(nieuw) Bijlage Programma Grootschalige Opwek Vught_V2
Tekst van het document
Programma Grootschalige Opwek Vught 12 augustus 2024
Programma Grootschalige Opwek Vught 12 augustus 2024
Datum
12 augustus 2024
Versie
2.0
Programma Grootschalige Opwek Vught
Inhoudsopgave H OOFDSTUK 1
INLEIDING
3
Voor u ligt het Programma Grootschalig Opwek Vught Waarom een Programma Grootschalige Opwek Vught? Inhoud van het Programma Opgave voor grootschalige opwek Uitgangspunten van het Programma Juridische status Leeswijzer
3 4 5 5 6 7 8
CONTEXT & BELEID
9
Europees en Rijksbeleid Provinciaal en regionaal beleid Gemeentelijk beleid Betrokkenheid van de omgeving bij totstandkoming van het Programma
9 10 13 15
H OOFDSTUK 3
ZOEKGEBIEDEN WIND EN ZON
19
3.1 3.2
Milieueffectrapport (PlanMER) De zoekgebieden voor wind en zon
19 25
LEIDENDE PRINCIPES
28
Grootschalige opwek binnen de zoekgebieden Lokaal maatwerk Verdeling van schaarse rechten en lokaal eigendom
28 29 30
RANDVOORWAARDEN
35
Inleiding Ruimtelijke randvoorwaarden Sociaal-maatschappelijke voorwaarden
35 35 41
GEBIEDSPASPOORTEN
48
Windzoekgebied 1 Windzoekgebied 2 Windzoekgebied 4 Zoekgebied zon 1 Zoekgebied zon 2 Zoekgebied zon 3 Zoekgebied zon 4 Zoekgebied zon 5
48 49 51 53 54 56 57 58
HET VERVOLG
60
Vervolgstappen Budget Monitoring en evaluatie Einde van het programma
60 61 62 62
PLANMER GROOTSCHALIGE OPWEK GEMEENTE VUGHT LANDSCHAPPELIJKE ANALYSE
63 64
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7
H OOFDSTUK 2 2.1 2.2 2.3 2.4
H OOFDSTUK 4 4.1 4.2 4.3
H OOFDSTUK 5 5.1 5.2 5.3
H OOFDSTUK 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8
H OOFDSTUK 7 7.1 7.2 7.3 7.4
BIJLAGE A BIJLAGE B
Inleiding 2
Programma Grootschalige Opwek Vught
Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1
Voor u ligt het Programma Grootschalig Opwek Vught De gemeente Vught heeft zich als doel gesteld om in 2050 energie neutraal te zijn, in overeenstemming met het Klimaatakkoord van Parijs. De grootschalige opwek opgave die hierbij hoort is voor 2030 0,05 TWh. Met de doorkijk die nu gemaakt kan worden groeit de elektriciteitsvraag voor Vught tot ongeveer 0,15 TWh door in 2050. Dat is driemaal de opgave die we voor 2030 moeten realiseren. Daarom heeft de gemeente Vught zich gecommitteerd aan de doelen voor 2030 en wordt daarbij rekening gehouden met de opgave van 2050. De gemeente wil dit realiseren door duurzame opwek van elektriciteit met grootschalige zonne- en/of windparken. Dit Programma Grootschalig Opwek Vught (hierna: het Programma) geeft aan waar binnen het grondgebied van de gemeente Vught deze opwek past en onder welke voorwaarden. De duurzame energievoorziening van onze gemeenschap is cruciaal voor de lokale economie en de zelfredzaamheid en veerkracht van onze bevolking. Het streven is om de lokale gemeenschap (bedrijven, (collectieven van) inwoners, (energie)coöperaties en de gemeente zelf) zo veel mogelijk zeggenschap over en eigendom van deze energiebronnen te geven. Uiteindelijk gaat een grondeigenaar zelf over of diegene meewerkt aan het ontwikkelen van een gebied. Het Programma geeft hieraan vorm en inhoud.
In dit Programma zijn gebieden aangewezen waarbinnen grootschalige opwek van zonne- en/of windenergie mogelijk is. Grootschalige opwek betekent in dit geval opwek van elektriciteit door zonneparken en windparken. Uitgangspunt is dat de gemeente zoveel mogelijk grootschalig zon op dak opwekt. Het aandeel grootschalig zon op dak wat gaandeweg wordt gerealiseerd, wordt van de opgave afgetrokken die nog op land resteert. Voor zon op land geldt dat allereerst de zonneladder wordt doorlopen. Overigens heeft de provincie Noord-Brabant op 28 mei 2024 besloten dat zon op land alleen nog onder strikte voorwaarden wordt toegestaan (meervoudig ruimtegebruik, op transitiegronden of als dit bijdraagt aan vermindering van netcongestie). De grootschalige opwekopgave (deels) compenseren met besparing is niet mogelijk. De regiogemeenten hebben afzonderlijk de RES in 2021 vastgesteld. Daarmee committeert elke gemeente zich aan haar deel van de grootschalige opwek opgave. Dit is een resultaatverplichting. Besparing kan niet van de grootschalige opwekopgave worden afgetrokken tot in ieder geval 2030. Voor de opgave van 2030 tot en met 2050 wordt dit regionaal nog afgesproken. Voorafgaand aan dit Programma is een milieueffectrapport (PlanMER) opgesteld waarin de milieueffecten van grootschalige opwek met wind en/of zon in de zoekgebieden onderzocht is.
Daarnaast zijn, op basis van bestaande beleidskaders en gebiedseigen eisen per zoekgebied, zogenaamde gebiedspaspoorten samengesteld. In de gebiedspaspoorten staan de voorwaarden waaraan voldaan moet worden bij grootschalige opwek van duurzame energie. De gebiedspaspoorten geven een heldere set voorwaarden zodat een integrale gebiedsontwikkeling kan worden vormgegeven. Het doel is om binnen deze gebieden gestructureerd en onder strenge voorwaarden lokale duurzame energie als een 3
Inleiding 3
Programma Grootschalige Opwek Vught
nieuwe tijdslaag toe te voegen aan haar toekomstige landschap. Er is technische ruimte onderzocht in het PlanMER en daar waar die ruimte overlapt met de zoekgebieden, vormt dat de basis voor de gebiedspaspoorten. Dat betekent niet dat overal ontwikkeld kan worden, bijvoorbeeld in verband met woningen in nabijheid, natuur of gronden waar voorkeursrecht van af is gehaald. Het PlanMER zoals het nu voorligt is beoordeeld door de Commissie mer. Het advies van de commissie is om ecologie beter te onderzoeken en dat binnen enkele gebieden te doen waar de raad eventueel mogelijkheden ziet voor ontwikkeling met zon en/of wind. De raad moet dus een keuze maken tussen de gebieden waar milieueffecten en ecologie specifieker in beeld gebracht moeten worden. Om die zoekgebieden te kiezen wordt de raad geadviseerd met een separaat raadsvoorstel. Uit de zienswijzen kwam naar voren dat aandacht uit moet gaan naar realisatie van zoveel mogelijk grootschalig zon op dak. Daar is en wordt verder op ingezet. Zie hiervoor paragraaf 4.1. Uit de zienswijzen kwam ook naar voren dat ecologie en geluid beter onderzocht moeten worden. Dit wordt ook bevestigd door het advies van de Commissie mer en wordt dus ook gedaan bij vervolgstappen. Het advies is om als vervolgstap enkele gebieden te kiezen die door de raad ook als beste locaties voor energieopwekking worden gezien, om nader te onderzoeken.
1.2
Waarom een Programma Grootschalige Opwek Vught? Als gemeente Vught zijn we ons bewust van de noodzaak om over te stappen op een duurzame energievoorziening. Daarbij willen we ons steentje bijdrage om in de opwek van deze duurzame energie te voorzien. De opgave tot 2050 is het voorzien in de eigen elektriciteitsvraag binnen de gemeente. Deze vraag is naar verwachting in 2050 0,15 TWh. Gemeente Vught heeft voor 2030 afgesproken 0,05 TWh1 (gelijk aan 0,18 PJ) hernieuwbare elektriciteit op te wekken. Eenheden van energie en elektriciteit Voor een hoeveelheid energie wordt vaak de eenheid TJ (terajoule) gebruikt. Als het om elektriciteit gaat gebruiken we doorgaans TWh (terawattuur). 1 TWh = 3600 terajoule (TJ) = 3,6 petajoule (PJ). 1 TWh = 1.000 GWh = 1.000.000 MWh Een gemiddeld Nederlands huishouden verbruikt ca. 3,2 MWh per jaar aan elektriciteit. De Vughtse doelstelling voor 2030 van 0,05 TWh is dus gelijk aan het jaarlijkse elektriciteitsverbruik van 15.625 gemiddelde huishoudens.
Om onze eigen opgave en daarmee ook onze bijdrage aan de opgave in de regio te realiseren heeft Vught nog veel werk te verzetten. Tot en met 2024 heeft de gemeente nog geen enkel grootschalig project gerealiseerd terwijl andere gemeenten in de regio al wind- en zonneprojecten aan het realiseren zijn. De gemeente Vught heeft deze achterstand echter omgezet naar een doordacht plan om, ondersteund door de uitkomst van
1 In eerste instantie werd uitgegaan van een opgave van 0,04 TWh (0,144 PJ), maar door toevoeging van zoekgebied bij Helvoirt (gemeente Vught) is de opgave herschikt. Dit is ontstaan door een herindeling van de gemeenten.
Inleiding 4
4
Programma Grootschalige Opwek Vught
een milieueffectrapportage en met behulp van gebiedspaspoorten, heldere keuzes te maken en randvoorwaarden te stellen voor grootschalige opwek. Het Programma is hiermee de opvolger van het beleidsdocument ‘Op weg naar een zonen windvisie voor de gemeente Vught’ uit 2021. In het Programma zijn opgedane ervaringen en de lessen uit de beleidsevaluatie van begin 2022 verwerkt. De komende 7 jaar (tot en met 2030) vormt het Programma de basis om de opgave op het gebied van de opwek van duurzame energie in Vught in te vullen.
1.3
Inhoud van het Programma Het Programma beschrijft hoe het gemeentebestuur de gemeentelijke doelstelling voor grootschalige opwek wil behalen. Onder opwek van duurzame energie verstaan we in het Programma: windturbines met een vermogen van minimaal 3MW en een minimale tiphoogte van 195 meter en grootschalige zonneparken met een vermogen van minimaal 15 kilowatt-piek (kWp)2. Het bijbehorende PlanMER laat zien in hoeverre de zoekgebieden uit de Regionale Energiestrategie Noordoost Brabant (RES NOB) geschikt zijn voor wind- of zonneparken en de aard en omvang hiervan. Ook is een zogenaamd vlekkenplan opgesteld met ontwerpprincipes en aandachtspunten voor energie-opwek per zoekgebied. In het Programma staan gebiedspaspoorten. Op basis van het PlanMER en het vlekkenplan beslist de raad in deze gebiedspaspoorten op welke manier de zoekgebieden gebruikt kunnen worden voor grootschalige opwek van energie. Dat betekent overigens niet dat overal binnen een gebied ontwikkeld kan worden. Bijvoorbeeld in verband met woningen die te dichtbij liggen of op gronden waar voorkeursrecht van af is gehaald is een ontwikkeling in principe niet mogelijk. Uiteindelijk gaat een grondeigenaar er zelf over of diegene meewerkt aan het ontwikkelen van een gebied.
1.4
Opgave voor grootschalige opwek De grootschalige opwekdoelstellingen zijn vastgelegd door de gemeenteraad in de afspraken die gemaakt zijn in de Regionale Energiestrategie (RES 1.0) en de Omgevingsvisie gemeente Vught (vastgesteld 21 december 2023). Nu de Omgevingsvisie is vastgesteld kunnen andere instrumenten vormgegeven worden, zoals dit Programma. De Omgevingsvisie Vught is het hogere gemeentelijke beleidskader dat de ruimtelijke aspecten omschrijft. Dit Programma zal bij vaststelling toegevoegd worden aan de Omgevingsvisie. De zoekgebieden die in de RES 1.0 zijn vastgesteld staan in Figuur 1. Het gaat om negen zoekgebieden; vier voor wind en vijf voor zon. Het opwekdoel van 0,05 TWh/jr in 2030 moet binnen deze zoekgebieden worden ingevuld. Ook is het opwekdoel van 0,15 TWh/jr in 2050 binnen deze zoekgebieden realiseerbaar. Na 2030 is het echter mogelijk dat het gemeentebestuur een andere keuze maakt over de manier van het behalen van de doelen voor grootschalige-opwek voor 2050. Tabel 1 geeft een berekening weer uit het PlanMER met hoeveel windturbines of aantal hectare aan zonneparken deze doelen gehaald kunnen worden. 2
Inleiding
5
Dit heeft te maken met beschikbaarheid, SDE subsidie en nieuwe turbine varianten.
5
Programma Grootschalige Opwek Vught
Tabel 1
Indicatie hoe gemeentelijke doelstellingen behaald kunnen worden. Een combinatie van technieken o de doelstellingen te behalen is ook mogelijk en wenselijk. Aantal hectare Aantal windturbines Aantal windturbines Opwekdoel zonnepark (tiphoogte 195m) (tiphoogte 255m) 2030: 0,05 TWh/jr
50
5
2
2050: 0,15 TWh/jr
150
13
6
Figuur 1
Zoekgebieden gemeente Vught, RES 1.0, “Op weg naar een zon- en windvisie voor de gemeente Vught”, 20 juli 2023.
1.5
Uitgangspunten van het Programma Het Programma voorziet in een helder overzicht aan mogelijkheden voor zowel burgers als bedrijven met betrekking tot grootschalige zonne- en/of windenergieopwekking op het grondgebied van Vught tot 2050. Het Programma kent drie uitgangspunten. 1. Rechtvaardiging: In het Programma verantwoordt de gemeente op welke wijze het opwekdoel van 0,15 TWh/jr in 2050 binnen de gemeente kan worden behaald. Het Programma wijst zoekgebieden aan die volgens de gemeente geschikt zijn voor de plaatsing van windturbines en/of zonneparken. Het Programma geeft principes en condities waaronder medewerking kan worden verleend aan wind- en/of zonneparkinitiatieven. 2. Informatieverstrekking: 6
Inleiding 6
Programma Grootschalige Opwek Vught
Via het Programma informeert de gemeente haar inwoners. Tevens richt dit Programma zich tot mogelijke lokale initiatiefnemers door hen duidelijkheid te bieden over de voorwaarden en de voorgeschreven stappen die bij ontwikkeling van zonneen/of windprojecten moeten worden doorlopen. 3. Leidende principes: Gemeente Vught hecht grote waarde aan het zijn van een kwalitatieve en duurzame gemeente. De gemeente heeft duidelijke principes die als uitgangspunt dienen voor de randvoorwaarden voor grootschalige opwek. De volgende principes zijn van belang bij grootschalige opwek: ➢ Grootschalige opwek binnen de zoekgebieden: Een zoekgebied wordt als één ontwikkellocatie vrijgegeven, waarbinnen één samenhangende ontwikkeling moet plaatsvinden met als leidraad grootschalige energie. ➢ Lokaal maatwerk: Hierbij is integrale gebiedsontwikkeling het uitgangspunt. Het doel is meerwaarde creëren door een combinatie van de opwek opgave samen met andere opgaven in een gebied te realiseren. Een initiatief voldoet daarbij aan de randvoorwaarden uit de gebiedspaspoorten. Opwek door ‘energiegemeenschappen’3 hebben hierbij de voorkeur. Met de komst van een energiegemeenschap wordt het belang van het samen delen en beheren van aansluitingen belangrijker.
Verdeling van schaarse rechten en lokaal eigendom: via een maatschappelijke tender zullen de zoekgebieden opengesteld worden voor het indienen van initiatieven voor grootschalige opwek. De gemeente streeft naar 100% lokaal eigendom.
1.6
Juridische status Met de komst van de Omgevingswet kan de gemeente programma’s vaststellen die invulling en kaders geven voor opgaven waar gemeenten voor staan. Op basis van de Omgevingswet (2024) is het college bevoegd een programma vast te stellen (art. 3.4 Ow). Het Programma Grootschalige Opwek Vught is een onverplicht programma. Omdat dit Programma een kader biedt voor de toekenning van toekomstige omgevingsvergunningen voor windparken (art. 16.36 Ow) heeft Vught er voor gekozen een plan-
3
Energiegemeenschap; Zowel de Elektriciteitsrichtlijn als de Richtlijn hernieuwbare energie van de Europese Unie (REDII) benoemen energiegemeenschappen en geven expliciete erkenning aan dit samenwerkingsverband. Vanuit de Richtlijn hernieuwbare energie volgt dat energiegemeenschappen die zich met hernieuwbare energie bezig houden zgn. 'hernieuwbare energiegemeenschappen' zijn. Die laatste zijn voor dit document relevant. Voor hernieuwbare energiegemeenschappen geldt vanuit de EU dat de deelnemers bestaan uit natuurlijke personen, gemeenten en kleine of middelgrote ondernemingen. De feitelijke zeggenschap bij de hernieuwbare energiegemeenschap ligt bij de deelnemers die in de nabije omgeving van de hernieuwbare energieprojecten (die door de energiegemeenschap zijn ontwikkeld en in eigendom zijn) zijn gevestigd. En tot slot is het doel, naast het spelen van een rol in de hernieuwbare energievoorziening, het verschaffen van voordelen op milieugebied of op economisch of sociaal gebied de deelnemers of aan de lokale gebieden waar zij actief is. Het realiseren van winst is niet het hoofddoel. Het concept van de (hernieuwbare) energiegemeenschappen komt terug in het wetsvoorstel voor de Energiewet en de concept-versie van de Wet Collectieve Warmte (maar dan heet het een warmtegemeenschap).
Zie Richtlijn 2018/2001 ter bevordering van het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen, 11 december 2018 (artikel 2, onderdeel 16 en artikel 22).
Inleiding 7
7
Programma Grootschalige Opwek Vught
milieueffectrapportageprocedure (PlanMER) te doorlopen, die resulteert in een planmilieueffectrapport (PlanMER). Dit PlanMER is als Bijlage A bij het Programma gevoegd. In het Programma is monitoring op de voortgang, uitvoering en het doelbereik van het Programma opgenomen (art. 20.1 lid 2 Omgevingswet). In het vaststellingsbesluit van het Programma moet worden aangegeven hoe burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken en wat de resultaten daarvan zijn (art. 10.8 van het Omgevingsbesluit). De verantwoording van het participatietraject bij het tot stand komen van dit Programma staat in hoofdstuk 2.4. Het Programma wordt voorbereid met de uitgebreide voorbereidingsprocedure zoals opgenomen in afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (artikel 16.22 jo. 16.27 Omgevingswet).
1.7
Leeswijzer In Hoofdstuk 1 vindt u een overzicht van de inhoud, een benoeming van de opgave, bespreking van de uitgangspunten en juridische status, afgesloten met deze leeswijzer. Hoofdstuk 2 werpt een blik op de voorgeschiedenis, met aandacht voor Europees, nationaal, provinciaal, en regionaal beleid. We belichten eveneens het gemeentelijk beleid en de betrokkenheid van de omgeving. Hoofdstuk 3 behandelt de zoekgebieden voor wind- en/of zonne-energie, met uitleg over de rol van het PlanMER en gedetailleerde informatie over geselecteerde zoekgebieden. Hoofdstuk 4 introduceert de leidende principes, zoals integrale gebiedsontwikkeling, energiegemeenschappen, en de verdeling van schaarse rechten. Hoofdstuk 5 legt de randvoorwaarden vast voor de ontwikkeling van wind- en/of zonneenergie, met aandacht voor ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke voorwaarden. Hoofdstuk 6 diept de gebiedspaspoorten uit als cruciale documenten voor de ontwikkeling van specifieke gebieden. Hoofdstuk 7 kijkt naar het vervolg met bespreking van stappen na het Programma, geplande vervolgstappen, budget, monitoring van de voortgang, en sluit af met het vooruitzicht op het einde van het Programma.
8 Inleiding 8
Programma Grootschalige Opwek Vught
Hoofdstuk 2 Context & Beleid Het Programma is de uitkomst van een uitvoerig en zorgvuldig proces. Internationale verdragen met betrekking tot de beperking van broeikasgassen, zoals het klimaatakkoord van Kyoto, zijn door de nationale overheid vertaald naar landelijk beleid, zoals de Klimaatwet. Vervolgens is dit beleid verder uitgewerkt door diverse regio’s en door provincies. Binnen deze regio’s, de RES-gebieden, zijn afspraken gemaakt tussen gemeenten, waterschappen en provincies over de doelstellingen voor duurzame opwek van energie. Deze afspraken zijn vervolgens door de raad weer in gemeentelijk beleid vastgelegd. Hieronder staat beschreven welk bestaand beleid en onderzoek vooraf is gegaan aan dit Programma.
2.1
Europees en Rijksbeleid De Europese Raad en het Europees Parlement hebben Richtlijn 2018/2001 vastgesteld, waarin Nederland wordt verplicht om tegen 2030 32% van de totale bruto-eindverbruik aan energie uit hernieuwbare bronnen op te wekken. In lijn met het Klimaatakkoord van Parijs heeft Nederland zich gecommitteerd aan een 49% reductie van broeikasgasemissies ten opzichte van 1990, met de ambitie om in 2030 minstens 35 TWh aan hernieuwbare energie op land te realiseren. Het Rijk bepaalt het omgevingsbeleid in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). De regels waaraan wind- en/of zonneparken moeten voldoen staan in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving (Bkl) en in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). De NOVI presenteert een langetermijnvisie op duurzame ontwikkeling, met prioriteit voor klimaatadaptatie en energietransitie. Het beveelt grootschalige clustering van duurzame energie aan, met zorgvuldige afwegingen tegen andere waarden zoals landschap en natuur. Zo is een natuurinclusief ontwerp van windparken van belang om verstoring te minimaliseren en worden in de NOVI bewonersparticipatie en -betrokkenheid benadrukt. Daarnaast is in de NOVI de voorkeursvolgorde zon opgenomen (ook wel zonneladder genoemd). De treden van de voorkeursvolgorde voor zonne-energie zijn: 1. Zonne-energie op daken en gevels; 2. Zonne-energie op terreinen en objecten binnen bebouwd gebied; 3.
Zonne-energie op terreinen en objecten in het landelijk gebied; 4. Zonne-energie op landbouw- en natuurgronden. Over deze zonneladder hebben provincies en het Rijk in 2023 nadere afspraken gemaakt. Zonneparken worden niet (meer) als gewenst gezien in het buitengebied. Daarom hebben Rijk en provincies in 2023 afgesproken dat natuur- en landbouwgrond 9
Context & Beleid
9
Programma Grootschalige Opwek Vught
zijn uitgesloten van de aanleg van nieuwe zonneparken. Deze afspraken zijn door minister De Jonge van BZK in een brief4 met de Eerste en Tweede kamer gedeeld. De provincie Noord-Brabant heeft op 28 mei 2024 besloten dat zon op land alleen nog onder strikte voorwaarden wordt toegestaan (meervoudig ruimtegebruik, op transitiegronden of als dit bijdraagt aan vermindering van netcongestie). De volgende situaties en uitzonderingen zijn mogelijk: • Combinaties van zonnepanelen met bepaalde vormen van agrarische bedrijfsvoering zijn mogelijk. Bij deze ‘Agri-PV’ moet dan sprake zijn van de combinatie van een substantiële agrarische functie met een zonnepark. • Als het gaat om landbouwgronden die op termijn een andere bestemming krijgen. Hierover moeten dan al bestuurlijke afspraken gemaakt zijn. De zogenoemde transitiegronden. Op deze gronden mogen maximaal 30 jaar zonnepanelen worden geplaatst. Na verwijdering krijgen de gebieden hun definitieve functie. • De aanleg van een zonnepark draagt bij aan de vermindering van netcongestie of zorgt voor vergroting van een efficiënter netwerkgebruik (netneutraal). Dit zal vaak samengaan met opslag of lokale afname van energie.
2.2
Provinciaal en regionaal beleid
2.2.1
Omgevingsvisie Noord-Brabant De Omgevingsvisie van de provincie Noord-Brabant richt zich op een toekomst waarin de provincie in 2050 klimaatneutraal en circulair is. De ambitie is om de duurzame energievoorziening grotendeels binnen de provincie te realiseren. De provincie benadrukt het belang van multifunctioneel ruimtegebruik en koppelt de energietransitie aan bredere maatschappelijke doelen. De voorkeur gaat uit naar de ontwikkeling van duurzame opwek binnen grootschalige landschappen. Dit door plaatsing van (middel)grote windturbines nabij bedrijventerreinen, hoofdinfrastructuur en in polderlandschappen. In natuurgebieden zijn grootschalige zonneparken en/of windturbines alleen toegestaan als dit geen afbreuk doet aan de aanwezige natuurwaarden. Denk bijvoorbeeld aan tijdelijke installaties in nog niet voor natuur ingerichte gebieden. De zonneparken moeten een bijdrage leveren aan het vergroten en versterken van die natuurwaarden.
2.2.2
Omgevingsverordening Noord-Brabant De provinciale Omgevingsvisie is vertaald in de Omgevingsverordening Noord-Brabant. In de Omgevingsverordening zijn regels over duurzame energie-opwek vastgelegd. Deze Omgevingsverordening is per 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingsverordening bevat regels voor de fysieke leefomgeving, waarbij voor de bouw van grote windturbines de karakteristiek van het landschap moet worden gerespecteerd. Windparken moeten uit minimaal 3 windturbines bestaan. Ook is bepaald dat voor de omgevingsvergunning van windturbines een maximale gebruiksduur van 25 jaar geldt. Na afloop van de exploitatieperiode moeten de turbines worden verwijderd. De ontwikkeling moet maatschappelijke meerwaarde bieden, zoals het beperken van impact op de omgeving en bijdragen aan maatschappelijke doelen. Afstemming met 4
10
Kamerbrief 26 oktober 2023, kenmerk 2023-000629635, incl. bijlage bestuurlijke afspraken.
Context & Beleid
10
Programma Grootschalige Opwek Vught
omliggende gemeenten en de netwerkbeheerder is vereist. Daarnaast moet de vergunning mitigatiemaatregelen bevatten om fauna te beschermen. In de Omgevingsverordening zijn ook regels voor zonneparken opgenomen. Zo is bepaald dat een zonnepark enkel mogelijk is als uit onderzoek blijkt dat de aanleg van het zonnepark noodzakelijk is omdat in onvoldoende mate voorzien kan worden in de behoefte voor duurzame energie op een andere wijze. Daarnaast zijn voorwaarden gesteld. Er moeten maatregelen worden getroffen om de impact op de omgeving te beperken. Ook moet de ontwikkeling een maatschappelijke meerwaarde geven, waaronder de mogelijkheid voor de omgeving om (financieel) te participeren in het project. Een zonnepark kan voor ten hoogste voor 25 jaar worden vergund. Daarbij moet juridisch en financieel worden geborgd dat na de exploitatietermijn de opstelling voor zonne-energie en de daarbij behorende voorzieningen worden verwijderd. Tot slot moet de ontwikkeling zijn afgestemd met de netbeheerder. Hierbij is het belangrijk om de kaders van de provincie, naar aanleiding van eerdergenoemd besluit van 28 mei over zon op land te hanteren.
2.2.3
Waterbeheerprogramma waterschap De Dommel 2022-2027 - Water als basis voor een toekomstbestendige leefomgeving Met het Waterbeheerprogramma 2022-2027 (WBP5) start Waterschap De Dommel met de ‘watertransitie’: op weg naar een toekomstbestendige waterhuishouding. Uiterlijk in 2050 is de waterhuishouding in ons hele beheergebied toekomstbestendig. Dit betekent een waterhuishouding die in een goede waterkwaliteit voorziet. En een waterhuishouding die robuust, wendbaar en in balans is met de omgeving. Zowel in het bebouwde als het landelijke gebied en van de beekdalen tot en met de hoge zandruggen. Het gronden oppervlaktewatersysteem kan de grotere weersextremen opvangen door maximaal gebruik te maken van de dempende sponswerking van de bodem/ondergrond en de natuurlijke hoogteverschillen voor het vasthouden van water. We hanteren drie principes die inhoudelijke sturing geven aan de watertransitie: ➢ Elke druppel vasthouden en infiltreren waar deze valt ➢ Functies passen zich aan het bodem- en watersysteem aan ➢ Wat schoon is moet schoon blijven We moeten ons aanpassen aan de veranderende leefomgeving en op zoek gaan naar nieuwe oplossingen en antwoorden. Dit vereist een integrale, gebiedsgerichte aanpak samen met alle partijen.
Een gebiedsgerichte aanpak is alleen succesvol als naast de wateropgaven ook de opgaven vanuit natuur, stikstof, economie, landbouwtransitie, energietransitie, biodiversiteit, mobiliteit en woningbouw onderdeel van de aanpak zijn. Meer dan voorheen gaan we daarbij: ➢ van beekdalgericht naar gebiedsgericht; onze aandacht gaat naast het beekdal ook uit naar de flanken, de hoge zandruggen en bebouwd gebied. ➢ van sectoraal naar integraal; samen met overheden en gebiedspartners maken we keuzes over meerdere opgaven in een gebied. ➢ van water afvoeren naar elke druppel telt; maximaal water conserveren, minder grondwater gebruiken en slimmer sturen. Waterschapsverordening Sinds 1 januari 2024 heeft Waterschap De Dommel een waterschapsverordening. In de waterschapsverordening staan de regels voor bewoners, bedrijven en andere overheden die activiteiten doen bij beken, sloten en gemalen. De waterschapsverordening werkt – 11
Context & Beleid 11
Programma Grootschalige Opwek Vught
net als de Omgevingswet – met de 'ja, op voorwaarde dat'-regel. Dit betekent dat activiteiten mogen plaatsvinden, zolang ze voldoen aan de voorwaarden in de waterschapsverordening. De waterschapsverordening is digitaal en de regels zijn verbonden aan de gebieden waar de activiteit plaatsvindt. Dus in plaats van algemeen en overal geldig, naar specifiek geldige regels voor sommige gebieden en activiteiten. Welke regels op welke plek gelden voor welke activiteit is te vinden in het Omgevingsloket, via de functie “Regels op de kaart”. Wanneer een activiteit afwijkt van de voorwaarden die de waterschapsverordening voor die activiteit stelt op de betreffende plek, dan is een vergunning van het waterschap nodig. Het waterschap toetst de vergunningaanvraag aan de verschillende beleidsregels die gelden naast de waterschapsverordening.
2.2.4
Waterbeheerplan waterschap Aa en Maas Op 19 november 2021 is het nieuwe waterbeheerplan van waterschap Aa en Maas vastgesteld. In dit plan is beschreven welke doelstellingen het waterschap nastreeft in de periode 2022-2027 en hoe zij die doelstellingen wil gaan halen. Het plan geldt van 22 december 2021 tot en met 21 december 2027. Het waterbeheerplan is uitgewerkt in de volgende drie programma’s: 1. Waterveiligheid; Het programma ‘Waterveiligheid’ draait om de bescherming tegen overstromingen vanuit de Maas en het regionale watersysteem. 2. Klimaatbestendig en gezond watersysteem; Het programma ‘Klimaatbestendig en gezond watersysteem’ draait om een goed functionerend watersysteem in normale én in extreem droge en natte situaties: klimaatbestendig, robuust, veerkrachtig en stuurbaar. Daarbij let het waterschap op de hoeveelheid (goede waterpeilen, het vasthouden van water en het omgaan met wateroverlast en droogte); en op de kwaliteit van het water (chemisch en ecologisch). 3. Schoon Water; In het programma ‘Schoon Water’ speelt het zuiveren van afvalwater een centrale rol. Voor bebouwde gebieden heeft het waterschap specifieke doelen geformuleerd. In bebouwd gebied werkt het waterschap toe naar een klimaatrobuust watersysteem waarin: 1. schoon water niet naar de zuivering gaat, maar het grondwater voedt; 2.
de waterkwaliteit geen risico’s geeft voor de volksgezondheid en geschikt is voor een goede ontwikkeling van flora en fauna, maar ook voor recreatie en evenementen; 3. de kans op wateroverlast en problemen door droogte en hittestress acceptabel is; 4. de betrokkenheid en het waterbewustzijn van inwoners, bedrijven en andere stedelijke partners is toegenomen. Deze programma’s zijn verder uitgewerkt in het WBP naar concrete doelstellingen. Deze doelstellingen vinden onder andere een doorwerking in de beschikbare instrumenten 12
Context & Beleid 12
Programma Grootschalige Opwek Vught
van het waterschap; Waterschapsverordening, legger, communicatie en stimuleringsmiddelen. Waterschapsverordening De Waterschapsverordening omvat samen met de Omgevingswet alle gebods- en verbodsbepalingen met betrekking tot ingrepen of activiteiten die consequenties hebben voor de waterkwantiteit, waterkwaliteit en waterveiligheid. De Waterschapsverordening is verder uitgewerkt in beleids- en algemene regels. Legger De Waterschapsverordening verwijst in de gebods- en verbodsbepalingen volop naar de legger. De legger legt de status en afmetingen behorende bij de regels van de Waterschapsverordening vast in een overzichtskaart van het waterbeheersgebied. Op deze kaart zijn onder andere dijken, waterlopen en bijbehorende beschermingszones aangegeven.
2.2.5
RES Noordoost Brabant De gemeenteraad van Vught heeft de RES 1.0 Noordoost Brabant (NOB) in 2021 vastgesteld. In de RES 1.0 NOB zijn ambities vastgelegd over hoe de regio wil bijdragen aan de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. In de RES 1.0 NOB is de gezamenlijke ambitie van betrokken gemeenten, waterschappen, provincie en netbeheerders om 1,6 TWh (gelijk aan 5,8 PJ) aan hernieuwbare energie op te wekken in 2030 vastgelegd, waarvan 0,3 TWh reeds is gerealiseerd. De gemeente Vught heeft hierin een bod opgenomen van 0,05 TWh5 (gelijk aan 0,18 PJ) hernieuwbare elektriciteit. Het is goed om te melden dat deze opgave nog alleen maar het elektrische deel bevat en nog geen rekening houdt met de warmtetransitie (warmte beslaat op dit moment circa 70 tot 80% van de energievraag). Mocht de warmtevraag met elektriciteit worden opgepakt, voortvloeiend uit de Wet collectieve warmte (Wcw) die naar verwachting in 2025 van kracht wordt, zal de opgave elektriciteit mogelijk nog verder stijgen. Hier is in de gestelde opwekdoelen nog beperkt rekening mee gehouden.
2.3
Gemeentelijk beleid De gemeente Vught wil bijdragen aan de landelijke en regionale doelen. De gemeenteraad heeft op 19 mei 2022 de zoekgebieden uit de RES 1.0 NOB vastgesteld. Hierbij heeft de raad een doelstelling van grootschalige opwek van 0,05 TWh voor 2030 opgenomen. In 2050 wil de gemeente Vught 0,15 TWh opwekken per jaar. Zoals eerder benoemt, kan het gemeentebestuur na 2030 een andere keuze maken voor de invulling van de opwekdoelen tot 2050. Voor 2050 groeit de elektriciteitsvraag binnen de gemeente tot ongeveer 0,15 TWh. Hoeveel windturbines en/of hectares zonneparken dan nodig zijn om aan die vraag te voldoen, is afhankelijk van verschillende factoren. De capaciteit van zonnepanelen of windturbines kan zijn vergroot door verbeterde of nieuwe technologie, andere bronnen zijn ontworpen door voortschrijdende technieken of de plaats van de opweklocaties is veranderd. 5
In eerste instantie werd uitgegaan van een opgave van 0,04 TWh (0,144 PJ), maar door toevoeging van zoekgebied bij Helvoirt (gemeente Vught) is de opgave herschikt.
13
Context & Beleid 13
Programma Grootschalige Opwek Vught
2.3.1
Omgevingsvisie gemeente Vught Gemeente Vught heeft op 21 december 2023 de Omgevingsvisie vastgesteld6. De Omgevingsvisie is deels gebaseerd op vastgesteld beleid en gaat daarnaast in op de leefomgeving op de lange termijn in 2040. De visie gaat in op de vraag wat de leidende principes voor toekomstig beleid zijn. Voor een toekomstbestendige leefomgeving zijn 4 leidende principes gehanteerd: ➢ bodem en water zijn de basis van de leefomgeving; ➢ inclusief en toegankelijk; ➢ veilig en gezond voor mens, dier en plant; ➢ meervoudig en zuinig ruimtegebruik. In de Omgevingsvisie staat de ambitie beschreven om in 2030 te voldoen aan de grootschalige opwekopgave en dat dit wordt uitgevoerd met zonne- en/of windenergie in de gemeente Vught. Hierbij wordt rekening gehouden met de opgave tot 2050. Echter, zoals eerder benoemd kan het gemeentebestuur na 2030 een andere keuze maken voor de invulling van de opgave tot 2050. Gemeente Vught streeft daarbij naar zoveel mogelijk lokaal eigendom met als doel 100% lokaal eigendom.
2.3.2
Groenvisie 2023-2033 De gemeente Vught gaat voor biodiversiteit, klimaat, identiteit, gezondheid en samenwerking. Deze doelen heeft de gemeente beschreven in de in februari 2023 vastgestelde Groenvisie 2023-2033. De relevante beleidsregels betreffende groen in het buitengebied zijn leidend bij het opstellen en inrichten van wind of zonneparken. Het behoud en de bevordering van de biodiversiteit, het versterken van ecologische verbindingen en het duurzaam beheer van natuurgebieden zijn ecologische opgaven met raakvlak aan grootschalige opwek.
2.3.3
Notitie zon- en windenergie en Nota Energie en Klimaat Vught 2022-2030 In de Notitie ‘Op weg naar een zon- en windvisie voor gemeente Vught’7 is uiteengezet welke stappen genomen moeten worden om de opgave voor 2030 en 2050 te halen. De opgave voor 2030 kan worden gerealiseerd met zon, wind of een mix van beide. Hoeveel windturbines en/of hectares zonneparken nodig zijn is afhankelijk van verschillende factoren, zoals capaciteit van zonnepanelen of windturbines, de vollasturen en de plaats van de opweklocatie. In de ‘Nota Energie en Klimaat Vught 2022-2030’8 is uiteengezet hoe Vught integraal werkt aan de beleidsdoelen voor energie en klimaat voor 2030 en 2050. Gekozen is voor een planmatige aanpak waarin concrete doelen, fasering, prioriteiten en middelentoewijzing zijn opgenomen. Dit Programma is een volgende stap in het verder concreet maken van de stappen die zijn benoemd in deze nota.
2.3.4
Besluit voorkeursrecht gemeente Op 14 november 2023 heeft het college besloten om diverse (geclusterde) gronden gelegen in de gemeente Vught, voorlopig aan te wijzen als gronden waarop de artikelen 10 tot en met 15, 24 en 26 Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg)9 van toepassing zijn. Op 1 6 7
8 9
https://wijinvught.mett.nl/afgeronde+projecten/omgevingsvisie/default.aspx notitie-zon-en-windenergiepdf (vught.nl) Beleidsnota's gemeente Vught | Wij in Vught
Per januari 2024 valt dit onder de Omgevingswet
14
Context & Beleid 14
Programma Grootschalige Opwek Vught
januari 2024 is de Wvg overgaan in de Omgevingswet. Dit voorkeursrecht houdt in dat als de eigenaar of beperkt zakelijk gerechtigde de grond wil verkopen, deze zijn eigendom of recht eerst aan de gemeente moet aanbieden. De raad heeft dit besluit bekrachtigd op 1 februari 2024. Het voorkeursrecht gemeente is gelegd op alle gronden die binnen de zoekgebieden liggen10. De gemeente wil grip houden op de ontwikkeling van zonne- en/of windparken op de door haar voorziene, integrale en lokaal verankerde wijze. Door de vestiging van een voorkeursrecht heeft de gemeente deze grip en kan worden voorkomen dat gronden in handen komen van partijen die deze ontwikkeling niet nastreven of speculeren met deze gronden. Zo wordt voorkomen dat partijen niet handelen in het algemeen belang van de gemeenschap van Vught. Door de inzet van dit middel is de gemeente in staat om binnen de gekozen zoeklocaties zowel grondspeculatie als recht van opstal te blokkeren. Het gevolg is dat lokale initiateven voorrang krijgen.
2.3.5
PlanMER grootschalige opwek Vught Ter voorbereiding op het Programma en om de milieueffecten goed in kaart te brengen is een milieueffectrapport opgesteld. Dit PlanMER brengt de te verwachten milieueffecten van de plaatsing van windturbines en/of zonneparken in beeld als deze in verschillende onderzoeksgebieden zouden worden geplaatst. Op deze manier kunnen gebieden waar mogelijkheden voor het plaatsen van windturbines en/of zonneparken bestaan met elkaar worden vergeleken. Aan de hand van de beoordeling van de zoekgebieden zijn enkele thematische alternatieven opgesteld. Ook van deze alternatieven beoordeelt het PlanMER de te verwachten milieueffecten. Deze objectieve milieu-informatie is samengevat in overzichtstabellen die laten zien hoe de zoekgebieden en alternatieven tegenover elkaar scoren. Deze scores leiden niet tot het afvallen of tot een bepaalde voorkeur van zoekgebieden, maar maken wel inzichtelijk wat de milieueffecten van energie-opwek in deze gebieden zijn. Wel is gebleken tijdens de uitvoering van het PlanMER dat windzoekgebied 3 technisch niet haalbaar is. Windzoekgebied 4 is ook afgevallen, omdat er rekening is gehouden met de concept afstandsnorm van het Rijk van twee keer tiphoogte. Dat is in het geval van Vught maximaal 550 meter afstand.
De commissie mer heeft het PlanMER beoordeeld en geeft aan dat het gemeentebestuur het beste een keuze kan maken uit de zoekgebieden die nu zijn onderzocht. Vervolgens worden de zoekgebieden die het gemeentebestuur kiest, nader onderzocht op onder andere ecologie en geluid(soverlast). Nadat die zoekgebieden volledig en diepgaand zijn onderzocht, kan worden toegewerkt naar een tender.
2.4
Betrokkenheid van de omgeving bij totstandkoming van het Programma
2.4.1
Algemeen Participatie is een belangrijk onderdeel om tot beleidsvorming te komen en ook bij de uitvoering daarvan is participatie belangrijk. Het is de bedoeling dat in gezamenlijkheid wordt gewerkt aan de doelstellingen in dit Programma. Er zijn verschillende vormen van participatie ingezet tijdens het proces om tot het Programma te komen. En er zullen ook verschillende vormen van participatie worden gebruikt bij de uitvoering. Hieronder is uiteengezet wat er is gedaan om de omgeving te betrekken bij vorming van het Programma. 10
15
Document Vught - Bijlage - Overzichtskaart_V3 - iBabs Publieksportaal (bestuurlijkeinformatie.nl)
Context & Beleid
15
Programma Grootschalige Opwek Vught
Op het Platform WijinVught is een tijdlijn opgenomen met een uitgebreid overzicht van participatiemomenten, stappen in het proces en handelingsperspectieven voor inwoners en andere belanghebbenden. Hier vindt men informatie over het verleden, heden en over de toekomst van het traject.
2.4.2
Participatie voorafgaand aan het Programma De participatierondes die doorlopen zijn om het RES-bod en wind- en/of zonnebeleid van de gemeente vast stellen hebben een eerste indicatie gegeven van aandachtspunten vanuit de omgeving. Elke gemeente in de RES-regio heeft in de RES 1.0 NOB gebieden aangedragen waarbinnen zon- en/of windprojecten gerealiseerd kunnen worden. Bij de totstandkoming van de zoekgebieden is uitvoerig geparticipeerd, zo ook binnen de gemeente Vught: ➢
Allereerst is er de Notitie op weg naar een zon- en windvisie voor de gemeente Vught opgesteld in 2021, na het vaststellen van de RES. Hiervoor zijn verschillende interactieve participatiesessies geweest met inwoners en andere stakeholders. Zowel fysiek als digitaal. In de fase daarna is op basis van bestaande visies en onderzoeken, zoals het coalitieakkoord, een uitgangspuntennotitie voor het PlanMER opgesteld. Deze uitgangspunten zijn verwerkt in de ‘Notitie Reikwijdte en Detailniveau Zon- en Windbeleid’ (hierna: NRD). De NRD gaat in op de achtergronden van het voornemen, beschrijft de te onderzoeken alternatieven en geeft aan welk beoordelingskader de basis vormt voor de milieuonderzoeken voor het op te stellen milieueffectrapport (MER). De NRD is 8 november 2022 vastgesteld door het college van B&W en ter informatie met de gemeenteraad gedeeld. Eenieder heeft hierop zienswijzen kunnen indienen.
➢ In een tweede fase zijn gesprekken gevoerd met betrokkenen waaronder fractievertegenwoordigers vanuit de gemeenteraad, wethouders, ambtelijke organisatie en de provincie. Maatschappelijke organisaties zijn hierover geïnformeerd. Daarnaast hebben de verschillende inhoudelijke ambtelijke teams binnen de gemeente aangegeven welke opgaven zij herkennen met raakvlak aan de zoekgebieden. Gedurende het proces is op verschillende momenten een klankbordgroep geconsulteerd en betrokken. Bijvoorbeeld om de aanpak en concepten van het beleidskader te bespreken. Vanuit al deze bijeenkomsten (intern en extern) blijkt dat de volgende aandachtspunten meegenomen moeten worden bij de openstelling van zoekgebieden. Achter elk aandachtspunt de wijze waarop dit is verwerkt in dit Programma: Energiebesparing, voorkomen van de toekomstige (extra) vraag: Dit Programma ziet niet op energiebesparing. Energiebesparing is ook in de omgevingsvisie van Vught opgenomen. De gemeente zet zich hier via andere wegen voor in. ➢ Warmtenetten/collectieve warmte: Warmtenetten maken geen onderdeel uit van dit Programma. De warmtenetten worden lokaal verkend en kunnen op wijkniveau van invloed zijn op de behoefte aan elektriciteit en slimme netwerken. ➢ Energie neutraal handelen ondernemers: In Vught zijn weinig energie intensieve ondernemers.
Waar zich lokaal kansen voordoen om het in gezamenlijkheid op te pakken moeten deze worden benut (zie paragraaf 4.2). ➢ Netcongestie: aansluitingen zijn een probleem. Dit wordt regionaal ook afgestemd en noopt tot innovatie binnen de netten van Vught waarbij grootschalige energie een onderdeel is (zie paragraaf 4.1). ➢
16 Context & Beleid 16
Programma Grootschalige Opwek Vught
Bescherming landschap: De gebiedspaspoorten geven de randvoorwaarden die dienen ter bescherming en voor de inpassing van grootschalige opwek in het landschap. In de gebiedspaspoorten en in de randvoorwaarden wordt rekening gehouden met de bij het gebied horende schaal en omvang (zie Hoofdstuk 6). ➢ Landbouw: Het beleid voor landbouw is voornamelijk gericht op innovatie en duurzame ontwikkeling hiervan. De komst van grootschalige opwek biedt ook veel kansen en er wordt actief gezocht naar de samenhang en mogelijkheden bij de maatschappelijke tender. ➢
2.4.3
Inloopbijeenkomsten PlanMER In maart en april 2024 zijn drie inloopbijeenkomsten voor bewoners en raadsleden georganiseerd over het PlanMER in de drie kernen van de gemeente. Doel van de bijeenkomsten was het informeren van het publiek. De resultaten van het PlanMER zijn toegelicht, zodat de inwoners van Vught vroegtijdig in kennis zijn gesteld. Het PlanMER is digitaal te raadplegen, waarmee de inhoud eenvoudig beschikbaar is voor inwoners, instellingen en ondernemers. Dit is publieksvriendelijk. Door het PlanMER voorafgaand aan het vaststellen van het ontwerpprogramma ter kennisgeving aan te bieden werd inwoners de ruimte geboden milieuinformatie te bestuderen. De reacties op het PlanMER konden inwoners tijdens de zienswijzeperiode van het Programma indienen.
2.4.4
Reacties op het PlanMER Mensen konden naast zienswijzen op het concept Programma, ook reacties geven op het PlanMER. Er zijn 22 reacties ingediend. Het kon het geval zijn dat er een aanvulling op het onderzoek werd aangedragen. In de reacties kwamen enkele onderwerpen naar voren die worden meegenomen in vervolgonderzoek en vervolgstappen. Het betreft de zorgen rondom natuur, specifiek in de Gement. Ook voor andere zoekgebieden geldt dat natuur diepgaander moet worden onderzocht. Een ander onderwerp wat in meerdere reacties terugkwam was de passende schaal van een energiebron. Bij concrete uitwerking van een plan voor ontwikkeling, kan iets over de schaal en grootte hiervan worden gezegd. Hier zal bij vervolgstappen dan ook aandacht aan worden besteed. Gezondheid kwam in de reacties ook vaak terug. Zowel voor mens als natuur. We gaan als overheid alleen uit van wetenschappelijk onderzoek, wat gecheckt is door meerdere wetenschappers. We vertrouwen erop dat ten aanzien van actuele thema’s en normstellingen het RIVM voor ons de meest betrouwbare bron is die ook integraal erkend is. We hebben contact gelegd met de GGD die in het vervolgtraject betrokken blijft bij de ontwikkelingen. Daarnaast hebben we vooruitlopend op de komst van de nieuwe normstelling gedurende de onderzoeken van het PlanMER de concept afstandsnormen toegepast voor windenergie.
Deze worden naar verwachting door de Rijksoverheid in 2025 vastgesteld. Ten aanzien van Netcongestie was er ook een aantal reacties. Hier kunnen wij van stellen dat deze voor de gehele regio gelden. Het is zaak om hierover in gesprek te blijven met Enexis en de provincie over prioritering. Deze gesprekken zullen voortduren. Het zal de invulling van de zoekgebieden enkel in de tijd iets vertragen. Als voorbeeld geven wij hierbij mee dat een gemiddeld windinitiatief 7 jaar duurt. Tegen die tijd is er weer ruimte op de netwerken.
17 Context & Beleid 17
Programma Grootschalige Opwek Vught
Tot slot zijn er nog reacties ontvangen die geen technische relevantie hebben maar gaan over zicht en woongenot. Deze worden bij een concreet plan in de procedure gewogen en worden voor een PlanMER buiten beschouwing gelaten. Te meer omdat er nog geen concrete locaties bekend zijn, noch welk zoekgebied door de raad gekozen gaat worden op dit moment in tijd.
2.4.5
Zienswijzen Programma Na publicatie van het concept ontwerpprogramma kon iedereen een zienswijze indienen. Het Programma was niet ontvankelijk voor beroep en bezwaar. Er zijn 53 zienswijzen ingediend. De inhoud van sommige zienswijzen waarin ideeën en verzoeken werden aangedragen, zijn in het Programma verwerkt. In de Nota van Zienswijzen, wat als bijlage bij het Programma is toegevoegd, is per zienswijze beoordeeld wat ermee is gedaan.
18 Context & Beleid 18
Programma Grootschalige Opwek Vught
Hoofdstuk 3 Zoekgebieden wind en zon In de gemeente Vught zijn al zoekgebieden aangewezen in de RES 1.0. Deze zoekgebieden zijn in het PlanMER nader onderzocht op hun milieueffecten. Dit hoofdstuk vat de resultaten van het PlanMER samen en beschrijft de zoekgebieden.
3.1
Milieueffectrapport (PlanMER)
3.1.1
Belemmeringenstudie In het PlanMER is een zogenaamde belemmeringenstudie uitgevoerd om te bepalen welke plaatsingsruimte er is binnen en rond de verschillende zoekgebieden zoals die in de RES 1.0 waren aangewezen. Deze belemmeringenstudie is in het PlanMER gebruikt om te controleren of zonne- en/of windparken in de bijbehorende zoekgebieden mogelijk zijn. Door gebieden waar zonne- en/of windparken technisch-ruimtelijk niet passen weg te strepen blijft de zogenaamde ‘technische ruimte’ over. De technische ruimte is vervolgens gebruikt om de zoekgebieden nauwkeuriger te begrenzen. De herbegrenzing van de zonzoekgebieden beschouwt naast de technische ruimte ook logische landschappelijke elementen en de kavelstructuur. De onderstaande figuren geven de technische ruimte en begrenzing van de zoekgebieden voor wind en zon weer.
Figuur 2
Technische ruimte en zoekgebieden voor windturbines (van 195 m tiphoogte) in Vught
19 Zoekgebieden wind en zon 19
Programma Grootschalige Opwek Vught
Figuur 3
Technische ruimte en zoekgebieden zonneparken in de gemeente Vught
3.1.2
Windzoekgebied 3 Uit de belemmeringenstudie blijkt dat windzoekgebied 3 geen technische plaatsingsruimte voor grootschalige windturbines heeft. De ruimte binnen het RES-zoekgebied 3 wordt geheel ontnomen door een combinatie van belemmeringen. Zo moet een bepaalde afstand gehouden worden tot de A2 en A65/N65 en maakt de aanwezigheid van woningen in de kern Vught en daar ten oosten van het gebied ongeschikt voor het plaatsen van windturbines. De onderstaande afbeelding laat alle harde belemmeringen zien in en rond windzoekgebied 3. Van de negen zoekgebieden uit de RES 1.0 NOB valt vanwege gebrek aan technische ruimte windzoekgebied 3 af.
20 Zoekgebieden wind en zon 20
Programma Grootschalige Opwek Vught
Figuur 4
3.1.3
Harde belemmeringen rond en in windzoekgebied 3
Verschillende afmetingen windturbines Het PlanMER beschouwt twee formaten windturbines. Grotere windturbines moeten een grotere afstand aanhouden tot bepaalde andere elementen (zoals bijvoorbeeld hoogspanningslijnen of buisleidingen). De nieuwe grenzen van de zoekgebieden zijn gebaseerd op waar het kleinere formaat ‘past’ (195m tiphoogte). Ook is onderzocht welke ruimte mogelijk wegvalt als wordt uitgegaan van het grotere formaat (255m tiphoogte). Onderstaande kaart geeft aan welke gebieden door afmetingafhankelijke belemmeringen afvallen bij toepassing van de grotere windturbines. Hierbij is aangeduid welke plaatsingsruimte zacht belemmerd is. In het geval van Vught zijn er enkele NNB gebieden die de ontwikkeling van windturbines niet tegenhouden, maar wel bemoeilijken. De figuur laat zien dat de resterende windzoekgebieden (1, 2 en 4) voor zowel kleinere als grotere windturbines ruimte bieden.
21 Zoekgebieden wind en zon 21
Programma Grootschalige Opwek Vught
Figuur 5
Plaatsingsruimte windturbines, inclusief gebieden die zacht belemmerd zijn of afvallen door een groter formaat windturbine (255m tiphoogte)
3.1.4
Inzicht in milieueffecten Het PlanMER beoordeelt de zoekgebieden aan de hand van een groot aantal beoordelingscriteria, verdeeld over 6 milieuthema’s: energieopbrengst, leefomgeving, externe veiligheid, ecologie, ondergrond en landschap. Voor elk beoordelingscriterium is een beoordelingskader opgesteld op basis waarvan aan iedere onderzoeksopstelling een score is toegekend op een 7-puntsschaal: - - - - - 0 + ++ + + + Het PlanMER is te zien als een verzameling deelonderzoeken die samen inzicht geven in de milieueffecten per zoekgebied. Hier komt geen overkoepelende score per zoekgebied uit. De scores op alle deelonderzoeken samen leveren belangrijke milieu-informatie voor de ruimtelijke randvoorwaarden en de voorwaarden voor de landschappelijke inpassing, maar het MER maakt geen weging tussen milieueffecten. Zie onderstaande overzichtstabellen voor de effecten van windparken en/of zonneparken in de zoekgebieden. In het PlanMER staat de toelichting op de totstandkoming van deze beoordelingstabellen.
22 Zoekgebieden wind en zon 22
Programma Grootschalige Opwek Vught
Tabel 2
Overzichtstabel effecten windenergie
Tabel 3
Overzichtstabel effecten zonne-energie
3.1.5
Opwekpotentie per zoekgebied Onderstaande figuur toont hoeveel elektriciteit er per zoekgebied maximaal opgewekt kan worden. Zoals blijkt is het voor de doelstelling(en) niet nodig om alle zoekgebieden te benutten.
23 Zoekgebieden wind en zon 23
Programma Grootschalige Opwek Vught
Figuur 6
Opwekpotentie per zoekgebied. Gegevens op basis van het PlanMER
3.1.6
Vlekkenplannen per zoekgebied In opdracht van de gemeente Vught voerde Waardenburg Ecology, gelijktijdig met het PlanMER, een landschappelijke en ecologische analyse uit. Het resultaat van deze analyse is een zogenaamde vlekkenkaart. In deze vlekkenkaart is aangegeven welke landschappelijke en ecologische aandachtspunten spelen per zoekgebied. Deze vlekkenkaarten zijn een belangrijke input voor de gebiedspaspoorten, die omschrijven welke voorwaarden vervuld moeten worden voordat ontwikkeling van een zoekgebied wordt toegestaan (zie Hoofdstuk 6 en Bijlage B).
3.1.7
Alternatieven Het PlanMER beschrijft vijf alternatieven om een doorkijk te geven naar mogelijke manieren om de doelstellingen te halen: • • • • •
Wind 130/130 Wind 170/170 Zon Natuur Leefomgeving.
In alle alternatieven is rekening gehouden met de opwekdoelen van 2030 en 2050. De eerste twee alternatieven kijken naar alleen windturbines, één naar alleen zonnevelden (waarbij de landschappelijke draagkracht van één of enkele zoekgebieden overschreden wordt), en twee naar een combinatie van wind en zon. Een combinatie van wind en zon maakt beter gebruik van het elektriciteitsnet. De alternatieven zijn in het PlanMER kwalitatief beschouwd en kwantitatief beoordeeld, op dezelfde wijze als de zoekgebieden. Dit resulteert in de volgende overzichtstabel:
24 Zoekgebieden wind en zon 24
Programma Grootschalige Opwek Vught
Tabel 4
Overzichtstabel effecten alternatieven
3.2
De zoekgebieden voor wind en zon Figuur 7 geeft de opnieuw begrensde zoekgebieden weer. In Hoofdstuk 6 zijn per zoekgebied gedetailleerdere kaarten opgenomen. Figuur 7 is een technische uitwerking van figuur 1 (de zoekgebieden uit de RES 1.0). Technisch mogelijke opweklocaties buiten deze zoekgebieden zijn weliswaar door het PlanMER in kaart gebracht maar worden verder niet meegenomen omdat ze buiten de zoekgebieden vallen.
25 Zoekgebieden wind en zon 25
Programma Grootschalige Opwek Vught
Figuur 7
De in het PlanMER onderzochte zoekgebieden voor wind en zon
3.2.1
Zoekgebieden wind 1 en zon 111 Zoekgebied 1 voor zon en wind ligt in het noordwesten van de gemeente, ten westen van Cromvoirt. Het zoekgebied ligt aan beide zijden van het afwateringskanaal en ligt in het landschap van de veenkolonie. Het kanaal splitst het zoekgebied in twee delen. Het noordelijke deel is gelegen in het Open Beemdengebied, met daarbinnen een tuincentrum en een agrarisch bedrijf. Het zuidelijke deel bestaat uit agrarische- en natuurfuncties.
3.2.2
Zoekgebieden wind 2 en zon 2 Zoekgebied zon 2 ligt in een uitgestrekt gebied van 1 bij 4 kilometer en ligt geheel in het Open Beemdengebied, oftewel de Gement, een veenkolonie. Zoekgebied wind 2 ligt in zijn geheel binnen dit zoekgebied voor zon. De Gement kent door vele overstromingen bijzondere planten en dieren. Het gebied kenmerkt zich door een verscheidenheid aan natuurwaarden. Nabij de Gement, in het gebied Rijskampen, bevinden zich twee eendenkooien: De "Oude Kooi" en de "Nieuwe Kooi". Binnen het zoekbied zijn agrarische bedrijven en een volkstuinencomplex aanwezig.
3.2.3
Zoekgebied wind 4 Zoekgebied 4 ligt in het zuidoosten van de gemeente, ten zuiden van Vught. Het gebied bestaat voornamelijk uit agrarische bedrijven. Daarnaast is er ook natuur, zoals bossen. Het gebied ligt in het beekdal en waterbergingsgebied van de Essche Stroom. De mogelijke plaatsingslocaties voor windturbines liggen aan weerszijden van de A2. De 11
Bij alle zoekgebieden voor zonne-energie in de Gement betreft het zeer vruchtbare landbouwgrond. Zoekgebieden zon 1 en zon 2 allen (deels) in de Gement.
Zoekgebieden wind en zon 26
26
Programma Grootschalige Opwek Vught
oostelijke locaties liggen in Natuurnetwerk Brabant (NNB). Daarbij zijn er twee complexen van cultuurhistorische waarde nabij te vinden, namelijk het H. Joachim Klooster (momenteel is hier kloosterhotel ZIN gehuisvest) en Landgoed Blijendijk.
3.2.4
Zoekgebied zon 3 Zoekgebied zon 3 ligt in gemengd landelijk gebied. De omgeving kent diverse functies, waaronder volkstuinen, sportfaciliteiten, agrarische zones en enkele woningen. De noordzijde grenst aan de kern van Vught, waarbij het zich verbindt met bestaande bebouwing en mogelijk toekomstige buurten. Aan de zuidzijde grenst het aan de gemeente Boxtel.
3.2.5
Zoekgebied zon 4 Zoekgebied 4 ligt nabij Helvoirt in het zuidwesten van de gemeente. Het is voornamelijk een agrarisch gebied met her en der ook woningen. In het zoekgebied zijn ook een camping, bezinningscentrum en enkele kwekerijen aanwezig. Daarnaast kent het gebied een bijzondere waarde in de vorm van de beekdalen.
3.2.6
Zoekgebied zon 5 De N65 en de spoorweg tussen Den Bosch en Tilburg is de ader die door zoekgebied 5 loopt. Binnen het zoekgebied liggen agrarische bedrijven. Daarnaast zijn ook woningen, bos, bedrijven, natuur en horeca aanwezig. Een koppeling met de huidige infrastructurele lijnen is logisch en is nagenoeg overal in het gebied te realiseren. In het gebied liggen meerdere cultuurhistorische elementen, zoals een landgoed met laan.
27 Zoekgebieden wind en zon 27
Programma Grootschalige Opwek Vught
Hoofdstuk 4 Leidende principes Het Programma Grootschalige Opwek Vught geeft zoals gezegd de kaders en stappen die leiden tot concrete uitwerking van de opgave voor grootschalige opwek. Daarbij staan een aantal leidende principes centraal: • Grootschalige opwek binnen de zoekgebieden; • Lokaal maatwerk en energiegemeenschappen zorgen voor maatschappelijke meerwaarde; • Maatschappelijke tender bevordert randvoorwaarden en lokaal eigendom.
4.1
Grootschalige opwek binnen de zoekgebieden De gemeente wil zowel zon als wind, dan al niet in combinatie met energieopslag, toestaan. Hierbij wordt de voorkeur uitgesproken voor het zo optimaal mogelijk benutten van beschikbare aansluitcapaciteit. Voorwaarde is dat deze ruimtelijk en milieutechnisch inpasbaar is. Daarnaast moet worden voldaan aan de randvoorwaarden zoals in dit Programma genoemd en moet de grootschalige opwek een bijdrage leveren aan andere opgaven binnen de zoekgebieden. Alle acht (overgebleven) zoekgebieden kunnen bijdragen aan de invulling van de doelstelling van de gemeente voor grootschalige opwek. Buiten deze acht zoekgebieden is grootschalige opwek in principe niet toegestaan. Initiatieven zoals bijvoorbeeld een zonnecarport zijn potentieel denkbaar. Daarnaast wordt verder onderzocht in hoeverre en in welke mate grootschalig zon op dak haalbaar is als invulling van de RES-opgave. De gemeente onderzoekt dit samen met MKB Vught. Er wordt gekeken naar daken van minimaal 100 vierkante meter. Volgens de huidige theoretische analyse is ongeveer 5,2 hectare dakoppervlak beschikbaar, zonder waarneembare belemmeringen. Ongeveer 30,4 hectare dakoppervlak bevat theoretisch waargenomen belemmeringen.
In de praktijk moet worden gekeken of deze belemmeringen een rol spelen en zo ja, hoe met de eigenaar, als diegene dat ook wil, deze belemmeringen opgelost kunnen worden. Daarbij kan het zijn dat er hoge kosten aan maatregelen zijn gebonden om het dak geschikt te maken. Het grootste deel, of het gehele deel van de kosten zal dan in het maatschappelijk belang door de gemeente gedekt moeten worden en/of door de energiegemeenschap (zie paragraaf 4.2.3). MKB Vught voert met de gemeente onderzoek uit in de praktijk bij enkele ondernemers om te kijken hoe belemmeringen een rol spelen om een dak vol te leggen met zonnepanelen, wat de kosten zijn en wat er al met al bij komt kijken om tot realisatie over te gaan. Hierbij wordt verder gebouwd op de initiële bevindingen van het onderzoek uit de raadsinformatiebrief van 28 maart 202312 .
12
28
Raadsinformatiebrief Vught Ambitie realisatie RES NOB opgave
Leidende principes
28
Programma Grootschalige Opwek Vught
4.2
Lokaal maatwerk Het Programma bevat eisen en randvoorwaarden die per zoekgebied kunnen verschillen, deze zijn in gebiedspaspoorten opgenomen. Tevens introduceert het Programma het begrip Energiegemeenschap.
4.2.1
Gebiedspaspoorten De kenmerken van de zoekgebieden, zoals deze zijn opgenomen in de gebiedspaspoorten, moeten bij de integrale ontwikkeling van de gebiedsaanpak voor grootschalige opwek meegenomen worden door initiatiefnemers. De in Hoofdstuk 6 opgenomen gebiedspaspoorten maken dan ook integraal onderdeel uit van de tendervoorwaarden. De uitwerking van het door initiatiefnemer ingediend plan vindt plaats bij de beoordeling van de plannen in de tenderprocedure.
4.2.2
Relatie met andere opgaven Binnen de gemeente Vught spelen naast de energietransitie ook andere (ruimtelijke) opgaven. Enkele van deze opgaven hebben raakvlak met de mogelijke ontwikkeling van wind- en/of zonneparken in de zoekgebieden. Hieronder worden voorbeelden opgesomd van de relatie die het Programma heeft met deze opgaven. ➢ Waterberging; waterbergingsgebieden of waterbuffers met oppervlaktewater zijn geschikt om te combineren met zonne-energie. Windturbines kunnen prima staan binnen overloopgebied. ➢ Natuurontwikkeling; gebieden die voor natuurontwikkeling in aanmerking komen, kunnen tijdelijk (maximaal 25 jaar) gebruikt worden als zonnepark. Het ontwerp van het zonnepark moet bijdragen aan deze natuurontwikkeling. ➢ Vermindering van netcongestie; combinatie van zonne- en/of windparken (incl. opslag) kan een bijdrage leveren aan de vermindering van netcongestie. Daarnaast kan rechtstreekse aansluiting van de opwek op afnemers juist lokale ondernemers helpen om toch uit te kunnen breiden.