Bijlage 1 Programmabegroting 2022
Tekst van het document
Vanaf 2023 zal er een geleidelijke transitie van 10 jaar zijn waarbij het van een historisch verdeelmodel naar een objectief verdeelmodel zal gaan. Hierbij zal het historische verdeelde macrobudget voorlopig naar de centrumgemeente Leeuwarden blijven gaan. Het objectieve verdeelde macrobudget zal naar de gemeente Waadhoeke zelf gaan vanaf 2023. In 2022 zal het huidige macrobudget van Beschermd Wonen nog volledig historisch verdeeld worden. De transitie naar een objectief verdeelmodel verloopt gezamenlijk met de herijking van het gemeentefonds. De eerste resultaten van het nieuwe verdeelmodel laten een positief effect zien op het totale budget dat de gemeenten in de Provincie Fryslân hiervoor eerder gezamenlijk ontvingen via de centrumgemeente Leeuwarden. Het nieuwe model is echter op dit moment nog niet definitief vastgesteld, waardoor het op dit moment nog onzeker is wat voor budget er beschikbaar komt. Ten tweede is er een voorlopige uitname gedaan vanuit het budget voor de cliënten die overgaan naar de WLZ (wet langdurige zorg). Dit is voorlopig gedaan, omdat het onzeker is hoeveel cliënten precies over gaan naar de WLZ. Er vindt in de meicirculaire 2022 nacalculatie plaats. De wijze van nacalculeren moet nog bekend gemaakt worden. In de septembercirculaire 2021 volgt meer informatie.
Om deze twee bovenstaande redenen wordt er voorzichtigheidshalve in de meerjarenraming vanuit gegaan dat Beschermd Wonen budgettair neutraal verloopt voor de gemeente Waadhoeke. Invoer nieuw verdeelstelsel De invoering van de nieuwe verdeling (herijking) van het gemeentefonds is eind 2020 uitgesteld naar 2023. De invoer brengt herverdeeleffecten met zich mee. In februari 2021 is een eerste verdeelvoorstel voor de herijking aan de Raad van het Openbaar Bestuur (ROB) voorgelegd. Na diverse vragen van de ROB en van verschillende gemeenten uit het land is in juli 2021 een aangepast voorstel naar de ROB gegaan. De gebruikte cijfers in deze voorstellen zijn van 2017. De herverdeeleffecten waren daarom ook alleen bekend gemaakt voor de voormalige gemeenten van Waadhoeke. In augustus heeft de doorrekening naar de maatstaven van 2019 plaatsgevonden, waardoor voor het eerst een bedrag voor de gemeente Waadhoeke getoond werd. Tegelijk met de doorrekening naar de maatstaven van 2019 is de omvang van het gemeentefonds aangepast met de 68
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
budgetontwikkelingen tussen 2017 en 2019. Onder andere een groot deel van het sociaal domein is in 2019 van een integratie-uitkering overgegaan naar een verdeling via de maatstaven van de Algemene Uitkering. Voor de gemeente Waadhoeke gaat het op dit moment om een voordeel van € 10 per inwoner. Het huidige beeld is hiermee positiever dan geschetst bij programmabegroting 2021. De ingroeiregeling is maximaal € 15 voor- of nadeel per inwoner per jaar. Het werkelijke effect in 2023 wordt berekend o.b.v. de maatstaven en de budgetomvang op 1 januari 2023. Samen met de uitkomst van de adviezen van de ROB en VNG en de doorrekening naar 2023, kan het kabinet tot een andere verdeling besluiten. Hiermee blijft het effect voor alle gemeenten onzeker. Naar aanleiding van het eerste voorstel voor de herijking is een gezamenlijke brede lobby opgestart vanuit de Vereniging van Friese Gemeenten (VFG) en Vereniging van Groningen Gemeenten (VGG) die zich inzet voor een eerlijkere verdeling. Een aantal buurgemeenten in Fryslân en Groningen krijgen te maken met grote negatieve uitkomsten. Het advies van de ROB komt volgens de meest recente planning eind september 2021. De bestuurlijke consultatie van de VNG start vermoedelijk begin november 2021.
Als de consultaties en de formatie van het nieuwe kabinet voorspoedig verlopen, volgt publicatie van het vastgestelde nieuwe model in de meicirculaire 2022. Dit is de uiterste datum voor invoering per 1 januari 2023. Aangezien er nog geen besluitvorming is geweest is deze ontwikkeling als PM post opgenomen. Dit is conform de voorschriften van de Provincie Fryslân. Voogdij/18+ (IU) – woonplaatsbeginsel Tot en met uitkeringsjaar 2021 wordt een historisch verdeelmodel gehanteerd voor de verdeling van de middelen. Het historisch verdeelmodel voor Voogdij/18+ geeft jaarlijks schommelingen in de bedragen. Dat is ongewenst. Met ingang van 2022 wordt het nieuwe woonplaatsbeginsel ingevoerd. Het gaat landelijk om naar schatting 20.000 jongeren die over gaan naar een andere gemeente. Het nieuwe woonplaatsbeginsel gaat uit van de woonplaats waar de jeugdige staat ingeschreven, op moment van de zorgvraag. Voordelen van het nieuwe woonplaatsbeginsel: het budget van de jeugdzorg eerlijker wordt verdeeld; de herkomstgemeente blijft het gehele zorgtraject met verblijf gelijk; het is eenvoudiger: Vermindering van administratieve lasten gemeenten en aanbieders en je weet sneller wie verantwoordelijk is, omdat niet meer uitgezocht hoeft te worden wie de gezagdrager is. Het effect aan de uitgavenkant is nog niet bekend.
Voorstel is om voor de meerjarenraming er vanuit te gaan dat invoering budgetneutraal verloopt. Op onvoorzien met bestemming staat € 327.721 gereserveerd. Met het nieuwe woonplaatsbeginsel worden 2 compensatieregelingen in het leven geroepen: Gemeenten die in 2022 nadeel ondervinden van de vervallen T-2-systematiek; Gemeenten die in 2022 en 2023 kosten moeten maken voor jongeren waar geen financieel verantwoordelijke voor is aan te wijzen. In 2023 komt geen afrekening over 2021 en in 2024 evenmin een afrekening over 2022. Wel komt er een compensatieregeling voor nadeelgemeenten, de bedragen zijn nog niet bekend. Reservering onvoorzien met bestemming In het gemeentefonds zijn posten opgenomen met een bestemming. Deze worden gereserveerd. Vanuit de reservering "onvoorzien met bestemming; loon- en prijscompensatie" in 2022 (€ 966.000), vallen diverse posten vrij waarvan de bijbehorende uitgaven al in de begroting zijn verwerkt. Per
69
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
saldo blijft nog afgerond € 400.000 staan, waarvan € 100.000 is gereserveerd voor de indexering van subsidies. Lokale Heffingen Het betreft hier alleen de lokale heffingen welke vrij besteedbaar zijn of waarvan de besteding niet gebonden is zoals in het BBV is omschreven, namelijk: - de onroerende zaakbelasting, - de parkeerbelasting, en - de reclamebelasting. In de paragraaf Lokale Heffingen wordt hier verder op in gegaan. Overige posten in de Algemene Dekkingsmiddelen Onvoorzien Het opgenomen bedrag voor Onvoorzien (overig) bestaat uit drie componenten. De eerste is de post onvoorzien éénmalig, die dient ter dekking van eenmalige lasten. De tweede betreft de post onvoorzien structureel, die dient ter dekking van de structurele lasten. De derde is onvoorzien met bestemming waarin o.a. bedragen voor loon- en prijscompensatie zijn gereserveerd. Overhead Het BBV schrijft voor dat de overhead apart inzichtelijk gemaakt moet worden. De definitie van overhead is: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. De overhead is als gevolg hiervan geen onderdeel meer van de programmalasten. In een aantal gevallen is het nodig overhead extracomptabel toe te rekenen, bijvoorbeeld bij de tarieven voor leges en heffingen (extracomptabel = verwerking van financiële gegevens buiten de boekhouding om).
Gemeenten zijn vrij in de toe te passen systematiek. Waadhoeke berekent de overhead als een percentage van het begrotingstotaal. In 2022 is het overheadpercentage 11,99%. In 2021 was dit 11,18%. In onderstaande tabel is de overhead uitgesplitst. De kolom Primitief 2021 geeft de basis voor de berekening van het percentage 2021 weer. De gewijzigde begroting 2021 geeft de actuele stand van de budgetten overeenkomstig het overzicht "wat mag het kosten". De kolom Primitief 2022 is de onderbouwing voor het overheadpercentage 2022. Uitsplitsing Overhead
Primitief
Gewijzigde
Primitief
Bedragen x € 1.000
Begroting
Begroting
Begroting
2021
2021
2022
Meerjarenraming 2023
2024
2025
Ambtelijke organisatie
9.787
10.809
9.850
9.745
9.775
9.745
Huisvesting
1.167
1.256
1.273
1.273
1.273
1.273
ICT
2.314
2.423
2.656
2.656
2.656
2.656
Overig
677
906
473
473
473
473
Totaal
13.944
15.394
14.251
14.146
14.176
14.146
Vennootschapsbelasting In het overzicht is conform de BBV voorschriften de te verwachten Vpb-heffing (Vennootschapsbelasting) opgenomen. In de begroting is deze voorlopig geraamd op nihil. De gemeente Waadhoeke heeft op dit moment weinig tot geen fiscale ondernemingsactiviteiten, omdat: Bij veel activiteiten die de gemeente uitoefent er geen sprake van een onderneming omdat er geen vergoeding van derden wordt ontvangen;
70
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Bij die activiteiten waarvoor wel vergoedingen van derden wordt ontvangen de opbrengsten niet meer dan kostendekkend zijn en er daardoor evenmin sprake is van een onderneming. Overigens is de wetgeving ten aanzien de Vpb-plicht voor gemeenten steeds in beweging. De gemeente verricht als onderneming activiteiten op het terrein van de grondexploitatie en bij afval (het zich ontdoen van huishoudelijke afvalstoffen tegen een positieve opbrengst). Per grondexploitatie moet worden beoordeeld in hoeverre er sprake is van winst dan wel verlies. De gerealiseerde en de geprognosticeerde kosten en opbrengsten per complex spelen hierin een rol. De grondexploitatie komt echter niet door de ondernemerspoort. Op dit moment is de aangifte voor de verschuldigde Vpb 2019 ingediend (deadline 1 augustus 2021) en betreft derhalve louter afval. Overige financiële middelen De gemeente is in het bezit van 132.834 aandelen Bank Nederlandse Gemeenten, 210 aandelen Afvalsturing Friesland N.V. en 21.265 aandelen N.V. Fryslân Milieu. Jaarlijks ontvangt de gemeente hierover dividenduitkeringen. Het dividend van de BNG is opgenomen onder de Algemene Dekkingsmiddelen. Het dividend van de N.V. Afvalsturing Friesland/N.V. Fryslân Milieu is opgenomen in het programma Volksgezondheid, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing.
Saldo van de financieringsfunctie De gemeente Waadhoeke heeft per 1 januari 2022 € 30.117.334 aan (langlopende) vaste geldleningen aangetrokken. De hiermee gepaard gaande externe rentelast voor 2022 is berekend op € 891.210. Het gehanteerde rentepercentage voor eigen financieringsmiddelen is 2%. Uitgaande van een verwacht saldo aan reserves en voorzieningen per 1 januari 2022 van € 55.319.847 is € 1.106.397 berekend als rentelast eigen financieringsmiddelen. Het verwachte financieringstekort komt uit op € 11.496.138. De rente over het financieringstekort wordt gebaseerd op het rentepercentage van een 10 jarige geldlening afgerond op gehele procenten naar boven, voor 2022 1%. De rentelast over het financieringstekort bedraagt daardoor in 2022 € 114.961. In totaliteit is er dus een rentelast van € 2.112.568 aan eigen en externe financieringsmiddelen. Aan de programma’s is op basis van de verwachte boekwaarden per 1-1-2022 een rentelast van € 2.142.328 toegerekend. Als voordelig saldo van de financieringsfunctie resteert € 29.760.
71
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Wat mag het kosten Bedragen x € 1.000
Realisatie
Begroting
Begroting
2020
2021
2022
Meerjarenraming 2023
2024
2025
Lasten Onvoorzien structureel
0
-50
-103
-399
-695
-991
Onvoorzien overig
0
-1.251
-1.307
-1.504
-1.493
-1.473
Overhead
-13.152
-15.394
-14.251
-14.146
-14.176
-14.146
Saldo financieringsfunctie
-1.086
250
30
30
30
30
-1
0
0
0
0
0
Overige lasten
-6.862
-1.178
-1.029
-1.029
-1.029
-1.029
Totaal lasten
-21.100
-17.624
-16.661
-17.048
-17.363
-17.609
384
70
80
80
80
80
Gemeentefonds
83.678
87.513
87.706
85.730
85.110
84.973
Lokale heffingen
7.838
8.215
8.437
8.459
8.481
8.503
174
234
234
234
234
234
Bespaarde rente / saldo financieringsfunctie
2.538
1.125
1.106
1.106
1.106
1.106
Vennootschapsbelasting
0
0
0
0
0
0
Overige baten
2.192
423
407
407
407
407
Totaal baten
96.803
97.580
97.970
96.016
95.419
95.304
Saldo voor bestemming
75.703
79.956
81.310
78.968
78.055
77.694
723
-1.567
50
50
50
50
76.426
78.389
81.360
79.018
78.105
77.744
Heffing VPB
Baten Overhead
Overige financiële middelen
Dotatie/beschikking reserves Saldo na bestemming
In bovenstaande cijfers zijn de volgende wensen uit Kadernota 2022-2025 opgenomen (bedragen x € 1): Algemene Dekkingsmiddelen
Begroting 2022
Hybride werken (Behoeftemanagement)
-25.000
Implementatie digitale werkomgeving (Behoeftemanagement)
-50.000
Totaal
-75.000
72
2023
Meerjarenraming 2024 2025
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Taakvelden In dit programma zijn de volgende taakvelden opgenomen: 0.10 0.11 0.3 0.4 0.5 0.61 0.62 0.63 0.64 0.7 0.8 0.9
Mutaties reserves Resultaat van de rekening van baten en lasten Beheer overige gebouwen en gronden Overhead Treasury OZB woningen OZB niet-woningen Parkeerbelasting Belastingen overig Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Overige baten en lasten Vennootschapsbelasting (VpB)
Beleidsindicatoren Algemene dekkingsmiddelen Indicator
Eenheid
Waad Neder hoeke land
Bron
Perio- Beschrijving de
Formatie
fte per 1.000 7,44 inwoners
Eigen gegevens
2022 Formatie begroting 2022
Bezetting
fte per 1.000 6,92 inwoners
Eigen gegevens
2022 Formatie begroting 2022
Apparaatskosten
Kosten per inwoner
599
Eigen begroting
2022 Formatie begroting 2022
Externe inhuur
Kosten als % 6,13% van totale loonsom + totale kosten inhuur externen
Eigen begroting
2022 Formatie begroting 2022
Overhead
% van totale 11,99 lasten
Eigen begroting
2022 Peildatum 1-1-2022
Bron: www.waarstaatjegemeente.nl (datum 09-09-2021) Er zijn geen gegevens voor Nederland aanwezig aangezien het hier gaat om eigen beleidsindicatoren.
73
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
4 Paragrafen Inleiding Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten maken de paragrafen verplicht onderdeel uit van de programmaverantwoording. Ze bevatten de verantwoording van wat in de overeenkomstige paragrafen van de programmabegroting is opgenomen. In de paragrafen dienen de beleidslijnen te worden vastgelegd met betrekking tot beheersmatige aspecten die een groot beslag op de financiële middelen (kunnen) leggen. Het betreft de volgende (door het Rijk voorgeschreven) paragrafen: Lokale heffingen; Weerstandsvermogen en risicobeheersing; Onderhoud kapitaalgoederen; Financiering; Bedrijfsvoering; Verbonden partijen; Grondbeleid.
74
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Paragraaf Lokale heffingen De lokale of gemeentelijke heffingen in de gemeente Waadhoeke kunnen in drie soorten worden onderscheiden: belastingen: onroerendezaakbelasting, parkeerbelasting en reclamebelasting heffingen: rioolheffing en afvalstoffenheffing rechten: leges, begraafrechten, marktgelden en liggelden Deze driedeling is voor het berekenen van tarieven van belang. De inkomsten uit belastingen zijn veel ruimer inzetbaar dan die van rechten en heffingen. Er is geen maximum aan de opbrengsten en zij hoeven niet kostendekkend te zijn. Inkomsten uit heffingen moeten besteed worden ter bestrijding van lasten die met deze heffingen samenhangen. Voor rechten geldt dat de inkomsten dienen als compensatie voor lasten verbonden aan het leveren van een specifieke individuele dienst. Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het is vanuit het budgetrecht aan de raad om de mate van kostendekkendheid vast te stellen (tot 100%). Beleid en algemene uitgangspunten In de nota Harmonisatie gemeentelijke belastingen/nota Lokale heffingen is het tariefbeleid van de gemeente Waadhoeke vastgelegd. Enkele uitgangspunten zijn: Juridisch: de heffing is conform de wet, regelgeving en beleidsregels en is toetsbaar door de belastingplichtige.
Eenvoud: Voor de belastingplichtige is de aard van de heffing en de hoogte van de tarieven op herkenbare wijze vastgelegd. De communicatie op de website en in de bijsluiter dient ter ondersteuning en draagt bij aan een voor de burger begrijpelijke uitleg van de in rekening gebrachte heffingen. Rechtvaardig: de heffing en de hoogte van het tarief moet voldoen aan de norm van redelijkheid en billijkheid. Beheersbaar: de belastingheffing en -inning wordt binnen een compacte organisatie doelmatig en efficiënt ingericht. Het streven is de perceptiekosten zo veel mogelijk te beperken. Verordeningen zijn gebaseerd op de modelbepalingen zoals die door de VNG worden bekendgemaakt. De hoogte van de te bepalen tarieven is gekoppeld aan de geraamde opbrengsten van de verschillende belastingsoorten in de begroting. Het streven bij de leges en rechten is kostendekkendheid van de tarieven. Het beperken van de (negatieve) financiële gevolgen voor een individuele belastingplichtige.
75
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Overzicht lokale heffingen Realisatie
Begroting
Begroting
2020
2021
2022
2023
2024
2025
OZB
7.442
7.633
7.755
7.777
7.799
7.821
Parkeerbelasting
397
460
560
560
560
560
Reclamebelasting
-1
122
122
122
122
122
Rioolheffing
5.164
5.571
5.803
5.898
5.992
6.087
Afvalstoffenheffing
4.949
5.507
5.694
5.694
5.694
5.694
Leges
1.470
1.494
1.372
1.372
1.372
1.372
Begraafplaatsrechten
148
234
234
234
234
234
Marktgelden
16
8
16
16
16
16
Liggelden
59
38
47
47
47
47
Totaal
19.644
21.067
21.603
21.720
21.836
21.953
Bedragen x € 1.000
Meerjarenraming
Belastingen Onroerendezaakbelasting (OZB) De OZB kan worden onderscheiden in OZB voor gebruikers van niet-woningen en OZB voor eigenaren van een pand of een perceel grond. De belasting wordt opgelegd als betrokkene op 1 januari 2021 gebruiker is van een niet-woning respectievelijk bij het kadaster staat ingeschreven als eigenaar van een pand of perceel grond. In de begroting 2022 is gerekend met een verhoging van de OZB met een inflatiecorrectie van 1,30% (inflatiepercentage 2020/CBS t-2), conform de kadernota 2022-2025. De tarieven 2022 worden gebaseerd op de taxatiewaarde met als peildatum 01-01-2021. Tabel: Tarieven OZB. Het tarief is een percentage van de WOZ-waarde. Woningen
2020
2021
2022
Eigenaarsdeel
0,1437
0,1392
NTB
Totaal
0,1437
0,1392
NTB
Niet woningen
2020
2021
2022
Eigenaarsdeel
0,2136
0,2196
NTB
Gebruikersdeel
0,1494
0,1542
NTB
Totaal
0,3630
0,3738
NTB
Gebruikersdeel
Parkeerbelasting Onder de naam parkeerbelasting wordt een belasting geheven voor het parkeren van een voertuig op een bij, dan wel krachtens de verordening in de daarin aangewezen gevallen door het college van burgemeester en wethouders te bepalen plaats, tijdstip en wijze. In 2021 is de geraamde opbrengst i.v.m. Corona incidenteel naar beneden bijgesteld. In de begroting 2022 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2021. Reclamebelasting Onder de naam reclamebelasting wordt, binnen de gebieden zoals nader aangewezen in de Verordening reclamebelasting 2021 Waadhoeke een directe belasting geheven voor een aan of op een bouwwerk aangebrachte openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare weg.
76
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
De reclamebelasting wordt geheven van degene van wie dan wel ten behoeve van wie de openbare aankondiging wordt aangetroffen. Heffingen Uitgangspunt begroting 2022: De tarieven voor inwoners houden minimaal gelijke tred met de lastenontwikkeling voor afval en riool met een verhoging van minimaal de inflatiecorrectie. Rioolheffing In de begroting 2022 is gerekend met een verhoging van de heffingen met minimaal de inflatiecorrectie van 1,30% (inflatiepercentage 2020/CBS t-2), conform de kadernota 2022-2025. Daarnaast is rekening gehouden met de verhoging van de jaarlijkse dotatie aan de voorziening Riolering van 2021 t/m 2030: ieder jaar met € 94.500 naar uiteindelijk € 945.000. Hieronder een indicatie van het tarief van rioolheffing van één- en meerpersoonshuishoudens, waaruit blijkt dat de stijging van het tarief ten opzichte van 2021 4,3% is. De tarieven worden met de vaststelling van de verordeningen rioolheffing 2022 definitief. Tabel: Tarief rioolheffing 2020-2022 Waadhoeke Bedragen x € 1.000
2020
2021
2022
Eenpersoonshuishoudens
214,40
225,60
235,20
Meerpersoonshuishoudens
268,00
282,00
294,00
Afvalstoffenheffing In de begroting 2022 is gerekend met een verhoging van de heffingen met minimaal de inflatiecorrectie van 1,30% (inflatiepercentage 2020/CBS t-2), conform de kadernota 2022-2025. Hieronder een indicatie van het tarief van afvalstoffenheffing van één- en meerpersoonshuishoudens waaruit blijkt dat de stijging van het tarief tov 2021 3,5% is. De tarieven worden met de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing 2022 definitief. Tabel: Tarieven afvalstoffenheffing 2020-2022 Bedragen x € 1.000
2020
2021
2022
Eenpersoonshuishoudens
208,00
228,00
236,00
Meerpersoonshuishoudens
260,00
285,00
295,00
Kostendekkendheid heffingen De riool- en afvalstoffenheffing mogen ten hoogste kostendekkend zijn. Aan de hand van onderstaande tabel wordt de kostendekkendheid inzichtelijk gemaakt.
77
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Kostendekkendheid
Rioolheffing 2022
Afvalstoffenheffing 2022
4.709
5.095
Bedragen x €1.000 Lasten taakveld inclusief rente
702
Baten taakveld exclusief heffingen 236
288
4.945
4.682
Overhead 11.99%*
593
561
BTW
738
780
Totale kosten
6.276
6.023
Opbrengst heffing
5.803
5.694
Dekkingspercentage
92,46%
94,53%
Kwijtscheldingen Netto lasten taakveld Toe te rekenen kosten
* Het overheadpercentage wordt berekend op basis van de verhouding overhead/begrotingstotaal
Rechten Leges De tarieven voor de leges worden jaarlijks aangepast en vastgelegd in de Legesverordening. In deze verordening worden de leges onderscheiden naar de volgende titels: 1. Algemene dienstverlening 2. Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning 3. Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn en niet vallend onder titel 2 Voor zover de tarieven niet door het Rijk worden voorgeschreven dienen ze zo kostendekkend mogelijk te zijn. Begraafplaatsrechten De begraafplaatsrechten kunnen worden onderscheiden naar: - het vestigen van een grafrecht voor onbepaalde tijd of voor bepaalde tijd, en - het onderhoud aan het algemene deel van de bergraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten Waadhoeke 2020. In de begroting 2022 is uitgegaan van dezelfde geraamde opbrengst als in 2021. Marktgelden en rechten voor standplaatsen en terrassen De marktgelden en andere rechten worden geheven voor het gebruik van openbare gemeentegrond en openbaar gemeentewater. De tarieven zijn voor het laatst vastgelegd in de Marktgeld- en retributieverordening 2018. In 2021 is de geraamde opbrengst in verband met Corona incidenteel naar beneden bijgesteld. In de begroting 2022 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2021.
Liggelden Er worden liggelden geheven voor het gebruik van publieke voorzieningen bij vaartuigen die een ligplaats innemen binnen de gemeente Waadhoeke bij daarvoor door burgemeester en wethouders aangewezen ligplaatsen. De tarieven zijn vastgelegd in de Liggeldverordening Waadhoeke. In 2021 is de geraamde opbrengst in verband met Corona incidenteel naar beneden bijgesteld. In de begroting 2022 is uitgegaan van de structureel geraamde opbrengst in 2021.
78
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Lokale lastendruk Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) brengt jaarlijks de Atlas van de lokale lasten uit. De Atlas van de lokale lasten presenteert de bruto woonlasten in vergelijking tot omliggende gemeenten. Momenteel is de woonlastendruk (afvalstoffenheffing, rioolheffing en OZB) iets hoger dan gemiddeld in omliggende gemeenten. Voor 2022 betekent de voorgestelde verwerking een stijging van de lastendruk van plusminus 3% ten opzichte van 2021. Voor een vergelijking met andere gemeenten verwijzen we naar www.coelo.nl. Kwijtscheldingsbeleid Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van kwijtschelding van de geheven belasting. Het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid maakt onderdeel uit van het gemeentelijk minimabeleid. Het percentage van de bijstandsnorm dat ten behoeve van de beoordeling of een verzoek wel of niet kan worden gehonoreerd is gesteld op 100%. Gelet op dit gegeven kan worden gesteld dat maximaal gebruik wordt gemaakt van de wettelijke vrijheden op dit gebied. Kwijtschelding is alleen mogelijk voor de onroerende zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. De bedragen aan kwijtgescholden afvalstoffenheffing en rioolheffing worden verdisconteerd in de desbetreffende heffingen. In de begroting 2022 is een raming van € 516.904 opgenomen.
In hoeverre de economische situatie van dit moment doorwerkt in het aantal aanvragen moet worden afgewacht.
79
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Weerstandsvermogen Weerstandsvermogen is de mate waarin een gemeente in staat is middelen vrij te maken om substantiële tegenvallers op te vangen, zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: Alle risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn gevormd, of die niet tot afwaardering van activa hebben geleid, die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot het balanstotaal of de financiële positie; De weerstandcapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Ten aanzien van het weerstandsvermogen maken we onderscheid tussen: incidenteel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een eenmalig karakter opgevangen kunnen worden door de incidentele weerstandscapaciteit. De incidentele weerstandscapaciteit bestaat in hoofdzaak uit de Algemene Reserve. structureel weerstandsvermogen; dit is de mate waarin risico’s met een structureel karakter opgevangen kunnen worden door structurele weerstandscapaciteit. Dit betreft de structurele ruimte in de exploitatie en bestaat o.a. uit de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en het structureel begrotingssaldo.
Het incidenteel weerstandsvermogen is de mate waarin over de algemene reserve beschikt kan worden zonder dat het beleid ingrijpend moet worden gewijzigd. In de nota Reserves en Voorzieningen (Raad 20 mei 2021) is de ondergrens vastgesteld op € 15,0 miljoen. Kwantificeren van risico’s In de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing (HIC 7 februari 2017) is de systematiek vastgesteld om bepaalde risico’s te kwantificeren (zie B.) en de relatie met de weerstandscapaciteit (zie A.) inzichtelijk te maken. Deze systematiek heeft betrekking op de financiële risico’s die bekend zijn met een éénmalig karakter en leidt tot een ratio voor het incidentele weerstandsvermogen. Structurele risico’s worden in deze paragraaf ook in beeld gebracht. Echter deze worden niet gekwantificeerd en niet gerelateerd aan weerstandscapaciteit (zie C.).
80
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
A. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit kan onderscheiden worden in een weerstandscapaciteit in het vermogen en een weerstandscapaciteit in de exploitatie. Ontwikkelingen Macronorm OZB Het Rijk heeft met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Met de invoering van de benchmark wordt afgestapt van de afspraak dat de ontwikkeling van de lokale lasten jaarlijks wordt gemonitord met de macronorm onroerende zaakbelasting (ozb, de macronorm). Het COELO zal de benchmark samenstellen en opnemen in de Atlas van de lokale heffingen. Redelijk peil 2022 De Financiële-verhoudingswet (Fvw) bepaalt dat de eigen inkomsten van een gemeente een bepaald redelijk peil moeten hebben, wil zij in aanmerking komen voor een aanvullende uitkering op basis van artikel 12 Fvw. Daarbij gaat het om de eigen inkomsten uit: 1. de onroerende-zaakbelastingen (OZB); 2. de rioolheffingen; 3. de afvalstoffenheffingen en reinigingsrechten. Totaal WOZ-waarde woningen 2021
[1]
Totaal WOZ-waarde niet woningen gebruikers 2021
[2]
Totaal WOZ-waarde niet woningen eigenaren 2021
[3]
Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde 2021
[4]
Totaal onderdekking reiniging/afvalstoffen 2021
[5]
Totaal onderdekking riolering 2021
[6]
Totaal OZB-opbrengst o.b.v. totaal WOZ-waarde gecorrigeerd voor onderdekking reiniging/afvalstoffen en riool 2021
[7=4-5-6]
Werkelijk gewogen landelijk gemiddelde OZB-percentage van de gecorrigeerde WOZ-waarde 2021
[8=(7/(1+2+3)*100]
Percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2022
[9=8*1,20]
Op basis van deze tabel is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 voor het jaar 2022 (redelijk peil OZB) vastgesteld op 0,1800. Voor de WOZ-waarden worden de gegevens gebruikt van het CBS die ook voor het gemeentefonds gehanteerd worden (betaalmaand februari 2021). Voor de berekening van de totale OZB-opbrengst wordt gebruik gemaakt van de gegevens (OZB-percentages) van de Monitor inkomsten uit lokale heffingen. Voor de berekening van de onderdekking reiniging en riolering wordt gebruik gemaakt van de Informatie voor derden (taakvelden) begrotingen 2022. Artikel 12-gemeenten moeten gedurende de hele looptijd van de aanvraag en van de toekenning van de aanvullende uitkering blijven voldoen aan het jaarlijks in deze circulaire vastgestelde redelijk peil van de eigen inkomsten. Voor de lopende artikel 12-trajecten kan hier door een bijzonder voorschrift van worden afgeweken. 81
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Riool- en afvalstoffenheffing en reinigingsrechten Voor de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet er sprake zijn van tarieven die resulteren in 100% lastendekkendheid. Dit uitgangspunt volstaat bij de beoordeling van de hoogte van deze heffingen of zij voldoen aan het redelijke peil. Van een minimumtarief per aansluiting is in dit verband dan ook geen sprake meer. Een eventuele onderdekking op de onderdelen riolering, afvalstoffen en reiniging moet gecompenseerd worden door extra baten uit de OZB boven de 120%. Weerstandscapaciteit in het vermogen (incidentele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in het vermogen bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de algemene reserve, die volgens de begroting 2022 afgerond € 14,6 miljoen bedraagt. In principe is het bedrag van € 14,6 miljoen beschikbaar voor het opvangen van tegenvallers. Doordat de rente over het saldo (tot maximaal € 15 miljoen) wordt gebruikt binnen de begroting is alleen het saldo daar boven beschikbaar zonder gevolgen voor de exploitatie. Ten tweede de mogelijke stille reserves. Stille reserves zijn de meerwaarden van activa die te laag of tegen nul zijn gewaardeerd doch direct verkoopbaar zijn indien men dat zou willen. De stille reserves van de gemeente Waadhoeke worden gevormd door de aandelen en de vaste activa.
Echter de aandelen die de gemeente in bezit heeft (BNG en afvalsturing) zijn niet te vervreemden. Een aantal gebouwen en gronden van de gemeente zijn verkoopbaar, maar vallen deels onder monumentenzorg of zijn langdurig verpacht. Dit werkt waarde beperkend. Vanuit het verleden heeft de gemeente 119 ha niet strategische grond in bezit. Deze gronden worden momenteel verpacht. Het betreft hier activa met een economisch nut (art 59 BBV, verhandelbaar en kunnen bijdragen aan het genereren van middelen) die onder de huidige BBV bepalingen dienen te worden geactiveerd. Omdat deze gronden al voor de inwerkingtreding van het BBV in het bezit waren van de gemeente geldt de overgangsbepaling van art 76. De gronden worden op basis van genoemd artikel gewaardeerd tegen een boekwaarde van nihil. De marktwaarde in vrije staat is berekend op € 6,0 miljoen. Ten derde kan de raad theoretisch besluiten om de aanwending van alle overige bestemmingsreserves te wijzigen en dus te benutten als dekkingsmiddel voor tegenvallers. Het eventueel wijzigen van de aanwending van bestemmingsreserves heeft echter vergaande gevolgen voor tal van beleidsterreinen, die middelen voor investeringen en exploitatiebijdragen verliezen, en voor de totale exploitatie, omdat de “bespaarde rente” als dekkingsmogelijkheid voor het merendeel wegvalt.
Het is dan ook realistischer om dit onderdeel van de weerstandscapaciteit in het vermogen op p.m. te stellen. Tabel: Weerstandscapaciteit in het vermogen in 2022 Soort reserve
Stand per 31-12-2022
Algemene reserve
14.629.264
Stille reserves
p.m.
Bestemmingsreserve
p.m.
82
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Weerstandscapaciteit in de exploitatie (structurele weerstandscapaciteit) De weerstandscapaciteit in de exploitatie bestaat uit de volgende elementen. Ten eerste de onbenutte belastingcapaciteit. Op basis van de artikel 12-norm voor het verwerven van eigen middelen door het heffen van OZB, riool- en afvalrecht heeft Waadhoeke in 2022 een beperkte onbenutte belastingcapaciteit. Ten tweede de post onvoorzien. Tot slot dient het saldo van de begroting 2022 in de berekening te worden betrokken. Tabel: Weerstandscapaciteit in de exploitatie in 2022 Wat?
Bedrag x € 1.000
Artikel 12-norm onbenutte belastingcapaciteit
p.m.
Onvoorziene uitgaven: éénmalig
p.m.
Onvoorziene uitgaven: structureel
103
Begrotingssaldo
46
Effecten beheerplannen tekort gemid. t/m 2022
p.m.
Kostendekkende rioolrechten
473
Kostendekkende afvalstoffenheffing
329
Vrije ruimte in belastingcapaciteit (OZB)
p.m.
Totaal
951
De belastingcapaciteit is de ruimte die er is om de lokale belastingen en heffingen te verhogen. Voor de rioolrechten en de afvalstoffenheffing geldt dat deze tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn. De kostendekkendheid (afgerond) voor rioolheffing is in 2022 91% en voor de afvalstoffenheffing 94%. Ten aanzien van de artikel 12-norm geldt voor de onderdelen riolering en afvalstoffen het regime van kostendekkendheid. Ten aanzien van de OZB geldt de beperking van kostendekkendheid niet, maar dat betekent niet dat de OZB onbeperkt verhoogd kan worden. Als normtarief voor de OZB kan aansluiting gezocht worden bij de artikel 12-norm van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Het percentage van de WOZwaarde voor toelating tot artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) bedraagt voor 2022 0,1800. Vrije ruimte in de belastingcapaciteit ten opzicht van de artikel 12-norm is op dit onderdeel aanwezig. Om pragmatische redenen is dit in bovenstaande tabel eerst als p.m. weergegeven. Voor een volledig beeld dient hierbij nog de opmerking worden gemaakt dat in 2022 € 1.106.397 als bespaarde rente in de begroting is verwerkt.
83
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
B. Gekwantificeerde risico's (Financiële risico's die bekend zijn met een eenmalig karakter) Incidentele risico’s die de gemeente Waadhoeke loopt betreffen met name risico’s in de grondexploitatie en kapitaalgoederen. Het totaal aan incidentele risico’s bepaalt de benodigde incidentele weerstandscapaciteit. Echter door de maximale gevolgen van de individuele risico’s bij elkaar op te tellen ontstaat een te negatief oordeel over de risico’s. Want niet alle risico’s doen zich in één jaar voor in hun maximale omvang. Daarom wordt een inschatting gemaakt van de kans dat een risico zich voordoet en de financiële impact hiervan. Klasse kans Klasse 1 2 3 4 5
Kans Zeer klein (1-20%) Klein (21-40%) Gemiddeld (41-60%) Groot (61-80%) Zeer groot (81-100%)
Financiële impact 5% 25% 50% 75% 95%
Voorbeeld: Stel een project van € 5 miljoen. Het financiële risico wordt bepaald op € 1 miljoen. De kans dat dit risico zich voordoet wordt geschat op klein (klasse 2). De bijbehorende financiële impact bedraagt 25%. De benodigde incidentele weerstandscapaciteit voor dit project wordt berekend op € 250.000. Wanneer een complex in de berekening een positief resultaat laat zien, kan er wel een risico zijn dat door onvoorziene omstandigheden een financieel risico ontstaat. Voor een aantal complexen in de grondexploitatie wordt een negatief resultaat verwacht en is voor de grootte hiervan een voorziening opgenomen. Het is niet uitgesloten dat ook het deel wat niet afgedekt wordt door een voorziening een risico vormt. Voor de volledige systematiek hoe risico’s te kwantificeren wordt verwezen naar de nota Weerstandsvermogen en Risicobeheersing. Hierin wordt een ratio weerstandsvermogen aanbevolen tussen 1,0 en 1,4. Op basis van de beoordelingstabel weerstandsvermogen wordt dit gekwalificeerd als ‘voldoende’. Wanneer uit berekeningen in de programmabegroting blijkt dat de ratio lager is dan 1,0 moeten maatregelen genomen worden om het weerstandsvermogen binnen de meerjarenplanperiode op peil te brengen. De ratio weerstandsvermogen bedraagt: 1,4
Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit
= > 1,0 en <
Benodigde incidentele weerstandscapaciteit
Daarnaast is de ondergrens van de algemene reserve bepaald op € 15,0 miljoen (nota Reserves en Voorzieningen, Raad 20 mei 2021). De hoogte van de vrij besteedbare reserve is daarom een combinatie van alles boven de ratio weerstandsvermogen van 1,0 met in achtneming van deze ondergrens. Alle bedragen in de volgende tabellen zijn x € 1, tenzij anders vermeld. Voor de hierna geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s is een rapporteringsondergrens voor het maximale financiële risico gehanteerd van € 250.000 of lager indien er bijzondere omstandigheden zijn. Oftewel maximale financiële risico’s onder de € 250.000 worden in principe niet gepresenteerd.
84
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Berekeningsmethode omvang weerstandscapaciteit Op 14 november 2019 heeft de Raad de Notitie Berekening omvang Weerstandscapaciteit (als aanvulling op de Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing) vastgesteld. Daarbij is afgesproken dat implementatie van de voorgestelde werkwijze plaats vindt in de kadernota 2020. Het besluit was als volgt: 1. 2. 3. 4.
De weerstandscapaciteit berekenen binnen Naris; Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2; Als zekerheid 90% hanteren; De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2.
Hieronder volgt een samenvatting van de toelichting uit de vastgestelde notitie. Ad 1. De weerstandscapaciteit berekenen binnen Naris Op grond van het risicoprofiel dat is ingevoerd in Naris, wordt een risicosimulatie uitgevoerd van de risico’s met een financieel gevolg. Dat is een simulatie waarbij ervan uit wordt gegaan dat de risico’s zich nooit op één moment én allemaal tegelijk én allemaal in hun maximale omvang voordoen. Op basis van de risicosimulatie wordt door steekproeven berekend welk bedrag er nodig is aan benodigde weerstands-capaciteit. Simulatie wordt op basis van de Monte Carlo-methode berekend. Door middel van een simulatie worden 100.000 trekkingen gedaan, waarbij op basis van de kansen en gevolgen van alle risico’s verschillende scenario’s worden nagebootst. Tevens kan de omvang van het risico verschillen per scenario. Elke berekening (binnen een bepaalde bandbreedte) levert nieuwe uitkomsten op. Om die reden worden de berekende uitkomsten hierna afgerond op € 100.000. Ad 2. Risico's met een structureel gevolg vermenigvuldigen met de factor 2 Er zijn risico’s met een eenmalig negatief financieel gevolg, maar er zijn ook risico’s die een permanent (structureel) negatief financieel gevolg kunnen hebben. Deze laatste categorie kan met een factor van 1 (= 1 jaar) of hoger worden meegenomen in de berekening.
Het gaat hier om de afweging tussen voldoende tijd voor beheersing versus onnodig geld reserveren. Een voorbeeld is het risico dat de Uitkering Gemeentefonds of de kosten voor het Sociaal Domein negatief uitpakken. Met factor 1 is er één jaar de tijd om dit gevolg te beheersen, met factor 2 is er twee jaar de tijd, etc. etc. Vanuit het oogpunt van meer zekerheid zijn er gemeenten die voor een factor 3 kiezen, oftewel drie jaar de tijd nemen om het risico te beheersen of te vertalen in de begroting. Volgens de nieuwe werkwijze worden de structurele risico’s welke zich in het eerste begrotingsjaar (2022) voor kunnen doen vermenigvuldigt met de factor 2. Structurele risico’s welke zich eerst in het tweede begrotingsjaar (2023) voor kunnen doen vermenigvuldigt met de factor 1 en structurele risico’s welke zich eerst in het derde of vierde begrotingsjaar (2024 of 2025) voor kunnen doen vermenigvuldigt met de factor 0. Ad 3. Als zekerheid 90% hanteren Redenen om met een zekerheidspercentage te rekenen zijn: Afhankelijk van de risicobereidheid wordt een zekerheidspercentage gekozen. Hoe groter de bereidheid hoe lager het percentage/hoe lager de bereidheid hoe hoger het percentage. Naarmate het zekerheidspercentage toeneemt, neemt het te reserveren bedrag toe.
Naarmate het zekerheidspercentage toeneemt, is het waarschijnlijker dat het daardoor gereserveerde bedrag voldoende is om de risico’s op te vangen. De keuze van de hoogte van het zekerheidspercentage voor het opvangen van de risico’s is vrij. De keuze ligt tussen de 5% en 95%. Het gaat om de inschatting van de beste verhouding tussen (voldoende) geld voor risico’s enerzijds en geen onnodig geld reserveren anderzijds. Gemeente 85
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Waadhoeke stelt dat het bedrag dat uit de simulatie komt met een zekerheidspercentage van 90% voldoende is om de risico’s daadwerkelijk af te dekken. Ad 4. De uitkomst vermenigvuldigen met de factor 1,2 Tenslotte kiest de gemeente ervoor om de uitkomst van de simulatie te vermenigvuldigen met factor 1,2. Redenen om met een factor te rekenen, zijn: Er kunnen niet van te voren ingeschatte risico’s optreden (‘de zogenaamde zwarte zwanen’ = Corona!); De werkwijze van de gemeente Waadhoeke om risico’s voorzichtig (financieel laag) in te schatten. Wanneer er te veel onduidelijkheid is over het mogelijke financiële gevolg, dan wordt het risico met gevolg op € 0 geschat; Achtervang voor de dekking van de structurele risico’s van meer dan twee jaar (zie ook onder structurele risico’s). Het streven kan zijn op termijn toe te werken naar een factor 1,0. Dit betekent dat de organisatie dan goed in staat moet zijn (bijna) alle risico’s in te schatten en een risico op een indicatief financieel bedrag te bepalen zodat er (gedeeltelijke) dekking is via het weerstandsvermogen. Anderzijds kan het verlagen van de structurele weerstandscapaciteit (onvoorzien verlagen, begrotingsruimte inperken, opbrengsten maximaliseren) aanleiding zijn de factor te verhogen van 1,2 naar bijvoorbeeld 1,4. Risico: Waddenglas Waddenglas is een tuinbouwgebied ten zuiden van Sexbierum.
Het betreft een gebied dat in samenwerking met de provincie Fryslân en de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (R.V.O.) wordt ontwikkeld. Mede vanwege de tegenvallende verkopen is de ontwikkeling van Waddenglas beperkt tot alleen de 1e fase. Daartoe hebben partijen medio 2015 een addendum bij de Samenwerkingsovereenkomst getekend. De boekwaarde per 1-1-2021 bedraagt € 14,5 miljoen. In de grondexploitatie is rekening gehouden met de verkoop in 2021. Per 01-01-2022 wordt de boekwaarde mede daarom geraamd op € 5,5 miljoen. Met nog uit te voeren werken wordt dan een eindresultaat van € 6,5 miljoen negatief verwacht. Voor het aandeel (1/3) van de gemeente Waadhoeke in het eindresultaat is een voorziening getroffen. Het grootste risico is het uitblijven/uitstel van grondverkopen. Het maximale risico voor de 3 partijen gezamenlijk kan in dat geval oplopen tot ruim € 12 miljoen, waarbij is uitgegaan van een verkoop tegen agrarische waarde. De gemeente Waadhoeke loopt voor 1/3 deel risico (ca. € 4 miljoen). Het verschil tussen het maximale risico en de voorziening bedraagt afgerond € 2,0 miljoen. De kans kan als gemiddeld worden beoordeeld. Risicobeheersing De risico’s worden zoveel mogelijk beperkt door beheersmaatregelen. Dat betekent zoveel mogelijk de kosten beperken en grote investeringen uitstellen en tegelijkertijd ligt de focus op verkoop van bouwrijpe grond in Waddenglas.
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 2.000.000
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Kie-1 Kie is een bedrijventerrein aan de zuidwestkant van Franeker. De belangstelling voor de kavels is goed te noemen. De boekwaarde wordt per 01-01-2022 op € 1,4 miljoen geraamd. Waarschijnlijk zal de grex in 2025 sluiten met een tekort van ca. € 1,3 miljoen. Hiervoor is een voorziening is getroffen. De kans dat het tekort groter wordt kan als klein beoordeeld worden.
86
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Risicobeheersing Naast het beheersen van de kosten wordt middels contacten met ondernemer de verkoop van kavels gestimuleerd. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 100.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Project Alvestêdewyk De Alvestêdewyk is de uitbreidingslocatie voor woningbouw van Franeker. De eerste fase is in ontwikkeling en wordt inmiddels woonrijp gemaakt. Ongeveer 150 woningen zijn gerealiseerd. Voor de tweede fase zal eerst nog een uitwerkingsplan opgesteld moeten worden, voordat dit deel bouwrijp kan worden gemaakt. Voor beide fasen geldt overigens wel dat de gronden door de gecontracteerde marktpartij zijn afgenomen en afgerekend. De woonwijk wordt door deze marktpartij, o.b.v. een exploitatieovereenkomst ontwikkeld. De gemeente heeft de gronden (fase 3 en 4) in eigendom. De zogenaamde grondbank. In 2007 heeft de eerste uitname (fase 1 en 2) van gronden door de marktpartij plaatsgevonden voor een bedrag van bijna € 5 miljoen. Contractueel diende in 2013 de grondbank volledig te zijn afgenomen. Deze afname heeft echter niet plaats gevonden. Er is een juridische procedure gestart om alsnog nakoming van het contract te vorderen. Medio 2016 heeft de Rechtbank uitgesproken dat de marktpartij de gronden moet afnemen. Deze overdracht heeft op 25 augustus 2016 plaatsgevonden. Door de marktpartij is vervolgens een gerechtelijke procedure bij het Gerechtshof aangespannen. Op 27 november 2018 heeft het Gerechtshof vonnis uitgesproken, waarbij de uitspraak van de Rechtbank is vernietigd en de gemeente medewerking heeft verleend aan terug levering en betaling.
Feitelijk betekent dit dat de gemeente eind december 2018 het eigendom heeft gekregen van de gronden gelegen in de 3e en 4e fase. Er zijn nu diverse scenario’s denkbaar, waarbij het woningbouwperspectief voor de gemeente in het algemeen en specifiek voor de stad Franeker van belang is. Dit onderwerp maakt inmiddels dan ook deel uit van de overlegagenda tussen gemeente en de ontwikkelende partij. Risicobeheersing Zorgvuldig handelen zowel aangaande de juridische procedure als ook richting de marktpartij. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 11.900.000
Klein/gemiddeld (35%)
I
1
Risico: Ontbreken beheerplan baggeren Er is geen beheerplan baggeren vastgesteld aangezien de financiële middelen voor dekking ontbreken. Er worden wel baggerwerken uitgevoerd op ad hoc basis en gefinancierd met eenmalige middelen. Op basis van de Waterwet 2009 kunnen de waterwegen worden overgedragen aan vaarwegbeheerders (de Provinsje of het Wetterskip). Voor overdracht moet het onderhoud op orde zijn gebracht. Dit betekent dat er gebaggerd moet worden of dat het onderhoud wordt afgekocht. Recent heeft geen taxatie plaatsgevonden. Op basis van eerdere gegevens kan uitgegaan worden van ongeveer € 2,0 miljoen. Om er rekening mee te houden dat voor een dekking niet tijdig gespaard kan worden, wordt de kans beoordeeld op gemiddeld. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Daarnaast worden waar mogelijk vaarwegen overgedragen naar het Wetterskip Fryslân of de Provincie.
87
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 2.000.000
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Alternatieven in beheerplannen In de vastgestelde beheerplannen (voor wegen, kunstwerken openbaar groen, gebouwen en openbare verlichting) zijn ten aanzien van het groot onderhoud alternatieven doorgevoerd die gericht zijn op kostenbesparing. Het onderhoudsniveau is bepaald op veilig, sober doch doelmatig. Keerzijde hiervan is dat op termijn het aan te pakken onderhoud behoorlijk groter wordt. De kans is aanwezig dat het onderhoud toch eerder uitgevoerd moet worden. Dit brengt een risico met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en een gemiddelde kans. Risicobeheersing Door werk met werk te maken wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten laag gehouden. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Seizoenschade gemeentelijke kapitaalgoederen Extremere weersomstandigheden zorgen voor een grotere belasting van de kapitaalgoederen. Dit brengt het risico van ongepland onderhoud met zich mee. Stel het financieel risico op € 1.000.000 en de kans op klein. Risicobeheersing Door inspecties wordt het onderhoud bijgehouden en worden de kosten beperkt gehouden. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Misschatting in beheerplannen De kosten voor vervanging en groot onderhoud in beheerplannen is gebaseerd op inspecties en reële schattingen. In totaal bedraagt de omvang van de beheerplannen in de planperiode afgerond € 10.000.000. Er is een kans op mis schatting, voordelig en nadelig. Dit kan leiden tot extra kosten, stel 5%. Door de economische situatie wordt door partijen hoger ingeschreven dan in de afgelopen jaren. Daardoor is er amper meer sprake van aanbestedingsvoordelen. Ten tijde van de Covidpandemie zijn de prijzen van grondstoffen verder gestegen dan voorzien. Het effect op aanbestedingen hierbij is niet bekend. Risicobeheersing Regelmatig actualiseren van kostenramingen. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 500.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Vervuilde bodemlocaties Niet alle vervuilde bodemlocaties binnen de gemeente zijn in beeld gebracht. Financieel risico laat zich moeilijk in geld uitdrukken.
88
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Risicobeheersing Afwijkingen melden via reguliere P&C-cyclus. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 500.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Vangnetuitkering WWB (dienst SoZaWe) Gemeenten dienen tekorten op de budgetten van taakveld 6.63 Inkomensregelingen (programma 7 Sociaal Domein) zelf aan te vullen. Als het tekort oploopt bestaat de mogelijkheid voor compensatie, oftewel een vangnetuitkering. Om voor compensatie in aanmerking te komen moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Waadhoeke komt over 2022 niet in aanmerking voor een vangnetuitkering, omdat er geen sprake is van een tekort. Risicobeheersing Initiatieven nemen en alert zijn om te voldoen aan de regels voor toekenning. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Klein (25%)
I
1
Risico: Kosten Sociaal Domein De belangrijkste financiële risico’s zijn het open eind karakter van Zorg voor jeugd en Wmo en de uitvoering van de Participatiewet. Daarbij zijn de demografische ontwikkelingen een belangrijke factor. De bevolking van Waadhoeke wordt ouder en de middelen volgen deze groei niet exact 1 op 1. Ook is de informatiestroom nog niet zodanig dat we een exact beeld hebben van de jaarlijks te verwachten uitgaven. Dit geldt met name voor het onderdeel Jeugd. De gemeente kan elk jaar een nieuwe groep jongeren krijgen die een geheel andere zorgbehoefte/zorgzwaarte heeft dan de groep die het jaar ervoor hulp nodig had. Bij de uitvoering van de Participatiewet speelt, dat teruglopende rijksinkomsten en wijzigingen in rijksbeleid zorgen voor een exploitatie onder druk bij de Gemeenschappelijke Regeling Fryslân-West/Empatec. Het is van belang mee te wegen dat er nog keuzes gemaakt moeten worden over de toekomstige uitvoering van de Participatiewet. Besluitvorming hierover is voorzien in het eerste kwartaal van 2022 op basis van het zgn. Keuzedocument. Voor de risicoberekening is de begroting van programma 7 Sociaal Domein als basis genomen, met een risico van 10%. Risicobeheersing Nauwkeurig monitoren van de inkomsten en uitgaven binnen de P&C cyclus. Implementatie beheersmaatregelen m.b.t. GR Fryslân-West (rapport KoxkdeVoogd) Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 4.614.000
Gemiddeld (50%)
S
2
Risico: Gewaarborgde leningen Naast gewaarborgde leningen via de WSW (waarborgfonds sociale woningbouw) staat de gemeente ook rechtstreeks garant voor leningen aan o.a. diverse woningstichtingen (Stichting Accolade en Stichting Wonen Noordwest Friesland). Bruto bedraagt het gewaarborgde bedrag aan leningen en garanties ongeveer € 143,2 miljoen. Hiervan is € 115,3 miljoen voor 50% gewaarborgd (€ 57,6 miljoen). Dit risico wordt als nihil beschouwd. Voor het resterende bedrag van € 27,9 miljoen
89
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
(€ 143,2 miljoen – € 115,3 miljoen) staat de gemeente voor 100% garant. De kans dat een beroep gedaan wordt op de garantstelling van de gemeente is zeer klein, maar wel aanwezig. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 27.900.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Verstrekte langlopende geldleningen De gemeente heeft in het verleden een aantal langlopende leningen verstrekt aan o.a. De Bildtse Slag (gymlokaal) waarvan de restantsom nog € 894.000 is. Daarnaast is er een lening toegezegd aan de MFC Menaam van € 472.000. De kans dat een lening niet wordt afgelost aan de gemeente is zeer klein maar wel aanwezig. Voor verstrekte langlopende geldleningen is een bestemmingsreserve gevormd. Stand per 1 januari 2022: € 106.609. Risicobeheersing De mogelijkheden van risicobeheersing zijn beperkt. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.366.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Inrichtingsplan Franekeradeel-Harlingen Door jarenlange gas- en zoutwinning in Waadhoeke is schade ontstaan door bodemdaling. Deze bodemdaling is vooral voor de landbouw en de waterhuishouding een groot probleem. Om de schade te herstellen/compenseren is het Gebiedsproject Franekeradeel-Harlingen opgestart. In het inrichtingsplan zijn maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de waterhuishouding, infrastructuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie. Ook zit een ruilverkaveling in het plan. Bij dit project is een groot aantal partijen betrokken: Provincie Fryslân (projectleiding), Wetterskip Fryslân, Frisia Zout BV, Vermillion Gas&Oil, gemeente Harlingen, gemeente Waadhoeke (de betalende partijen), Agrarische sector, Federatie van Dorpsbelangen Franekeradeel en de Friese Milieufederatie. Het totale plan bevat ongeveer € 50 miljoen aan maatregelen. De gemeente Waadhoeke draagt ongeveer € 3,7 miljoen bij aan het plan. Hierin is inbegrepen € 1,8 miljoen voor de Maatschappelijke Plus. De Maatschappelijke Plus heeft met name betrekking op de herinrichting van de dorpen Sexbierum, Oosterbierum en Tzummarum. De uitvoering van werken is zo goed als afgerond en de aanbestedings- en uitvoeringsrisico's worden als zeer klein geschat en worden gerelateerd aan de bijdrage van de gemeente.
De grondaankopen voor met name de ruilverkaveling worden door de betalende partijen voor gefinancierd: totaal voor plm. € 15 miljoen. De financiering door Waadhoeke bedraagt plm. € 750.000. Bij de afronding van de ruilverkaveling (gepland in 2024) worden de betalingen terug gestort. Sluitstuk van het Inrichtingsplan is de ruilverkaveling. Daarin wordt een aantal ha. toebedeeld aan de gemeente. Zoals de ondergrond voor de verbreding van de Ottemaleane/Kapellewei en de ondergrond van het fietspad Tzummarum - Boer. De uiteindelijke eindafrekening van deze ruilverkaveling kan afwijken van het beschikbare budget waardoor het niet past binnen het beschikbaar gestelde budget van € 3.700.000. De kans wordt echter als zeer klein ingeschat. Risicobeheersing Voor het gehele plan is een risicoanalyse gemaakt. Deze analyse wordt gebruikt bij de uitvoering en monitoring van het inrichtingsplan.
90
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 3.700.000
Zeer klein (5%)
I
1
€ 750.000
Zeer klein (5%)
I
1
Risico: Verzelfstandigd Openbaar Onderwijs Financiële verantwoordelijkheid bij verzelfstandigd openbaar onderwijs. Als er tekorten ontstaan bij het openbaar onderwijs blijven de gemeenten eindverantwoordelijk. Risicobeheersing Een commissie van toezicht bestaande uit bestuurders. Periodieke (kwartaal) rapportages en periodiek overleg. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 1.000.000
Klein (25%)
I
1
Risico: Geluidswal Menaam In 2008 is een aanlegvergunning door de gemeente Menameradiel afgegeven. Er zijn nadien vele juridische bestuursrechtelijke procedures gevoerd over deze vergunning en over de omvang, vormgeving en samenstelling van deze geluidswal. De vergunninghouder i.c. de voormalige grondeigenaar is bij dagvaarding van 16 april 2021 een civiele procedure gestart bij de rechtbank Noord-Nederland, locatie Leeuwarden i.v.m. onrechtmatig genomen, althans door de rechter vernietigde besluiten van de gemeente en de provincie Fryslân. Bij akte d.d. 21 juli 2021 heeft zij haar eis gewijzigd. Zij vordert dat de gemeente en de provincie hoofdelijk worden veroordeeld een bedrag te voldoen van € 2.378.341,72 vermeerderd met rente en kosten. De advocaat van de gemeente, de provincie en de verzekeraars van beide overheden dient in het najaar een conclusie van antwoord in te dienen. Risicobeheersing De gemeente is nog in afwachting van de best estimate die wordt opgesteld door het door de verzekeraar ingeschakelde expertisebureau Lengkeek. De verzekeraar heeft laten weten, dat voor vermogensschade een verzekerd bedrag van € 1.250.000 per aanspraak geldt. Dit bedrag behelst de kosten voor verweer en een eventuele schadevergoeding. Het eigen risico bedraagt € 25.000.
Omdat gevorderd wordt een hoofdelijke veroordeling van de gemeente en de provincie is de onderlinge verdeling, van het mogelijk toe te wijzen schadebedrag, nog onderwerp van gesprek tussen hen beide. De vordering in deze zaak is blijkens de akte hoger dan het maximaal verzekerd bedrag. De gemeente dient om deze reden met de mogelijkheid rekening te houden dat niet alle schade verzekerd is. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 600.000
Gemiddeld (50%)
I
1
Risico: Plafond BTW Compensatiefonds (BCF) Het is onzeker wat de ruimte onder het Plafond van het BTW Compensatiefonds gaat doen in de komende jaren en of er ruimte blijft onder het plafond. De ruimte kan ook negatief worden. In dat geval komt de negatieve ruimte ten laste van het gemeentefonds. Het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft in afstemming met de VNG en de provinciale toezichthouders een advies opgesteld. Gemeenten mogen in Programmabegroting 2022-2025 voor de ruimte onder het plafond maximaal rekening houden met de laatst gerealiseerde ruimte. De laatst
91
Gemeente Waadhoeke
Programmabegroting 2022
gerealiseerde ruimte is 2020 (€ 192,6 miljoen). Omgerekend naar punten is dit 10,6 punten keer € 46.000; € 488.000. De definitieve afrekening volgt in de meicirculaire van 2023. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€ 488.000
Zeer Klein/klein (10%)
S
2
Risico: Stelpost Jeugd Het kabinet heeft met ingang van 2019 extra middelen beschikbaar gesteld voor Jeugdzorg voor de jaren 2019-2021. Voor 2021 is een extra toezegging gedaan van € 613 miljoen. Op 2 juni 2021 zijn er afspraken gemaakt tussen Rijk en de VNG over een Hervormingsagenda voor het Jeugdstelsel. Deze afspraken volgen op de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen. Als onderdeel van de afspraken komt er voor het jaar 2022 een bedrag van € 1,3 miljard beschikbaar. Het kabinet heeft de beslissing over het eventueel structureel beschikbaar stellen van extra middelen voor zich uit geschoven naar de volgende kabinetsperiode. Tussen het Rijk, IPO en de VNG is afgesproken dat gemeenten in hun meerjarenraming voor de jaarschijven 2023 tot en met 2025 rekening mogen houden met 75% van de bedragen uit de Hervormingsagenda Jeugd. Dit resultaat komt in de plaats van de stelpost waarbij rekening gehouden mocht worden met € 300 miljoen structureel. De gemeente Waadhoeke heeft deze bedragen meegenomen als dekking in de meerjarenraming van deze programmabegroting. De Provincie Fryslân geeft aan dat zij dit zien als een structureel dekkingsmiddel. In het nieuwe voorschrift wordt geen voorwaarde meer genoemd over het opnemen van een post in de risicoparagraaf. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. Max. financieel risico
Kans
I/S Factor
€0
Klein (25%)
S
1
Risico: Nieuw verdeelstelsel Gemeentefonds De invoering van de nieuwe verdeling (herijking) van het gemeentefonds is eind 2020 uitgesteld naar 2023. De invoer brengt herverdeeleffecten met zich mee. In juli 2021 is het aangepaste voorstel voor de herijking naar de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) gegaan. Tegelijkertijd is een voorlopig herverdeeleffect per gemeente bekend gemaakt. De gebruikte cijfers in het voorstel zijn van 2017 en daarmee van voor de herindeling van Waadhoeke. De herverdeeleffecten zijn daarom ook alleen bekend gemaakt voor de voormalige gemeenten. Het huidige beeld is positiever dan geschetst bij programmabegroting 2021. De ingroeiregeling is maximaal € 15 voor- of nadeel per inwoner per jaar. Begin augustus is er een nieuwe berekening aangeleverd met de cijfers van 2019. Op basis van de cijfers van 2019 valt Waadhoeke onder de voordeelgemeenten (€ 10 per inwoner voordelig) en vervalt onderstaand risico. Risicobeheersing We volgen de berichtgeving. We zijn aangehaakt bij de Friese lobby. Max. financieel risico