-OUD- Bijlage - Groenvisie
Tekst van het document
4. Beleid per thema: biodiversiteit
Actiepunten biodiversiteit • We stellen een lijst op van bomen, struiken, kruiden en grassen die van oorsprong in onze regio thuishoren. • We maken een beheerplan voor de doelsoorten die in de Notitie Biodiversiteit zijn vastgesteld. • We maken een actieplan om onze bewoners voor te lichten over ‘rommel en onkruid’. • We bepalen welke oevers een natuurvriendelijke inrichting kunnen krijgen. • Om de beste maatregelen te nemen voor het behoud van de biodiversiteit, werken we een systeem uit waarmee de biodiversiteit te meten is. Dat kan bijvoorbeeld een puntensysteem zijn. Met dit systeem kunnen we controleren of onze maatregelen werken en wanneer nodig bijsturen.
- 32 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: biodiversiteit - 33 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : k l i m a ata d a p tat i e
De groene missie van de gemeente wordt uitgesplitst in een aantal actuele thema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit, gezondheid en samenwerking. In hoofdstuk 4 werken we deze thema’s uit in strategische beleidspunten en acties voor de komende jaren.
Legenda
Klimaatadaptatie op de kaart
Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie is de omgeving aanpassen aan de klimaatveranderingen. Droogte, hitte en hevige buien komen steeds vaker voor in Nederland. Deze veranderingen in het klimaat hebben negatieve gevolgen voor mensen, dieren en planten. Denk bijvoorbeeld aan overstromingen en hittestress. Het is nodig om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan door op verschillende gebieden maatregelen te nemen. Een belangrijke maatregel is het inzetten van groen. We hebben meer (grote) bomen nodig die verkoeling geven door schaduw en verdamping. En onze bodem kan meer regenwater vasthouden als we zorgen voor een gezond bodemleven en begroeiing in plaats van verharding. In de komende jaren is het hard nodig om de plekken die nu nog versteend zijn te vergroenen. Waar bomen kunnen staan, móéten we bomen planten. Waar verharding weg kan, moeten we het eruit halen en planten terugzetten. De gemeente kan echter niet overal de gewenste groene leefomgeving maken die zo hard nodig is om klimaatbestendig te zijn. De druk op de openbare ruimte is hoog door de talloze functies boven én onder de grond. We doen daarom een beroep op onze inwoners om te helpen en hun tuinen zo groen mogelijk in te richten. Samen gaan we werken aan een leefbare gemeente voor deze en toekomstige generaties.
De kaart op de volgende pagina is een voorbeeld van een klimaatkaart zoals te vinden is op klimaateffectatlas.nl. Op de voorbeeldkaart is te zien waar de heetste plekken (rood) zijn in de gemeente en waar de wateroverlast (blauw) het grootst is. Op de website van de klimaateffectatlas zijn nog veel meer gegevens te vinden. Bijvoorbeeld afstand tot koele plekken, hoeveelheid groen per wijk, warme nachten enzovoorts. Aan de hand van de meest actuele kaart van de klimaateffectatlas zoekt de gemeente voortdurend naar kansen en mogelijkheden om de negatieve effecten van de klimaatverandering tegen te gaan. Dus naar plekken waar schaduw moet komen of regenwater moet worden afgevoerd en opgeslagen. De plekken die de grootste noodzaak hebben voor maatregelen, zijn het eerst aan de beurt.
- 34 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
0
1
2
3
4
5 km
4 . B e l e i d p e r t h e m a : k l i m a ata d a p tat i e
N
Afbeelding 3: klimaateffectkaart gemeente Vught
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : k l i m a ata d a p tat i e
Beleidspunten klimaatadaptatie Onze strategie: Wij realiseren zoveel mogelijk effectief groen om ons gebied klimaatbestendig te maken, door:
Onze bewoners én bedrijven te stimuleren met subsidieregelingen om hun eigen terrein te vergroenen. Iedere inwoner en ondernemer van onze gemeente moet de mogelijkheid hebben mee te werken aan de strijd tegen de klimaatveranderingen. Daarom gaan we subsidies benutten om hen te helpen. Ook met adviezen over vergroenen en soortkeuze wil de gemeente graag eerste aanspreekpunt zijn.
Ruimte te maken voor extra bomen in de openbare ruimte en het planten van bomen in particuliere tuinen te stimuleren. We zoeken plekken waar bomen geplant kunnen worden, waarbij we prioriteit geven aan de plekken die het heetst worden op warme dagen. Om ervoor te zorgen dat er bomen kunnen komen, zullen andere functies soms moeten wijken. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat kabels en leidingen in de bodem moeten worden verlegd of een parkeerplaats omgevormd wordt naar een groeiplaats. Ook stimuleren we onze inwoners om een boom in de tuin te planten.
Ernaar te streven dat iedere inwoner op maximaal driehonderd meter vanaf zijn of haar woning toegang tot een groene, koele verblijfsplek heeft of krijgt. We streven ernaar dat onze inwoners op hete dagen toegang krijgen tot koele groene plekken op korte (loop)afstand van hun woning. Zo maken we een gezondere leefomgeving en gaan we hittestress tegen. Koele, groene plekken kunnen buurtparkjes zijn, enkele bomen met een bankje eronder of een overkapping met klimplanten. We gaan alle mogelijkheden benutten die we kunnen vinden. En rekenen op onze inwoners om zelf koele groene plekken te maken van hun (voor)tuinen. Daar profiteren we allemaal van.
- 36 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4 . B e l e i d p e r t h e m a : k l i m a ata d a p tat i e
Zoveel mogelijk groenareaal in te zetten om de negatieve gevolgen van de klimaatverandering tegen te gaan en daarom alleen openbaar groen aan onze bewoners te verkopen als ze (blijven) voldoen aan onze klimaatadaptieve doelstellingen. Onze openbare ruimte in te richten met het oog op de toekomst. Om de negatieve gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk tegengaan, moeten we groen gebruiken dat veel water vasthoudt en verdampt, en veel schaduw geeft voor mensen en gebouwen. Bomen zijn onze beste bondgenoten in de strijd tegen hitte en wateroverlast. We zijn dus zuinig op onze bestaande bomen en planten waar het kan nieuwe bomen aan. Waar dit niet mogelijk is planten we grote struiken die meehelpen bij het verkoelen. De soorten kiezen we op basis van klimaatbestendige eigenschappen, zoals het verdragen van droogte en hitte. Op plekken met wateroverlast zoeken we naar maatregelen die de overlast kunnen verminderen, zoals meer regenwater opvangen in het groen of gazons omvormen naar beplanting die meer verdampt.
Zelfs het kleinste reststukje of hoekje openbare ruimte kan van nut zijn voor een klimaatadaptieve inrichting en daarmee voor het klimaat in buurt of straat. Bij verzoeken tot verhuur of verkoop behartigd onze beleidsmedewerker groen de belangen van groen en klimaatadaptatie. Voor de uitgifte van reststroken is door het college een beleidsnotitie beheer reststroken 2023 vastgesteld. Deze beleidsnotitie geeft de randvoorwaarden bij de verkoop van reststroken: • Structuurbepalend/beeldbepalend groen wordt niet verkocht. • Er mogen geen kabels en leidingen in de te verkopen strook liggen of deze moeten worden omgelegd. • De strook grond mag geen openbare functie hebben. Verkopen bosgebieden
Bosgebieden worden enkel overgedragen of verkocht aan natuur beherende instanties. Zij zijn dan ook verantwoordelijk voor het onderhoud. Daarbij is het van belang duidelijke afspraken te maken over de toegankelijkheid en recreatieve mogelijkheden in deze bossen.
- 37 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : k l i m a ata d a p tat i e
Actiepunten klimaatadaptatie • We stellen een lijst op van bomen en struiken die klimaatbestendige eigenschappen hebben. Daarbij zoeken we soorten en cultivars die dicht bij de gebiedseigen soorten liggen, zodat ze ook meerwaarde voor onze biodiversiteit hebben. • We maken een prioritering van plekken die heet worden op warme dagen op basis van de klimaateffectatlas en de ervaringen/kennis van inwoners, bedrijven en medewerkers van de gemeente. • We maken een volgorde van plekken waar wateroverlast groot is en zoeken naar mogelijkheden om dat te verminderen. • We zoeken plekken in de openbare ruimte waar we overbodige verharding kunnen weghalen om te vergroenen. • We zoeken bij herinrichting naar plekken waar bomen kunnen groeien.
- 38 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4 . B e l e i d p e r t h e m a : k l i m a ata d a p tat i e - 39 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : g e z o n d h e i d
De groene missie van de gemeente wordt uitgesplitst in een aantal actuele thema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit, gezondheid en samenwerking. In hoofdstuk 4 werken we deze thema’s uit in strategische beleidspunten en acties voor de komende jaren.
Gezond groen op de kaart De natuurgebieden rondom Vught, Helvoirt en Cromvoirt zijn plekken met een positief effect op de gezondheid. Het drukke verkeer op de snelweg A2 en rijksweg N65 heeft echter een negatief effect op de gezondheid, vanwege de vele uitstoot van fijnstof (uitlaatgassen) en de geluidsoverlast. De gezonde natuurgebieden liggen op grotere afstanden van de woningen, terwijl de grote wegen dichter bij de woningen liggen, vooral in Vught en Helvoirt. Het is daarom belangrijk om het groen ín de dorpskernen te brengen en zo de leefomgeving gezonder te maken.
Gezondheid Diverse wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat groen een positieve bijdrage levert aan de mentale en lichamelijke gezondheid van mensen: • Zicht op groen maakt gelukkiger en vermindert stress. • Groen zuivert de lucht. • Een groene omgeving nodigt uit om te bewegen door te wandelen, fietsen of sporten. • Kinderen in een groene omgeving leren beter. • Mensen gedragen zich socialer in een groene omgeving. • Groen bevordert zelfs de genezing van ziektes. Deze en andere voordelen van groen maken openbaar groen in een gemeente heel belangrijk. Zonder (openbaar) groen is onze leefomgeving een stuk ongezonder.
In de afgelopen jaren is door de gemeente al veel geïnvesteerd in mogelijkheden om te sporten en te bewegen in het openbaar groen. Er zijn beweegroutes en beweeglocaties gerealiseerd. Hierin loopt gemeente Vught voorop en dat willen we graag blijven doen. Beweegroutes en -locaties vindt u online op de digitale sociale kaart. Wandel- en fietsroutes vindt u online op visitbrabant.nl.
- 40 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Onze strategie: Wij bevorderen de lichamelijke en mentale gezondheid van onze bewoners door ons openbaar groen in te richten met:
Groene sport- en beweegroutes voor jong en oud. Groen in de directe omgeving nodigt uit om te gaan bewegen. Wij willen onze inwoners de mogelijkheid bieden om te bewegen in het groen en doen dat door middel van groene sport- en beweegroutes.
Uitnodigende ontmoetingsplekken zoals bijvoorbeeld zitplekken, (buurt-) tuinen, voedselbossen en moestuinen. Bankjes in het park of bij speelplekken nodigen al uit om een praatje te maken met buurt- en dorpsgenoten. Gemeente Vught wil nog meer ontmoetingsplekken in het groen creëren en faciliteren. We denken daarbij ook aan gezamenlijke tuinen of voedselbossen. Hiervoor worden kaders opgesteld.
Zoveel mogelijk zicht op groen vanuit de woningen. Uitzicht op groen is heel belangrijk voor de lichamelijke en mentale gezondheid. Onderzoek toont aan dat in een woonomgeving met meer groen bewoners onder andere minder angststoornissen, ADHD-klachten, diabetes en migraine hebben. Groen in de directe omgeving houdt de kwaliteit van leven hoog. We willen dan ook de komende jaren onze woonomgeving groener maken en houden.
- 41 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : g e z o n d h e i d
Beleidspunten gezondheid
4. B e l e i d p e r t h e m a : g e z o n d h e i d
Hondentoiletten en hondenravotveldjes. Meer groene wandel- en fietsroutes voor bewoners en bezoekers. De natuurgebieden in ons buitengebied nodigen uit tot heerlijke wandel- en fietstochten. We verbinden de routes in het buitengebied met groene routes door de bebouwde kom of richten bestaande wandel- en fietsroutes groener in, zodat je vanaf de voordeur groen kan recreëren.
Alle hondenbezitters binnen de bebouwde kom kunnen hun hond binnen een afstand van 500 meter van de woning uitlaten. Daarvoor heeft de gemeente hondentoiletten en ravotveldjes ingericht. Op de hondentoiletten en de ravotveldjes mogen honden loslopen, in de rest van de bebouwde kom moeten ze worden aangelijnd. Zie ook het hondenbeleid van de gemeente Vught in bijlage 9.
- 42 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : g e z o n d h e i d
Actiepunten gezondheid • Waar bewoners buurttuinen en voedselbossen willen opzetten ondersteunen we ze. • We brengen in kaart waar weinig uitzicht op groen is en waar(mee) het aangevuld kan worden. • We zorgen dat iedere inwoner binnen de bebouwde kom zijn/haar hond binnen 500 meter van de woning kan uitlaten.
- 43 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: identiteit
De groene missie van de gemeente wordt uitgesplitst in een aantal actuele thema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit, gezondheid en samenwerking. In hoofdstuk 4 werken we deze thema’s uit in strategische beleidspunten en acties voor de komende jaren.
Identiteit Identiteit is dat wat iemand of iets uniek maakt. Voor een dorp zijn dat de bijzondere gebouwen zoals kerken of raadhuizen, de manier waarop de straten lopen, de groene structuren en misschien het unieke dialect van de bewoners. Voor het omringende landschap zijn dat de natuurlijke elementen, zoals de bodem, de planten en dieren die er leven en de aanwezigheid van water. Vught, Helvoirt en Cromvoirt hebben een heel eigen identiteit. Het omringende landschap bestaat uit veel gebieden met elk hun eigen karakter. Door ons bewust te zijn van het unieke hiervan kunnen we ervoor zorgen dat gemeente Vught een prachtige plek blijft voor iedereen die hier woont of de gemeente bezoekt.
Identiteit op de kaart De gemeente Vught heeft een schat aan groen erfgoed. Dat bestaat onder meer uit: • bomenlanen • tuinen • parken • landgoederen • begraafplaatsen • verdedigingswerken zoals de lunetten en forten • houtwallen • (hakhout-)bossen • monumentale bomen (bomen van een bijzondere/zeldzame soort of bomen die ouder zijn dan tachtig jaar) Groen erfgoed verandert in de loop van de tijd. Er komen bijvoorbeeld monumentale bomen bij of er wordt een nieuw gebied als monumentaal benoemd. Het erfgoed wordt bijgehouden op een online kaart. Ook houdt de gemeente Vught zelf een Groene Kaart bij in het gisportal, waarop de groene elementen met hun status zijn weergegeven.
- 44 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Onze strategie: Ons openbaar groen werkt mee aan het behoud en de versterking van onze eigen identiteit, door:
Groene verblijfruimtes hoogwaardig in te richten, zodat ze een grote belevingswaarde voor de gebruiker hebben. Verblijfsruimtes in het groen richten we in met het oog op de toekomst. Het zijn gezonde, klimaatadaptieve plekken en de beleving van het groen is op deze plekken belangrijk. We nemen bij de inrichting van groene verblijfsruimtes de zintuigen zien, horen en ruiken mee.
Ieder dorp zijn eigen identiteit te geven door de kenmerken van het omliggende landschap en de plaatselijke cultuurhistorie te gebruiken en te versterken. Hoewel Vught, Helvoirt en Cromvoirt in dezelfde gemeente liggen, zijn de kenmerken van de dorpen niet hetzelfde. Door geschiedenis, inwoners en functies heeft ieder dorp zijn eigen inrichting binnen én buiten de bebouwde kom. Het eigen gezicht van de dorpen willen we koesteren, behouden en versterken door bij (her)inrichtingen te ontwerpen met de specifieke kenmerken.
De groenstructuren aan te laten sluiten bij de stedenbouwkundige en landschappelijke opbouw van onze gemeente. Wanneer het openbaar groen de structuur van de bebouwing en het landschap versterkt, is de openbare ruimte prettig, herkenbaar en begrijpelijk. Mensen voelen zich er thuis en oriënteren zich gemakkelijk. Bovendien sluiten de structuren dan goed op elkaar en op de natuurgebieden aan, zodat er groene doorgangen voor dieren ontstaan.
- 45 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: identiteit
Beleidspunten identiteit
4. Beleid per thema: identiteit
Kleine groene plekken in te richten met karakteristieke, herkenbare toekomstbomen die monumentaal mogen worden. Monumentale bomen hebben een grote belevingswaarde en dragen veel bij aan identiteit en beleving. We koesteren en beschermen ze. We moeten er ook voor zorgen dat er over honderd jaar nog monumentale bomen in de gemeente staan. Daarom gaan we op zoek naar plekken die we groen inrichten met karakteristieke bomen die we beschermen om oud te worden.
In onze groene ruimte kwaliteit en kleinschaligheid te creëren voor bezoekers van onze gemeente ten behoeve van recreatie. Bezoekers van onze gemeente waarderen het groene karakter. We willen hen faciliteren door mooie groene ruimtes te maken waarin het fijn recreëren is. Bijvoorbeeld met wandelpaden door het groen, picknickveldjes of terrassen onder de bomen.
Bij (ruimtelijke) ontwikkelingen rekening houden met groen erfgoed en dat op een goede manier inpassen. Nieuwe ontwikkelingen mogen niet ten koste gaan van bestaand groen erfgoed. Als groen erfgoed in het gebied van de nieuwe ontwikkelingen ligt, wordt het erfgoed behouden en op een goede manier ingepast.
- 46 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: identiteit
Actiepunten identiteit • We richten groene verblijfsruimtes in met een hoge belevingswaarde door gebruik te maken van zintuigelijke beleving (zien, horen en ruiken) en de persoonlijke of gezamenlijke historie van plekken of specifieke beplanting (bijvoorbeeld herdenkingsbomen). • We zetten de karakteristieke kenmerken van onze dorpen op een rij en gebruiken die bij (her)inrichtingen en ontwikkelingen. • We brengen de stedenbouwkundige en landschappelijke structuur in kaart en haken daarop aan bij (her) inrichtingen en ontwikkelingen. • We gaan op zoek naar plekken die we groen inrichten met karakteristieke bomen die de bescherming krijgen om oud te worden. • We zoeken naar kansen voor mooie, groene plekken voor recreanten.
- 47 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: samenwerking
De groene missie van de gemeente wordt uitgesplitst in een aantal actuele thema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit, gezondheid en samenwerking. In hoofdstuk 4 werken we deze thema’s uit in strategische beleidspunten en acties voor de komende jaren.
Samenwerking Bewoners van onze gemeente zijn de beste ervaringsdeskundigen van ons openbaar groen. Met hun inbreng, ideeën en ervaringen kan de gemeente een betere openbare ruimte realiseren met een hogere kwaliteit en betere functionaliteit. Wij betrekken onze bewoners daarom graag bij (her)inrichtingsplannen, nieuwe ontwikkelingen, samen aanleggen en beheren, meepraten en/of meebeslissen. Zo wordt gemeente Vught mooier, gezonder en beter ingericht voor onze toekomstige generaties.
- 48 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Onze strategie: We werken samen met onze bewoners om de inrichting en het beheer van ons groen meer leefbaar en toekomstbestendig te maken, door:
Bij de inrichting van het openbaar groen rekening te houden met de behoefte van onze bewoners. Bij (her)inrichting van de openbare ruimte willen we ervoor zorgen dat wensen van omwonenden waar mogelijk worden meegenomen. Daarvoor inventariseren we vooraf wat die wensen zijn.
Waar initiatief ontstaat het groen samen met onze bewoners te beheren. Het openbaar groen is allang niet meer uitsluitend een gemeentezaak. Het komt steeds vaker voor dat bewoners actief willen meedoen en meebeheren. We faciliteren dit als groepjes bewoners het beheer over een deel willen overnemen, zodat de voortgang in het beheer veilig wordt gesteld. Ook faciliteren we ideeën rondom geveltuintjes.
Elk jaar voorlichting te blijven geven over groen op alle basisscholen in de gemeente. Wanneer we onze jonge inwoners leren wat groen doet en hoe belangrijk het is voor mensen, helpen we mee aan een toekomstige ‘groene’ generatie. Onze groenmensen komen daarvoor nu al jaarlijks langs bij alle basisscholen in de gemeente. Dit willen we blijven doen.
- 49 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : s a m e n w e r k i n g
Beleidspunten samenwerking
4. Beleid per thema: samenwerking
Open te staan voor eigen initiatieven van bewoners in hun straat of buurt. Wanneer we de verschillende mogelijkheden voor groeninrichting in een straat of buurt op papier zetten en dit delen met de omwonenden, worden de ideeën en mogelijkheden vaak aangevuld of uitgebreid. Dan ontstaat er een gezamenlijke verantwoordelijkheid en heeft een groeninrichting veel meer kans van slagen.
Vooraf te communiceren over (her) inrichtingen en ontwikkelingen in het openbaar groen. Bij (her)inrichtingen van het openbaar groen laten we onze bewoners van tevoren weten welke werkzaamheden wanneer gepland zijn.
Bij kleine ingrepen omwonenden actief te betrekken bij de inrichting van het openbaar groen. Bij een groene aankleding van een buurt of straat worden omwonenden graag actief betrokken. Het planten of meebeheren van groen geeft verantwoordelijkheid voor de eigen omgeving en een positieve band met de gemeente.
- 50 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. B e l e i d p e r t h e m a : s a m e n w e r k i n g
Actiepunten samenwerking • Om samen te werken heeft de gemeente een stappenplan opgesteld voor participatie. Hierin staat wanneer een participatieplan nodig is en wie dit moet maken. In bijlage 8 vindt u het stappenplan.
Bij grote ontwikkelingen inwoners en andere belanghebbenden te betrekken. Wanneer er grote ontwikkelingen in de openbare ruimte op stapel staan, betrekken we alle belanghebbenden in de planvormingsfase.
- 51 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d
Bomen zijn de meest waardevolle elementen in het openbaar groen door hun omvang en de hoge leeftijden die ze kunnen bereiken, soms wel honderd jaar of ouder. Ze hebben veel verschillende functies en voordelen voor mensen en dieren:
• Bomen geven beleving, uitstraling en oriëntatie in de straten. • Bomen zorgen voor zuivere lucht en zuurstof: in straten met bomen is de hoeveelheid fijnstof 60% minder dan in straten zonder bomen. • Bomen houden water vast in de bodem en verkoelen door verdamping: één volwassen boom verwerkt jaarlijks gemiddeld honderdduizend liter regenwater. • Bomen geven schaduw: één volwassen boom geeft net zoveel koeling als tien kamerairconditioners. • Bomen zijn waardevol als voedselbron en beschutting voor verschillende diersoorten. • Bomen verbinden groengebieden in het buitengebied met de bebouwde omgeving en dragen daarmee bij aan de ecologische kwaliteit.
• Bomen zorgen voor beschutting: de windsnelheid wordt tot wel 40% verminderd. • Bomen zorgen voor veiliger rijgedrag én minder criminaliteit. Een volwassen boom in de bebouwde omgeving vertegenwoordigt door deze positieve effecten en jarenlange begeleiding van beheerders een hoge financiële waarde. Gemeente Vught is dan ook zuinig op haar bomenbestand.
3. monumentale bomen Deze drie categorieën vallen onder de vergunningsplicht. Alle bomen die een stamdiameter hebben van minder dan dertig centimeter zijn niet vergunningsplichtig. Maar staan deze bomen in waardevolle houtopstanden, dan zijn ze wel vergunningsplichtig. Waardevolle houtopstanden zijn bijvoorbeeld parken, landgoederen en beschermde dorpsgezichten. Instandhouding waardevol bomenbestand
De gemeente Vught heeft drie categorieën beschermde bomen: 1. gemeentelijke bomen 2. waardevolle bomen
De gemeente heeft verschillende instrumenten om de kwantiteit en kwaliteit van het bomenbestand op peil te houden. In bijlage 5 Instrumentarium vindt u deze instrumenten.
- 52 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d
Is er voldoende ondergrondse en bovengrondse ruimte voor een boom?
Nieuwe categorie nietvergunningsplichtig In deze Groenvisie voegt de gemeente een categorie toe die niet beschermd en dus niet vergunningsplichtig is. Dit worden bomen die we op plaatsen planten die niet optimaal zijn voor bomen. Dat zijn bijvoorbeeld plaatsen waar de bomen niet volwassen kunnen worden, omdat ze niet de juiste groeiomstandigheden kunnen krijgen. Of plaatsen die tijdelijk worden ingericht als groenplekken, maar waar na een bepaalde periode bebouwing op komt. Dat betekent dat ze gekapt moeten worden als de bouw begint of als ze een bepaalde leeftijd hebben en niet meer verder willen groeien. Op deze manier kunnen we ieder plekje benutten zonder het risico dat de boom bij uitvoering van andere plannen of bij problemen niet verwijderd kan worden.
Ja
Nee
Krijgt het gebied binnen twintig jaar een nieuwe inrichting?
Is er veel noodzaak om bomen te planten voor schaduw/verkoeling of een ecologische verbinding?
Nee
Ja
Nee
De boom kan worden aangeplant om volwassen te worden.
Is er een andere mogelijkheid om bomen voor een lange levensduur aan te planten? (bijvoorbeeld bomen op daken)
Plant geen bomen aan.
Ja
Nee
Gebruik de andere manier om bomen aan te planten voor een langere levensduur.
Plant bomen aan voor een kortere levensduur (bijvoorbeeld 10 of 20 jaar)
Stroomschema 4: beslisboom bomen planten - 53 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d
Beleidspunten bomenbeleid Onze strategie Wij werken aan een duurzaam bomenbestand door bestaande bomen waar mogelijk te behouden en nieuwe bomen optimale omstandigheden te geven om zo een lange levensduur te garanderen.
We behouden en herstellen boomstructuren en leggen waar mogelijk nieuwe aan. Boomstructuren dragen bij aan de ecologische kwaliteit van Vught, omdat ze waardevol zijn voor diverse diersoorten. Vleermuizen vinden bijvoorbeeld hun weg door te vliegen langs bomenlanen. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat de structuren behouden blijven. Bij uitval van bomen in een structuur planten we nieuwe aan. En we gaan op zoek naar plekken waar we nieuwe boomstructuren kunnen aanleggen.
Alle werkzaamheden in, rond en met bomen moeten voldoen aan de gestandaardiseerde kwaliteitseisen, richtlijnen en normen uit het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen. Het Norminstituut Bomen heeft alle eisen en randvoorwaarden rondom het werken in, met en rond bomen onderzocht en beschreven in het Handboek Bomen. Gemeente Vught volgt de eisen en normen uit dit handboek op.
We streven ernaar om de openbare ruimte zo in te richten dat minimaal 30% ervan bedekt is door boomkronen als die bomen volwassen zijn. Om te zorgen voor een aangenaam klimaat in de bebouwde kom streven ernaar om de openbare ruimte zo in richten dat minimaal dertig procent wordt bedekt door boomkronen van de volwassen bomen. Dit zorgt voor de schaduw en verkoeling die we door de klimaatverandering hard nodig hebben.
- 54 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
We geven monumentale bomen maximale bescherming. Onze monumentale bomen zijn historisch waardevol en dragen bij aan onze identiteit en oriëntatie. Ook voor biodiversiteit, klimaatadaptatie en onze gezondheid zijn oude bomen het meeste waard. Monumentale bomen vinden we niet alleen op gemeentegrond, ook in particuliere tuinen staan monumentale exemplaren. We beschermen al deze bomen maximaal met de strengste eisen. Daarnaast doen we er ook alles aan om onze gemeentelijke monumentale bomen in stand te houden. Dit houdt in dat we meer investeren in beheer en revitalisatie maatregelen. Particulieren met monumentale bomen op hun eigen terein hebben zelf de zorg voor het beheer van die bomen.
We zorgen voor een bomenbestand dat toekomst heeft, door bomen uit alle leeftijdscategorieën te hebben en te houden. Een openbare ruimte waarin veel bomen staan van dezelfde leeftijd is kwetsbaar. Er komt een punt waarop alle bomen in slechts een paar jaar zullen aftakelen en daarmee onveilig worden. Dat betekent dan massale kap en een enorme kaalte. Om dat te voorkomen planten we ieder jaar een paar bomen en halen we dus ook bomen weg. We controleren exemplaren die minder goed worden of minder veilig. Dit is niet altijd te zien aan de buitenkant en dat levert weerstand op bij onze bewoners. We kunnen die weerstand kleiner maken door vooraf uit te leggen waarom kap nodig is.
Bomen hebben onder en boven de grond voldoende ruimte nodig om uit te kunnen groeien tot volwassen exemplaren. In de regel geldt dat wortels van bomen net zo breed uitgroeien als de kronen. Bij een grote boom kan dat al gaan over een cirkel met een diameter van tien of vijftien meter. De druk op de ruimte onder de grond is heel hoog. Er ligt riolering en talloze kabels en leidingen. Bij het werk aan die ondergrondse infrastructuren worden vaak wortels van bomen beschadigd. En daarmee kan de boom instabiel en onveilig worden. We moeten er dus voor zorgen dat bomen een goede groeiplaats krijgen die niet verstoord wordt door graafwerkzaamheden. Wanneer dit echt niet mogelijk is kiezen we er soms voor bomen te planten voor een kortere periode, bijvoorbeeld twintig jaar. Deze bomen zijn niet vergunningsplichtig.
- 55 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d
Bij aanplant van nieuwe bomen richten we de groeiplaatsen zo in dat de bomen volwassen en oud kunnen worden. Wanneer de groeiplaats te klein is, maken we een bewuste keuze of we bomen voor een kortere levensduur aanplanten.
5. B o m e n b e l e i d
Bij acuut onveilige situaties mag onze beleidsmedewerker groen opdracht geven tot noodkap.
We lichten onze inwoners in over het voorpootrecht. Op het grondgebied van de gemeente Vught geldt een oud voorpootrecht: wie eigenaar is van een huis dat grenst aan gemeentegrond, zoals bijvoorbeeld een berm, mag op die grond bomen of struiken planten. Aan dit recht zijn ook plichten gekoppeld en een zorgvuldig omgaan met veiligheid. In bijlage 7 vindt u meer informatie.
Wanneer een acuut onveilige situatie ontstaat, bijvoorbeeld wanneer bomen dreigen om te vallen bij storm, wordt overgegaan tot de procedure ‘noodkap’. Dit omdat een gewone procedure voor een kapvergunning te veel tijd in beslag neemt. Onze beleidsmedewerker groen heeft volmacht om de situatie te beoordelen en te beslissen om de boom te kappen. Omwonenden worden als dat mogelijk is vooraf op de hoogte gesteld. Bezwaar maken vooraf aan de noodkap is niet mogelijk. Bezwaar achteraf is wel mogelijk door een bezwaarschrift binnen zes weken in te dienen. Noodkap moet daarom worden gemotiveerd en gedocumenteerd met bewijslast, zoals bijvoorbeeld foto’s van de situatie voor de kap.
Bomen worden nooit gekapt omdat: • bewoners zonnepanelen hebben of willen; • er ongedierte in zit, zoals luis of eikenprocessierups; • omdat ze subjectieve last veroorzaken, zoals vallend blad. Bomen zijn voor alle inwoners van de gemeente belangrijk, omdat ze ons een betere leefomgeving geven. Soms hebben één of een paar personen de wens om de bomen in hun straat te kappen, omdat ze er nadeel van hebben. Die nadelen voor een paar personen zijn minder belangrijk dan alle voordelen die we allemaal hebben van bomen. Alleen ontoelaatbare hinder of een gevaarlijke situatie kan een reden zijn voor het kappen van een boom. Bomen kunnen door schaduwwerking het rendement van zonnepanelen verminderen. De gemeente kapt om deze reden echter geen bomen. Structuur- en beeldbepalend groen wordt bij reconstructies vervangen, ook als dit nieuwe groen zonnepanelen belemmert of blijft belemmeren.
- 56 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d Wanneer bomen als gevolg van reconstructie, ziekte, schade of andere oorzaken verdwijnen, wordt een gelijk aantal bomen teruggeplant. Terugplanten gebeurt bij voorkeur op dezelfde locatie. De bomen moeten echter wel uit kunnen groeien tot kwalitatief hoogwaardige bomen. Op de lange termijn hebben vijf bomen die volledig uit kunnen groeien een veel hogere belevingsen ecologische waarde dan tien bomen die het gewenste eindbeeld nooit bereiken. Wanneer (volledige) herplant op dezelfde locatie niet mogelijk is, wordt gezocht naar alternatieve locaties om (de resterende) bomen aan te planten.
Bomen die uit een laanstructuur wegvallen worden ingeboet (aanplant nieuwe boom). Wanneer bomen uit een laan wegvallen door ziekte of schade worden ze een op een vervangen. Dat mag ook vervanging zijn door een andere soort. Maar als de bomen in de laan een diameter hebben van meer dan vijftig centimeter, dragen de nieuwe bomen die veel dunner zijn nog maar beperkt bij aan het laanbeeld. Door uitval van volwassen bomen verdwijnt op den duur dus het laanbeeld. Onze richtlijn is dat wanneer veertig tot zestig procent van de bomen in een laan is verdwenen, een nieuwe structuur wordt aangeplant. Voor iedere situatie wordt een afweging gemaakt.
- 57 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d
Actiepunten bomenbeleid • We inventariseren bestaande boomstructuren, herstellen ze waar nodig en zoeken naar plekken voor nieuwe boomstructuren. • We bekijken welk deel van de openbare ruimte al bedekt is met 30% volwassen boomkronen en welk deel nog moet worden gerealiseerd. • We maken een plan om ervoor te zorgen dat in onze openbare ruimte bomen van alle leeftijden staan en blijven staan door continue verjonging. • Bij nieuwe projecten en herinrichtingen brengen we in kaart waar we goede groeiplaatsen kunnen realiseren en waar we moeten kiezen voor een kortere levensduur van bomen. • We lichten onze inwoners in over het voorpootrecht.
- 58 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
5. B o m e n b e l e i d - 59 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
6. B e h e e r
De gemeente is verantwoordelijk voor de staat van het openbaar groen. Onze beheerploeg trekt er dagelijks op uit om met vakkennis ervoor te zorgen dat het groen schoon, heel en veilig blijft.
Beeldkwaliteit Het onderhoud van het openbaar groen wordt uitgevoerd op basis van beeldnormen. Per beheergroep is het beeld dat de eigen dienst of aannemer met het beheer moet bereiken vastgelegd. En per beeld zijn normen beschreven waaraan het beeld moet voldoen, zoals de bedekkingsgraad met onkruid of de minimale en maximale lengte van gazongras. In Vught wordt gewerkt met de kwaliteitscatalogus van de CROW (2013). In de beheercatalogus zijn drie onderhoudsniveaus opgenomen die in de openbare ruimte toegepast kunnen worden:
Onkruid wordt verwijderd, gazons gemaaid, struiken gesnoeid en bomen beoordeeld op gezondheid en veiligheid. In de afgelopen jaren is het beheer van het openbaar groen langzaam veranderd. We zijn ons bewuster geworden wat er nodig is om te beheren voor de biodiversiteit. We zijn bijvoorbeeld minder vaak gaan maaien, wat te zien is in de bloeiende bermen en graslanden. Het beheer van de openbare ruimte is dus geen statisch werk, we leren steeds bij. En naarmate we meer leren verandert het beeld buiten naar een omgeving met steeds meer waarde voor mens, dier en plant. In de groenvisie zijn alleen de belangrijkste beleidspunten van het beheer opgenomen. Verdere uitwerking van het beheer en uitwerking in de contracten met de aannemers die voor ons het onderhoud uitvoeren vindt u in het meest actuele groenbeheerplan.
gunstige aanbesteding voert de aannemer in de gehele gemeente de mechanische werkzaamheden (bijvoorbeeld snoei hagen en randen) uit op niveau A (2015). De overige werkzaamheden (onder andere onkruidbeheersing) worden in centra en het Stadhouderspark uitgevoerd op niveau A, overige locaties binnen de bebouwde kom op niveau B en in het buitengebied op niveau C. Als het werk opnieuw in de markt wordt gezet, wordt opnieuw het te realiseren kwaliteitsniveau bepaald.
Algemene uitgangspunten voor het groenbeheer Geen gebruik chemische middelen
A Intensief
Gericht op het behouden van de maximaal esthetische en architectonische waarde met een optimaal verzorgd beeld en het uitsluiten van afwijkingen en natuurlijke processen.
B Standaard
Gericht op het realiseren van een net beeld waarbij afwijkingen en natuurlijke processen beperkt kunnen voorkomen.
C Extensief
Gericht op een acceptabel beeld waarin natuurwaarden en –processen een meerwaarde geven.
Voor het bestrijden van onkruiden in beplanting en op verharding maakt de gemeente Vught geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Gedragscode flora en fauna
Om invulling te geven aan de flora- en faunawet werkt de gemeente bij het onderhoud van het openbaar groen volgens de gedragscode voor bestendig beheer. Hiermee wordt bij het onderhoud bewust rekening gehouden met de aanwezigheid van flora en fauna. De aanwezige flora en fauna zijn voor zover bekend vastgelegd op de Natuurwaardenkaart. Deze wordt geraadpleegd voordat werkzaamheden worden uitgevoerd. Reconstructie groenvoorzieningen
De gemeente Vught hanteert als minimum kwaliteitsniveau B Standaard. Als gevolg van een
Jaarlijks wordt door inboet (aanvullen bestaande beplanting) en vervanging van verouderde
- 60 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
6. B e h e e r
beplanting de kwaliteit van de beplanting op het gewenste niveau gebracht. In het MOR is hiervoor budget gereserveerd. Bosbeheer
Voor het bosbeheer hanteert gemeente Vught de volgende uitgangspunten: • Recreatie en natuur zijn de belangrijkste functies van de bossen. • De bosgebieden dienen goed toegankelijk te zijn voor recreanten. • De houtopbrengsten dragen bij aan de financiering van het beheer. Vooral in het gebied rond de IJzeren Man wordt intensief gerecreëerd. Om de bovengenoemde functies optimaal te kunnen ontwikkelen zijn rond de IJzeren Man in het bos zoneringen aangebracht, waarin natuur, recreatie en andere functies per gebied accenten krijgen in verhouding tot de (potentieel aanwezige) kwaliteiten. Voor de overige bosgebieden geldt een multifunctionele doelstelling (natuur, recreatie en houtproductie). De diverse functies worden gecombineerd en belangen tegen elkaar afgewogen. Dood hout is bijvoorbeeld van wezenlijk belang voor een gezond natuurlijk bosecosysteem. In natuurlijke bossen bestaat minimaal tien procent van het organisch materiaal uit dood hout. Daarom wordt niet in alle gevallen hout afgevoerd in het kader van de houtproductie, maar wordt hout soms bewust niet afgevoerd. In het bosgebied Kraaijengat kan het accent meer op natuur gelegd worden.
- 61 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
6. B e h e e r
Beleidspunten beheer Onze strategie: We beheren het openbaar groen ten behoeve van een functionele en waardevolle omgeving op basis van biodiversiteit, klimaat, gezondheid, identiteit en samenwerking.
Wij werken onze (groene) data continu bij, zodat we weten waar de knelpunten ontstaan en we passen ons beheer hierop aan. Het aansturen van de mensen die het beheer uitvoeren gebeurt onder meer aan de hand van digitale gegevens over bomen, plantvakken, maaibeheer, et cetera. Om goed beheer te kunnen uitvoeren, moeten die gegevens actueel zijn. Daarom doen we ons best om onze data op orde te houden.
Het openbaar groen wordt op CROWniveau A onderhouden, als: • de gebruiksdruk hoog is (bv. centrumgebieden en hoofdverkeerswegen); • de gebieden een representatieve uitstraling moeten hebben (bv. dorpsentrees, begraafplaatsen, wijkentrees); • het een voorbeeldfunctie vervult (bv. speelterreinen en openbare gebouwen). Bij het beheer volgens CROW-niveau A wordt gekeken naar het beeld. Het moet goed schoon en technisch goed in orde zijn. Dit is onder andere te zien in: √ weinig onkruidgroei; √ langer gras rondom obstakels, zoals bomen en lantaarnpalen, wordt regelmatig bijgehouden; √ nauwelijks maairesten op het gazon; √ weinig zwerfafval; √ plantvakken hebben geen gaten.
Het openbaar groen wordt op CROWniveau B onderhouden, als: • de gebruiksdruk lager is (bv. parken en bermen); • er een directe relatie met het landelijk gebied is om zo een overgang naar het landschap te creëren. Bij het beheer volgens CROW-niveau B wordt gekeken naar het beeld. Het moet voldoende schoon, heel en veilig zijn. Dit is onder andere te zien in: √ een beperkte mate van onkruidgroei; √ langer gras rondom obstakels, zoals bomen en lantaarnpalen bij het maaien; √ hier en daar maairesten op het gazon; √ beperkt zwerfafval.
- 62 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
6. B e h e e r
Actiepunten beheer
• De digitale gegevens over het openbaar groen bijwerken en bijhouden. • In kaart brengen welke gebieden op CROW-niveau A worden onderhouden en welke op niveau B.
Bij beheer dat als doel heeft om de biodiversiteit te versterken of meer klimaatadaptief te zijn wijken we af van de beeldkwaliteit.
• Bepalen welke gebieden een aangepast beheer krijgen om de biodiversiteit te versterken.
Bij het beheer van de openbare ruimte willen we keuzes kunnen maken om maatregelen te nemen voor de thema’s biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid of identiteit. Bijvoorbeeld het gras rondom obstakels als palen en bomen maar één keer per jaar maaien, zodat het rustplaatsen zijn voor dieren. In die gevallen wijken we dus af van CROW-niveau A of B. Ook keuzes voor klimaatadaptatie kunnen afwijken van de beeldkwaliteit. Bijvoorbeeld het laten liggen van herfstblad om de bodem en daarmee de wateropname te verbeteren. Bij afwijkingen van de beheerniveaus gaat veiligheid wel altijd voorop.
• Jaarlijks een monitoring zwerfafval uitvoeren volgens de CROW-beeldmeetlatten.
- 63 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Geschat budget
Financiering
Hele gemeente
Renovatie van groenstructuren in kaart brengen.
incidenteel
€ 20.000,-
eenmalige plankosten
Hele gemeente
De groenstructuren renoveren.
incidenteel
Afhankelijk van hoeveelheid
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Bijhouden groene kaart/groenstructuurkaart.
structureel
€ 4.000,per jaar
regulier beheerbudget
Hele gemeente
Nieuwe plekken groen inrichten met karakteristieke bomen die de bescherming krijgen om oud te worden.
incidenteel
€ 25.000,-
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Ervoor zorgen dat in de openbare ruimte bomen van alle leeftijden staan door continue verjonging.
structureel
€25.000 per jaar
regulier inrichtingsbudget
Hele gemeente
Opstellen lijst van gebiedseigen soorten plus lijst met klimaatadaptieve soorten die dicht bij de gebiedseigen soorten liggen.
incidenteel
€ 3.000,-
eenmalige plankosten
Hele gemeente
Beheerplan maken voor de doelsoorten die in de Startnotitie Biodiversiteit zijn vastgesteld.
incidenteel
€25.000,-
eenmalig beheerbudget
Hele gemeente
Actieplan maken om bewoners voor te lichten over het ‘rommelig’ beeld dat kan ontstaan door ecologisch beheer en het actieplan uitvoeren.
incidenteel
€20.000
eenmalig beheerbudget
Hele gemeente
Bepalen welke oevers een natuurvriendelijke inrichting kunnen krijgen en die inrichting aanpassen.
incidenteel
Afhankelijk van lengte oever
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Systeem uitwerken waarmee de biodiversiteit in onze gemeente te meten is.
incidenteel
€15.000
eenmalig beheerbudget
Plaats
Beschrijving
Incidenteel of structureel
Geeft invulling aan de actie uit het coalitieakkoord
Thema
Groenstructuur Biodiversiteit
7 Financiën
Om de actiepunten uit dit groenbeleidsplan uit te kunnen voeren is budget nodig. In onderstaand schema zijn de actiepunten uit deze groenvisie opgenomen met daaraan gekoppeld het geschatte budget. Deze schattingen zijn gemaakt met het prijspeil van 2023 en moeten jaarlijks geïndexeerd worden.
√ We geven als gemeente het goede voorbeeld op het gebied van energie, klimaat en groen.
√ We versterken natuur en landschap en stimuleren biodiversiteit.
- 64 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Incidenteel of structureel
Geschat budget
Financiering
Prioritering van hete plekken maken en mogelijkheden zoeken om te verkoelen.
incidenteel
€15.000
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Prioritering van plekken met wateroverlast maken en mogelijkheden zoeken om die te verminderen.
incidenteel
€15.000
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Verharding verwijderen op plaatsen waar het overbodig is en daar vergroenen.
incidenteel
€2.500,- per 10 m2
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Bomen aanplanten op plaatsen waar dit mogelijk is. Ook tijdelijke locaties zoeken en beplanten (eventueel met bosplantsoen).
als de kans zich voordoet
€30.000 per jaar
regulier inrichtingsbudget
Hele gemeente
In kaart brengen waar weinig uitzicht op groen is en waar(mee) het aangevuld kan worden.
incidenteel
€15.000
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
In kaart brengen waar hondentoiletten/ravotveldjes ontbreken en die waar nodig aanleggen.
incidenteel
€7.500,per plek
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Op plekken waar de openbare ruimte niet voor 30% wordt bedekt door boomkronen bomen planten als dit mogelijk is.
incidenteel
Afhankelijk van de ondergrondse situatie
eenmalig inrichtingsbudget
Hele gemeente
Groene verblijfruimtes inrichten met een hoge belevingswaarde en/of bijzondere beplanting (bv. herdenkingsbomen).
incidenteel
€10.000 per verblijfsruimte
eenmalig inrichtingsbudget
- 65 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
7 Financiën
Beschrijving
Hele gemeente
Plaats
Geeft invulling aan de actie uit het coalitieakkoord
Thema
Klimaatadaptatie Gezondheid
√ We zorgen voor voldoende spelzones, beweegroutes en plekken met beweegelementen. √ We beschermen ons erfgoed en maken het beter zichtbaar en beleefbaar.
Identiteit
√ Actualiseren nota Groenbeleid. √ Richtlijnen voor groenere inrichting. √ Bomenkansenkaart opstellen. √ Meer aandacht biodiversiteit. √ Stimuleren inwoners en ondernemers tot uitvoeren van klimaatmaatregelen.
B i j l a g e 1: v e r k l a r e n d e w o o r d e n l i j s t
Barrière
Hindernis/iets dat in de weg zit.
Beeldkwaliteit
De kwaliteit wordt gemeten naar hoe het eruit ziet.
Beheer
Het groen onderhouden en verzorgen.
Belanghebbende(n)
Een persoon of een groep personen die belangen heeft bij een bepaald onderwerp.
Bodemleven
Alle organismen in de bodem.
Bomenbestand
Een document waarin alle bomen staan die in het bezit van de gemeente zijn.
Boomkroon
Het deel van de boom met takken (en bladeren), dus de boom zonder de takvrije stam).
Boom 1e grootte
Volwassen boom met een hoogte hoger dan twaalf meter.
Boom 2e grootte
Volwassen boom met een hoogte tussen de zes en twaalf meter.
Boom 3e grootte
Volwassen boom met een hoogte lager dan zes meter.
Cultuurhistorisch
De geschiedenis van alles wat door mensen is gedaan en gemaakt.
Doelsoort
Een bepaalde soort waarvan het behoud, het herstel of de terugkeer als een doelstelling van het natuurbehoud wordt gezien.
Ecologie
Een wetenschap die onderzoekt hoe planten en dieren in verhouding staan tot hun omgeving en tot elkaar.
Gebiedseigen
Van nature in het gebied thuis horend.
Gestelwortel
Dikke wortel van een boom die zorgt dat de boom stabiel blijft. Ook wel ankerwortel genoemd.
Groenareaal
Het oppervlakte aan groen.
Groenfonds
Geld dat apart wordt gezet voor een bepaald doel. Bij een groenfonds is het geld om openbaar groen mee aan te leggen.
Groenstructuur
De optelsom van alle groene onderdelen in een gemeente of dorpskern.
Heesters
Sierlijke struiken, vaak met mooie bloemen en vruchten, zoals een hortensia (Hydrangea), sneeuwbal (Viburnum) en bottelroos (Rosa rugosa).
Hittestress
Ongemakken door (aanhoudende) hitte, zoals niet goed kunnen slapen of je niet lekker voelen omdat je het (te) warm hebt.
Hoogwaardig
Van hele goede kwaliteit.
Houtopstand
Een groep bomen en/of struiken die tien hectare of meer groot is. Of rijen bomen met meer dan twintig bomen.
Houtwal
Een langwerpige heuvel met bomen en struiken.
Inboet
Het aanplanten van een nieuwe boom als de boom die op die plek stond is doodgegaan en/of gekapt.
Inheems
Planten en dieren die thuishoren in het land.
Kleinschalig
Klein van opzet/niet zo uitgebreid.
Klimaatverandering
De verandering van het weer of klimaat.
Landgoed
Een groot stuk grond buiten de bebouwde kom met een gebouw, zoals een landhuis, kasteel of grote boerderij. Vaak zijn er mooie tuinen of parken aangelegd.
Landschapselement
Bouwsteen van het landschap, meerdere landschapselementen vormen de structuur van het landschap. Denk hierbij aan een houtwal, vrijstaande boom, poel en boomgaard, maar ook een kerktoren, weg, sloot of dijk.
- 66 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
De omgeving waarin een plant, dier of mens leeft.
Rietkraag
Een strook riet langs de oever.
Meijerij van ‘s-Hertogenbosch
Een landstreek in het oosten van Noord-Brabant.
Ringdijk
Een dijk die rondom een bepaald gebied ligt.
Solitaire bomen
Missie
Wat je moet doen om je doel te bereiken.
Bomen die helemaal vrij staan en hierdoor de ruimte hebben om volledig uit te groeien.
Monumentale lanen
Bomenlanen van een bijzondere/zeldzame soort of bomenlanen die ouder zijn dan tachtig jaar.
Sortiment
Natuurontwikkeling
Alle maatregelen die voorwaarden scheppen voor het herstel van de natuur in een gebied of voor de ontwikkeling van nieuwe natuur.
De verscheidenheid aan rassen en soorten. Sortiment gaat over levende organismen in tegenstelling tot assortiment (de verzameling aan niet levende artikelen).
Strategie
De dingen die je moet doen voor je missie.
Stroomdal
Dal waardoor een beek, rivier of ander water stroomt.
Subsidie
Vergoedingen van de overheid voor bepaalde maatregelen.
Toekomstboom
Een boom die de juiste omstandigheden krijgt om oud te kunnen worden.
Vergunningsplicht
De plicht om ergens een vergunning voor aan te vragen.
Visie
De doelen die je wilt bereiken in de toekomst.
Voedselbos
Een door mensen ontworpen en aangelegd bos, met bomen, struiken en planten die allemaal voedsel produceren.
Zandgronden
Bodems die voor minimaal 50% uit zand bestaan.
Zandlandschap
Een landschap met een bodem van minimaal 50 % zand, dat bestaat uit hogere en lagere delen (stuwwallen, dekzandruggen, beekdalen en dekzandlaagten).
Zandverstuivingen
Zand dat wordt verstoven door de wind op zandvlaktes waar niets groeit.
Zandwinning
Het weghalen van zand uit de bodem.
Natuurvriendelijke oeverEen langzame overgang van land naar water door middel van een flauwe helling. Zo ontstaan vochtige en natte stroken waar oeverplanten, amfibieën, insecten (en andere dieren) van profiteren. Ondergrondse constructies
Alle bouwwerken onder de grond, bijvoorbeeld tunnels, riolering, kabels en leidingen en duikers.
Openbare ruimte
De ruimte die openbaar is voor iedereen. Dat kan buiten (bijvoorbeeld een plein, park of straat) of binnen (bijvoorbeeld een deel van het gemeentehuis, een bibliotheek of een parkeergarage).
Participatie
Het actief meedoen.
Populatie
Groep dieren, planten of andere organismes van dezelfde soort die samenleven in een aaneengesloten gebied.
Populierenlandschap
Een landschap met veel populieren in bijvoorbeeld bossen en wegbeplantingen.
Recreatie
Alle activiteiten die iemand voor zijn plezier doet.
Reststroken
Stroken gemeentegrond die grenzen aan woningen of tuinen.
- 67 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
B i j l a g e 1: v e r k l a r e n d e w o o r d e n l i j s t
Leefomgeving
De beleving van groen, landschap en natuur zijn persoonsgebonden. Daarom is het onvermijdelijk dat sommige criteria wat ruimte laten voor verschillende meningen en een eigen invulling. Onderstaand zijn de uitgangspunten groenstructuur met een toelichting op de verschillende criteria opgenomen.
Natuurwaarden 1 Nationaal Natuurnetwerk
Het Nationaal Natuurnetwerk (voorheen EHS) is een netwerk van natuurgebieden en groene zones. Planten en dieren kunnen zich gemakkelijk van het ene naar het andere gebied verplaatsen. Op plekken waar het netwerk niet doorloopt, legt de provincie nieuwe natuur aan. In Vught maken met name de bosgebieden, de beekdalen en enkele ecologische verbindingszones onderdeel uit van het Nationaal Natuurnetwerk. 2 Ecologische betekenis
Natuurwaarden
De ruimtelijke analyse van het landschap, de stedenbouwkundige structuur en de wegenstructuur vormen de uitgangspunten voor het opstellen van de groenstructuur. Deze uitgangspunten zijn vertaald naar twaalf criteria voor de toekenning van de status van de groenstructuur, die weer zijn onderverdeeld in vier categorieën: 1. natuurwaarden 2. cultuurhistorische waarden 3. esthetische en landschappelijke waarden 4. gebruik Voor deze indeling is een stroomschema opgesteld dat voor elk deel van de groenstructuur kan worden gevolgd. Dit schema is hiernaast en op de volgende pagina afgebeeld.
1 Nationaal Natuurnetwerk
ja
S.B.G.
nee 2 Ecologische betekenis
ja
nee
dooradering
ja
nee
3 Esdorpenstructuur
Cultuurhistrorische waarden
B i j l a g e 2: c r i t e r i a v o o r s tat u s
Criteria voor status
ja
nee
B.B.G.
spinnenwebstructuur
ja
nee
4 Landgoederenstructuur
ja
nee
hoofdweg
ja
S.B.G. B.B.G.
ja
S.B.G.
ja
S.B.G.
nee 6 Lunetten nee volgende pagina S.B.G = structuurbepalend groen B.B.G. = beelbepalend groen
Stroomschema 5: criteria voor de status van de goenstructuur
- 68 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
S.B.G. B.B.G.
nee
5 Kampenlandschap
S.B.G.
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
ja
nee 8 Entrees
hoofdweg
ja
nee
S.B.G. B.B.G.
ja
B.B.G.
ja
B.B.G.
nee 9 Groot ruimtelijk belang
Cultuurhistorische waarden
nee
3 Esdorpenstructuur
10 Gebruik door heel Vught
ja
S.B.G.
ja
B.B.G.
ja
B.B.G.
Gebruik
nee 11 Speelplek nee 12 Hondenuitlaatplaats nee
Het landschap van de gemeente Vught valt onder een esdorpenlandschap. Op de hogere zandgronden ontstonden vroeger nederzettingen met eromheen een landschap van bolle akkers, heidegebieden en hooilanden. Vanuit de nederzettingen naar de omliggende gebiedsdelen ontstonden paden en landweggetjes die de contouren van de ondergrond volgden. Deze uitwaaierende patronen zijn kenmerkend voor het esdorpenlandschap. Ze zijn vaak herkenbaar in het huidige stratenpatroon binnen en buiten de dorpskernen. Vaak is oude beplanting van bijvoorbeeld eiken aanwezig. Historische wegen die behoren tot het patroon van wegen die uitwaaieren vanuit het centrum zijn structuurbepalend groen. De overige historische wegen zijn beeldbepalend groen. 4 Landgoederenstructuur
Binnen Vught liggen veel landgoederen en buitenplaatsen. Deze landgoederen werden vroeger ingericht met lanen, parken, vijverpartijen en andere mooie groenelementen. Veel van deze structuren zijn nog herkenbaar in het stedelijk gebied van Vught. Ze dragen sterk bij aan het
Overig groen
- 69 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
B i j l a g e 2: c r i t e r i a v o o r s tat u s
Estethische en landschappelijke waarden
7 Laan of bomenrij
Naast het Nationaal Natuurnetwerk zijn vele andere groenelementen aanwezig met een ecologische betekenis. Er kan sprake zijn van een ecologische betekenis als in een groenelement een populatie van een bedreigde of zeldzame soort leeft (overeenkomstig de flora- en faunawet), als het een landschappelijk waardevolle beplanting betreft of als het een verbinding is tussen deze gebieden. Op de groenstructuurkaart is binnen de kern Vught een groenblauwe dooradering aangegeven. Deze behoort tot het structuurbepalend groen. Overig groen dat een ecologische betekenis heeft, wordt tot het beeldbepalend groen gerekend.
B i j l a g e 2: c r i t e r i a v o o r s tat u s
karakter. Wanneer dit het geval is behoort het object tot het structuurbepalend groen. 5 Kampenlandschap
Rondom Cromvoirt en ten zuiden van Vught komt een ander type landschap voor: het kampenlandschap. Dit landschap bestaat uit kleine akkertjes met veel singels en houtwallen eromheen. Zo is een aantrekkelijk halfopen coulisselandschap ontstaan, dat daarom thuishoort bij structuurbepalend groen. De houtwallen zijn voor een groot deel verloren gegaan, waardoor dit landschapstype nu minder beleefbaar is. 6 Lunetten
In en rond Vught zijn verschillende restanten van vroegere verdedigingswerken aanwezig. Deze lunetten hadden een belangrijke rol in de geschiedenis van Vught. Ze liggen deels in het bos ten noorden van Vught en deels binnen de bebouwde kom. Omdat ze verscholen liggen in het bos of opgenomen zijn in het woongebied, zijn ze vaak niet of moeilijk herkenbaar. Toch is behoud van de lunetten en het omliggende water gewenst, vanwege de historische betekenis en de mogelijk toekomstige opwaardering. Daarom worden ze aangegeven als structuurbepalend groen.
9 Groot ruimtelijk belang
Naast bomen kan ook ander groen een dusdanige betekenis hebben in de stedenbouwkundige of ruimtelijke structuur dat dit onder beeldbepalend valt. Het betreft dan met name: • groen op de overgangen van de bebouwde kom naar het omliggende landschap; • groenelementen die onderdeel uitmaken van de stedenbouwkundige opzet van een wijk; • plaatselijk afschermende beplantingen.
Gebruik 10 Gebruik door heel Vught
Groenelementen die een gebruiksfunctie hebben voor de hele gemeente vallen onder structuurbepalend groen. Dit zijn parken, evenemententerreinen, dorpspleinen, begraafplaatsen en sportparken. De gebruiksfunctie van deze gebieden is divers. De (cultuur) historische waarden van het groen zijn hierbij een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast is de gebruikswaarde van deze elementen belangrijk, bijvoorbeeld sport en spel of het maken van een (korte) wandeling. 11 Speelplek
Esthetische en landschappelijke waarden 7 Laan of bomenrij
De gemeente Vught heeft veel volwassen laanbeplantingen. Die zorgen voor een rijke, groene uitstraling en een monumentaal karakter. Met name de lanen en bomenrijen met bomen van de eerste of tweede grootte dragen bij aan de uitstraling. Deze lanen spelen ook een belangrijke rol in het begeleiden van het verkeer en het bevorderen van de oriëntatie. Lanen en bomenrijen langs hoofdwegen vallen onder het structuurbepalend groen(op basis van het verkeer- en vervoersplan). De lanen en bomenrijen langs de secundaire wegen (wijkontsluitingen) vallen onder het beeldbepalend groen. 8 Entrees
De entrees van de dorpskernen zijn de eerste aanblik van de gemeente. Een passende overgang tussen dorp en landschap of een herkenbare groene inrichting versterken de eerste indruk. Voor de entrees aan de hoofdontsluitingen (N65) is een cultuurlijke uitstraling gewenst. De entrees vanuit het landelijke gebied en bosgebieden sluiten door een meer natuurlijke uitstraling beter aan op hun omgeving. Alle entrees vallen onder beeldbepalend groen.