Bijlage 1: Notitie Analyse Energielandschap Waadhoeke
Tekst van het document
west-oost zonering, aansluitend bij de nog altijd
krijgen met het plaatsen van zonnepanelen.
herkenbare kwelderwallen en – laagtes in het
Eventueel is het ook mogelijk om binnen het
waarin verschillende functies een plek
landschap. Met tegen de kassen aan ruimte
casco ruimte voor landbouw te houden.
krijgen. Een landschappelijke analyse
voor zon, dan een open zone waarin het huidige
is het uitgangspunt geweest. Hierin heeft
LAOS
Landschapsarchitecten
onderzocht hoe de historie van het gebied is. Daaruit heeft zij aanknopingspunten gehaald voor de opbouw van een nieuw landschap in deze context.
2.
3.
Strategie Patchwork tot slot is de strategie
landschap (en de huidige functies) behouden
waarin de gemeente de minste regie pakt. In
kunnen blijven, om vervolgens in de zuidelijke
deze strategie is het uitgangspunt dat er een
rand tegen het water een overloopgebied te
heel duidelijk kader komt waarin vastligt welke
creëren en te vernatten. In deze laatste zone is
functies allemaal een plek moeten krijgen als
ruimte voor drijvende panelen of panelen die
een deel van het gebied ontwikkeld wordt. Zo
wat hoger zijn, zodat het water er onder kan.
kan het landschap meer organisch groeien,
Strategie Casco neemt een
inspringend op percelen die vrij komen op
sterk
natuurlijke momenten. In elk vrijkomend perceel
groen-blauwe
casco als basis. Uit
krijgen de verschillende gewenste functies
de sessies is een
(groen, blauw, recreatie, opwek, landbouw)
duidelijke
wens
een plek. Er ontstaat dan een lappendeken
voor meer groen
van functies in het landschap. Een patchwork.
en water in het gebied naar voren
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
29
Uit de feedback van stakeholders komt een
scenario’s. De historie van het gebied is door
duidelijke voorkeur naar voren voor strategie 1 en 2.
LAOS mooi vertaald naar inrichtingsscenario’s met
Binnen de Patchwork strategie ontstaat een onrustig
ruimte voor zoneringen in aansluiting op die oude
beeld, met alle functies door elkaar heen. Dat maakt
structuren. Een belangrijk aandachtspunt in de
dat veel stakeholders de voorkeur geven aan een
sessies waren de weidevogels. In het masterplan dat
rustiger beeld. LAOS heeft vervolgens een aanzet
LAOS gemaakt heeft, behoudt zij de openheid in
gegeven voor een masterplan dat strategie 1 en 2
de oost-westlijnen ten noorden van de Roptavaart.
combineert. Hierin schetst zij een zonering voor de
Verdere uitwerking van een energielandschap
deelgebieden ten zuiden van Sexbierum, waarbij
moet duidelijk maken hoeveel ruimte er kan worden
de intensiteit van gebruik naar de Roptavaart toe
gevonden. Daarbij hoort ook de afweging of de
steeds verder afneemt. Aan de noordkant van het
inzet is om in het gebied de weidevogelkansen zo
gebied ligt de focus op energieopwek, mogelijk
groot mogelijk te maken of dat gekozen wordt voor
warmteopwek. Meer naar het midden wordt de
andere biodiversiteit. Eerder is al geconcludeerd
inrichting voor energie extensiever en gaat over
dat de grootste baat de energieopwek is. Meer
in agrarisch natuurbeheer. Tegen de Roptavaart
ruimte voor andere functies gaat ten koste van de
schetst LAOS rietland en plas-dras. Het gebied van
ruimte voor energie. LAOS neemt in haar onderzoek
windpark De Bjirmen ziet LAOS in deze schets als
de suggestie vanuit de werksessies mee om ook
een wingebied voor energieopwek, zeker als de
naar het huidige kassengebied te kijken voor de
combinatie met zon tot stand kan komen.
energieopwek. In hoeverre die optie haalbaar is, hangt sterk samen met de ontwikkelingen in dit
Analyse van resultaten
gebied. Hoe die er uit gaan zien, is afhankelijk van
De uitwerking van verschillende scenario’s en een
de nieuw eigenaar en nu nog een onbekende.
masterplan voor een energielandschap maakt
Het is zaak dit de komende periode nader te
duidelijk dat een combinatie van functies zeker
onderzoeken.
mogelijk is. Tijdens de werksessies is veel aandacht geweest voor de vraag welke functies voor de stakeholders belangrijk zijn. Dit is verwerkt in de
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
30
4.6 Lokaal eigendom / regie
Lokaal eigendom kunnen realiseren betekent dat
Een
er partijen in de gemeente moeten zijn die mee
landschap kostenefficiënt en financieel sterk is. Om
willen doen in de ontwikkeling van het landschap.
al deze doelen en waarden te kunnen realiseren
Enber heeft de resultaten van het
Op welke manier dan ook. Enber heeft de concept
neemt Enber als uitgangspunt voor haar financiële
kennisgeving van acceptatie die is opgesteld in het
bespiegelingen dat een marktconform rendement
participatieproces (zie hoofdstuk 5) meegenomen
gehaald moet worden van 7 tot 9%. Met een
in haar onderzoek. Ook heeft zij, om inzicht te
marktconform rendement kun je als overheid
krijgen hoe de energiecoöperaties uit de gemeente
dit rendement ten goede laten komen aan de
aankijken
ruimtelijk ontwerp, het batenonderzoek, de systeemstudie en het onderzoek naar milieutechnische en ecologische kwaliteit meegenomen als startpunt voor
dat
het
eigen maatschappelijke doelen. Ook bestaat het risico dat je bij het accepteren van een lager
en de regierol van de gemeente. Voor
lokale input de volgende doelen kernwaarden
rendement, bijvoorbeeld bij het uitlenen van geld,
het onderzoek hanteert zij de kaders en
meegenomen in haar onderzoek:
te maken hebt met staatssteun. Enber laat zien dat
•
De lasten die ondervonden worden door de
de scenario’s die LAOS heeft gemaakt, zonering
omwonenden van het elektriciteitssysteem
en casco, dit rendement niet halen. Enber heeft
worden op een eerlijke manier verdeeld: =
zelf alternatieven geschetst voor de oppervlaktes
compensatie;
opwek uit zonne-energie die gerealiseerd moeten
De bewoners van de gemeente Waadhoeke
worden om dit rendement wel te halen:
bij de gemeente te houden. Hoe dit er
•
met
ook
alle
eigendom te realiseren en de regierol
eigendom,
is
coöperaties gesprekken gevoerd. Zij heeft uit deze
met als doel om tenminste 60% lokaal
lokaal
kernwaarde
haar onderzoek naar lokaal eigendom
bouwstenen voor het energielandschap,
tegen
belangrijke
uit kan zien is de basisvraag voor haar
kunnen meeprofiteren door bijvoorbeeld
onderzoek.
elektriciteit af te nemen tegen de laagst mogelijke kosten of te investeren in het project; •
Het energielandschap moet voelen alsof het een eigen ontwikkeling is van de (afzonderlijke) energiecoöperaties;
•
In het energielandschap wordt samengewerkt met gelijkgestemden.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
31
Aantal hectare per functie in scenario 1 – zonering (LAOS).
Aantal hectare per functie in scenario 2 – zonering (alternatief Enber).
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
32
Aantal hectare per functie in scenario 3 – casco (LAOS).
Aantal hectare per functie in scenario 3 – casco (alternatief Enber).
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
33
De relatie tussen het rendement (IRR) en het
Het verschil tussen beide scenario’s zit in de mate
hectares zonne-energie die nodig zijn (hectare PV)
van ‘Landscaping’ die toegepast moet worden.
is voor beide scenario’s als volgt:
Bij het scenario 1: Zonering blijft meer ‘zoals het is’, waardoor het rendement sneller marktconform is. Bij het scenario 2: Casco is veel landscaping nodig, omdat vooraf al de groenblauwe structuur wordt neergelegd. Uit de figuren wordt duidelijk dat een marktconform rendement heel wat meer hectares zon-pv vraagt dan ingetekend waren door LAOS. De businesscase, en daarmee het rendement, wordt door vele factoren bepaald. Het bevat veel knoppen waar aan kan worden gedraaid om de businesscase nauwkeuriger af te stellen en te optimaliseren. Hoe meer de uitgangspunten en aannames ten aanzien van de input data aangescherpt
worden
naarmate
er
meer
informatie op tafel komt, hoe scherper de data in de businesscase. Ook toekomstige ontwikkelingen als energieopslag kunnen een rol gaan spelen in het project, maar vallen voor nu buiten de scope van de businesscase. Optimaliseren van de verhouding tussen SCE en SDE is ook zo’n knop. Deze is
verhouding
ingegeven
door
tussen de
SCE wens
en
SDE
vanuit
de
energiecoöperaties om mee te kunnen doen aan
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
34
de ontwikkeling vanuit het gevoel dat het zoveel mogelijk een eigen ontwikkeling is. Enber heeft een mogelijke juridische structuur geschetst. Om grip te houden/ krijgen op de strategische doelen Ambitie (energieneutraal in 2040), Eerlijke verdeling van lusten en lasten en Meeprofiteren en de kernwaarde Samenwerking met gelijkgestemden is zeggenschap het meest geëigende middel en daarmee een belangrijke input bij het schetsen van mogelijke juridische structuren. Enber onderscheidt 5 deelfases in de totstandkoming van een energielandschap.
Fase 1
Fase 2
Aan het einde van de financieringsfase voorziet
momenteel geldt dat de SCE regeling een hogere
De
betreffende
zij een wijziging in de juridische structuur omdat
vergoeding per geleverde MWh ‘garandeert’. De
fondsen
op dat moment de doelen van de gemeente in
ontwikkeling wordt dan ook gestuurd richting SCE
het verzorgingsgebied, vastgesteld kader. Een
voldoende mate bereikt of geborgd zijn en haar
maximalisatie.
mogelijke juridische structuur ziet er als volgt uit:
besteed
middelen
kunnen
worden
binnen
door een,
de door
toegevoegde waarde in de totstandkoming van het energielandschap afneemt.
Uit de ‘meeropbrengst’ van de SCE ontstaat een budget
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
om
de
kent 2 subsidieprogramma’s om de ontwikkeling
te
compenseren
van duurzame zonne-energie te stimuleren. De SCE
ervaren lasten middels een
en de SDE. Projecten van coöperaties met leden
omgevingsfonds. Een afdracht
die woonachtig zijn in postcodegebieden rondom
aan een gemeentefonds is
het energielandschap (binnen de postcoderoos),
bedoeld voor de inwoners
komen in aanmerking voor de SCE subsidie. De
van de gemeente zodat zij op
overige projecten komen in aanmerking voor de
deze
manier
SDE regeling (buiten de postcoderoos). De SCE
van
het
en SDE regelingen zijn exploitatiesubsidies waarbij
zonder te hoeven investeren.
nabije
omgeving voor
meeprofiteren
klimaatlandschap
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
35
De eerste fase bestaat uit business development
gemeente. De belangen van de inwoners van de
financiële ondersteuning vanuit de gemeente
en projectontwikkeling. In deze fase wordt een
gemeente worden door beide instanties geborgd.
niet meer nodig. Dat is het moment waarop de
zogenoemde
juridische structuur herzien wordt.
(SPV)
Daarnaast ziet Enber in dit model dat de gemeente
opgericht. Dit is een juridische entiteit die zich alleen
Special
Purpose
Vehicle
grip houdt op het realiseren van haar ambitie en
bezighoudt met de ontwikkeling en exploitatie van
direct betrokken is bij de SPV waarvoor zij een
In fase 2, de constructie- en operationele fase,
het zonnepark.
garantie verstrekt. In deze fase werken de individuele
is het voorwaardelijk voor de SCE regeling dat
coöperaties
projectcoöperaties.
energiecoöperaties zelf eigenaar zijn van het
Gezamenlijk zijn zij lid of aandeelhouder in de SPV.
project. De projectcoöperatie (met de gemeente
Beide SPV’s hebben volgens deze uitwerking door
samen
in
de
Enber in de eerste fase 2 leden / aandeelhouders.
ook als lid) heeft haar doel gediend en verdwijnt.
In het SCE deel van de ontwikkeling zijn dat de
Enber stelt dat na fase 1 het belang van de
De door de financier in fase 1 verstrekte lening wordt
coöperaties die actief zijn binnen de postcoderoos
inwoners is geborgd, duidelijk is in hoeverre wordt
afgelost en de gemeentelijke garantie vervalt.
(de postcoderooscoöperaties) en de gemeente. In
bijgedragen aan de ambitie van de gemeente en
Fondsen van uit het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy zijn
het SDE deel zijn dat de overige coöperaties en de
hoe het landschap er uit komt te zien en is verdere
beschikbaar voor de risicodragende financiering van het SCE- en SDE-deel. Via obligatieleningen (financiële participatie) en lidmaatschap van inwoners aan de coöperatie(s) komt financiële participatie van de inwoners tot stand. Analyse van de resultaten Een belangrijke les uit de resultaten van het onderzoek van Enber, is dat een marktconform rendement
als
uitgangspunt,
maakt
dat
de
energieproductie omhoog moet ten opzichte van de schetsen die uit het ruimtelijk onderzoek zijn gekomen.
Als we de energieproductie
opschroeven door meer zonnepanelen te plaatsen, dan gaat het directe ruimtegebruik fors omhoog en
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
36
is er minder ruimte voor andere functies. Eén van de
Uit de studie van Enber is ook duidelijk dat de
lusten als in de combinatie van functies. Om in de
wensen is dat ook de lusten landen in onze eigen
gemeente deze ontwikkeling niet alleen kan
eerste fase van ontwikkeling tot een goede structuur
regio. Enber laat zien dat vooral het kunnen leveren
oppakken. Er zijn (ideële) investeerders nodig, we
te komen, is de rol van de gemeente ook essentieel.
van goedkope stroom en een afdracht naar een
hebben te maken met verschillende grondeigenaren,
Door garant te staan voor benodigde leningen en
gebieds- en omgevingsfonds wensen zijn vanuit het
Liander is nodig en we willen met de omgeving tot
deel te nemen aan de projectcoöperatie maakt
gebied. Tegelijkertijd maakt hun studie duidelijk dat
goede afspraken komen. Met al deze partijen is het
de gemeente mede mogelijk dat een en ander tot
hoe meer er naar die fondsen gaat of hoe meer
zaak tot afspraken te komen over de kaders voor
stand komt.
we de stroom goedkoop gaan leveren, hoe minder
verdere ontwikkeling van een energielandschap. Dit
Uit de verschillende fases die Enber introduceert
er resteert aan rendement. Het bouwen aan een
is een onderhandelingsproces, met een onzekere
wordt ook duidelijk dat voor ontwikkeling én voor
energielandschap dat én functies combineert én
uitkomst.
exploitatie en beheer medewerking nodig is van
de lusten in de omgeving laat landen én een markt-
alle betrokken partijen. We zien het belang om alle
conform rendement haalt, voelt als het balanceren
Vervolgens is het zaak het lokaal eigendom te
betrokken partijen tot partner van deze ontwikkeling
in een web. Om het web in balans te krijgen, is het
organiseren. Er is een juridische structuur geschetst
te maken. Er zijn gezamenlijke afspraken nodig.
belangrijk te zoeken naar het goede evenwicht
waarin het kan. Zaak is om deze verder uit te werken
Er is ook een bepaalde mate van professionaliteit
tussen alle wensen. Hoe meer er getrokken wordt
naar een model dat voor alle partijen werkbaar is.
nodig. De energiecoöperaties als eigenaar van een
aan één draad, hoe meer het geheel uit evenwicht
Eén van de vragen is bijvoorbeeld ook of en hoe de
SPV vraagt om professionaliteit in het exploiteren
raakt.
lokale bedrijven in deze structuur een plek kunnen
en beheren hiervan. Het is zaak om gezamenlijk te
krijgen. Een vraag die samen met alle andere
bekijken hoe we deze professionaliteit in kunnen
betrokken partijen beantwoord moet worden.
bedden. Mogelijk dat bijvoorbeeld het vormen van een gebiedscoöperatie hier van waarde kan zijn.
Het feit dat we te maken hebben met een web
We zien als belangrijke vervolgstap om ook hierover
waarin het zoeken is naar een goede balans, maakt
helderheid te krijgen.
de regierol van de gemeente zeer belangrijk. Juist de gemeente dient scherp te blijven op het feit dat het energielandschap de maatschappelijke meerwaarde krijgt die bedoeld is, zowel in lokaal eigendom en de goede verdeling van lasten en
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
37
4.7 Overall analyse en conclusie deelvraag 1: uitvoerbaarheid
Een energielandschap is kansrijk. Feit is dat er
met daarin ook de afweging tussen warmte
nog geen schep de grond in kan. Er zijn een
en elektriciteitsopwek versus de ruimte voor
aantal
andere functies.
zaken zijn randverantwoordelijk en een aantal
We zien ook dat elk piketpaaltje dat je wilt slaan,
Is een energielandschap haalbaar, qua
zaken dienen verder uitgewerkt te worden. In ieder
direct impact heeft op een ander thema. Alles
geval, dat:
hangt met elkaar samen en keuzes in het één,
•
kunnen maken dat je er last van hebt op het ander.
uitvoerbaarheid? Als de onderzoeksfase iets geleerd heeft, dan is het dat we niet zwart-wit kunnen stellen dat het energielandschap
haalbaar
is.
randvoorwaarden
en
dilemma’s
die
vervolgstappen noodzakelijk maken. Een aantal
Of
niet. Het is zeker kansrijk. Het is een
Er een aansluiting komt op een (nieuw) onderstation.
• •
De grond- en windparkeigenaren in het huidige
Als je hard trekt aan lokale eigendom, dan moet
zoekgebied mee willen werken.
je ergens rendement inleveren.
De provinciale verordening verhoging van
ontwikkeling die aansluit bij de gedachte
windturbines naar rendabele hoogtes toestaat
Als je hard inzet op weidevogels, dan lever je in
dat we slimmer moeten zijn in hoe we
en de ontwikkeling van energiehubs direct
op ruimte voor duurzame energie.
het
elektriciteitsnet
belasten.
Overal
opwek van energie mogelijk maken vraagt
enorme
maatschappelijke
investeringen, waar na Liander en Tennet
stimuleert. • •
nu ook steeds breder in de maatschappij vraagtekens bij worden gezet.
•
We met partijen overeenstemming kunnen
Deze samenhang laat zich wederom goed vertalen
krijgen over een model voor lokaal eigendom.
naar het spinnenweb; alles hangt met elkaar
Er afspraken kunnen worden gemaakt over te
samen. Als er te hard getrokken wordt aan het één,
behalen rendement versus maatschappelijke
dan komt het ander in het nauw. Een goede balans
investeringen.
is essentieel.
Er aanvullende subsidies en ander maatschappelijk
geld
te
vinden
is
voor
de
investeringen in de andere functies dan energieopwek, zodat deze minder op de businesscase drukken. •
Er
een
goede
balans
wordt
gevonden
tussen energieopwek en andere functies,
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
38
De
grootste
financiële
baat
van
het
energielandschap is de energieopwek. De overige
onderzoek naar energiehubs is een ander streven
De samenhang tussen al die verschillende facetten,
dat helpt om prioriteit te krijgen.
het spinnenweb, vraagt om een concretiseringsfase
functies die zeer gewenst zijn in het gebied, zoals
waarin we op meerdere vlakken tot concrete
biodiversiteit, water, recreatie, leveren baat op
Tweede voorwaarde om tot een energielandschap
uitwerking komen. Zowel in afspraken tussen
voor de maatschappij en zijn essentieel voor het
te kunnen komen, is het maken van afspraken
partijen, in het ruimtelijke ontwerp en in de zekerheid
draagvlak. De realisatie ervan vraagt ruimte en
met de grondeigenaren en de eigenaar van het
dat het nieuwe onderstation er komt. Tegelijkertijd
middelen. Wanneer deze kosten door vertaald
windpark. Daarbij dient vastgelegd te worden
dienen we ook in die concretiseringsfase oog te
worden naar de businesscase, dan komt deze
dat bij verdere ontwikkeling lokaal eigendom een
houden voor de schuivende panelen; er is nog veel
verder onder druk te staan. We stellen voor te
voorwaarde is. De eerste contouren kunnen we
in beweging. Er zal voortschrijding zijn in beleid van
zoeken naar andere mogelijkheden om deze
schetsen:
rijk en provincie, er zijn technische ontwikkelingen
functies te bekostigen, een belangrijke vervolgstap
•
Ontwikkelen via SCE en SDE++, in samenwerking
en er zijn ontwikkelingen op het net. Allemaal zaken
met de energiecoöperaties.
waar we flexibel mee om moeten gaan. In de
Uit de opbrengsten van de energieopwek een
concretisering is het zaak deze flexibiliteit te borgen.
na deze onderzoekfase. • De absolute voorwaarde voor de ontwikkeling van
afdracht inbouwen naar een gebiedsfonds en
een energielandschap is een nieuw onderstation. Het aanvragen van een offerte is hiervoor de
een omgevingsfonds. •
Vinden van investeerders, liefst ideële – partijen
eerstvolgende stap. Daarvoor is eerst het besluit
die wellicht genoegen nemen met een wat
nodig dat we door gaan met de ontwikkeling van
lager rendement als daar een maatschappelijke
een energielandschap, gevolgd door een nadere
meerwaarde tegenover staat.
concretisering, die we zo spoedig mogelijk in gang zetten.
Voor een samenwerking met energiecoöperaties is ook een bepaalde mate van professionaliteit nodig
Tegelijkertijd werken we op provinciaal niveau mee
bij alle partijen. Een vervolgstap is om gezamenlijk
aan het Integraal Programmeren en stimuleren ook
uit te werken hoe dat vorm kan krijgen. Een
daar dat door het energielandschap hoge prioriteit
gebiedscoöperatie kan een optie zijn, maar ook de
gegeven wordt aan aanpak van het onderstation
samenwerking met professionele partijen.
Herbaijum. Pilot worden binnen het provinciale
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
39
5. RESULTATEN DEELVRAAG 2
Is het energielandschap haalbaar, qua draagvlak?
5.1 Toelichting participatieproces inwoners Om een gedegen participatieproces met de inwoners neer te zetten, is advies ingewonnen bij een ervaren participatie adviseur. Deze heeft in december en januari gesprekken gevoerd met de belanghebbende dorpen en heeft mede op basis daarvan een advies opgesteld. Kern van het advies is om te werken met een acceptatiegebied en daaromheen het participatiegebied:
Voor de groep inwoners in het ‘acceptatiegebied’ (belanghebbenden) geldt dat we streven naar deelname (financiële participatie) en draagvlak, terwijl het voor de inwoners in het participatiegebied (belangstellenden) minder over draagvlak gaat, maar vooral over deelname. Belanghebbenden; inwoners uit de dorpen: • Sexbierum, Pietersbierum • Oosterbierum, Klooster Lidlum • Tzummarum, Firdgum • Dongjum, Boer • Herbaijum, Kiesterzijl • Wijnaldum (gemeente Harlingen) Belangstellenden; inwoners uit: • Overige dorpen • Stad Franeker De Dorpsbelangen zijn voor ons het aanspreekpunt van de inwoners uit de belanghebbende dorpen. Met hen is overlegd wat zij nodig hadden om goed mee te kunnen doen in de onderzoeksfase. Zo hebben zij een eigen adviseur in kunnen huren, bij Doarpswurk. De gemeente heeft dit voor hen betaald. Daarnaast is goed afgestemd in welke onderzoekslijnen zij mee kunnen denken en hun inbreng kunnen geven. Ook zijn er onderzoekslijnen waar zij enkel over geïnformeerd worden. Hier
is geen ruimte om mee te denken. Bijvoorbeeld omdat enkel feiten op een rij worden gezet, zoals bij het inventariseren van grondposities. Of omdat diepgaande inhoudelijke kennis nodig is, zoals bij de systeemstudie. In het ecologisch onderzoek zijn de bevindingen van de Vogelwacht meegenomen. De onderzoekslijn Ruimtelijk Ontwerp is de meest relevante lijn waarin van de belanghebbenden om hun inbreng is gevraagd. Hierin wordt hun eigen leefomgeving opnieuw ontworpen. Vanuit de gemeente willen we weten welke functies zij terug willen zien in een nieuw landschap. Ook willen wij weten hoe zij aankijken tegen de duurzame energie opwek en de plek die dat kan krijgen in het landschap, net als andere door ons beoogde functies als verbetering van de biodiversiteit en wateropslag / water vasthouden. De Dorpsbelangen zijn uitgenodigd bij de ontwerpsessies voor de ruimtelijke scenario’s. Welke contactmomenten er zijn geweest staat in 5.3 op een rij. Met hun adviseur hebben de Plaatselijke Belangen, ook die van Wijnaldum, een zogeheten kennisgeving van acceptatie opgesteld. In 5.4 lichten we nader toe wat hierin is opgenomen. Om ook de groep ‘belangstellenden’ goed te informeren, is een communicatietraject ingericht. Ook dat wordt in 5.3 nader beschreven.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
40
5.2 Betrokken stakeholders Naast de inwoners zijn in het plan van aanpak nog vele andere stakeholders geïdentificeerd. In de onderzoeksfase zijn per onderzoekslijn de stakeholders aangehaakt die de daarvoor relevante kennis hebben of een belang hebben. Uit onze eigen gemeente zijn de volgende partijen belangrijke stakeholders: •
Energiecoöperaties:
Er
is
vanaf
januari maandelijks overleg geweest met alle energiecoöperaties uit de gemeente. •
Bedrijven: grootverbruikers uit zowel onze gemeente als uit Harlingen zijn aangehaakt in relatie tot de systeemstudie. In voorbereiding op de systeemstudie zijn de bedrijven reeds in de eerste helft van 2022 aangehaakt.
Daarnaast zijn een aantal professionele stakeholders betrokken: • Vogelwacht Franeker e.o. • Provincie Fryslân • Wetterskip Fryslân • Friese Milieufederatie • Liander • Tennet • Gemeente Harlingen • Recreatieschap Marrekrite • Particuliere grondeigenaar (heeft eerder eigen initiatief ingediend bij de gemeente en draait nu mee in het onderzoek) De professionele stakeholders zijn uitgenodigd bij de ontwerpsessies uit de onderzoekslijn ruimtelijk ontwerp. Zij hebben inbreng geleverd vanuit hun beleid en ambities en meegedacht over de waarden van het gebied. Vanuit de professionele stakeholders wordt vooral met interesse gekeken naar ons onderzoek. Men denkt mee en blijft graag op de hoogte van de ontwikkelingen. Ook is het voor Wetterskip en Marrekrite een ontwikkeling die kansen biedt om de eigen (toekomstige) opgaves te realiseren. Voor de Provincie sluit ons onderzoek goed aan bij de motie energiehubs waar zij met een eigen onderzoek uitvoering aan geven. Ons onderzoek loopt hierop voor en onze resultaten dienen als input en voorbeeld (zie ook 2.2.3).
Binnen de eigen organisatie is veel kennis beschikbaar. Ook is het belangrijk dat de collega’s weten van het feit dat het onderzoek naar een energielandschap loopt. Uit de eigen organisatie zijn collega’s aangehaakt vanuit verschillende teams: • • • • • • •
Duurzaamheid Dorpscoördinatoren Ruimtelijke ordening Wonen Milieu Groen Economische zaken
• • • • • •
Recreatie en toerisme Wonen Glastuinbouw Juridische zaken VTH Financiën
Met de collega’s zijn algemene informatiemomenten georganiseerd. Daarnaast zijn zij betrokken bij de batenworkshop en zijn met name de collega’s van glastuinbouw, EZ en de dorpencoördinatoren aangehaakt bij de werksessies en contactmomenten met de dorpen. Voor de specifieke thema’s die wij intern hebben onderzocht, zijn de collega’s betrokken op de momenten dat de informatie nodig was. Het proces met de interne collega’s is in het najaar van 2022 van start gegaan, met een brede interne sessie op 5 oktober. 6 november interne sessie fasering, gebiedsopgaven, gebiedskennis.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
41
5.3 Overzicht communicatie- en participatiemomenten Om een gedegen participatieproces met de inwoners neer te zetten, is advies
Januari
Februari
Maart
Dorpsbelangen
Dorpsbelangen
Dorpsbelangen
E-coöperaties
E-coöperaties
E-coöperaties
April
E-coöps / lokaal eigendom
Interne sessie
Mei
Juni
Juli
Ontwerpsessie
Ontwerpsessie
Resultaatsessie
E-coöperaties
E-coöps / lokaal eigendom
Idem
Bedrijven
Bustour
Bedrijven
Klimaatfestival
ingewonnen bij een ervaren participatie adviseur. Deze heeft in december en januari gesprekken gevoerd met de belanghebbende dorpen en heeft mede op basis daarvan een advies opgesteld. Kern van het advies is om te werken met
De dorpen van de ‘inner circle’ zijn vooral betrokken
Ook voor bedrijven, met name de grootverbruikers,
bij de onderzoekslijn ‘Ruimtelijk ontwerp’. Daar
organiseren we 1x per kwartaal een bijeenkomst om
hebben ze in meerdere sessies meegedacht met
informatie over hun ambities op te halen en hen te
oplossingen en zienswijzen.
informeren over de voortgang van het onderzoek.
een acceptatiegebied en daaromheen
Met de energiecoöperaties is er een structureel
het participatiegebied:
maandelijks overleg waarin we elkaar bijpraten over de ontwikkelingen. Zij hebben vooral input gegeven aan de onderzoekslijn ‘Lokaal eigendom’. Voor inwoners van de hele gemeente hebben we een bustour door de gemeente gedaan waar we meerdere dorpen hebben aangedaan. Ook hebben we op 23 juni bij de kassen in Sexbierum het Klimaatfestival georganiseerd, waar inwoners alle informatie konden krijgen over het Energielandschap en de locaties ook konden bezoeken. Hier zijn zo’n 350 inwoners op afgekomen.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
42
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
43
5.4 Kennisgeving van acceptatie
Met de adviseur van Doarpswurk hebben de dorpen uit de ‘inner circle’, onder aanvoering van
Sexbierum-Pietersbierum,
Kennisgeving
van
acceptatie
een
zogeheten
opgesteld.
Met
deze kennisgeving delen zij de gemeenschappelijk onderschreven uitgangspunten bij het voornemen van de gemeente Waadhoeke om te komen tot een energielandschap. In deze Kennisgeving zijn
voor
de
volgende
thema’s
verzoeken
voor maatregelen opgenomen: • • • • • • •
Communicatie / educatie Locatie Landschappelijk Natuurwaarden Energie / Klimaat Infrastructuur Recreatie
•
Economie
De Kennisgeving van acceptatie is integraal onderdeel van deze notitie en is als bijlage opgenomen. Het doet tekort aan de Kennisgeving om deze samen te vatten. De Kennisgeving is een beknopt stuk, dat uiteen zet welke verzoeken voor maatregelen zij hebben die maken dat het voor de opstellers een acceptabel voornemen is.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
44
5.5 Wat hebben we meegekregen uit het proces?
Uit de analyse van de technische resultaten is
Wij stellen voor om de focus te houden op het
duidelijk dat het een uitdaging is om behoud van
energielandschap. Een belangrijke afweging hierin
openheid, ruimte en weidevogels te combineren
is dat een belangrijk kader voor het landschap
met energieopwek. Er is in het ruimtelijk ontwerp
is dat we versnippering willen voorkomen en
een voorzet voor gedaan. De economische
dat
De kennisgeving van acceptatie is een
doorrekening
meer
op een onderstation willen aansluiten. Dit is bij
belangrijke bouwsteen om te werken
energieopwek nodig is om een marktconform
ontwikkelingen in de dorpen niet mogelijk. Als alle
rendement te halen. Ook de verzoeken om vanuit
dorpen eigen grootschalige projecten ontwikkelen,
de energieopwek te investeren in energiebesparing
dan tellen die projecten weliswaar op tot een mooie
en andere functies hebben invloed op het
bijdrage aan ons einddoel, maar met een belasting
rendement. In de volgende fase, die wij voorstellen,
van het laag- en middenspanningsnet die leidt tot
de concretiseringsfase, gaan we samen met de
forse maatschappelijke kosten. Binnen bestaande
omgeving deze facetten nader uitwerken.
aansluitingen is er wellicht nog ruimte. Dit vraagt om
aan een acceptabel landschap. Kijkend naar de thema’s en de maatregelen die daarbinnen gevraagd worden, zijn alle verzoeken nog bouwstenen die we mee kunnen nemen in de verdere
hiervan
laat
zien
dat
concretisering. We zien een grote wens om de rust, openheid en ruimte in het gebied te behouden, met daarbij de inzet op behoud van weidevogels.
we
grootschalige
ontwikkelingen
direct
nader onderzoek. Ambtelijk is de inzet nu volledig De energiecoöperaties vragen om ruimte om zelf
op het energielandschap gericht. We zien ook dat
nog wel wat te kunnen doen. Zon op dak is voor
de ontwikkelingen in de energiewereld hard gaan
de energiecoöperaties altijd nog een mogelijkheid.
– ‘tiid is us freon’, door nieuwe ontwikkelingen is
Zij kunnen voor hun dorp en leden zonnedaken
wellicht in totaal minder energieopwek nodig en/of
ontwikkelen – daar worden ze door de ontwikkeling
met andere vormen dan zon en wind. Energiehubs,
van een energielandschap niet in belemmerd.
waar het energielandschap als concept in past,
In een presentatie aan de raad hebben 2
zijn ook voor rijk, Liander en provincie de volgende
coöperaties inzicht gegeven in hun energievisie.
stap; opwek verspreid over het energienet is niet de
Daarin vragen zij om ruimte om te kunnen werken
toekomst.
aan projecten waar zon en wind gecombineerd worden, passend bij aard en schaal van het dorp.
In de overleggen met de grote bedrijven is gesproken
Zoals ook in 2.2.6 omschreven, is deze ontwikkeling
over hun ambities en (verwachte) energiegebruik,
voor de gemeente een grootschalig initiatief.
in voorbereiding op de systeemstudie. Tijdens de
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
45
systeemstudie zijn de bedrijven geïnformeerd over de voortgang. Ook is er met hen gesproken over lokaal eigendom van het energielandschap en hun beeld daarbij. Daarnaast zijn de grootverbruikers bijgepraat over alle overige resultaten van het onderzoek. Op verzoek van de grootverbruikers wordt het overleg voortgezet, omdat zij graag aangehaakt
blijven.
Belangrijk
aandachtspunt
voor de bedrijven, is het concreet maken van hun ambities. Om energieopwek of de omschakeling naar aardgasvrij mogelijk te maken, hebben ook zij nieuwe aansluitingen op het energienet nodig. Uit de systeemstudie is duidelijk dat de ambities van bedrijven niet meegenomen worden in de analyses van Liander en Tennet, zo lang deze niet vertaald zijn naar concrete getallen. Ook voor de bedrijven geldt dat het doen van een offertevraag voor een bepaald vermogen een belangrijke stap is. De bedrijven hebben aangegeven de ontwikkeling van het energielandschap met aandacht te volgen. Op dit moment kunnen zij geen toezeggingen doen over deelname in een ontwikkeling, daarvoor is een verdere concretisering nodig.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
46
5.6 Overall analyse en conclusie deelvraag 2: draagvlak Uit het participatieproces blijkt dat veel mensen begrijpen dat we aan de bak
De kennisgeving van acceptatie die daaruit
Het is zaak tijdens het gebiedsontwikkelingsproces
voortgekomen is, geeft goed inzicht in de verzoeken
de communicatie naar de inwoners voort te
die deze dorpen doen om het landschap voor hen
zetten. Het Klimaatfestival liet zien dat de inwoners
acceptabel te maken. Ook uit deze kennisgeving
geïnteresseerd zijn in de ontwikkeling. Juist de
spreekt het besef dat er iets nodig is. Het zoekgebied
koppeling
is qua natuur en belevingswaarde belangrijk voor de
is een mooie basis voor een gesprek over een
omgeving. Hoe we dit goed kunnen matchen met
duurzame toekomst.
moeten om in de toekomst voldoende
energieopwek en andere functies is de vraag die wij
duurzame energie op te wekken. Het
in de concretiseringsfase moeten beantwoorden.
concept van een energielandschap,
Ook dan betrekken we de dorpen weer in het
waarin
die
wordt
spreekt
dit
opwek
geconcentreerd
aan.
genuanceerder
Natuurlijk
ligt
eigen plek te geven in het participatieproces.
direct
hen
kan
een
In het gebiedsontwikkelingsproces zijn ook de
energielandschap een aantasting van
energiecoöperaties en de bedrijven belangrijke
de leefomgeving zijn. Juist daarom is
stakeholders. We willen ook met hen aan de slag
met deze direct omliggende dorpen een
met de concretisering, zeker als het gaat om de
intensiever participatietraject doorlopen, waarbij zij ook een eigen adviseur in de arm hebben genomen.
duurzaamheidsthema’s
dit proces is het zaak de direct aanwonenden een
de
Voor
andere
gebiedsontwikkelingsproces dat we neerzetten. In
voor
omwonenden.
met
uitwerking van het lokaal eigendom. Er is een mogelijke juridische structuur geschetst. De vraag is of en hoe we die tot stand kunnen brengen. Daarbij is ook belangrijk welke eisen elke partij inbrengt en of we ook hierin tot een gezamenlijk programma van eisen kunnen komen. De vraag welk rendement behaald moet worden is één van de vragen die beantwoord moet worden, zeker in relatie tot de ruimte voor andere functies die voor de omgeving zo belangrijk is.
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
47
6. Hoe verder?
Om het energielandschap te kunnen
We ronden nu de initiatieffase af en gaan over naar
groen. Juist de combinatie van deze functies met
realiseren is een gebiedsontwikkelings-
de concretiseringsfase. Deze fase is een intensieve
energieopwek, maakt dat we een landschap
en complexe fase van de gebiedsontwikkeling.
kunnen ontwikkelen dat acceptabel is voor de
De concretiseringsfase is onder te verdelen in 3
omgeving. De naam klimaatlandschap sluit beter
subfasen: definitie, ontwerp en voorbereiding,
aan bij deze combinatie van functies.
proces nodig, gericht op het verbinden van
functies,
disciplines,
partijen,
belangen en middelen. Het is een integraal proces, waarin aspecten in samenhang,
integraal
tegen
elkaar
elk gekenmerkt door eigen deelresultaten.
Het
voorstel is om nu de definitiefase te starten. Een belangrijk onderdeel van deze fase is het in gesprek
afgewogen worden. Om er voldoende
gaan met grondeigenaren, de windparkeigenaar,
grip op te krijgen is het nodig om te
netbeheerders en belanghebbenden. Het doel
faseren. In gebiedsprocessen worden de volgende fasen onderscheiden: initiatief - concretisering - realisatie beheer.
van deze fase is te komen tot een programma van eisen. Het gebiedsontwikkelingsproces wordt een
onderhandelings-
en
ontwerpproces.
Elk
deelresultaat per subfase wordt door het college gedeeld met de raad.
Per subfase wordt een
besluit genomen over de volgende stap. Gezien het feit dat het energielandschap als doel heeft om multifunctioneel te zijn en juist niet alleen energie-opwek in zich heeft, stellen we voor om voortaan over klimaatlandschap te spreken. We zien in de onderbouwing van de keuze voor het zoekgebied dat juist ook klimaatadaptatie een belangrijke reden is om in dit gebied te onderzoeken of een energielandschap haalbaar is. Er is sprake van bodemdaling, verzilting, droogte en er kansen zijn om hier wat aan te doen via meer natuur en
Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
48
adres Harlingerweg 18 8801 PA Franeker
postadres Postbus 58 8800 AB Franeker
online www.waadhoeke.nl info@waadhoeke.nl
telefoon 0517 380 380 Analyse Energielandschap - Gemeente Waadhoeke
49