspunten sociaal domein in Noordwest Friesland; Notitie Sociale Inclusie Agenda "... en nu aan de slag!" Nota Grip op WMO Ontwikkelingen Inleiding De opgaven ten aanzien van het Sociaal Domein voor de lange termijn betreffen voor 2023 de volgende dossiers. Specifiek voor de Jeugdwet gaat het om de Hervormingsagenda Jeugd, de provinciale Regiovisie en jaarplannen SDF. Voor de WMO betreft het Grip op WMO.
Dossiers ten aanzien van Participatie zijn de actualisatie beleid Armoedebestrijding, opstellen Armoedepact, plan van aanpak wachtlijst beschut werken en de doorontwikkeling van het werkleerbedrijf Empatec. Bovendien is sociaal domein breed actueel de herijking Kadernota sociaal domein en het “werken vanuit de bedoeling” in combinatie met het versterken van de preventieve instrumenten en de keten. Sociale inclusie In Waadhoeke vormt de Sociale Inclusieagenda sinds eind 2019 de kapstok voor sociaal beleid. Het uitgangspunt van de Agenda is: wat leeft er op dorps- en wijkniveau? Die vraagstukken kunnen per dorp of zelfs per wijk verschillen. Daarom kijken we samen met onze inwoners en uitvoeringspartners welke activiteiten een positieve bijdrage kunnen leveren aan de leefbaarheid van het dorp of de wijk in kwestie. De rol van de gemeente wordt hierdoor meer faciliterend, gericht op het ‘wat’. Het ‘hoe’ is aan de inwoners van Waadhoeke. Tegelijkertijd is gebruik van bestaande sociale infrastructuur (dorps- en wijkbelangen, verenigingen en stichtingen) essentieel om (beter) aan te sluiten op de leefwereld van onze inwoners. Aan de hand van deze werkwijze zijn sindsdien twee maatschappelijke vraagstukken geformuleerd: “Verbeteren leefomgeving” en ‘’Meer mensen aan het werk”. In de voorliggende periode breiden we de Agenda uit met de thema’s “Gezondheid” en “Jeugd”.
Daarnaast zal, als uitwerking van het VN-verdrag Handicap, onderzocht worden hoe we het thema “Fysieke toegankelijkheid” integraal vorm willen geven. Participatie De businesscase voor de publieke organisatie werkleerbedrijf Fryslan West is in 2022 vastgesteld. De implementatie is onder handen. 48
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Maatschappelijke diensttijd Specifiek voor jongeren tussen de 16 en 27 jaar die een (on)vrijwillig tussenjaar hebben, doet Waadhoeke samen met twee andere Friese gemeenten mee aan het project Maatschappelijke Diensttijd (MDT). Dit project is gefinancierd middels een subsidie van ZonMW. Dit project loopt van 2022-2024, en is de opvolger van een eerdere variant van MDT. Daarnaast is er in 2022 een nieuwe subsidieronde gestart waarbij gemeenten geld konden aanvragen om een impuls te geven aan domein overstijgend werken en de borging op de lange termijn. Inburgeren De gemeente voert onder de nieuwe Wet inburgering (WI21) regie over het inburgeringstraject van begin tot eind en verder waar nodig; 1. Leerroutes faciliteren en het Participatieverklaringstraject aanbieden. 2. Module Arbeid en Participatie aanbieden in een arbeidsgerichte omgeving. Kosten Sociaal Domein- Jeugdwet De belangrijkste ontwikkeling voor de komende tijd is de Hervormingsagenda Jeugd, die voortkomt uit de bestuurlijke afspraken die de VNG en het rijk op 2 juni 2021 over de jeugdhulp hebben gemaakt. Hierbij is de uitspraak van de Commissie van Wijzen het uitgangspunt. De Hervormingsagenda Jeugd heeft 2 doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld: 1. Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. 2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.
Deze inhoudelijke doelstellingen laten zien dat de agenda een transformatiedoelstelling heeft; een inhoudelijke vernieuwing die de kwaliteit van de jeugdzorg verhoogt. In de Hervormingsagenda worden deze doelstellingen uitgewerkt. Complementaire jeugdhulp Tot eind 2022 vormt complementaire jeugdhulp (CJH) naast specialistische jeugdhulp (SJH) onderdeel van het inkoopbeleid van Sociaal Domein Friesland (SDF). Naar aanleiding van de nieuwe scope en aangescherpte aanbestedingsrichtlijnen die per 1 januari 2023 ingaan, valt CJH niet langer onder de noemer specialistische jeugdhulp. CJH wordt vanaf 2023 door SDF beschouwd als een ‘aanvullende vorm van jeugdhulp’ en omvat ‘diverse laagdrempelige en vrij toegankelijke vormen van ondersteuning en/of coaching’ die preventief kunnen worden benut. Voor de bestaande groep die nu nog gebruikt maakt van de CJH-voorziening (oude stijl) en waarvoor nog geen alternatief kan worden aangeboden in januari 2023 geldt dat zij kunnen terugvallen op het overgangsrecht. Door de gewijzigde situatie zullen de samenwerkende gemeenten in Noardwest Fryslân-verband moeten nagaan óf het CJH-aanbod wordt gecontinueerd en hoe zij dit willen inrichten.
Dit betekent dat er nagedacht moet worden over de organisatie, financiering en borging, waardoor de continuïteit van ondersteuning en zorg op alle niveaus, zowel vrij toegankelijke als specialistisch, voor de doelgroep gegarandeerd blijft.
49
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Participatie - Wat willen we bereiken?
Participatie - Wat gaan we daar voor doen?
Prioriteit bij re-integratie naar betaald werk Wij zorgen dat de dienstverlening van de DIENST NWF en gemeenten in samenhang leidt tot goede resultaten van onze inwoners en dat zien we door een blijvende daling van het aantal uitkeringsgerechtigden in onze gemeente. Wij werken aan een aanvullend passend en gedifferentieerd instrumentarium om mensen voor wie werk nog niet op korte termijn haalbaar is, met kleine stappen dichterbij de arbeidsmarkt te brengen. Meer mensen met een beperking doen mee op de lokale arbeidsmarkt. Dat zien we door een stijging van het aantal Baanafspraakbanen.
50
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Leren en werken in je eigen regio: jongeren hebben perspectief in Noardwest-Fryslân Voor een beter perspectief voor kwetsbare inwoners, onder wie de jongeren die uitstromen uit het Pro/VS – en MBO-1-onderwijs, leveren wij een bijdrage aan het regionale netwerk van de drie o’s: overheid, ondernemers en onderwijs. Deze drie o’s komen samen in de strategische ontwikkelprogramma’s Sociaal Economisch Actieplan (Harlingen en Waadhoeke) en de (voorbereidingen) op de Regiodeal.
Bestaanszekerheid wordt vergroot, ook na werkaanvaarding De gemeenteraden stellen in 2023 het Integrale Armoedebeleid 2023 – 2027 vast. Vroegsignalering van schulden blijft prioriteit en het minimabeleid zoals dat in 2022 is herijkt is de basis van het armoedebeleid. We willen bijdragen aan een stimulerende omgeving voor jongeren zodat zij zich optimaal ontwikkelen met het oog op een economisch onafhankelijke toekomst. Wij betrekken kinderen en jongeren bij het opstellen van beleid. Vanuit het Sociaal Domein zorgen wij ervoor dat wij bijdragen aan betaalbaar wonen, o.a. door de inzet van middelen en mogelijkheden vanuit het rijk in het kader van het terugdringen van energie-armoede en door de energie-transitie samen met corporaties nader vorm te geven. We volgen de herziening van de Participatiewet die moet leiden tot ‘meer menselijke maat’ nauwlettend. We zorgen dat waarden als bestaanszekerheid, complementariteit, iedereen kan werken, eigen verantwoordelijkheid en solidariteit verankerd worden in voorstellen aan de gemeentebesturen en zichtbaar zijn in de dienstverlening aan onze inwoners.
We verbeteren de vindbaarheid en toegang tot (schuld)hulpverlening voor ondernemers. We zetten in op ontmoeting en faciliteren dorpen en wijken passende ontmoetingsplekken, zoals dorpshuizen en MFA's. Iedere statushouder krijgt binnen de wettelijk gestelde termijn woonruimte toegewezen (waardoor de taakstelling van het Rijk wordt gehaald) en wordt daarbij ondersteund door een maatschappelijk begeleider Andere vormen van huisvesting onderzoeken en uitwerken De gemeente voert onder de nieuwe Wet inburgering (WI21) regie over het inburgeringstraject van begin tot eind en verder waar nodig; 1. Leerroutes faciliteren en het Participatieverklaringstraject aanbieden 2. Module Arbeid en Participatie aanbieden in een arbeidsgerichte omgeving Belemmeringen om in te burgeren waar mogelijk wegnemen (denk aan kinderopvang e.a.) 51
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Wmo - Wat willen we bereiken?
Wmo - Wat gaan we daar voor doen?
We zorgen ervoor dat het beleid ruimte biedt voor integraal maatwerk. We geven advies over de te maken afspraken met woningbouwcorporaties over de leefbaarheid van de omgeving en over het borgen van voldoende woningaanbod voor de diverse doelgroepen die nu of in de toekomst ondersteuning kunnen behoeven bij het zelfstandig thuis wonen. Hierbij proberen we zoveel mogelijk te normaliseren en te de-stigmatiseren. Iedereen woont zo lang mogelijk zelfstandig thuis 1. De woonzorgvisie opstellen (i.c.m. de woonvisie) 2. Ontwikkelen beleid voor de toekomstige ‘senioren’ en hun behoeften op het gebied van wonen en ondersteuning We werken samen met uitvoerings- en ketenpartners aan het beheersbaar houden van de kosten en de uitvoering van het sociaal domein met in het bijzonder aandacht voor het voorliggende veld, de huishoudelijke hulp, begeleiding en woonvoorzieningen. Uitvoering geven aan de uitvoeringsagenda mantelzorgbeleid. Mantelzorgers zijn cruciaal in het zo lang mogelijk thuis blijven wonen en in het kunnen bieden van een dekkend zorglandschap. Zij verdienen onze ondersteuning.
52
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
In 2022 zijn we gestart met de inzet van de voorziening Gezond en veilig opgroeien – op maat –. Huiselijk geweld en mishandeling bestrijden: 1. participeren in SDF verband voor beleid op het gebied ‘Geweld in Afhankelijkheidsrelaties’ (GIA) 2. contracten en subsidies in het kader van huiselijk geweld en kindermishandeling verlopen via SDF/ gemeente Leeuwarden (Veilig Thuis, Fier Fryslân)
We maken samen met ketenpartners een verdere vertaling van het in 2021 vastgestelde mantelzorgbeleid. We borgen een structureel mantelzorgnetwerk om kennis en ervaringen over de ondersteuning en waardering van mantelzorgers in de gemeente met elkaar te delen en om indien nodig bij te sturen op beleid. Vrijwilligerswerk ondersteunen. Vrijwilligers zijn belangrijk voor de verbinding, solidariteit en de leefbaarheid in de samenleving. De gemeente stimuleert en faciliteert de juiste condities voor vrijwilligers zodat ze hun vrijwilligerswerk met plezier blijven doen.
De ‘Sociale Inclusie Agenda’ uitwerken en verder ontwikkelen en hiervoor budget vrijmaken. Ervoor zorgen dat taal geen barrière is om mee te kunnen doen in Waadhoeke. Een pilot opzetten om te onderzoeken hoe inwoners drempelloos kunnen sporten en cultuur kunnen beleven.
Als ‘Regenbooggemeente’ het Uitvoeringsplan Antidiscriminatie vaststellen en uitvoeren. Goede voorbeelden volgen om discriminatie tegen te gaan, samen met Tûmba en het COC.
53
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Jeugd - Wat willen we bereiken?
Jeugd - Wat gaan we daar voor doen?
Normaliseren: in het kader van het provinciebrede transformatieprogramma ‘Foar Fryske Bern’ is normaliseren beschreven als het omarmen en waarderen van variëteit en verschillen tussen kinderen. Daarmee wordt geaccepteerd dat iedereen anders is en dat opvoeden en opgroeien soms een worsteling is. Om deze omslag in het kijken naar kinderen te realiseren wordt in de directe omgeving van het kind ondersteuning ingezet. Domeinoverstijgende aanpak: door het versterken van de ketensamenwerking. Op de verschillende leefgebieden komt er samenhang en afstemming in de aanpak, zorg en ondersteuning. De integrale beoordeling leidt tot één kind/ één plan waarbij de hulp wordt ingezet op de combinatie van de onderwijsbehoefte en de zorgbehoefte van het kind.
54
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
We versterken de omgeving van het kind waarbij het kind in het gezin centraal staat. Ouderparticipatie: de ouder is primair verantwoordelijk en werkt samen met de professionals. Ouders kunnen aanwezig zijn bij besprekingen van hun kind en hun ervaringskennis en gezinsomstandigheden delen. Het gebiedsteam benut deze kennis en zorgt voor draagvlak voor de aanpak bij de ouders.
We versterken en zetten in op het voorliggend veld om het kind van zijn zorgen te ontlasten (o.a. mantelzorg) en zich te kunnen ontwikkelen. We evalueren en analyseren van het aanbod “voorliggende veld”/algemene voorzieningen voor Noardwest Fryslân. Transformeren van de jeugdhulp naar een collectieve voorziening, dan wel het versterken van het voorliggend veld waarbij kinderen zich optimaal kunnen ontwikkelen en ouders gesteund worden bij het ouderschap
We evalueren en zetten in op de POH. We nemen actief deel aan provinciale werkgroepen (o.a. GIA, onderwijs/zorg, pleegzorg). Doorontwikkeling van het gebiedsteam conform de landelijke hervormingsagenda en het nieuwe bestuurlijke kader tot een stevig lokaal team 2.0. Daarbij is de triage goed op orde, wordt gewerkt aan het herstel van het gewone leven, gezinsgerichte werken en zelf hulpverlenen door goed opgeleide professionals, met juiste expertise, ruimte en mandaat en voldoende tijd om te leren en reflecteren.
Onderwijs, consultatiebureaus en verenigingen meer ruimte geven voor preventieve zorg. Onderzoeken hoe we goede voorbeelden van extra zorg in het onderwijs, zoals de Einsteinklas en Grutsk, verder kunnen uitrollen in Waadhoeke. Versterken van de samenhang tussen het jeugd- en veiligheidsbeleid, ter voorkoming van jeugdcriminaliteit. Inzetten op kwalitatief goede, bereikbare en beschikbare zorg als preventie niet toereikend is.
55
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Contact leggen met de jongeren. Ruimte bieden en verantwoordelijkheid geven aan de jongeren zelf.
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2021 -62.401
2022 -66.251
2023 -63.231
2024 -62.599
2025 -61.116
2026 -60.684
Baten Saldo voor bestemming
18.617 -43.785
15.877 -50.374
15.873 -47.358
15.873 -46.726
15.873 -45.243
15.873 -44.811
Bedragen x € 1.000
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
-456
2.349
0
0
0
0
-44.240
-48.025
-47.358
-46.726
-45.243
-44.811
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.71 6.72 6.81 6.82
Meerjarenraming
Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams Inkomensregelingen Begeleide participatie Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18-
56
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Beleidsindicatoren Programma 7 Sociaal domein Indicator Jongeren met delict voor rechter Kinderen in uitkeringsgezin
Werkloze jongeren
Netto arbeidsparticipatie
Personen met een bijstandsuitkering
Eenheid
Waad Neder hoeke land 1 1
Bron
Perio- Beschrijving de % CBS Jeugd 2020 Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. % 6 6 CBS Jeugd 2020 Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. % 2 2 CBS Jeugd 2020 Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERKbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polisadministratie. % 70,5 70,4 CBS 2021 Het percentage van de Arbeidsdeelname werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Aantal per 359,8 431,2 CBS 2021 Het aantal personen met een 10.000 Participatiewet uitkering op grond van de Wet inwoners van werk en bijstand (WWB, t/m 18 jaar en 2014) en de Participatiewet ouder (vanaf 2015). De uitkeringen (leefgeld) aan personen in een instelling, de elders verzorgden, zijn niet inbegrepen. Ook de uitkeringen aan dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.
Lopende reintegratie- Per 10.000 278,5 voorzieningen inwoners
202
CBS Participatiewet
Jongeren met jeugdhulp
12,9
CBS Jeugd
1,2
CBS Jeugd
Jongeren met jeugdbescherming
% van alle 11,9 jongeren tot 18 jaar
%
1,6
57
2020 Het aantal reintegratievoorzieningen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar 2021 Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzicht van alle jongeren tot 18 jaar. Jeugdhulp is de hulp en zorg zoals deze bedoeld en beschreven is in de Jeugdwet (2014). 2021 Jongeren met jeugdbescherming betreft jongeren tot 18 jaar die op enig moment in de verslagperiode een maatregel door de rechter dwingend opgelegd hebben gekregen.
Gemeente Waadhoeke Programma 7 Sociaal domein Jongeren met % jeugdreclassering
Cliënten met een Per 10.000 maatwerkarrangement inwoners WMO
Programmabegroting 2023
0,3
0,3
CBS 2021 Het percentage jongeren (12-22 Beleidsinformatie jaar) met een Jeugd jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (1222 jaar).
710
x
CBS - Monitor Sociaal Domein WMO
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022)
58
2021 Aantal per 10.000 inwoners in de betreffende bevolkingsgroep. Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wmo. Voor de Wmo gegevens geldt dat het referentiegemiddelde gebaseerd is op 327 deelnemende gemeenten.
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Programma 8 Volksgezondheid en Milieu Hoofdkenmerken Dit programma omvat Volksgezondheid, Riolering, Milieubeheer, Afvalinzameling en –verwerking, Toezicht en handhaving en Begraafplaatsen. Voor wat betreft milieu en duurzaamheid is het uitgangspunt, om samen op weg te gaan naar een gezonde, schone, veilige en duurzame leef- en, woonomgeving en die voor de huidige en de komende generaties te behouden. Onder gezond wordt verstaan dat tenminste wordt voldaan aan de wettelijke omgevingseisen ten aanzien van bodem, water, geluid, licht, geur, luchtkwaliteit en veiligheid. Het onderdeel volksgezondheid in dit programma raakt aan de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van preventieve en curatieve voorzieningen op het terrein van geestelijke en lichamelijke gezondheid voor haar inwoners, op grond van de Wet Publieke Gezondheid. Voor wat betreft rioleringen ligt het zwaartepunt van het beleid op adequate uitvoering van de wettelijke taken zoals genoemd in de Waterwet, Wet gemeentelijke watertaken, Wet Milieubeheer en de Europese Kaderrichtlijn Water.
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: Collegeprogramma 2022-2026; Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; Biodiversiteit Actieplan; Duurzaamheidsagenda Waadhoeke; Waterwet; Europese Kaderrichtlijn Water (KRW); Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW); Fries Bestuursakkoord Water (FBWK); Wet Milieubeheer; Wet op de waterhuishouding; Wet Gemeentelijke Watertaken; Landelijk beleid: NMP 4+; Provinciaal Milieubeleid; WABO (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht); Klimaatakkoord 2019; Energieakkoord voor Duurzame Groei (landelijk); RES 1.0 (regionale energie strategie); Nota Gezondheidsbevordering in Waadhoeke 2018-2021; Nota AED. Ontwikkelingen Milieu Gemeente Waadhoeke bevindt zich op dit moment in een wereldwijde transitie naar een duurzame samenleving. Vanuit de gemeente stimuleren we deze transitie en zorgen we voor structureel en eenduidig beleid waar inwoners en bedrijven op kunnen bouwen. Want de kracht van deze verandering ligt bij de samenleving. Waadhoeke legt hierbij vanuit de duurzaamheidsagenda de focus op de thema’s Enerzjy, Grien, Offal en Sels oars.
59
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Enerzjy Als gemeente willen we in 2040 energie neutraal zijn. Dat betekent dat we in 2040 alle energie die we op dat moment verbruiken ook duurzaam opwekken. Om duurzame opwek te realiseren hebben we de denkrichting ‘energielandschap Waadhoeke’ geïntroduceerd. Er wordt onderzocht of deze denkrichting haalbaar en uitvoerbaar is om de ambities uit de Duurzaamheidsagenda te realiseren en een bijdrage te leveren aan de Regionale Energiestrategie (RES). Alle Friese gemeenten hebben, samen met de provincie en het waterschap, in 2021 de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 opgesteld met daarin het Friese bod voor het opwekken van duurzame energie. Dit moet bijdragen aan het landelijke Klimaatakkoord. Op middellange termijn is het doel om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten dan in 1990. In 2050 moet dat 95% zijn en moeten we geen gebruik meer maken van fossiele brandstoffen. Grien Het verdwijnen van biodiversiteit is naast klimaatverandering een van de meest urgente duurzaamheidsproblemen van deze tijd. Met het eigen biodiversiteitsactieplan (BAP) zet Waadhoeke in op biodiversiteitsherstel. Daarnaast ontstaan er relatief veel groene initiatieven vanuit de samenleving. Voor deze initiatieven wordt er regelmatig een beroep gedaan op het dorpen- en wijkenfonds van Waadhoeke. Binnen het groenbeheer zetten we in op ecologisch (berm) beheer en meer biodiversiteit.
Ôffal Een ander belangrijk punt in de komende jaren is de transitie van afvalstof naar grondstof, de circulaire economie. Gezondheid (in relatie tot milieuthema’s zoals luchtkwaliteit) en veiligheid vormen belangrijke pijlers van het toekomstig milieubeleid. Om dit proces te vergemakkelijken is het Rijk van plan de wet- en regelgeving te vereenvoudigen en te vernieuwen (Omgevingswet) en door digitalisering de toegankelijkheid van milieu-informatie te vergroten. Dit heeft gevolgen voor de gemeentelijke (milieu)taken nu en in de toekomst. Waarmte Voor de gebouwde omgeving hebben we eind 2021 de Transitie Visie Warmte (TVW) vastgesteld. Dit document geeft een inkijkje in hoe Waadhoeke de route naar ‘2050 aardgasvrij’ inzet. Het hoofddoel van de TVW is om de komende 10 jaar te besparen en isoleren. Door de huidige stijging van de gasprijzen is het inzetten op besparen en isoleren een nog urgenter thema geworden. Ten opzichte van 2017 willen we in 2040 een derde gaan besparen in de gebouwde omgeving, bij bedrijven, in de landbouw en met nieuwe vormen van mobiliteit. Daarvoor stellen we een Uitvoeringsstrategie op waarin staat hoe we dit op wijk- en buurtniveau gaan aanpakken. FairTrade In 2019 heeft gemeente Waadhoeke de titel FairTrade Gemeente behaald. Als gemeente moeten we jaarlijks aan bepaalde eisen voldoen om deze titel vast te houden.
Hiervoor worden jaarlijks zowel intern als extern activiteiten georganiseerd.
60
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Vergunningverlening, toezicht en handhaving door de FUMO Naar verwachting treedt per 1 juli 2023 de Omgevingswet in werking. De implementatie van de Omgevingswet raakt naast de gemeente ook de adviserende en uitvoerende rol van de Friese uitvoeringsdienst Milieu en omgeving (FUMO). Dit leidt tot nieuwe afspraken over bijvoorbeeld de gewenste advisering over milieuthema’s in omgevingsplannen onder de Omgevingswet en het vooroverleg bij een initiatief dat wordt ingediend. Inzet is om in 2023 succesvol volgens de Omgevingswet te werken. Gas- en zoutwinning Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (bevoegd gezag Mijnbouwwet) heeft afspraken met Frisia Zout B.V. gemaakt over afbouw en beëindiging van de zoutwinning onder land. Het winningsplan loopt tot 2022 en Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) ziet erop toe dat de winning volgens dat winningsplan verloopt en tijdig stopt. Frisia Zout B.V. heeft de vergunningen die betrekking hebben op de winning en de effecten van winning onder de Waddenzee verkregen. Het betreft het instemmingsbesluit voor het winningsplan en de vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet voor de winning van zout onder de Waddenzee. In 2020 is Frisia Zout gestart met de winning onder de Waddenzee, drie kilometer uit de kust van Harlingen. Volksgezondheid In 2023 wordt de huidige gezondheidsnota geactualiseerd.
Het volksgezondheidsbeleid bestaat grotendeels uit de wettelijke taken op het vlak van Algemene Gezondheidszorg en Jeugdgezondheidszorg voor 0 tot 19 jarigen (JGZ). De speerpunten zijn gericht op preventie en het verbeteren van een gezonde leefstijl en omgeving. Thema’s worden integraal benaderd door volksgezondheid te koppelen aan het brede sociale beleid en de fysieke leefomgeving. Extra aandacht is er voor de aanpak van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Riolering Begin 2020 is het verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan (vGRP) 2020-2024 vastgesteld met aandacht voor de klimaatverandering. Dit plan richt zich op een goede inzameling en verwerking van het stedelijk afvalwater, hoe we omgaan met overtollig hemelwater en hoe we omgaan met grondwater en wie welke verantwoording hierin heeft. Vanaf 2010 werken wij met onze partners (Provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân, Vitens en alle Friese gemeenten) samen aan het uitvoeringsprogramma Fries bestuursakkoord Waterketen (FWBK2). Dit onder de vlag van het Provinciaal Bestuurlijk Overleg Water ( PBOW). In het PBOW is besloten om een nieuw Fries Bestuursakkoord Waterketen op te stellen voor de periode 2021-2025 (FWBK3). Het accent in het FBWK3 zal komen te liggen op twee thema’s Klimaatadaptatie en Waterbewustzijn. Door samen te werken streven we samen naar een klimaatbesteding Fryslân in 2050.
Watergangen In het kader van Overdracht Stedelijk Water (OSW) in 2016 zijn de hoofdwatergangen en secundaire watergangen in stedelijk gebied (stad en dorpen) door het Wetterskip in beheer en onderhoud overgedragen aan de gemeente(n). Jaarlijks ontvangt Waadhoeke van het Wetterskip een vergoeding voor dat beheer en onderhoud. Daarnaast zijn in deze overeenkomst afspraken gemaakt over het wegwerken van het achterstallig baggerwerk in stedelijk gebied van Waadhoeke voor 2025. Op basis van de kwaliteit van de waterbodem en de hoeveelheid baggerspecie, die we in 2021 inzichtelijk hebben gemaakt door middel van een baggerplan, wordt samen met het waterschap een meerjarenplanning van de baggerwerkzaamheden opgesteld.
61
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Afval Het afvalstoffenbeleid richt zich op het beperken van het ontstaan van afvalstoffen en het beperken van de milieudruk. Het afvalbeleid is op nationaal niveau verankerd in het Landelijke Afvalbeheerplan 2009 - 2021 (LAP2), de Afvalbrief 2011 van de Staatssecretaris en het programma van Afval naar Grondstof (VANG). De gemeente is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het landelijke afvalbeleid voor huishoudelijk afval. In het gemeentelijke duurzaamheidsbeleid is de doelstelling opgenomen dat er maximaal 100 kilo restafval per inwoner vrijkomt en ten minste 75% wordt gescheiden vanaf 2021. Het meerjarige uitvoeringsprogramma uit de duurzaamheidsagenda voor het thema afval bevat diverse projecten om dat te bereiken. Volksgezondheid - Wat willen we bereiken?
62
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Volksgezondheid - Wat gaan we daar voor doen?
We voeren samen met onze partners een gerichte en indringende preventiecampagne om het hiervoor gestelde doel te realiseren. We werken samen met partners aan activiteiten gericht op preventie (meer bewegen, vermindering van roken en alcoholgebruik) en bewustwording. We werken samen met partners aan activiteiten gericht op veilig en gezond opgroeien. We werken samen met onze partners aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. We nemen als gemeente deel aan het Actieprogramma Kansrijke Start van het Ministerie van VWS. Dit programma speelt een belangrijke rol om pasgeboren baby’s de 1e 1000 dagen een kansrijke start te geven. We actualiseren het beleid op het gebied van volksgezondheid.
We versterken het gebiedsteam verder in het bieden van tijdelijke ondersteuning op maat in situaties waarin dat nodig is.
We zetten meer in op het sneller signaleren van verslavingsproblemen plus het actief aanpakken daarvan. We zetten in op preventie bij jongeren inzake alcohol en drugs. We onderzoeken daarbij de noodzaak om voorlichting te geven op scholen.
We versterken de aandacht van de voorwaarden voor en deelname aan vrijwilligerswerk binnen de gemeenschap.
63
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Moestuinprojecten, voedselbossen en initiatieven voor pluktuinen stimuleren. Het ‘Too good to go’-principe aanmoedigen. Als gemeente het goede voorbeeld geven door intern gezonde, lokale alternatieven aan te bieden. Het lokale, gezonde aanbod actief stimuleren en promoten. Dit heeft ook invloed op het verkorten van de keten van producent naar consument en raakt dus ook duurzaamheid.
Een nieuwe gezondheidsnota maken, waarbij we inzetten op ‘positieve gezondheid’. De inzet van buurtsportcoaches verbreden naar allerlei organisaties voor welzijn, leefstijl en participatie. Cultuur en sport als middel gebruiken voor een gezondere leefstijl en voor participatie.
Milieu - Wat willen we bereiken?
64
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Milieu - Wat gaan we daar voor doen?
We trekken energiecoaches aan. We zetten in op duurzame inkoopacties. Ondernemers bieden we ondersteuning bij het zoeken naar subsidies en mogelijkheden om te verduurzamen en te innoveren. We ontwikkelen binnen de eigen webomgeving een duurzaamheidsloket.
We communiceren via diverse kanalen regelmatig over het thema duurzaamheid. We nemen deel aan landelijke of regionale campagnes over biodiversiteit. We nemen deel aan de Nationale Boomfeestdag. We gaan biodiversiteit monitoren om vast te stellen welke invloed de gepleegde inzet op biodiversiteit heeft. We hebben aandacht voor kennisoverdracht en bewustwording van biodiversiteit door in te zetten op Natuur- en Milieueducatie (NME). We geven zelf het goede voorbeeld door binnen de eigen organisatie structureel en breed in te zetten op biodiversiteit. We verkennen de mogelijkheden om over dit thema afspraken te maken met pachters/gebruikers van gemeentegrond.
We nemen deel aan de Zwerfafvalcampagne Friesland Schoon. We zetten in op verbetering van afvalscheiding op scholen. We maken sorteeranalyses. We doen mee aan de Bewustwordingscampagne VANG. We zetten in op de optimalisatie van gescheiden inzameling.
We voeren de acties uit die zijn opgenomen in beleidsplan Tusken Skimer en Moarnsdage.
65
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
We geven uitvoering aan de acties in de bodemvisie. We investeren meer dan voorheen in de relaties en contacten met de landbouwsector.
We gaan het energielandschap verder onderzoeken op haalbaarheid met de intentie om hier zo snel mogelijk mee aan de slag te gaan We helpen inwoners en bedrijven bij de energietransitie door in te zetten op energiecoaches, een aanbod voor maatwerkadviezen en een aanbod voor MKB'ers om een beroep te doen op een bedrijfsenergiecoach We maken een plan voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed (scholen, sportaccommodaties, cultuur- en zorggebouwen). We geven als gemeente zelf het goede voorbeeld geven door: o in de meerjarige onderhoudsplannen van gemeentelijke gebouwen investeringen op te nemen voor verduurzaming van het vastgoed; o materieel dat aan vervanging toe is zoveel mogelijk te vervangen door een duurzaam (elektrisch) alternatief; o een (digitaal) loket in te richten waar inwoners terechtkunnen met al hun vragen over duurzaam (ver)bouwen, energie besparen, energie opwekken en financieringsmogelijkheden; o waar mogelijk verduurzaming ook als vereiste op te nemen bij vergunningen, subsidies, inkoop en aanbestedingen; o klimaatadaptatie integraal onderdeel te maken van het gemeentelijk beleid.
Wat mag het kosten? Realisatie
Begroting
Begroting
Lasten
2021 -14.508
2022 -14.346
2023 -14.344
2024 -14.436
2025 -14.531
2026 -14.625
Baten Saldo voor bestemming
13.292 -1.216
12.598 -1.748
13.054 -1.289
13.149 -1.288
13.243 -1.288
13.338 -1.288
Dotatie/beschikking reserves
314
353
0
0
0
0
Saldo na bestemming
-902
-1.395
-1.289
-1.288
-1.288
-1.288
Bedragen x € 1.000
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria
66
Meerjarenraming
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Beleidsindicatoren Programma 8 Volksgezondheid & Milieu Indicator Eenheid Waad Neder hoeke land Omvang huishoudelijk Kg per 210 170 restafval inwoner Hernieuwbare elektriciteit
%
58,7
26,9
Bron
Perio- Beschrijving de 2020 Niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.
CBS Statistiek Huishoudelijk afval Rijkswaterstaat - 2020 Klimaatmonitor
Bovenstaande beleidsindicatoren zijn voorgeschreven. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 27-09-2022)
67
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing Hoofdkenmerken Dit programma richt zich op het wonen en de gewenste ruimtelijke kwaliteit van onze gemeente. Polders, dijken en akkers, watergangen, werelderfgoed de Waddenzee, monumentaal Franeker en de karakteristieke (terp)dorpen: samen typeren ze ons gebied. Ze geven Waadhoeke de ruimtelijke kwaliteit die inwoners en bezoekers zo waarderen. Er zijn ook ontwikkelingen die hierop van invloed zijn en om aandacht vragen. Denk daarbij aan ontwikkelingen in de landbouw (schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, monocultuur, vergroten percelen), de groei van toerisme en recreatie, de demografische ontwikkelingen (minder inwoners, vergrijzing en ontgroening, voorspelde krimp van het aantal huishoudens), de energietransitie en de veranderende woningmarkt. Het vinden van de juiste balans tussen de diverse belangen met het behoud van de gewenste ruimtelijke kwaliteit is een continue uitdaging.
Bestaand beleid Bestuurlijke kaders: Collegeprogramma 2022-2026; Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028; Provinciale Verordening Romte; Streekplan Provincie Fryslân 2006; Vernieuwen in vertrouwen ‘Geluk op 1’, provinciaal bestuursakkoord 2019-2023; Woningwet 2015 (kader afspraken gemeenten en corporaties); Nieuwe stelsel van het omgevingsrecht (Invoeringswet Omgevingswet); Bestemmingsplannen en Structuurvisies; Woonvisie Waadhoeke 2020 – 2030 Samen Sterk. Ontwikkelingen Wonen Waadhoeke staat, samen met strategische partners, voor een woningbouwopgave die aan de veranderende vraag en behoeften moet voldoen. De demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening) en de tendens naar energiezuinige woningen spelen daarbij een belangrijke rol. Denk aan herstructurering en kwaliteitsverbetering van de bestaande voorraad. Maar ook aan het realiseren van zorgbestendige woningen, bij voorkeur op inbreidingslocaties. Voor alle ontwikkelingen doet de gemeente dit met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit en met aandacht voor duurzaam ontwikkelen en bouwen. De in 2020 vastgestelde Woonvisie en de daarvoor opgestelde woningmarktanalyse schetsen de ontwikkelingen en de wijze waarop de gemeente met deze vraagstukken om wil gaan.
Hoewel er een trend van dalende inwoneraantallen en een negatieve ontwikkeling van het huishoudens wordt voorspeld geldt dat niet overal in onze gemeente. In 2022 zien we dat op veel plekken de woningmarkt onder druk blijft staan, ondanks maatregelen vanuit de Rijksoverheid. Deze druk op de woningmarkt is ook terug te zien in de verkoop van gemeentelijke kavels en het grote aantal ontwikkelingen.
68
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2023
Hoewel we deze woningvraag graag bedienen blijft de vraag hoe dit zich verhoudt tot de diverse (lange termijn) prognoses. Via lokaal maatwerk en het gedachtegoed 'Ja mits' spelen wij hier zo goed mogelijk op in. Omgevingswet Naar verwachting wordt op 1 juli 2023 de Omgevingswet ingevoerd. Met de invoering van de Omgevingswet wordt alle ruimtelijke wet- en regelgeving, waaronder de WABO, WRO, Wet Milieubeheer, Woningwet e.d., vervangen door één wet. Belangrijk instrument is de Omgevingsvisie, een integrale visie met strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Verder zullen de bestemmingsplannen plaats maken voor (integrale) omgevingsplannen. Inmiddels zijn het Ambitiedocument Omgevingswet gemeente Waadhoeke, het Plan van Aanpak voor het opstellen van de Omgevingsvisie en plan van aanpak voor het Omgevingsplan voor Waadhoeke vastgesteld en is een stevige projectstructuur neergezet. Basis voor het implementatietraject is het daarvoor opgestelde implementatieplan. Met de invoering van de Omgevingswet op 1 juli 2023 is het implementatietraject nog niet afgerond. Dit traject loopt door tot 2030. In dat jaar moet er uiteindelijk een gemeente dekkend Omgevingsplan voor de gemeente zijn vastgesteld.