-OUD- Bijlage - Groenvisie
Tekst van het document
Groenvisie Gemeente Vught 2023-2033
Colofon
Groenvisie gem ee nte Vu ght 2023-2033 Programma voor een groene en gezonde leefomgeving
Opdrachtnemer
Opgesteld door Illustraties Vrijgegeven door
idverde Advies Willemsplein 2-4 5211 AK ‘s-Hertogenbosch 073 205 11 00 advies@idverde.nl Theresia van den Bogaard, Clannad Koumans Monique Kuijstermans, Shirali Vaidya Mieke Latijnhouwers
Opdrachtgever
Gemeente Vught Secretaris van Rooijstraat 1 5261 EP Vught
Projectnummer Kenmerk Datum
722220133 Actualisatie gemeentelijk groenbeleidsplan 1 mei 2023
Copyright 2023 Gemeente Vught. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van idverde. Gemeente Vught is niet aansprakelijk voor eventuele schade ontstaan bij gebruik van gegevens uit dit rapport.
-2-
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
V o o rw o o r d Voorwoord Beste inwoners, Onze gemeente wordt gekenmerkt door een prachtige groene omgeving. Drie dorpen gelegen in het groen, met veel parken en lanen en omringd door landgoederen en natuurgebieden. Dit is een rijkdom en kwaliteit van ongekende klasse. Een rijkdom waar mensen die Vught bezoeken zich iedere keer over verbazen, maar waar wij dagelijks van mogen en kunnen genieten. Het is ook onze opdracht om dit groene karakter van onze gemeente te beschermen én te versterken. Dat willen we doen door te investeren in de kwaliteit van ons groen en in het robuuster maken van onze groenstructuur. Door extra bomen aan te planten binnen én buiten de bebouwde kom. Dat kan de gemeente niet alleen. We willen ook inwoners stimuleren om hun eigen omgeving te vergroenen. Denk daarbij aan de inrichting van tuinen. Maar ook door inwoners uit te dagen samen met ons de openbare ruimte in te richten en te onderhouden. Zo willen we ruimte bieden aan buurttuinen, voedselbossen en geveltuintjes. Het is voor ons allemaal belangrijk om onze groene leefomgeving te behouden en versterken. Het is onderdeel van de identiteit van onze dorpen. Het is belangrijk voor onze gezondheid, voor dieren en planten. Het is belangrijk om onze omgeving klimaatbestendig te maken. Samen werken we aan een groene omgeving, die we doorgeven voor de toekomst.
Toine van de Ven Wethouder openbare ruimte, water en groen
-3-
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
S a m e n vat t i n g
Gemeente Vught gaat voor biodiversiteit, klimaat, identiteit, gezondheid en samenwerking De huidige maatschappelijke thema’s, zoals het veranderende klimaat, de teruggang van de biodiversiteit, de energietransitie en de nieuwe Omgevingswet, vragen om vernieuwd groenbeleid. Voor de gemeente Vught speelt daarnaast het samengaan met de dorpskern Helvoirt, waar het huidige groenbeleid nog niet op is toegespitst. Daarom brengt de gemeente Vught een nieuwe Groenvisie uit voor de komende tien jaar. Deze visie gaat over gemeentelijk en privaat groen binnen de bebouwde kom én het gemeentelijk groen buiten de bebouwde kom. De gemeente richt zich op vijf thema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, identiteit en samenwerking. Om te komen tot gefundeerd groenbeleid heeft de gemeente een visie opgesteld. Dit is een toekomstdroom, het ideaalbeeld over tien jaar. Deze visie is dat het groen in de gemeente over tien jaar een ononderbroken netwerk is waar mensen, dieren en planten van profiteren. Om die toekomstdroom te laten uitkomen is een missie opgesteld, namelijk het beschermen, behouden en versterken van het openbaar groen om de biodiversiteit te bevorderen, opgewassen te zijn tegen klimaatveranderingen, een gezonde leefomgeving te hebben voor onze inwoners en de identiteit van onze dorpskernen te behouden.
Dat kan de gemeente niet alleen bewerkstelligen, zij wil dit samen met de inwoners te doen. Visie en missie leiden tot een strategie, een aanpak om de missie te volbrengen. Voor acht onderwerpen is de hoofdstrategie bepaald. En daaruit zijn de beleidspunten gekomen, die in dit programma per onderwerp worden behandeld.
Groenstructuur
“De huidige groenstructuren beschermen, behouden, verbinden en versterken wij. Nieuwe groenstructuren richten we toekomstbestendig in.” Op de groenstructuurkaart van de gemeente Vught zijn alle belangrijke groenstructuren bij elkaar gebracht. Te zien is dat er een groen netwerk over de gemeente ligt. Dit netwerk heeft nog niet overal de gewenste sterkte of functie. Daarom is een prioritering toegewezen voor de ontwikkeling van de groenstructuren. Die zijn gekoppeld aan de vijf speerpunten biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, identiteit en samenwerking. De beleidspunten die volgen uit de groenstructuur zijn: • Groen is een sturend principe bij planvorming. • We stellen een groennorm vast van minimaal 100 m2 groen per woning bij de bouw van nieuwe wonin-gen om voldoende openbaar groen te waarborgen. • Wanneer structuurbepalend en beeldbepalend groen niet behouden kunnen worden, moet gelijkwaar-dig groen worden teruggebracht. • Overig groen moet ook gecompenseerd worden door gelijkwaardig groen of door een bedrag in het groenfonds. • We leggen belangrijke natuurlijke landschapselementen vast in een duurzame (groen)structuur die wordt beschermd. Biodiversiteit
“We voorkomen verder verlies van natuurwaarden binnen én buiten de bebouwde kom en treffen maatregelen om de biodiversiteit te behouden, versterken en stimuleren.” Het gaat slecht met de biodiversiteit in Nederland.
Veel planten- en dierensoorten kunnen niet meer overleven door zaken als het gebruik van (landbouw) gif, een slechte waterkwaliteit, verdroging en versnippering van natuurgebieden. De variatie aan soorten is al erg afgenomen en neemt steeds verder af. Voor het behoud van een gezonde leefomgeving moeten we de afname aan biodiversiteit stoppen. Op de biodiversiteitskaart van de gemeente is goed te zien waar de verbindingen lopen waar planten en dieren profijt van hebben en waar juist de barrières zijn. Ook de kansen voor verbindingen zijn in kaart gebracht. De beleidspunten voor het behouden, versterken en stimuleren van de biodiversiteit zijn: • Meer gebiedseigen soorten te gebruiken bij (her) inrichtingen. • Gerichte (ecologische) beheermaatregelen uitvoeren voor vastgestelde doelsoorten. • De weerstand tegen een natuurlijk beeld te verminderen door onze bewoners voor te lichten. • De resterende ecologische verbindingszones in de gemeente aan te leggen. • Oevers natuurvriendelijk in te richten waar dit veilig kan. • De pachtgronden van de gemeente te gebruiken om de biodiversiteit te versterken. Klimaatadaptatie
“Wij realiseren zoveel mogelijk effectief groen om ons gebied klimaatbestendig te maken.” Droogte, hitte en hevige buien komen steeds vaker voor in Nederland. Deze veranderingen in het klimaat hebben negatieve gevolgen voor mensen, dieren en planten. Denk bijvoorbeeld aan overstromingen en hittestress. Het is nodig om de
-4-
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Gezondheid
“We richten het openbaar groen in om de lichamelijke en mentale gezondheid van onze bewoners te bevorderen.” Zonder openbaar groen is onze leefomgeving veel
ongezonder. Groen zorgt voor geluk, ontspanning, zuivere lucht, beweging, verkoeling en veel meer positieve zaken die de mentale en lichamelijke gezondheid bevorderen. Hoewel de gemeente Vught veel mooie natuurgebieden heeft die positief zijn voor de gezondheid, liggen er ook grote wegen vlakbij de dorpskernen. Het is dus belangrijk om groen in de dorpskernen te brengen en de directe leefomgeving gezonder te maken. Daarom wil de gemeente het openbaar groen inrichten met: • Groene sport- en beweegroutes voor jong en oud. • Uitnodigende ontmoetingsplekken zoals bijvoorbeeld zitplekken, (buurt-)tuinen, voedselbossen en moestuinen. • Zoveel mogelijk zicht op groen vanuit de woningen. • Meer groene wandel- en fietsroutes voor bewoners en bezoekers. • Hondentoiletten en honden-ravotveldjes. Identiteit
“Ons openbaar groen werkt mee aan het behoud en de versterking van onze eigen identiteit.” Vught, Helvoirt en Cromvoirt hebben een heel eigen identiteit. Het omringende landschap bestaat uit veel gebieden met elk hun eigen karakter. Door ons bewust te zijn van het unieke hiervan kunnen we ervoor zorgen dat gemeente Vught een prachtige plek blijft voor iedereen die hier woont of de gemeente bezoekt. We koesteren onze identiteit door: • Groene verblijfruimtes hoogwaardig in te richten, zodat ze een grote belevingswaarde voor de gebruiker hebben.
• Ieder dorp zijn eigen identiteit te geven door de kenmerken van het omliggende landschap en de plaatselijke cultuurhistorie te gebruiken en te versterken. • De groenstructuren aan te laten sluiten bij de stedenbouwkundige en landschappelijke opbouw van onze gemeente. • Kleine groene plekken in te richten met karakteristieke, herkenbare toekomstbomen die monumentaal mogen worden. • In onze groene ruimte kwaliteit en kleinschaligheid te creëren voor bezoekers van onze gemeente ten behoeve van recreatie. • Bij (ruimtelijke) ontwikkelingen rekening houden met groen erfgoed en dat op een goede manier inpassen. Samenwerking
“We werken samen met onze bewoners om de inrichting en het beheer van ons groen meer leefbaar en toekomstbestendig te maken.” Bewoners van onze gemeente zijn de beste ervaringsdeskundigen van ons openbaar groen. Met hun inbreng, ideeën en ervaringen kan de gemeente een betere openbare ruimte realiseren met een hogere kwaliteit en betere functionaliteit. We betrekken onze bewoners meer bij de openbare ruimte door: • Bij de inrichting van het openbaar groen rekening te houden met de behoefte van onze bewoners. • Waar initiatief ontstaat het groen samen met onze bewoners te beheren. • Elk jaar voorlichting te blijven geven over groen op alle basisscholen in de gemeente.
-5-
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
S a m e n vat t i n g
gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan door op verschillende gebieden maatregelen te nemen. Een belangrijke maatregel is het inzetten van groen. We hebben meer (grote) bomen nodig die verkoeling geven door schaduw en verdamping. En onze bodem kan meer regenwater vasthouden als we zorgen voor een gezond bodemleven en begroeiing in plaats van verharding. De gemeente richt de openbare ruimte zo klimaatadaptief mogelijk in en doet een beroep op haar inwoners om ook te vergroenen. Samen kunnen we de gemeente toekomstbestendig maken. De beleidspunten voor klimaatadaptatie zijn: • Onze bewoners én bedrijven te stimuleren met subsidieregelingen om hun eigen terrein te vergroenen. • Ruimte te maken voor extra bomen in de openbare ruimte en het planten van bomen in particuliere tuinen te stimuleren. • Ernaar te streven dat iedere inwoner op maximaal driehonderd meter vanaf zijn of haar woning toegang tot een groene, koele verblijfsplek heeft of krijgt. • Onze openbare ruimte in te richten met het oog op de toekomst. • Zoveel mogelijk groenareaal in te zetten om de negatieve gevolgen van de klimaatverandering tegen te gaan en daarom alleen openbaar groen aan onze bewoners te verkopen als ze (blijven) voldoen aan onze klimaatadaptieve doelstellingen.
S a m e n vat t i n g
• Open te staan voor eigen initiatieven van bewoners in hun straat of buurt. • Vooraf te communiceren over (her)inrichtingen en ontwikkelingen in het openbaar groen. • Bij kleine ingrepen omwonenden actief te betrekken bij de inrichting van het openbaar groen. • Bij grote ontwikkelingen inwoners en andere belanghebbenden te betrekken. Bomenbeleid
“Wij werken aan een duurzaam bomenbestand door bestaande bomen waar mogelijk te behouden en nieuwe bomen optimale omstandigheden te geven om zo een lange levensduur te garanderen.” Bomen zijn de meest waardevolle elementen in het openbaar groen door hun omvang en de hoge leeftijden die ze kunnen bereiken, soms wel honderd jaar of ouder. Ze hebben veel verschillende functies en voordelen voor mensen en dieren. In het hoofdstuk bomenbeleid wordt een nieuwe categorie niet-vergunningsplichtige bomen geïntroduceerd. Deze categorie maakt het mogelijk bomen te planten op locaties waar dit anders niet zou kunnen. De beleidspunten voor de bomen in de gemeente zijn talrijk: • We behouden en herstellen boomstructuren en leggen waar mogelijk nieuwe aan. • Alle werkzaamheden in, rond en met bomen moeten voldoen aan de gestandaardiseerde kwaliteitseisen, richtlijnen en normen uit het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen. • We streven ernaar om de openbare ruimte zo in te richten dat minimaal 30% ervan bedekt is door boomkronen als die bomen volwassen zijn. • We geven monumentale bomen maximale
bescherming. • We zorgen voor een bomenbestand dat toekomst heeft, door bomen uit alle leeftijdscategorieën te hebben en te houden. • Bij aanplant van nieuwe bomen richten we de groeiplaatsen zo in dat de bomen volwassen en oud kunnen worden. Wanneer de groeiplaats te klein is, maken we een bewuste keuze of we bomen voor een kortere levensduur aanplanten. • We lichten onze inwoners in over het voorpootrecht. • Bij acuut onveilige situaties mag onze beleidsmedewerker groen opdracht geven tot noodkap. • Bomen worden nooit gekapt omdat: √ bewoners zonnepanelen hebben of willen; √ er ongedierte in zit, zoals luis of eikenprocessierups; √ omdat ze subjectieve last veroorzaken, zoals vallend blad. • Wanneer bomen als gevolg van reconstructie, ziekte, schade of andere oorzaken verdwijnen, wordt een gelijk aantal bomen teruggeplant. • Bomen die uit een laanstructuur wegvallen worden ingeboet (aanplant nieuwe boom). Beheer
“We beheren het openbaar groen ten behoeve van een functionele en waardevolle omgeving op basis van biodiversiteit, klimaat, gezondheid, identiteit en samenwerking.” De gemeente is verantwoordelijk voor de staat van het openbaar groen. De beheerploeg trekt er dagelijks op uit om met vakkennis ervoor te zorgen dat het groen schoon, heel en veilig blijft. Het onderhoud in de gemeente vindt plaats volgens
CROW-beeldkwaliteiten. Die laten niet altijd ruimte voor ecologisch beheer. Om meer te kunnen doen voor de biodiversiteit is het nodig dat er afgeweken kan worden van de beeldkwaliteit. Daarbij staat de veiligheid van de inwoners altijd voorop. De beleidspunten voor het beheer zijn: • Wij werken onze (groene) data continu bij, zodat we weten waar de knelpunten ontstaan en we passen ons beheer hierop aan. • Het openbaar groen wordt op CROW-niveau A onderhouden, als: √ de gebruiksdruk hoog is (bv. centrumgebieden en hoofdverkeerswegen); √ de gebieden een representatieve uitstraling moeten hebben (bv. dorpsentrees, begraafplaatsen, wijkentrees); √ het een voorbeeldfunctie vervult (bv. speelterreinen en openbare gebouwen). • Het openbaar groen wordt op CROW-niveau B onderhouden, als: √ de gebruiksdruk lager is (bv. parken en bermen); √ er een directe relatie met het landelijk gebied is om zo een overgang naar het landschap te creëren. • Bij beheer dat als doel heeft om de biodiversiteit te versterken of meer klimaatadaptief te zijn wijken we af van de beeldkwaliteit. Financiën
Om de actiepunten uit de Groenvisie uit te kunnen voeren is budget nodig. In een schema in het hoofdstuk financiën zijn de actiepunten en projecten uit deze groenvisie opgenomen met daaraan gekoppeld een geschat budget.
-6-
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
S a m e n vat t i n g -7-
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
I n h o u d s o p g av e
COLOFON
2
Groenstructuur
18
VOORWOORD
3
Groenstructuur op de kaart
18
SAMENVATTING
4
Prioritering thema’s
20
INHOUDSOPGAVE
8
Beleidspunten groenstructuur
23
Actiepunten groenstructuur
26
1. INLEIDING
10
Aanleiding
10
Doelstelling
10
Kaders vanuit relevante wet- en regelgeving
11
Leeswijzer
12
Planproces
13
2. TYPISCH VUGHT
14
Het landschap van Vught
14
Vught
15
Helvoirt
15
Cromvoirt
15
3. GROENVISIE EN GROENSTRUCTUUR
16
Onze visie
16
Onze missie
16
Onze strategie
17
4. BELEID PER THEMA: BIODIVERSITEIT
28
Biodiversiteit
28
Biodiversiteit op de kaart
28
Beleidspunten biodiversiteit
30
Actiepunten biodiversiteit
32
4. BELEID PER THEMA: KLIMAATADAPTATIE Klimaatadaptatie
34
Klimaatadaptatie op de kaart
34
Beleidspunten klimaatadaptatie
36
Actiepunten klimaatadaptatie
38
4. BELEID PER THEMA: GEZONDHEID
40
Gezondheid
40
Gezond groen op de kaart
40
Beleidspunten gezondheid
41
Actiepunten gezondheid
43
-8-
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
34
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Bijlage 1: verklarende woordenlijst
66
Identiteit
44
Bijlage 2: criteria voor status
68
Identiteit op de kaart
44
Beleidspunten identiteit
45
Bijlage 3: berekening groennorm
72
Actiepunten identiteit
47
Bijlage 4: groenfonds
73
Bijlage 5: instrumentarium
74
4. BELEID PER THEMA: SAMENWERKING
48
Samenwerking
48
Bijlage 6: omgevingsvergunning voor kap
78
Beleidspunten samenwerking
49
Bijlage 7: het voorpootrecht
80
Actiepunten samenwerking
51
Bijlage 8: stappenplan participatie
81
52
Bijlage 9: hondenuitlaatbeleid
83
Bijlage 10: Vragenlijst inwoners
84
5. BOMENBELEID Nieuwe categorie niet-vergunningsplichtig
53
Beleidspunten bomenbeleid
54
Actiepunten bomenbeleid
58
6. BEHEER
60
Beeldkwaliteit
60
Algemene uitgangspunten voor het groenbeheer
60
Beleidspunten beheer
62
Actiepunten beheer
63
7 FINANCIËN
64
-9-
Inhoudsopgave
I n h o u d s o p g av e
44
4. BELEID PER THEMA: IDENTITEIT
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
1. I n l e i d i n g
De gemeente Vught heeft een bijzonder groen karakter. Beekdalen, landgoederen, parken, bossen, monumentale lanen en oude bomen vormen een afwisselend en waardevol landschap dat bepalend is voor de identiteit van de gemeente. Deze groene elementen zijn van grote waarde voor het woongenot, de recreatie, natuur en uitstraling in Vught.
Aanleiding In dit programma legt de gemeente Vught vernieuwde beleidsuitgangspunten op het gebied van groen vast. Tot 2023 maakte de gemeente gebruik van het beleidsstuk ’Nota Groen – Groen Verbindt’ uit 2015. In 2022 is het traject opgestart om het beleidsstuk te actualiseren, omdat: • sinds 1 januari 2021 Helvoirt deel uitmaakt van de gemeente Vught; • maatschappelijke thema’s zoals de negatieve effecten van klimaatverandering, terugval van de biodiversiteit, samenwerking met inwoners en gezondheid meer aandacht vragen; • er een nieuwe nota Energie & Klimaat is vastgesteld met beleidsuitgangspunten voor het thema klimaatadaptatie;
Doelstelling Het doel van deze geactualiseerde groenvisie is om het beleid te bepalen voor de komende tien jaar. Dit beleid gaat over gemeentelijk en privaat groen binnen de bebouwde kom én het gemeentelijk groen buiten de bebouwde kom. In dit programma richten we ons - naast de groenvisie en de groenstructuur - op vijf thema’s, te weten biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, identiteit en samenwerking.
- 10 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Burgerlijk Wetboek
Het burgerlijk wetboek regelt het privaatrecht in Nederland. In dit wetboek vind je regels die gelden tussen Nederlandse burgers onder elkaar en tussen burgers en goederen. In het boek kunnen inwoners regels terugvinden van familierecht tot aan regelgeving rond groen. Voor groen staat in het wetboek beschreven dat de gemeente een zorgplicht heeft voor haar bomen. Dit betekent dat de gemeente haar bomen moet onderhouden en inspecteren voor de veiligheid. Bij schade (door bijvoorbeeld het omwaaien van een boom of takbreuk) moet de gemeente aantonen dat zij al het mogelijke heeft gedaan om de schade te voorkomen. De inspectiegegevens worden vastgesteld in het beheersysteem van gemeente Vught. Ook benodigde (onderhouds-)maatregelen worden uitgevoerd en geregistreerd. Algemene Plaatselijke Verordening (APV)
In de APV staat omschreven wat de gemeentelijke regelingen zijn rondom kappen, behoud, bescherming, handhaving en compensatie van bomen.
bossen en houtopstanden. Bij ontwikkelingen en groenbeheer in de gemeente moet gekeken worden naar de huidige natuurwaarden (onder andere de aanwezigheid van beschermde soorten en vaste rust- of verblijfplaatsen) en de schadelijke gevolgen die soorten ondervinden bij de uitvoering van werkzaamheden. Voordat werkzaamheden zoals het snoeien en rooien van bomen en beplantingen worden uitgevoerd, moet dan ook altijd worden bekeken of natuurwaarden aanwezig zijn en wat de gevolgen van de werkzaamheden hierop zijn. Rondom Vught zijn het Vlijmens Ven, De Moerputten en het Bossche Broek aangewezen als beschermd gebied. De status van deze gebieden heeft geen directe invloed op het groen(beheer) in de dorpskernen van de gemeente Vught. Wanneer de Omgevingswet ingaat zal de Wet Natuurbescherming opgaan in deze nieuwe wet. Omgevingswet
In de Omgevingswet worden verschillende bestaande wetten samengevoegd tot één wet voor de ontwikkeling van onze leefomgeving. Deze groenvisie is waar mogelijk voorbereid op de Omgevingswet. Natura 2000
Wet Natuurbescherming
Sinds 1 januari 2017 is de Wet Natuurbescherming van kracht. Deze wet vervangt de Flora- en Faunawet, de Natuurbeschermingswet 1998 en de Boswet. De Wet Natuurbescherming regelt de bescherming van planten- en diersoorten, en de bescherming van
De Europese Unie heeft zich ten doel gesteld uiterlijk in 2010 de achteruitgang van de biodiversiteit te stoppen. De Europese Commissie wil dit bereiken door een netwerk van belangrijke natuurgebieden te realiseren, het Natura 2000 netwerk. Een uitwerking van dit beleid is dat de lidstaten beschermde gebieden
voor de kwetsbare soorten en habitattypen aanwijzen. Per gebied wordt een beheerplan opgesteld. Binnen de gemeente Vught ligt het Natura 2000 gebied ‘Vlijmens Ven, Moerputten en Bossche Broek’. De Provincie Noord-Brabant heeft een beheerplan voor dit Natura 2000 gebied opgesteld. Plantenziektenwet
De plantenziektenwet heeft als doel het voorkomen van het optreden en de verspreiding van schadelijke organismen. Op grond van deze wet zijn verschillende besluiten ter bestrijding van afzonderlijke plantenziekten ingesteld. In het Besluit bestrijding Bacterievuur zijn bufferzones aangewezen, waar het opplanten, bewaren en vervoeren van enkele waardplanten (waaronder meidoorn) verboden is. De gemeente Vught grenst momenteel aan een bufferzone. Dit heeft voor de gemeente geen praktische gevolgen. Monumentenwetgeving
In de monumentenwet zijn groene objecten, zoals bomen en tuinen bij een gebouw dat als Rijksmonument is geregistreerd, beschermd wanneer deze in de beschrijving van het object zijn vermeld. Afzonderlijke groenobjecten, zoals bomen of boomgroepen, kunnen niet als Rijksmonument worden geregistreerd.
- 11 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
1. I n l e i d i n g
Kaders vanuit relevante wet- en regelgeving
1. I n l e i d i n g
Nationaal register monumentale bomen
De Bomenstichting beheert het Landelijk Register Monumentale Bomen. Het betreft zowel gemeentelijke bomen als bomen in eigendom van derden. Het register monumentale bomen heeft geen juridische status. In het register zijn diverse bomen in de gemeente Vught opgenomen.
Leeswijzer Het eerste deel van deze groenvisie is opgebouwd uit een visie, missie en strategie. De visie van de gemeente is de toekomstdroom, een stip op de horizon die de gemeente in tien jaar tijd wil bereiken. De missie is wat de gemeente gaat doen om de droom te verwezenlijken, dus de doelen die daarvoor behaald moeten worden. En de strategie vertelt welke acties nodig zijn om de doelen te bereiken. Vervolgens vertalen we de groenvisie naar een groenstructuur en vijf beleidsthema’s. Het programma is als volgt opgebouwd:
Warenwetbesluit Attractie-en Speeltoestellen
In het Warenwetbesluit Attractie-en Speeltoestellen (WAS) en NEN-normen die van toepassing zijn worden eisen gesteld aan een speelplek of speelobject. De mogelijkheden en risico’s van bepaalde speelobjecten, verhardingen en constructies van het ontwerp en de technische uitwerking moeten voor aanleg getoetst worden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen spelaanleidingen en speeltoestellen. Afspraken hierover zijn vastgelegd in de Reikwijdte behorende bij het WAS. Geplaatste speeltoestellen worden periodiek gekeurd.
Hoofdstuk 2 – Typisch Vught Dit hoofdstuk beschrijft de gemeente Vught aan de hand van de drie dorpskernen Vught, Helvoirt en Cromvoirt met de landschappelijke opbouw. Hoofdstuk 3 – Groenvisie en groenstructuurkaart In dit hoofdstuk worden de visie, missie en strategie op hoofdpunten toegelicht. Deze punten zijn vertaald naar een groenstructuurkaart. Visie
Missie
Strategie
Groenstructuurkaart Op de groenstructuurkaart staan de diverse groenstructuren verbeeld in verschillende niveaus. De diverse structuren worden in tekst verder uitgelegd. Hoofdstuk 4 – Beleid per thema In hoofdstuk 4 komen de thema’s biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, identiteit en samenwerking aan bod. Biodiversiteit Gezondheid
Klimaatadaptatie Identiteit
Samenwerking
- 12 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Hoofdstuk 6 – Beheer De algemeen geldende beleidsuitgangspunten voor beheer zijn opgenomen in hoofdstuk 6. Het beheer wordt verder toegelicht en uitgewerkt in het beheerprogramma van de gemeente.
Fase 1 √ Inventarisatie en analyse van aanwezige beleidsstukken en de structuur van de gemeente. √ Het opstellen van een startnotitie en het vaststellen daarvan door de gemeenteraad. √ Uitbrengen van een online enquête (storymap) onder de inwoners, analyse van de antwoorden en verwerken daarvan in beleidspunten.
Fase 2
Hoofdstuk 7 - Financiën Om de actiepunten en projecten uit deze Groenvisie uit te kunnen voeren is budget nodig. In dit hoofdstuk vindt u de geschatte budgetten. Bijlages In de bijlages is aanvullende informatie voor dit groenbeleidsplan opgenomen. De verwijzingen naar de bijbehorende bijlages staan in groene, onderstreepte tekst aangegeven.
√ Opstellen van een visie, missie en strategie met beleidsuitgangspunten. √ Werksessie met een werkgroep van de gemeente Vught om de beleidspunten aan te scherpen en vast te stellen. √ Informatieavond voor inwoners met de uitkomsten van de enquête en beleidsuitgangspunten. √ Schrijven van het conceptplan en eerste reactie werkgroep.
Planproces Deze Groenvisie is door beleids- en beheermedewerkers van de gemeente Vught in samenwerking met adviseurs van idverde Advies opgesteld. Door de samenwerking tussen de gemeente en het adviesbureau is lokale kennis gebundeld met landelijke kennis. Dit heeft geresulteerd in een lokaalgericht plan, dat aanhaakt op landelijke ontwikkelingen, zoals klimaatadaptatie, de focus op een goede gezondheid en behoud van biodiversiteit. Tijdens het opstellen van deze Groenvisie heeft idverde Advies samen met de gemeente drie verschillende fases doorlopen. In de eerste fase is de buitenruimte en al bestaand beleid geïnventariseerd, en de meningen van inwoners en belangengroepen gevraagd via een digitale vragenlijst. Deze informatie is in de tweede fase uitgewerkt tot visie, missie, algehele strategie en beleidsuitgangspunten voor de komende tien jaar. In de derde en laatste fase werd het programma uitgewerkt en opgemaakt tot een interactief boekje.
Fase 3 √ Verwerken van de reactie en verdere uitwerking groenvisie, onder meer ontwikkelen kaartmateriaal. √ Beoordeling door werkgroep en uitwerken tot beeldend boekje. √ Verwerken van de input van de raad en het college. √ Definitieve vaststelling van de groenvisie door de gemeenteraad.
- 13 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
1. I n l e i d i n g
Hoofdstuk 5 – Bomenbeleid Bomen zijn de belangrijkste dragers van de groenstructuur en hebben het meeste effect op het lokale klimaat. Daarom hebben de beleidsuitgangspunten voor bomen een eigen hoofdstuk.
2. T y p i sc h V u g h t
De Brabantse gemeente Vught ligt in de historische meierij van ’s-Hertogenbosch, een landstreek in oostelijk Noord-Brabant. De gemeente bestaat sinds 1 januari 2021 uit de dorpen Vught, Helvoirt en Cromvoirt.
Het landschap van Vught De hele gemeente Vught ligt in een zandlandschap grenzend aan vier grote natuurgebieden: 1. De Loonse en Drunense Duinen, een gebied met grotendeels zandverstuivingen en naaldbossen. 2. De Gement, een poldergebied. 3. Het Helvoirts Broek, een natte natuurparel in het vochtige dal van de Broekleij en Oude Leij. 4. Het Bossche Broek, een natuurgebied van 202 hectare in het dal van de Dommel. Verder vinden we in de bossen van Vught recreatieplas ‘De IJzeren Man’, genoemd naar de stoombaggermolen die de plas groef rond 1890 voor zandwinning. Dit zand was nodig om hoge spoordijken te bouwen naar de Kuilenburgse spoorbrug toe. Ook het natuurgebied ‘Groene Woud’ grenst aan de gemeente Vught. Dit is een gebied van 35.000 hectare in de driehoek Eindhoven/Helmond – Tilburg - ’s-Hertogenbosch. Dit woud bevat een kern van 7.500 hectare natuur, bestaande uit bossen, moerassen, heide en agrarisch populierenlandschap. Groen is de basis van kwaliteit in en voor de gemeente Vught en een belangrijke reden dat mensen hier blijven of komen wonen. Onze parken en groene wandelroutes moedigen aan tot bewegen, spelen, ontspannen en ontmoeten. Onze bomen, struiken en planten voorzien dieren van huisvesting en voedsel.
Groen is ook van grote waarde voor de uitstraling van onze gemeente: de landgoederen, parken, bossen, beekdalen en het zandlandschap dragen bij aan het bijzondere groene karakter.
- 14 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
2. T y p i sc h V u g h t
Vught Vught is het grootste dorp in de gemeente en van oorsprong een rooms-katholiek kerkdorp. De katholieke kerk bouwde veel prominente gebouwen en kerken, die inmiddels historisch zijn en een deel van de Vughtse identiteit uitmaken. Het dorp Vught ligt in de overgangszone tussen laaggelegen beekdalgebied en hoger gelegen zandgronden. Dit maakt de natuur rondom het dorp heel afwisselend met heide, beekdalen, bossen, polders, vennen en landerijen. Dat is de reden dat rondom Vught tussen de zeventiende en negentiende eeuw veel landgoederen zijn aangelegd. Deze landgoederen vormen de oorsprong van een groot aantal openbare parken en groenstructuren in Vught. Veel naald- en loofbossen rondom Vught zijn aangeplant tijdens de aanleg van de landgoederen voor de productie van hout voor diverse doeleinden. Nu zijn ze uitgegroeid tot afwisselde, natuurlijke bossen die van grote waarde zijn voor natuur en recreatie. Naast de veelzijdige natuur, landgoederen en religieuze overblijfselen zijn er veel verdedigingswerken (lunetten) en restanten daarvan te vinden in de groenstructuur. Die werden in de negentiende eeuw door koning Willem II aangelegd, met als doel bescherming te bieden tegen aanvallen van de Belgen en Fransen vanuit het zuiden van Nederland.
Helvoirt Helvoirt heeft haar naam te danken aan de ligging. Het dorp ontstond middenin een moerassig gebied, rondom een ondiepe doorgang (de huidige Torenstraat). Een ander woord voor ondiepe doorgang was ‘voirt’. En het moeras werd ervaren als de ‘hel’. Vandaar de naam Helvoirt. Het moerasgebied werd het Helvoirt Broek genoemd, Broek is een andere benaming voor een laag stuk land dat regelmatig overstroomt. De moerassen en plassen van het Helvoirt Broek zijn rond 1900 drooggelegd. Daarna breidde het dorp Helvoirt verder uit. Begin 1900 telde het twaalfhonderd inwoners, nu bijna vijfduizend. In 1994 werd het Helvoirt Broek omgevormd tot een natuurgebied in het bezit van het Brabants Landschap. Een ander natuurgebied is de Helvoirtse heide en de beekdalen van de Broekleij en de Raamsche Loop. Ook de bijzondere kerken, landgoed Zwijnsbergen en een aantal monumentale villa’s en boerderijen maken van Helvoirt een unieke plaats.
Cromvoirt Het dorp Cromvoirt is ontstaan rondom een weg die langs het beekdal de Zandleij loopt. Cromvoirt betekent zoveel als ‘een doorwaadbare plaats bij de kromming van een rivier of stroom’. Het dorp ligt op de overgang van de hoger gelegen zandgronden en het lagergelegen stroomdal van de Maas. Om de inwoners van het dorp te beschermen tegen overstromingen werd rondom een ringdijk aangelegd, de Cromvoirtse Dijk. Je kunt deze ringdijk nog herkennen in het landschap door de iets hogere ligging. Het is tegenwoordig een natuurlijk wandel- en fietspad. Binnen de gemeente Vught is Cromvoirt het kleinste dorp met ongeveer 900 inwoners. De identiteit van het dorp wordt grotendeels bepaald door prachtige, oude boerderijen langs de hoofdstraat. Vanuit Cromvoirt sta je zo in midden in de natuur, waarbij je kunt kiezen uit het Helvoirts Broek, de Gement en de Vughtse Heide.
- 15 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
3. G r o e n v i s i e e n g r o e n s t r u c t u u r
In dit hoofdstuk worden de visie, missie en strategie van de gemeente Vught op hoofdpunten toegelicht. Deze punten zijn vertaald naar een groenstructuurkaart met de ambities per beleidsthema.
Onze missie
Onze visie Over 10 jaar is het groen in Helvoirt, Cromvoirt en Vught een ononderbroken netwerk waar mensen, dieren en planten van profiteren.
Wij beschermen, behouden en versterken het openbaar groen samen met onze inwoners, voor biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid en identiteit.
Onze visie is de toekomstdroom die we hebben voor de komende tien jaar, de tijd waarin deze groenvisie tot uitvoering wordt gebracht. Onze droom is dat het in die tijd lukt om het groen in onze gemeente te verbinden tot een waardevol groen netwerk, waarvan mensen, dieren en planten kunnen profiteren. Het huidige netwerk van groen in de gemeente is op de meeste punten goed verbonden, maar het kan nog beter, vooral waar het de ecologische verbindingen betreft. En we kunnen heel veel waarde toevoegen aan het netwerk voor mens, dier en plant.
Om onze toekomstdroom te laten uitkomen moeten we weten op welke onderwerpen we moeten gaan inzetten. We kunnen niet beginnen zonder te weten langs welke route we de stip op de horizon kunnen bereiken. Als we willen dat mensen, dieren en planten gedijen en van elkaar profiteren, hebben we het over de thema’s biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid en identiteit. Dus moeten we het openbaar groen inrichten en beheren volgens die thema’s of waarden. Dat kan de gemeente niet alleen, dat willen we samen met alle inwoners doen.
- 16 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Groenstructuur “De huidige groenstructuren beschermen, behouden, verbinden en versterken wij. Nieuwe groenstructuren richten we toekomstbestendig in.” We hebben voldoende openbaar groen nodig om alle functies die ervan worden gevraagd mogelijk te maken. Dus eerst moet de basis op orde zijn. We maken inzichtelijk wat de kwaliteit van ons groen is en wat er nodig is voor een gezonde basis. Daarna kijken we naar de gevraagde functies en bepalen we inrichting en beheer voor de vijf actuele thema’s. Thema biodiversiteit “We voorkomen verder verlies van natuurwaarden binnen én buiten de bebouwde kom en treffen maatregelen om de biodiversiteit te behouden, versterken en stimuleren.” Het openbaar groen is erg belangrijk voor behoud van lokale biodiversiteit. We brengen in kaart waar kansen liggen om groen(structuren) met elkaar te verbinden. Vervolgens richten we ons openbaar groen in en beheren het met randvoorwaarden voor die soorten. Thema klimaatadaptatie “Wij realiseren zoveel mogelijk effectief groen om ons gebied klimaatbestendig te maken”
Thema gezondheid “We richten het openbaar groen in om de lichamelijke en mentale gezondheid van onze bewoners te bevorderen.” We hebben als doel om bewegen in het openbaar groen meer aan te moedigen en te zorgen voor voldoende speeltuinen, beweegroutes en plekken met beweegelementen voor volwassenen. Dit doen wij door meer en aantrekkelijker groen aan te planten in de gemeente. Thema identiteit “Ons openbaar groen werkt mee aan het behoud en de versterking van onze eigen identiteit.” Vught kent een bijzondere, gevarieerde en natuurlijke uitstraling die de identiteit van de gemeente bepaalt. Maar ook de stedenbouwkundige en cultuurhistorische kwaliteiten van de dorpskernen Helvoirt, Cromvoirt en Vught bepalen de beleving en het karakter. Het openbaar groen kan beleving, karakter en identiteit versterken, door inzet van kwalitatief groen en kleinschaligheid voor recreatie. Thema samenwerking “We werken samen met onze inwoners om de inrichting en het beheer van ons groen naar een hoger plan te brengen.” We willen inwoners meer en eerder betrekken bij het beleid en de uitvoering, en gebruik maken van de goede
ideeën en initiatieven die leven in onze gemeente. We maken vooraf duidelijk wanneer en waarover inbreng mogelijk is. Zo willen we zorgen voor meer draagvlak, betrokkenheid en tevredenheid. Bomenbeleid “Wij werken aan een duurzaam bomenbestand door bestaande bomen waar mogelijk te behouden en nieuwe bomen optimale omstandigheden te geven om zo een lange levensduur te garanderen.” Bomen zijn van groot belang in het openbaar groen, door hun grootte, hun uitstraling en de hoge leeftijden die ze kunnen bereiken. De openbare ruimte in de gemeente Vught heeft een groen karakter door de aanwezigheid van opvallend veel (monumentale) bomen. Dat groene karakter is het beschermen waard. Daarnaast leveren (oude) bomen zoveel voordelen voor mensen, dat we ze moeten koesteren en zoveel mogelijk nieuwe bomen moeten aanplanten. Beheer “We beheren het openbaar groen ten behoeve van een functionele en waardevolle omgeving op basis van biodiversiteit, klimaat, gezondheid, identiteit en samenwerking.” Wanneer alle thema’s een goede plek hebben gekregen in onze openbare ruimte hebben we een waardevolle en functionele omgeving gerealiseerd voor mens, dier en plant. Goed beheer zorgt voor instandhouding en doorontwikkeling van onze leefomgeving voor deze en toekomstige generaties.
- 17 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
g ro e n s t ru c t u u r
We weten nu wat we willen en wat we daarvoor gaan doen. Dan blijft er één vraag over: hoe moeten we dat doen of aanpakken? En dat is onze strategie. Voor acht onderwerpen hebben we de hoofdstrategie bepaald. En daaruit zijn de beleidspunten gekomen die in dit plan per onderwerp worden behandeld.
De openbare ruimte van onze gemeente wordt zo ingericht dat er voldoende ruimte is voor klimaatadaptief groen. We bekijken welke maatregelen en plekken in het openbaar groen het meest kunnen helpen in de strijd tegen de negatieve effecten van de klimaatverandering. Daarnaast gaan wij de bewoners van Vught stimuleren om bij te dragen aan klimaatadaptatie.
3. Groenvisie en
Onze strategie
3. G r o e n v i s i e e n g r o e n s t r u c t u u r
Groenstructuur
2. Beeldbepalend groen
•
Groen is een belangrijke fysieke, ecologische en sociale verbinder tussen de dorpen, wijken, buurten en centra van de gemeente Vught. Hierin moet het gebeuren, dit is de ruimte waar onze droom werkelijkheid wordt. In onze groenstructuur komen de thema’s biodiversiteit, klimaatadaptatie, gezondheid, identiteit én samenwerking tot leven.
Groenstructuur op de kaart Op de groenstructuurkaart van de gemeente Vught zijn alle belangrijke groenstructuren bij elkaar gebracht in één overzicht. Deze kaart is de basis voor onze groenvisie. Elk onderdeel van de groenstructuur heeft een status. Voor de toekenning van de status wordt een stroomschema gebruikt, dat toegevoegd is in bijlage 2. 1.
Structuurbepalend groen
•
Omschrijving: groenobjecten die een samenhangend en waardevolle structuur vormen, die van belang is voor de hele gemeente. Beleidsuitgangspunten: √ Het aanwezige groen wordt behouden en waar nodig versterkt. √ Aantasting van de structuur wordt zoveel mogelijk voorkomen. Het is alleen mogelijk met zwaarwegende argumenten.
•
•
Omschrijving: groenobjecten die de samenhang van de groenstructuur versterken en uitbreiden, en hiermee van belang zijn voor de wijken. Beleidsuitgangspunten: √ Het aanwezige groen wordt behouden en waar nodig versterkt. √ Bij aantasting van het beeldbepalend groen is terugbrengen van een herkenbare structuur vereist.
Om deze reden zijn ze dan ook niet meegenomen in de prioritering. Ontwikkelingen uit de Nota Groen van 2015 zijn hierin verwerkt.
3. Overig groen
• •
Omschrijving: groene elementen die van belang zijn voor omwonenden en gebruikers van het groen. Beleidsuitgangspunten: √ Optimaal inrichten en beheren in aansluiting op de maatschappelijke behoeften en de wensen van de gebruikers binnen de vaste kaders van deze groenvisie.
Het huidige openbaar groen in de gemeente Vught kent veel mooie, karakteristieke en goed functionerende onderdelen. Door deze op te nemen op de groenstructuurkaart worden ze beschermd bij ontwikkelingen en wordt het onderhoud afgestemd op de gewenste kwaliteit. Daarnaast is de aanwezige groenstructuur de basis voor de gewenste groenstructuur. Op de groenstructuurkaart is het huidige groen opgenomen. De Natura2000 en Natuur Netwerk Brabant gebieden zijn niet in bezit van de gemeente.
- 18 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
0
1
2
3
4
5 km
3. Groenvisie en
g ro e n s t ru c t u u r
N
Afbeelding 1: groenstructuurkaart gemeente Vught
- 19 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
3. G r o e n v i s i e e n g r o e n s t r u c t u u r
Prioritering thema’s Bij ieder onderdeel of deelgebied van de groenstructuur kijken we naar kansen voor de thema’s biodiversiteit, klimaatadapatatie, gezondheid, identiteit en samenwerking: ++++ hoge prioriteit +++ gemiddelde prioriteit ++ matige prioriteit + zwakke prioriteit Bij het toekennen van de prioriteit kijken we welk groen aanwezig is en welke kansen voor ontwikkeling er zijn. Naast de groenstructuren zijn op de kaart verschillende gebieden aangewezen. Deze gebieden hebben een bepaalde functie, zoals bedrijventerrein of centrumgebied. Ook voor deze gebieden hebben we de kansen voor elk thema aangewezen. Dit staat los van de groenstructuur.
Structuurbepalend groen
Beeldbepalend groen
Onder structuurbepalend groen vallen: • hoofdwegen met bomenrijen; • grote parken die voor alle inwoners van een dorpskern belangrijk zijn; • entrees tot de dorpskernen. Het structuurbepalend groen heeft vooral een verkeersgeleidende en (ecologisch) verbindende functie en vormt zoveel mogelijk een aaneengesloten verbinding tussen de verschillende gebieden. Daardoor is het belangrijk voor de biodiversiteit binnen en buiten de gemeente. Het groen draagt ook veel bij aan klimaatadaptatie en identiteit.
Onder beeldbepalend groen vallen: • wijkontsluitingswegen; • entrees tot wijken; • middelgrote parken; • groenblauwe structuren op wijkniveau (waterlopen met groene oevers). Het beeldbepalend groen heeft een verkeersgeleidende en (ecologisch) verbindende functie op kleinere schaal. Het beeldbepalend groen is met name belangrijk voor de wijken en verbindt woongebieden in de dorpskernen met elkaar.
Biodiversiteit
Biodiversiteit
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Gezondheid
Gezondheid
Identiteit
Identiteit
Samenwerking
Samenwerking
- 20 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Onder overig groen valt: • woonstraten met bomen; • kleine buurtparkjes; • speelplekken; • hondenuitlaatplekken; • alle overige groenelementen in een buurt of straat. Het overig groen is belangrijk voor de bewoners van een buurt of straat. Dit groen zorgt ervoor dat een buurt een goed klimaat heeft, leefbaar is en bijdraagt aan de gezondheid van de bewoners. Het overig groen is niet opgenomen op de groenstructuurkaart, het heeft een andere status. Dat heeft ermee te maken dat de exacte plaats van het groen minder belangrijk is, het gaat om de hoeveelheid en wat het is.
Woongebied
Het grootste deel van onze dorpskernen bestaan uit woonwijken. Prettig, veilig en gezond wonen zijn hier belangrijke waarden. Daaruit volgt dat we klimaatadaptatie de hoogste prioriteit moeten geven. Daarvoor doen we ook een beroep op de bewoners, groene tuinen spelen een hele grote rol voor een goed klimaat in de woongebieden. Hoe groener een woonwijk, hoe meer kansen er zijn voor de biodiversiteit. Vooral de woonwijken aan de randen van de dorpskernen zijn van waarde, omdat die een goede verbinding hebben met het buitengebied.
Centrumgebied
Centrumgebieden worden veel gebruikt door inwoners. Het groen in deze gebieden moet goed aansluiten op het vele bezoek en de functies. Vaak is er weinig ruimte voor groen, de bijdrage aan klimaatadaptatie zal dan minder kunnen zijn. Centrumgebieden worden onderhouden met als doel een hogere beeldkwaliteit en kunnen daarom ook worden ingericht met een aantrekkelijke beplanting.
Biodiversiteit
Biodiversiteit
Biodiversiteit
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Gezondheid
Gezondheid
Gezondheid
Identiteit
Identiteit
Identiteit
Samenwerking
Samenwerking
Samenwerking
- 21 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
3. G r o e n v i s i e e n g r o e n s t r u c t u u r
Overig groen
3. G r o e n v i s i e e n g r o e n s t r u c t u u r
Parken en woonlandschappen (zoals Voorburg)
Bedrijventerreinen zijn ingericht voor efficiënt werken en transporteren van goederen. Ze bestaan vaak uit terreinen met veel verharding en brede wegen. Het groen op bedrijventerreinen is heel belangrijk om hittestress tegen te gaan en moet zoveel mogelijk klimaatadaptief worden ingericht. Ook kan het een rol spelen voor de biodiversiteit, met als voorwaarde dat het verbonden aan elkaar ligt.
Parken en woonlandschappen zijn de belangrijkste groene plekken in de dorpskernen. Parken zijn bedoeld voor de gezondheid van de inwoners, ze kunnen er bewegen, spelen, elkaar ontmoeten en ontspannen. Parken zijn ook erg waardevol voor de biodiversiteit en klimaatadaptatie. De grote parken dragen bij aan de groene identiteit van de dorpskernen, de kleine parken aan de identiteit van de wijken. Woonlandschappen zijn wijken die ingepast zijn in de natuur. De woonfunctie speelt een belangrijke rol, de wijk is over het algemeen groener dan een ‘gewone’ wijk.
Biodiversiteit
Biodiversiteit
Biodiversiteit
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
Gezondheid
Gezondheid
Gezondheid
Identiteit
Identiteit
Identiteit
Samenwerking
Samenwerking
Samenwerking
Bedrijventerrein
Begraafplaatsen
Begraafplaatsen zijn rustige, groen ingerichte plekken. Het is belangrijk dat begraafplaatsen een intieme sfeer en aantrekkelijke beplanting hebben. De rustige sfeer en de groene inrichting biedt kansen voor de biodiversiteit.
- 22 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
Groen is een sturend principe bij planvorming. Voor het behalen van de toekomstdroom is voldoende groen de basis. We maken inzichtelijk hoe groen de gemeente is per wijk. Bij relatief versteende wijken zoeken we naar mogelijkheden om meer groen toe te voegen om een gezonde leefomgeving te waarborgen voor iedereen. Dit blijven we monitoren in de looptijd van deze visie zodat we zien of we stappen maken op de goede locaties.
De Nederlandse overheid stelt een ondergrens van 75 m2 openbaar groen per woning. In de gemeente Vught willen we voor iedere nieuwe woning binnen de gemeentegrenzen minimaal 100 m2 openbaar groen aanleggen. Zo waarborgen we een groene, gezonde leefomgeving die toekomstbestendig is. Bij projecten waar 100 m2 niet haalbaar is, moet de projectontwikkelaar bewijzen waarom het niet haalbaar is. In dat geval moet er een compensatie in het Groenfonds (zie bijlage 4) worden gestort. Ook bij inbreidingen streven we naar een groennorm van 100 m2. Daar is het moeilijker te realiseren en kijken we of groene gevels en daken kunnen bijdragen. Het grote voordeel van groene daken is dat het de gebouwen koelt, het nadeel ervan is dat het minder bijdraagt aan biodiversiteit. In bijlage 3 hebben we de normen en berekeningen verder uitgewerkt. Deze groennorm wordt in dit beleidsplan voor het eerst geïntroduceerd. De gemeente gaat testen in hoeverre het beleidspunt uitvoerbaar is. Het kan zijn dat de groennorm aan de hand van die testen wordt bijgesteld.
Wanneer structuurbepalend en beeldbepalend groen niet behouden kunnen worden, moet gelijkwaardig groen worden teruggebracht. Groen dat structuurbepalend en beeldbepalend is beschermen we met een hoge status. Wanneer het echt niet anders kan en het groen toch verwijderd moet worden door zwaarder wegende maatschappelijke belangen, is ons beleid dat gelijkwaardig groen moet worden teruggebracht. Voor bomen is dat 1 op 1 vervangen in de minimale plantmaat van 16-18 cm. We doen grote moeite om het op dezelfde plaats terug te brengen, bijvoorbeeld door ondergrondse groeiconstructies aan te brengen. Lukt dat niet, dan leggen we op een andere plaats in de gemeente een gelijkwaardige structuur aan. Bij grootschalige projecten kunnen bomen ook gecompenseerd worden door natuurontwikkeling toe te passen. Dan houden we niet vast aan aantallen, maar benutten iedere kans die zich voordoet. Hierbij adviseert de beleidsmedewerker groen van de gemeente de projectleider van het project over de waarde van de te kappen houtopstanden versus de waarde van de te ontwikkelen natuur.
- 23 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
g ro e n s t ru c t u u r
Onze strategie: De huidige groenstructuren beschermen, behouden, verbinden en versterken wij. Nieuwe groenstructuren richten we toekomstbestendig in.
We stellen een groennorm vast van minimaal 100 m2 groen per woning bij de bouw van nieuwe woningen om voldoende openbaar groen te waarborgen.
3. Groenvisie en
Beleidspunten groenstructuur
3. G r o e n v i s i e e n g r o e n s t r u c t u u r
Overig groen moet ook gecompenseerd worden door gelijkwaardig groen of door een bedrag in het groenfonds. Omdat alle groen van belang is voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier gaan we ook zuinig om met het overig groen. Bij verwijdering moet het gecompenseerd worden met minimaal 75% gelijkwaardig groen op dezelfde plaats of er vlakbij. Blijkt dit onmogelijk dan wordt al het groen onder de 75% gecompenseerd door een bedrag van € 25,- per m2 in het groenfonds te storten. Dit bedrag is niet cumulatief op de groennorm. Met het groenfonds realiseert de gemeente aanvullend toekomstbestendig groen in de bebouwde dorpskernen of een kwaliteitsimpuls van het groen in de nabije omgeving. Deze compensatie wordt in dit beleidsplan voor het eerst geïntroduceerd. De gemeente gaat testen in hoeverre het uitvoerbaar is. Het kan zijn dat de compensatie aan de hand van die testen wordt bijgesteld.
We leggen belangrijke natuurlijke landschapselementen vast in een duurzame (groen)structuur die wordt beschermd. Natuurlijke landschapselementen, zoals bosjes, solitaire bomen en waterrijke gebieden zijn van groot belang voor de biodiversiteit en het behouden waard. We beschermen deze elementen door ze vast te leggen op de groenstructuurkaart.
- 24 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
g ro e n s t ru c t u u r
Zwaarwegende maatschappelijke belangen zijn belangen die een grotere groep mensen aangaan, bijvoorbeeld: • De reconstructie van een straat of van een riool. • De aanleg van wegens of kabels en leidingen. • Het bouw- en woonrijp maken van een gebied. • Werkzaamheden aan (Rijks-)monumenten. • Het uitvoeren van maatregelen voor de volksgezondheid of openbare veiligheid. • Het handhaven van de (verkeers-)veiligheid. In beperkte gevallen geeft het openbaar groen zoveel hinder en overlast dat de oplossing alleen nog maar ligt in het verwijderen van het groen. In die gevallen moet het gaan over objectieve hinder zoals meetbare wortelopdruk of aantoonbare schade aan woningen of rioleringen. In eerste instantie zal een oplossing worden gezocht in onderhoud aan de boom.
Het nut van groene daken
Onze steden groeien hard, veel mensen zoeken woningen. Er worden oplossingen gezocht in uitbreidingen van woonwijken, maar ook in meer woningen in bebouwd gebied (inbreidingen). Al die bebouwing zorgt voor meer verharding in de openbare ruimte. En dat zorgt weer voor een stedelijk hitte-eiland-effect: de stad is als het ware een eiland van hitte door de warmte die van de verharding afkomt. In grote steden zijn in warme nachten temperaturen gemeten die wel zeven graden hoger liggen dan buiten de stad. Ruimte voor groen wordt steeds moeilijker. Tegelijkertijd liggen veel platte daken te zinderen in de zon. Deze daken groen maken met planten heeft heel veel voordelen. Groene daken: • bufferen regenwater; • gaan langer mee; • dragen bij aan de gezondheid; • kunnen dienen als moestuin; • ondersteunen de biodiversiteit; • zorgen voor meer verkoeling; • vergroten de efficiëntie van zonnepanelen; • vergroten de waarde van een gebouw; • isoleren de gebouwen, waardoor er minder gas en elektriciteit gebruikt wordt.
- 25 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
3. Groenvisie en
Zwaarwegende maatschappelijke belangen
g ro e n s t ru c t u u r
Actiepunten groenstructuur
3. Groenvisie en
• We brengen de mate van groen per woning in kaart. Zo is te zien waar vergroening het hardste nodig is en dus ook het meeste bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. • We brengen in kaart waar renovatie van groenstructuren moet worden uitgevoerd. • De groenstructuurkaart en/of groene kaart is een levend document dat we gemakkelijk kunnen aanvullen. We voegen nieuw groen of mutaties toe, zodat de kaart altijd actueel is.
- 26 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
g ro e n s t ru c t u u r
3. Groenvisie en - 27 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: biodiversiteit
De groene missie van de gemeente wordt uitgesplitst in een aantal actuele thema’s: biodiversiteit, klimaatadaptatie, identiteit, gezondheid en samenwerking. In hoofdstuk 4 werken we deze thema’s uit in strategische beleidspunten en acties voor de komende jaren.
Biodiversiteit Biodiversiteit is de natuurlijke variatie van leven. Dat gaat dus over verschillende soorten mensen, planten en dieren, maar ook over schimmels, bacteriën en andere micro-organismen. Al het leven werkt samen en is van elkaar afhankelijk. Zo ontstaat evenwicht in de natuur en een gezonde leefomgeving. Als één soort niet kan overleven in een gebied, neemt een andere soort het over en ontstaat onbalans met als gevolg ziekten en plagen. Hoe meer soorten verdwijnen, hoe ongezonder de leefomgeving wordt. Het gaat slecht met de biodiversiteit in Nederland. Veel planten- en dierensoorten kunnen niet meer overleven door zaken als het gebruik van (landbouw)gif, een slechte waterkwaliteit, verdroging en versnippering van natuurgebieden. De variatie aan soorten is al erg afgenomen en neemt steeds verder af. Voor het behoud van een gezonde leefomgeving moeten we de afname aan biodiversiteit stoppen. Dit kunnen we doen door te zorgen voor de zes V’s: Voedsel, Vocht, Voortplanting, Verblijf, Variatie en Verbinding. We kunnen met deze maatregelen de biodiversiteit behouden en plaatselijk versterken.
Biodiversiteit op de kaart Op de kaart is te zien waar binnen onze gemeentegrenzen verbindingen lopen voor planten en dieren en waar juist barrières zijn. Door verbindingen te versterken en barrières op te heffen geven we planten en dieren een beter en groter leefgebied. Maar biodiversiteit stopt niet bij de gemeentegrenzen. Om de natuur optimale kansen te geven moeten we kijken waar de verbindingen buiten de gemeentegrenzen lopen en of daar kansen liggen om ons gemeentegroen mee te koppelen.
- 28 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
0
1
2
3
4
5 km
4. Beleid per thema: biodiversiteit
N
Afbeelding 2: biodiversiteitskaart gemeente Vught
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: biodiversiteit
Beleidspunten biodiversiteit * Onze strategie: We voorkomen verder verlies van natuurwaarden binnen én buiten de bebouwde kom en treffen maatregelen om de biodiversiteit te behouden, versterken en stimuleren, door:
Gerichte (ecologische) beheermaatregelen uitvoeren voor vastgestelde doelsoorten. Meer gebiedseigen soorten te gebruiken bij (her)inrichtingen. Inheemse diersoorten hebben het meest aan beplanting die van oorsprong in de regio thuishoort. Door meer van die soorten te gebruiken helpen we de biodiversiteit.
Met onze strategie voor biodiversiteit willen we onze inheemse soorten helpen. Om te weten wat we moeten doen bepalen we in de notitie biodiversiteit de soorten waar we wat voor gaan doen. Daaruit volgt dan het gewenste beheer. Door maatregelen te nemen voor de doelsoorten helpen we tegelijkertijd vele andere soorten die wat minder kieskeurig zijn.
De weerstand tegen een natuurlijk beeld te verminderen door onze bewoners voor te lichten. Dieren zijn vaak gebaat bij een ‘rommelige’ inrichting: dood hout dat blijft liggen, dichte bosjes met veel verschillende soorten, kruidenrijk gras dat hoog mag worden of zelfs groepjes brandnetels die mogen blijven staan voor de vlinders. Zo’n inrichting roept vaak weerstand op bij bewoners. Door beter uit te leggen waarom we ‘rommel’ laten staan/liggen, vergroten we de steun en hulp van onze inwoners.
- 30 -
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inhoudsopgave
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
De resterende ecologische verbindingszones in de gemeente aan te leggen.
Oevers natuurvriendelijk in te richten waar dit veilig kan.
De gemeente en de provincie hebben de opgave om uiterlijk 2027 het Natuur Netwerk Brabant (NNB) af te maken. Het aanleggen van ecologische verbindingszones - natuurlijke stroken waarmee natuurgebieden worden verbonden - is een opgave die bij de gemeente ligt. In de notitie biodiversiteit werkt de gemeente Vught een plan uit hoe deze verbindingszones kunnen worden aangelegd. Hiermee wordt het in lokaal beleid verankerd.
De overgang van nat naar droog biedt veel kansen voor dieren, met name voor amfibieën. Ook kunnen oevers belangrijke verbindingen tussen deelgebieden zijn. Door oevers glooiend te maken en in te richten met oeverbeplanting maken we meer leefgebied voor dieren en planten. Het natuurvriendelijk inrichten van oevers doen we alleen waar het veilig kan, dus waar het niet gevaarlijk is voor onze inwoners.
De pachtgronden van de gemeente te gebruiken om de biodiversiteit te versterken. Gemeente Vught zet haar pachtgronden in voor het verbeteren van het biotoop voor weidevogels en andere dieren én voor het verbeteren van de bodem. Daarvoor heeft de gemeente een notitie pachtbeleid opgesteld. Op de website met bestuurlijke informatie van Vught kunt u het meest actuele beleid vinden.
- 31 -
Inhoudsopgave
Groenvisie gemeente Vught 2023
Inleiding
Typisch Vught
Groenvisie
Thema’s
Bomenbeleid
Beheer
Financiën
Bijlages
4. Beleid per thema: biodiversiteit
* In de groenvisie worden slechts de beleidspunten op visieniveau opgenomen. De uitwerking daarvan vindt u in de meest actuele versie van de Notitie Biodiversiteit op de website met bestuurlijke informatie van Vught.