Bijlage - Uitvoeringsplan aardgasvrij Loyola

Uitvoeringsplan aardgasvrij Loyola

Inhoudsopgave Visuele samenvatting ...................................................................... 4

5.1 Opzet haalbaarheidsonderzoek............................................25

Samenvatting ..................................................................................5

5.2 Resultaten haalbaarheidsonderzoek ....................................26

1. Inleiding .......................................................................................8

5.3 Conclusie naar aanleiding van haalbaarheidsonderzoek ......26

1.1 Context ..................................................................................8

5.4 Infrastructuur ........................................................................27

1.2 Betrokken partners................................................................. 8

5.5 Afwegingskader warmteoplossing ........................................28

1.3 Wat beschrijft dit uitvoeringsplan? .......................................... 8

Leidende principes Nota Energie & klimaat Vught 2022-2030 28

2. Wijkanalyse ............................................................................... 10 2.1 Contouren van de wijk.......................................................... 10

Leidende principes en selectiecriteria Transitievisie Warmte Vught ......................................................................................29

2.2 Fysieke kenmerken Loyola .................................................. 11

6. Plan van aanpak ........................................................................30

Bebouwing ............................................................................. 11

6.1 Rolverdeling .........................................................................30

2.3 Sociale kenmerken .............................................................. 13

6.2 Maatregelen .........................................................................32

Doelgroepenanalyse (Motivaction) ......................................... 14

Isolatie maatregelen ...............................................................32

2.4 Relevante ontwikkelingen in de wijk ..................................... 16

Onderzoek bewonersinitiatief collectief warmte- en koudenet .32

Ontwikkeling kindcentrum Het Kwartier .................................. 16

Individuele warmteoplossingen ...............................................32

Verduurzamingswensen atletiekvereniging Prins Hendrik ...... 16

Netverzwaring ........................................................................33

Nieuwbouw Isabellaveld en Enexis-terrein ............................. 16

Nazorg....................................................................................33

Verdiepte ligging spoor ........................................................... 16

Verwijderen gasnet .................................................................33

3. Beleid, besluitvorming en participatie ........................................ 17

6.3 Planning ...............................................................................34

3.1 Beleidscontext ..................................................................... 17

6.4 Middelen ..............................................................................35

3.2 Besluitvorming en participatie .............................................. 19

6.5 Risico’s en mitigatie .............................................................36

4. Isolatieopgave ........................................................................... 23

7. Handelingsperspectief voor bewoners, ondernemers en andere gebouweigenaren ..........................................................................37

Smart Twin ............................................................................. 24 5. Gekozen warmteoplossing ........................................................ 25

7.1 Overstappen op een duurzame warmteoplossing ................37 Isolatiemaatregelen ................................................................37

Stappen voor eigenaar-bewoners buiten VvE’s ...................... 38 Stappen voor VvE’s ................................................................ 38 Stappen voor huurders bij Woonstichting Charlotte van Beuningen .............................................................................. 38 Stappen voor particuliere huurders en verhuurders ................ 38 Stappen voor ondernemers en andere gebouweigenaren ...... 38 7.2 Haalbaarheid ....................................................................... 38 Betaalbaarheid ....................................................................... 38 Financierbaarheid................................................................... 39 Werkbaarheid ......................................................................... 39 Bijzondere omstandigheden ................................................... 40 8. Monitoring en evaluatie ............................................................. 41 8.1 Monitoring ............................................................................ 41 8.2 Evaluatie en herijking ........................................................... 41 Evaluatie ................................................................................ 41 Tussentijdse wijzigingen van de plannen ................................

41 Begrippen ...................................................................................... 43

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 3

Visuele samenvatting

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 4

Samenvatting Dit uitvoeringsplan gaat over de wijk Loyola in Vught en het aangrenzende wijkdeel Stadhouderspark. Op dit moment worden de meeste huizen en gebouwen in dit gebied nog verwarmd met aardgas. Dat gaat in de toekomst veranderen. Vanaf 1 januari 2050 wordt er geen aardgas meer geleverd. Een deel van de wijk zal in de toekomst worden verwarmd met individuele warmtepompen (inclusief airco’s). Er wordt onderzocht of er in de toekomst een warmte- en koudenet kan komen voor het gedeelte van de wijk Loyola waar de huizen dichter op elkaar staan. Voor vrijstaande huizen op grote percelen die verder van elkaar verwijderd zijn, wordt de aanleg van een warmte- en koudenet te duur. Deze conclusie is getrokken na onderzoek naar de technische en economische haalbaarheid van een eventueel warmte- en koudenet in de wijk Loyola.

buurtniveau inspireren en helpen. Dit kan door informatie uit te wisselen over succesvolle maatregelen of door ervaringen uit te wisselen over de samenwerking met betrouwbare aannemers en installatiebedrijven. Ook kan er door de bewoners worden gekozen om gezamenlijk maatregelen in te kopen. Om dit netwerk van bewoners op te starten en actief te houden, wordt de Werkgroep Aardgasvrij Loyola opgericht. Deze werkgroep bestaat uit vrijwillige wijkbewoners die worden ondersteund door professionals. De werkgroep zorgt ervoor dat er voldoende ondersteuning is voor wijkbewoners op het gebied van technisch advies en het verkrijgen van inzicht in subsidies en financieringsmogelijkheden. De werkgroep wordt geadviseerd door een klankbordgroep van wijkbewoners en door de stuurgroep Warmtetransitie die de overgang naar aardgasvrij voor de hele gemeente Vught overziet.

Naast het lopende onderzoek naar de mogelijkheden voor een warmte- en koudenet in de wijk Loyola, wordt er de komende jaren al gestart met het isoleren van woningen en gebouwen. Op die manier wordt er minder energie verspild. Een deel van de woningen en gebouwen is al voldoende geïsoleerd, maar een groot gedeelte ook nog niet. Voor veel woningen is een hybride warmtepomp daarom een goede tussenoplossing. Het eindstation is dan een volledig elektrische warmtepomp of een aansluiting op een warmteen koudenet. Bij het isoleren van woningen en gebouwen kijken we naar het optimale niveau van isolatie, met het oog op het in de toekomst verwarmen met een warmtepomp of warmte- en koudenet. De meeste woningen in de wijk zijn koopwoningen. De bewoners van deze woningen zijn zelf aan zet, maar natuurlijk krijgen ze wel de nodige hulp en stimulatie.

In de tussentijd gaat netbeheerder Enexis aan de slag met het verzwaren van het elektriciteitsnet in de wijk. We gaan immers steeds meer elektriciteit verbruiken. Niet alleen om te verwarmen, maar ook bij het elektrisch koken en het elektrisch autorijden.

Om eigenaar-bewoners te stimuleren en te helpen bij het isoleren van hun woning zetten we in op een fijnmazig netwerk van bewoners in en om de wijk Loyola, die elkaar op straat- of

Wat betekent dit voor de bewoners, ondernemers en gebouweigenaren in de wijk Loyola en omgeving? Bewoners, ondernemers en gebouweigenaren kunnen, met behulp van de volgende stappen, overstappen op een duurzame warmteoplossing: 1. Eigen situatie bepalen. Is er extra isolatie nodig om over te stappen op een duurzame warmteoplossing? Zijn er andere woon-, werk of renovatiewensen? Om een goed beeld te krijgen van de mogelijkheden en de maatregelen die getroffen moeten worden om over te kunnen stappen op een duurzame warmteoplossing, kunnen bewoners gebruik maken van een energieadvies. Dit kan via: Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 5

a. b. c. d.

2.

3.

4.

5.

het Smart Twin platform; de maatwerk energieadviezen via VET-Vught; het Energie + Klimaatloket; buren die al eerder stappen hebben gezet en kennis willen delen. Wijkbewoners zullen dan ook worden gestimuleerd door de werkgroep om gebruik te maken van bovenstaande mogelijkheden voor energieadvies. Gezamenlijke inkoop van isolatiemaatregelen. De Werkgroep Aardgasvrij Loyola ondersteunt groepen bewoners op straat- en buurtniveau bij het organiseren van collectieve inkoopacties. Dit zal met name gaan om veel voorkomende gebouwmaatregelen, zoals specifieke isolatiemaatregelen. Bewoners kunnen hieraan deelnemen of zelf kiezen voor andere aanbieders. Gezamenlijke inkoop van duurzame warmteoplossing. Bewoners van woningen die voldoende geïsoleerd zijn, worden door het projectteam ondersteund. Dit doet het projectteam op straat- en buurtniveau door het organiseren van inkoopacties voor individuele warmteoplossingen. In het geval van een warmte- en koudenet krijgen de bewoners een aanbod van een (nog op te richten) warmtebedrijf. Bewoners houden de keuze om deel te nemen aan een eventueel warmte- en koudenet of om zelf te kiezen voor een andere warmteoplossing. Daarnaast helpt het projectteam bewoners bij het overstappen naar koken op inductie. Afsluiting van het gas.

Zodra een woning geen gas meer nodig heeft, kan de bewoner bij netbeheerder Enexis het verwijderen van de gasaansluiting aanvragen. De netbeheerder zal deze werkzaamheden dan uitvoeren. Nazorg. Het Energie + Klimaatloket blijft beschikbaar voor vragen en informatie.

Hoe worden bewoners geholpen bij het nemen van stappen? Om bovenstaande stappen te doorlopen, zullen veel bewoners hulp kunnen gebruiken. Deze hulp wordt op verschillende manieren geboden:  Het burennetwerk: het doel is om straks in iedere straat of buurt in de wijk Loyola een groep actieve bewoners te hebben. Dit burennetwerk wisselt kennis en ervaring over het verduurzamen van woningen uit met andere straat- of buurtbewoners. Ook trekt het burennetwerk gezamenlijk op bij inkoopacties van verduurzamingsmaatregelen. Dit burennetwerk wordt ondersteund door het projectteam van de wijk Loyola;  Het Energie + Klimaatloket aan het Moleneindplein: hier kan iedereen terecht voor vragen over duurzame energie en klimaatadaptatie;  Het Smart Twin platform: dit is een digitaal platform waar bewoners hun eigen woning kunnen nabouwen. Het programma rekent dan uit welke maatregelen nodig zijn om het gewenste isolatieniveau te bereiken. Ook kunnen er direct offertes opgevraagd worden bij bedrijven die zich bij dit platform hebben aangemeld. Als extra ondersteuning zijn ook de energieadviseurs van EnergieNul73 Advies ingeschakeld om vijftig woningen in de wijk Loyola (die in Smart Twin zijn nagebouwd) te bezoeken en een gratis woningverduurzamingsadvies uit te brengen.

Bewoners van woningen in de wijk Loyola die van dit platform gebruik kunnen maken, hebben hier een brief over ontvangen;  Energieadviezen van VET-Vught: maatwerkadviezen worden al vele jaren succesvol gegeven door VET-Vught. Met dit advies weten bewoners welke maatregelen er specifiek voor hun woning nodig zijn;  Energiecoaches van VET-Vught: deze vrijwilligers bieden mensen met een smalle beurs gratis hulp om energie te besparen met kleine maatregelen (zoals tochtstrips en

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 6



radiatorfolie) en met het krijgen van meer inzicht in het energieverbruik; Subsidies en financiering: Om de overstap naar aardgasvrij betaalbaar te houden, zijn er verschillende landelijke subsidies beschikbaar. Ook zijn er goedkope leningen om het overgebleven bedrag mee te financieren.

Hoe zijn bewoners van de wijk Loyola en omgeving betrokken bij het maken van dit uitvoeringsplan? Om de bewoners zo veel mogelijk te betrekken bij het maken van dit uitvoeringsplan, zijn in 2023 meerdere bewonersbijeenkomsten georganiseerd, inclusief een webinar. Tijdens de eerste bijeenkomsten werden de bewoners vooral geïnformeerd over het feit dat er een uitvoeringsplan gemaakt werd voor hun wijk. Daarnaast werd alvast gepeild in hoeverre zij open stonden voor een eventueel warmte- en koudenet. Al snel bleek dat bewoners niet onwelwillend stonden tegenover een warmte- en koudenet, maar wel eerst meer informatie wilden over de haalbaarheid, de kosten en hoe een warmte- en koudenet er in de praktijk uit zou zien.

Daaropvolgend is er een haalbaarheidsonderzoek gedaan, waarbij zowel naar de technische als naar de economische haalbaarheid van een warmte- en koudenet is gekeken. De resultaten zijn gepresenteerd en besproken tijdens een drukbezochte bewonersbijeenkomst op 6 november 2023 met ruim honderd aanwezigen. Uit de bewonersbijeenkomsten is een groep bewoners gevormd die hebben meegedacht over de beste manier om buurtbewoners te bereiken en om een bewonersperspectief te geven op het uitvoeringsplan. Na het warmte- en koudenet-onderzoek is er ook een bewonersgroep gevormd die zich actief wil inzetten om de wijk Loyola verder te isoleren en van duurzame warmte te voorzien. De bewoners van de wijk Loyola zijn veelal geïnformeerd en bereikt via brieven. Ook zijn er (mede door wijkbewoners) flyers rondgebracht in de wijk, is er een digitale nieuwsbrief verstuurd en wordt er gebruik gemaakt van bestaande WhatsApp-groepen.

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 7

1. Inleiding In 2019 werd het Nederlandse Klimaatakkoord gesloten. Hierin hebben overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties afgesproken hoe we de uitstoot van broeikasgassen gaan terugdringen. Onderdeel van dit Klimaatakkoord is de warmtetransitie: de opgave om in 2050 zeven miljoen woningen en één miljoen utiliteitsgebouwen met hernieuwbare energie te verwarmen. Het terugdringen van de uitstoot van broeikassen is niet de enige reden om te stoppen met het gebruiken van aardgas voor verwarming. Ook de aardbevingen in Groningen, de afhankelijkheid van andere landen, de sterk gestegen aardgasprijzen in de afgelopen jaren en de sterk toegenomen energiearmoede zijn redenen om te kiezen voor de overstap naar een schone en betaalbare warmtevoorziening.

1.1 Context In 2021 heeft de gemeente Vught een Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. Deze Transitievisie beschrijft het tijdspad naar het moment waarop de hele gemeente Vught in 2050 verwarmd wordt zonder aardgas. In deze visie is de wijk Loyola en omgeving (vanaf nu: Loyola) aangewezen als startgebied. Dat betekent niet dat Loyola als eerste van het aardgas af zal gaan. Het betekent wel dat voor deze wijk als eerste een uitvoeringsplan wordt gemaakt. Naast het maken van een uitvoeringsplan voor de Loyola, leren we als gemeente Vught ook wat het betekent om een uitvoeringsplan te maken. Loyola heeft een aantal kenmerken die deze wijk geschikt maken voor deze leerweg:  Loyola heeft verschillende bebouwing uit verschillende bouwperiodes Hierdoor wordt in de breedte ervaring opgedaan met verschillende soorten woningen. Deze ervaring kan gebruikt worden bij het maken van uitvoeringsplannen voor andere wijken in Vught.





Energiecoöperatie VET-Vught verzorgt al geruime tijd energieadviezen op maat in de gemeente Vught. In de wijk Loyola worden bovengemiddeld veel energieadviezen aangevraagd door bewoners. Dit duidt erop dat er bovengemiddeld veel interesse is voor de energietransitie. Door de ligging van de wijk Loyola aan het Drongelens kanaal en de aanwezigheid van een rioolgemaal, is er een potentiële warmtebron beschikbaar. Dit is handig als er wordt gekozen voor een collectief warmte- en koudenet.

1.2 Betrokken partners Dit uitvoeringsplan is een product van de gemeente Vught, partnerorganisaties, bewoners, ondernemers en andere gebouweigenaren in de wijk Loyola. De partnerorganisaties die deelnemen aan dit uitvoeringsplan zijn:  Energiecoöperatie VET-Vught, een bewonersinitiatief dat zich inzet voor een CO2 neutrale gemeente;  Woonstichting Charlotte van Beuningen, een woonstichting die huurwoningen aanbiedt met een focus op de gemeente Vught;  Netbeheerder Enexis, die zorgt voor het transport van aardgas en elektriciteit.

1.3 Wat beschrijft dit uitvoeringsplan? Dit uitvoeringsplan beschrijft een analyse van de wijk Loyola en hoe deze wijk uiterlijk in 2050 aardgasvrij verwarmd wordt. In de Transitievisie Warmte (TVW) is voor het overgrote deel van de gemeente Vught een all-electric warmteoplossing als meest waarschijnlijk beschreven. Voor enkele gebieden in Vught is in de TVW beschreven dat er een verdiepend onderzoek nodig is. Dit onderzoek is nodig om de mogelijkheid voor een collectief warmteUitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 8

en koudenet in kaart te brengen. Een van die gebieden ligt in de wijk Loyola. Voor dit uitvoeringsplan is er een haalbaarheidsstudie (zie bijlage) uitgevoerd door marktpartij To Realize Concepts (2RC). Ongeacht welke warmteoplossingen er gaan komen, zullen veel woningen wel alvast transitiegereed gemaakt worden. Dat betekent dat ze voldoende geïsoleerd zijn om op lagere temperatuur te kunnen worden verwarmd. Daarnaast moet het warmte afgiftesysteem in de woning in staat zijn om de woning op lage temperatuur te verwarmen. In dit uitvoeringsplan wordt ook beschreven hoe de gemeente Vught de bewoners van Loyola gaat ondersteunen bij het transitiegereed maken en het verkrijgen van het juiste warmte afgiftesysteem.

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 9

2. Wijkanalyse Voordat er verder wordt ingezoomd op dit uitvoeringsplan is het van belang om duidelijk te hebben over welk deel van de gemeente Vught het precies gaat wanneer we spreken van Loyola. Dit wordt in dit hoofdstuk toegelicht.

2.1 Contouren van de wijk De wijk Loyola dankt haar naam aan het retraitehuis Loyola dat hier tot 1979 stond. Tegenwoordig ligt in de wijk Loyola nog de Loyolalaan en het Loyolapark. De wijk loopt vanaf Fort Isabella langs de westkant van het spoor tot aan de John F. Kennedylaan. In het noorden wordt de wijk begrenst door het kanaal en het gebied van de voormalige Frederik Hendrik Kazerne.

Daarnaast vormt de spoorlijn Den Bosch-Tilburg een grens waardoor het stukje ten zuiden van dit spoor, niet wordt meegenomen in de scope van dit uitvoeringsplan. Een groot deel van de woningen in dit stukje van de wijk zijn vergelijkbaar met de woningen aan de andere kant van de John F. Kennedylaan die binnen de wijk Loonsebaan vallen. Deze woningen kunnen daarom beter meegenomen worden in het uitvoeringsplan voor de wijk Loonsebaan. Zie onderstaande figuur voor de contouren van de wijk zoals we die hanteren voor dit uitvoeringsplan:

Op het terrein van de voormalige kazerne Frederik Hendrik is een nieuwe buurt verrezen, genaamd Stadhouderspark. In deze buurt zit een kindcentrum (Het Kwartier). In dit kindcentrum zitten twee basisscholen, een kinderopvang en een buitenschoolse opvang. Ook atletiekvereniging Prins Hendrik en een klein aantal bedrijven zijn gevestigd in deze buurt. Ook wordt het gehele terrein van het kindcentrum gebruikt door Jeugd Aktief tijdens de laatste week van de zomervakantie. Hoewel Stadhouderspark volgens de indeling van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) in de wijk Vughtse Heide en lunetten ligt, sluit het sociaal en geografisch veel beter aan bij de wijk Loyola. Veel kinderen uit de wijk gaan naar school bij een van de basisscholen in het kindcentrum. Bewoners hebben vaak niet door dat ze eigenlijk in een andere wijk wonen. Er is daarom gekozen om niet de formele wijkindeling aan te houden, maar Stadhouderspark mee te nemen in het uitvoeringsplan van de wijk Loyola.

Figuur 1: links: formele indeling van de wijken volgens het CBS, rechts: indeling ten behoeve van dit uitvoeringsplan

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 10

2.2 Fysieke kenmerken Loyola Bebouwing De wijk Loyola is een gebied met gemengde bebouwing. Er staan 1.077 woningen, 61 utiliteitsgebouwen en een gebouw dat gemengd wordt gebruikt. In het gebied rondom de Kampdijklaan en het oostelijke gedeelte van de Loonsebaan staan veel woningen die gebouwd zijn tussen 1920 en 1964, een enkeling is nog ouder. In het zuiden van de wijk aan de Zuidoosterlaan staan een aantal vooroorlogse woningen. De andere buurten zijn gefaseerd gebouwd tussen 1975 en 1991 met een mix van seriematige bouw (Vughterhage) en relatief veel vrije kavels. In de decennia daarna zijn door de buurten verspreid nog clusters gebouwen bijgebouwd. De bebouwing aan de Margrietlaan en op het voormalige kazerneterrein is relatief jong. De verwachte isolatieopgave in deze wijkdelen is minimaal tot nihil. Er zijn ook clusters gebouwen op nieuwbouwlocaties die al aardgasvrij worden opgeleverd (LOOFproject op het voormalige landgoed de Braacken). Ook zijn er de afgelopen jaren op het Isabellaveld woningen aardgasvrij gebouwd en zullen er in de komende jaren nog woningen gebouwd gaan worden op het overige gedeelte van het Isabellaveld en op het terrein van Enexis in de wijk. De plannen hiervoor zijn nog in ontwikkeling, maar het staat vast dat ook hier aardgasvrij gebouwd gaat worden. Sinds 1 juli 2018 dienen alle nieuwe woningen namelijk aardgasvrij te worden gebouwd.

Het gebied bestaat voornamelijk uit grondgebonden woningen. Er zijn in totaal zes appartementencomplexen verspreid over het oude kazerneterrein. Drie hiervan zijn in bezit van woonstichting Charlotte van Beuningen, twee zijn van een VvE en de appartementen van het andere complex worden verhuurd door een projectontwikkelaar.

Figuur 2: woningen naar bouwperiode. Bron: Kadaster

Naast woningen bevat het gebied een mix aan utiliteitsgebouwen. Het gaat daarbij voornamelijk om kindcentrum Het Kwartier. Omdat het huidige gebouw al jaren te klein is voor twee basisscholen, heeft de raad opdracht gegeven om voor de kleinste school nieuwbouw te realiseren. Hiervoor is een locatieonderzoek gaande met drie varianten. Twee van die varianten zijn op de locatie van het huidige Kwartier. Dit kan mogelijkheden bieden voor een eventueel warmteUitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 11

en koudenet, aangezien Het Kwartier de grootste warmtevraag heeft binnen Loyola. Daarnaast zijn er ook verschillende kantoren, een atletiekvereniging en een restaurant gevestigd in Loyola. Een speciale vermelding is nodig voor Fort Isabella. Dit oude vestingwerk is in privaat eigendom en wordt momenteel omgebouwd tot ‘buitenstad’ met een mix van wonen, werken, recreatie en educatie. Dit terrein heeft haar eigen duurzame warmtesysteem in de vorm van een kleinschalig warmte- en koudenet. Fort Isabella wordt daarom verder niet meegenomen in de scope van dit uitvoeringsplan. Woningen in Loyola worden voor het overgrote deel verwarmd met individuele cv-ketels. Iets meer dan 10% van de woningen wordt al elektrisch verwarmd met een lucht- of bodem-waterwarmtepomp.

Figuur 2: woningen naar eigendom. Bron: Kadaster Figuur 3: bebouwing naar bouwperiode. Bron: Kadaster

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 12

2.3 Sociale kenmerken Loyola is een populaire wijk met relatief veel gezinnen. De inkomens van de bewoners in Loyola zijn gemiddeld relatief hoog. Het aandeel huishoudens met een laag inkomen is een stuk lager dan het landelijk gemiddelde, maar ook in Loyola zijn er huishoudens met een laag inkomen. Energiearmoede vraagt dus ook in deze wijk voldoende aandacht.

Figuur 4: leeftijdsopbouw. Bron: CBS

Figuur 3: huishoudens met een laag inkomen. Bron: CBS

Figuur 5: opleidingsniveau. Bron: CBS

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 13

Doelgroepenanalyse (Motivaction) Adviesbureau Motivaction heeft in 2023 een analyse gedaan naar de verschillende waarden en leefstijlen van de inwoners van de gemeente Vught en dus ook Loyola. Hierbij is ook specifiek gekeken naar opvattingen ten aanzien van duurzaamheid. In Loyola zijn veel verschillende groepen. Hierbij zijn de ‘Kosmopolieten’ en ‘Opwaarts mobielen’ het meest vertegenwoordigd, gevolgd door de ‘Nieuwe Conservatieven’ en de ‘Postmoderne Hedonisten’ (Tabel 1). Kosmopolieten zijn open en kritische wereldburgers die postmoderne waarden als ontplooien en beleven integreren met moderne waarden als maatschappelijk succes, materialisme en genieten. Opwaarts mobielen zijn carrièregerichte individualisten met een uitgesproken fascinatie voor sociale status, nieuwe technologie, risico en spanning. De nieuwe conservatieven zijn de liberaal conservatieve maatschappelijke bovenlaag. Zij willen alle ruimte geven aan technologische ontwikkeling, maar zijn geen voorstander is van sociale en culturele vernieuwing. Postmoderne Hedonisten zijn de pioniers van de beleveniscultuur, waarin experimenteren en het breken met morele en sociale conventies doelen op zichzelf zijn geworden. Postmaterialisten zijn maatschappijkritische idealisten die zichzelf willen ontplooien, stelling nemen tegen sociaal onrecht en opkomen voor het milieu.

Figuur 6: Basismodel Mentality van Motivaction met betreffend aandeel in Nederland.

MB 0%

OM

PM

NC

TB

KP

PH

GG

24%

10%

16%

0%

31%

15%

2%

Tabel 1: percentages van de Mentality profielen in de wijk Loyola

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 14

In het onderzoek van Motivaction is ook specifiek gekeken naar de kijk van de wijkbewoners op duurzaamheidskwesties. Hieruit zijn vijf duurzaamheidsprofielen opgemaakt (Figuur 9). In Loyola komen met name de ‘Statusbewusten’ en ‘Verantwoordelijken’ naar voren, op ruime afstand gevolgd door de ‘Ontplooiers’ (Tabel 2).

Door hun brede interesse en open houding ten aanzien van veel verschillende activiteiten is hun aandacht vaak vluchtig.

Statusbewusten zijn individualistisch ingesteld en hun maatschappelijke betrokkenheid is terug te zien in ondernemerschap. Ze zijn ambitieus, prestatiegericht en zien de toekomst positief tegemoet. Ze streven in hun leven naar luxe en succes of hebben dit al bereikt. Meer dan anderen lopen statusbewusten warm voor technologische ontwikkelingen en innovatieve producten. Ze beschikken vaak als eerste over de nieuwste snufjes en schromen niet die aan anderen te laten zien. Statusbewusten staan open voor duurzame oplossingen, maar duurzaam gedrag is daarbij niet hun belangrijkste overweging. Verantwoordelijken dragen graag hun steentje bij aan een duurzamere samenleving en zien duurzaamheid allerminst als een hype. Ze zijn zich erg bewust van hun ecologische voetafdruk en het effect daarvan op toekomstige generaties. Zo maken verantwoordelijken zich oprecht zorgen over regionale en mondiale milieuschade. Deze groep is niet tegen innovaties op het gebied van duurzaamheid, maar ze hebben soms wel hun bedenkingen. Ontplooiers staan open in het leven en gaan actief op zoek naar nieuwe ervaringen. Persoonlijke vrijheid is hét uitgangspunt voor deze groep. Ontplooiers willen graag zelf een bijdrage leveren, creatief meedenken over oplossingen en volgen niet blindelings de massa. Ze kiezen hun eigen weg en nemen beslissingen met als doel zichzelf te ontwikkelen.

Ontplooiers zijn optimistisch en toekomstgericht. Ze denken eerder in kansen dan in bedreigingen.

Figuur 7: De vijf duurzaamheidsprofielen ‘Vijf tinten groener’ van Motivaction met betreffend aandeel in Nederland.

Plichtsgetrouwen

Structuurzoekers

Status bewusten

Verantwoordelijken

Ontplooiers

0%

2%

41%

42%

15%

Tabel 1: Percentages van de duurzaamheidsprofielen in de wijk Loyola.

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 15

2.4 Relevante ontwikkelingen in de wijk De transitie naar een wijk waar geen gebruik van aardgas wordt gemaakt, is een ingrijpende gebeurtenis. Daarom is het belangrijk dat er zoveel mogelijk wordt gekeken naar koppelkansen met andere ontwikkelingen in en om de wijk. Hieronder worden een aantal van de meest relevante ontwikkelingen besproken die in de toekomst mogelijk tot een goede koppelkans kunnen leiden. Ontwikkeling kindcentrum Het Kwartier Kindcentrum Het Kwartier heeft behoefte aan meer ruimte. Er zijn verschillende opties om dit te realiseren. De gemeenteraad heeft opdracht gegeven drie verschillende varianten te onderzoeken. Op basis van de resultaten van dat onderzoek wordt verwacht dat de gemeenteraad eind 2024 een keuze maakt. Bij twee van de drie te onderzoeken varianten wordt er voorgesteld om aan of naast het huidige Kwartier te bouwen. Bij de andere variant wordt er nieuwbouw voorgesteld aan de John F. Kennedylaan. Welke variant er ook wordt gekozen, er zullen dus bouwwerkzaamheden plaatsvinden waar een pand met een grote warmtevraag bij is betrokken. Dit biedt kansen voor de start van een warmte- en koudenet. Niet alleen kan de bron van het warmte- en koudenet waarschijnlijk efficiënter worden gebouwd (minder aanlegkosten en minder overlast), ook kan een dergelijk pand als eerste worden aangesloten op het warmte- en koudenet.

Hierdoor wordt een groot deel van de omzet gegarandeerd. Verduurzamingswensen atletiekvereniging Prins Hendrik Naast kindcentrum Het Kwartier is ook de sportaccommodatie van atletiekvereniging Prins Hendrik een grote afnemer van warmte. De

beheerorganisatie van de accommodatie heeft al laten weten geïnteresseerd te zijn in het verduurzamen van hun warmtevraag. Aansluiten op een warmte- en koudenet kan voor hen een interessante optie zijn en zorgt wederom voor een goede inkomstenbron voor een warmte- en koudenet. Nieuwbouw Isabellaveld en Enexis-terrein In de wijk Loyola bevinden zich twee locaties waar in de toekomst nieuwbouwprojecten worden ontwikkeld. Dit zijn het Isabellaveld en het Enexis-terrein ten westen van de Kampdijklaan. De woningen die daar gebouwd worden, zullen aardgasvrij zijn en hebben dus behoefte aan een duurzame warmtebron. Dit biedt mogelijkheden voor een warmte- en koudenet. De projecten hebben op zichzelf niet voldoende schaalgrootte voor een rendabel warmte- en koudenet. Wel hebben deze projecten de potentie om een solide basis te bieden voor de start van een eventueel warmte- en koudenet dat zich verder verspreidt naar de omliggende bestaande bebouwing. Verdiepte ligging spoor Op dit moment wordt gewerkt aan de verdiepte ligging van het spoor waar de wijk Loyola aan grenst. Hoewel de werkzaamheden niet direct een koppelkans bieden voor het aardgasvrij maken van de wijk, is het wel goed om ervan bewust te zijn dat dit project ook speelt.

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 16

3. Beleid, besluitvorming en participatie In dit hoofdstuk wordt beschreven welk proces en welke overwegingen tot de uiteindelijke inhoud van dit uitvoeringsplan hebben geleid. Daarmee wordt inzicht verschaft in de totstandkoming van de keuzes die zijn gemaakt in dit uitvoeringsplan. Dit wordt gedaan door achtereenvolgens de beleidscontext voor dit uitvoeringsplan, het besluitvormingsproces en de participatie van wijkbewoners in het proces te beschrijven.

3.1 Beleidscontext Het gemeentelijk beleidsgebied dat het meest raakt aan dit uitvoeringsplan is het warmtebeleid. Daarnaast speelt ook ander energie- & klimaatbeleid een rol in de wijze waarop dit uitvoeringsplan tot stand is gekomen. In dit hoofdstuk worden per beleidsthema de belangrijkste doelstellingen en principes van de gemeente Vught en de wijze waarop deze van belang zijn voor dit uitvoeringsplan beschreven.

Warmtetransitie Het warmtebeleid van gemeente Vught volgt drie lijnen. De wijkgerichte aanpak, de gemeentebrede aanpak en de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen. Wijkgerichte aanpak In 2021 heeft gemeente Vught haar transitievisie warmte (TVW) vastgesteld. De TVW brengt, op basis van een landelijke startanalyse van het Planbureau voor de Leefomgeving en participatie met betrokkenen, voor elke wijk en elk dorp in de gemeente Vught de voorlopige voorkeurs-warmteoplossing in kaart. Dit uitvoeringplan is een vervolg op deze transitievisie. De gemeente Vught werkt wijk en dorp gericht en samen met de inwoners aan dit uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola.

Voor het maken van dit uitvoeringsplan zijn enkele gebieden als startkans aangewezen. In deze gebieden is er al sprake van initiatieven op het gebied van verduurzaming. Of er is potentie voor. De wijk Loyola geldt als een van die startkansen. Gemeentebrede aanpak Naast de wijkgerichte aanpak met de uitvoeringsplannen is er ook gemeentebreed beleid dat gaat over de warmtetransitie: Aanpak Energiearmoede De Aanpak Energiearmoede helpt inwoners door het inzetten van energiecoaches. Deze coaches kunnen kleine isolatiemaatregelen installeren en tips voor energiebesparing geven. Daarnaast zijn er incidentele acties om inwoners te ondersteunen. Hierin werken de gemeente Vught samen met energiecoöperatie VET Vught. Isolatieprogramma Gemeente Vught werkt samen met buurgemeenten in de RES-regio Noordoost-Brabant en met lokale partners aan een plan van aanpak voor het Isolatieprogramma. Dit nationale programma, op basis van Rijksmiddelen, stelt een subsidie beschikbaar voor eigenaren van slecht geïsoleerde koopwoningen (D-E-F-G label) met een lager dan gemiddelde WOZ-waarde en wordt vanaf 2024 uitgerold. Fysiek en digitaal loket Inwoners kunnen met vragen over verduurzaming van hun huis en over klimaatadaptatie terecht bij het Energie + Klimaatloket Vught aan het Moleneindplein in Vught. Naast een fysiek loket is er ook het digitale loket Brabant Woont Slim.

Bij deze loketten is allerlei informatie te vinden. Ook kunnen er telefonisch vragen worden gesteld over verduurzaming, energiebesparing en subsidies voor zowel inwoners als ondernemers.

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 17

Collectieve (inkoop)acties De gemeente organiseert regelmatig acties zoals een gratis warmtescan, isolatie- en glasacties en zonnepanelenacties. Ook de lokale energiecoöperaties HOT en VET organiseren acties en landelijk zijn er partijen die collectieve inkoopacties organiseren. sVN lening Sinds januari 2024 kunnen inwoners en ondernemers een aanvraag doen voor een duurzaamheidslening via de gemeente Vught om hun woning of bedrijfspand te verduurzamen. Gemeentelijke gebouwen De gemeente werkt ook aan de verduurzaming van haar eigen gebouwen. In 2030 moeten deze, bij elkaar genomen, allemaal nulop-de-meter zijn.

Nota Energie & Klimaat 2022-2030 Het energie en klimaatbeleid van de Gemeente Vught focust zich, naast de warmtetransitie, op de pijlers: Grootschalige opwek van duurzame energie (Regionale Energiestrategie & en zon- en windbeleid) en klimaatadaptatie. Regionale Energiestrategie (RES) De gemeente Vught werkt samen met negen andere gemeenten, met de Provincie, met de Waterschappen en met Enexis aan een Regionale Energiestrategie (RES). Gemeente Vught heeft als opdracht om 0,05 Terawattuur aan duurzame elektriciteit op te wekken in 2030 en 0,15 Terawattuur in 2050. Dat is nodig om ons huidige verbruik duurzaam en lokaal op te wekken en omdat de vraag naar elektriciteit zal stijgen. Bijvoorbeeld omdat we met elektriciteit in onze warmte gaan voorzien, omdat we meer behoefte

hebben om onze huizen te koelen en omdat we vaker elektrisch gaan rijden. Zon- en windbeleid We streven in Vught naar 100% lokaal eigendom van opgewekte energie en warmte. Zo dragen we als gemeenschap niet alleen de lasten maar profiteren we ook allemaal van de lusten. We vinden het belangrijk dat dit eerlijk in de gemeenschap wordt verdeeld. Dat kan bijvoorbeeld door een deel van de opbrengsten, die lokaal worden opgewekt, via een lokaal Klimaatfonds te investeren in het verduurzamen van de Vughtse leefomgeving. Een manier waarop dit georganiseerd kan worden is bijvoorbeeld via een lokale energiegemeenschap waarin lokale partijen en inwoners samenwerken. Dit wordt in 2024 verder uitgewerkt. Klimaatadaptatie De focus bij klimaatadaptatie ligt op het omgaan met hittestress, droogte, wateroverlast en het vergroten van de biodiversiteit. Dit doen we door, waar mogelijk, te ontstenen en door te vergroenen. Ook inwoners en bedrijven worden gestimuleerd en gefaciliteerd om hun percelen te ontstenen en te vergroenen. In de Groenvisie 20232030 staan verschillende maatregelen om de biodiversiteit te behouden en vergroten. Het Programma Water en Riolering 20222026 beschrijft maatregelen voor een water robuust en klimaatbestendig Vught en gaat ook in op publiekscommunicatie.

Participatiebeleid Centraal in het participatiebeleid van Vught staat ‘Samen Vught Maken’1. De gemeente Vught zoekt actief de verbinding met stakeholders om gezamenlijk invulling te geven aan participatie. Dit doen we door vroegtijdig te participeren (op projectniveau en structureel), waar mogelijk, op een hoger niveau dan het informeren

1 Het nieuwe participatiebeleid wordt naar verwachting in het derde

kwartaal van 2024 vastgesteld door de gemeenteraad.

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 18

van de omgeving. De gemeente Vught erkent namelijk de waardevolle kennis, betrokkenheid en ervaring van stakeholders. Meer en betere participatie is dan ook één van de speerpunten van het coalitieakkoord 2023-2026. Mensen moeten eerder en beter betrokken worden bij gemeentelijk beleid en de uitvoering daarvan.

3.2 Besluitvorming en participatie Het proces van besluitvorming en het participatieproces van dit uitvoeringsplan is sterk met elkaar verweven. Bewonersparticipatie heeft namelijk een grote rol gespeeld in de besluitvorming waarmee dit uitvoeringsplan tot stand is gekomen. Dit maakt dan ook dat relevante momenten en/of handelingen van beide processen hieronder gezamenlijk worden beschreven. Besluitvormings- en participatieproces Begin 2023 startten de gemeente en energiecoöperatie VET de samenwerking om plannen te maken voor een aardgasvrij Loyola. Hieronder staan de belangrijkste stappen in het proces van deze planvorming beschreven. Ook staat beschreven welke belanghebbenden betrokken waren en geparticipeerd hebben.  Start van de samenwerking | Maart 2023. De gemeente en VET zijn gestart met het samenwerken aan het uitvoeringsplan voor een aardgasvrij Loyola. Er werd een plan van aanpak gemaakt voor: o Het betrekken van wijkbewoners en andere stakeholders bij het uitvoeringsplan; o Het in kaart brengen van de isolatieopgave van de wijk en dit (op woningniveau) inzichtelijk te maken voor bewoners; o Het verder verkennen (in navolging van de TVW) van de meest geschikte duurzame warmteoplossing voor de wijk/wijkdelen.  Bewonersbijeenkomsten voor verschillende wijkdelen | April en mei 2023. Op basis van een eerder gemaakte wijkanalyse werd de wijk in clusters opgedeeld om





vervolgens per cluster bewonersbijeenkomsten te organiseren. De clusters zijn gemaakt aan de hand van de ligging en bouwperiode van woningen. Op deze manier waren de bijeenkomsten zo relevant mogelijk voor de bewoners uit een betreffend cluster. Het doel van de bijeenkomsten was enerzijds bewoners te informeren over het uitvoeringsplan voor hun wijk. Anderzijds was het doel van de bijeenkomsten om bewoners te bevragen over hun ideeën, behoeften en mogelijke zorgen als het gaat om het verduurzamen van hun wijk. De nadruk bij de bijeenkomsten voor wijkdelen met relatief jonge woningen lag veelal op het duurzaam verwarmen van deze woningen. Ook werd hier de vraag gesteld of zij open zouden staan voor het verkennen van een warmte- en koudenet. Bij de bijeenkomsten voor wijkdelen met wat oudere woningen lag de nadruk juist op isolatiemaatregelen, omdat duurzame warmteoplossingen daar nog niet aan de orde zijn. Met betrekking tot het open staan voor het verkennen van een warmte- en koudenet was de conclusie duidelijk: bij voorbaat stonden bewoners over het algemeen niet onwelwillend tegenover een warmte- en koudenet Wel gaven ze aan meer informatie nodig te hebben om hun mening te kunnen geven over een mogelijk warmte- en koudenet in de wijk.

Bij de bijeenkomsten die primair gingen over de isolatieopgave van woningen gaven veel bewoners aan dat ze behoefte hadden aan informatie over welke verduurzamingsmaatregelen geschikt zijn voor hun eigen woning. Samenwerking met wijkbewoners | Juni 2023 – doorlopend. Aan de hand van de buurtbijeenkomsten is er groep van wijkbewoners gevormd die meedenken over ideeën en plannen ten aanzien van een aardgasvrije wijk. Verkenning en ontwikkeling van wijkaanpak energiebesparing | April- augustus 2023. De gemeente voerde tussen april en augustus verkenningsgesprekken met architectenbureau De Twee Snoeken en EnergieNul73 Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 19





Advies over een samenwerking om de isolatieopgave van Loyola in kaart te brengen en deze aan te pakken. Het doel was een gecombineerde aanpak te ontwikkelen. De bewoners krijgen, via een digitale tool van De Twee Snoeken (Smart Twin), inzicht in mogelijkheden voor het verduurzamen van hun woning. Ook kunnen bewoners een (fysiek) maatwerkadvies bij energieadviseurs (EnergieNul73 Advies) aanvragen. Op deze manier wordt zowel digitaal als fysieke hulp geboden en komt de aanpak tegemoet aan de verschillende behoeften van wijkbewoners. Daarnaast kan de tool van De Twee Snoeken worden verrijkt door informatie van lokale specialisten. De Twee Snoeken en EnergieNul73 Advies kwamen gezamenlijk met een opdrachtvoorstel in juli. Na enkele aanpassingen aan het voorstel ging de gemeente akkoord en werd de opdracht in augustus aan beide partijen verstrekt. De hiernavolgende maanden werkte De Twee Snoeken aan het digitaliseren van woningen uit de wijk in Smart Twin om aan het einde van het jaar te kunnen starten met de ontwikkelde aanpak. Verkenning naar en opdrachtverstrekking voor haalbaarheidsonderzoek warmte- en koudenet | Juni juli 2023. De gemeente heeft drie bedrijven gevraagd een opdrachtvoorstel te maken voor een haalbaarheidsonderzoek naar een lage temperatuurwarmte- en koudenet.

Op basis van de ingediende voorstellen is gekozen om de opdracht voor het onderzoek toe te wijzen aan To Realize Concepts. Gesprekken met bestuurders VvE’s | Augustus 2023. Met de besturen van VvE Willem de Zwijger en VvE De Stadhouder is een gesprek geweest. Hierin kwam naar voren dat bij een van de VvE’s nog niet gekeken wordt naar een andere warmtebron, omdat hun huidige installatie pas enkele jaren oud is. De andere VvE heeft aangegeven open te staan om in de toekomst aan te sluiten op een eventueel warmte- en koudenet. Voornaamste reden hiervoor was het









gebrek aan buitenruimte om een eigen systeem aan te leggen. Webinar aardgasvrij Loyola e.o. | September 2023. In navolging van de buurtbijeenkomsten in het voorjaar, is er een webinar georganiseerd om wijkbewoners te informeren over de planvorming voor een aardgasvrije wijk. Deze webinar was ook op een later moment nog terug te kijken. Haalbaarheidsonderzoek warmte- en koudenet | Augustus – November 2023. In deze periode voerde To Realize Concepts een haalbaarheidsonderzoek uit naar een warmte- en koudenet in de wijk en vonden er tussentijdse evaluatiemomenten plaats met de gemeente. De hoofdvragen van het onderzoek betroffen de technische en economische haalbaarheid van een warmte- en koudenet. Bij economische haalbaarheid ging het daarbij zowel om het rendement ten opzichte van de initiële investering als de hoogte van de eindgebruikerslasten vergeleken met een individuele lucht-water warmtepomp. Bewonersbijeenkomst: presentatie en bespreking resultaten haalbaarheidsonderzoek | 6 november 2023. Het haalbaarheidsonderzoek naar een warmte- en koudenet werd in oktober afgerond en op 6 november afgesloten met een presentatie van de onderzoeksresultaten voor wijkbewoners. Na de presentatie werden de resultaten besproken met wijkbewoners door de gemeente Vught en To Realize Concepts.

Vervolgens konden wijkbewoners aangeven of zij wilden deelnemen aan een wijkinitiatief om een warmte- en koudenet in de wijk verder te gaan verkennen. Hoofdstuk 5 beschrijft de resultaten van dit haalbaarheidsonderzoek en de rol die het onderzoek heeft gespeeld in het bepalen van de voorkeurs-warmteoplossing. Wijkaanpak energiebesparing in uitvoering | November 2023 – doorlopend. De seriematig gebouwde woningen in de wijk met een isolatieopgave zijn gedigitaliseerd in Smart Twin en dus werd de samenwerking in de wijkaanpak Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 20



energiebesparing afgetrapt. Voor de wijkaanpak energiebesparing werd op 23 november een bijeenkomst georganiseerd waar wijkbewoners werden geïnformeerd over de aanpak. Vervolgens ontvingen de betreffende huishoudens een brief met een sleutelcode om in te loggen op Smart Twin en daar aan de slag te gaan met de verduurzaming van hun woning. Hoofdstuk 4 gaat verder in op deze wijkaanpak energiebesparing. Wijkinitiatief voor een aardgasvrij Loyola e.o. | December 2023 – doorlopend. Na de bijeenkomst van 6 november, waar de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek naar een warmte- en koudenet in de wijk werden gepresenteerd, hebben acht tot twaalf wijkbewoners laten weten deel te willen nemen aan een werkgroep die een warmte- en koudenet in de wijk verder gaat verkennen. Begin december heeft de eerste bijeenkomst van deze werkgroep plaatsgevonden. Hier kwam uit dat er behoefte was aan informatie over en ervaringen van andere bewoners bij het neerzetten van zo’n werkgroep. Daarom is er op 7 februari 2024 een bijeenkomst georganiseerd onder begeleiding van BuurtWarmte2. Tijdens deze bijeenkomst verzorgde BuurtWarmte een presentatie over het proces waar een wijkinitiatief mee te maken krijgt bij het realiseren van een warmte- en koudenet. Ook werd uitleg gegeven over het neerzetten van een goede organisatie.

Na deze presentatie volgde er een gesprek over de mogelijke vervolgstappen van het wijkinitiatief. Hier werd duidelijk dat de werkgroep op dit moment vooral mogelijkheden zag in het stimuleren van isolatiemaatregelen in de wijk en nog onvoldoende draagvlak zag om nu actief aan de slag te gaan met de ontwikkeling van een warmteen koudenet voor de hele wijk. Daarom werd het besluit



genomen om in eerste instantie alleen verder te kijken naar een warmte- en koudenet in Stadhouderspark. Voor de rest van de wijk wordt eerst gekeken naar het collectief isoleren van woningen. Opstellen uitvoeringsplan | December 2023 – April 2024. Aan de hand van het hierboven beschreven besluitvormingsen participatieproces is dit uitvoeringsplan opgesteld. Na het opstellen van het uitvoeringsplan wordt het vastgesteld door de gemeenteraad.

Samenwerking met partnerorganisaties  Enexis – De gemeente overlegt eens per twee á drie maanden met Enexis om relevante ontwikkelingen bij zowel de gemeente als bij Enexis te bespreken. Op het moment dat uitvoeringsplannen voor aardgasvrij in de gemeente Vught worden vastgesteld door de raad, neemt Enexis dit mee in hun langetermijnplanning.  Woonstichting Charlotte van Beuningen – In april 2023 heeft de gemeente Vught een verkennend gesprek gevoerd met woonstichting Charlotte van Beuningen om diens plannen voor het aardgasvrij maken van hun gebouwen in de wijk te inventariseren. Hier werd duidelijk dat Charlotte van Beuningen haar appartementen in de wijk in principe aardgasvrij wil maken met het toepassen van warmtepompen. Echter, als er een warmte- en koudenet wordt gerealiseerd in de wijk, dan wordt dat ook als eventuele mogelijkheid gezien om hun appartementen in Loyola daarmee aardgasvrij te maken. Er is afgesproken dat de gemeente en de woonstichting elkaar op de hoogte houden van relevante ontwikkelingen omtrent het aardgasvrij maken van de wijk.

2 Landelijk initiatief dat wijkbewoners helpt bij het opzetten van hun eigen

collectieve warmtenet: https://buurtwarmte.energiesamen.nu/

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 21



Energiecollectief Vught (ECV) – Er is contact geweest met het Energiecollectief Vught. Zij hebben geen leden in deze wijk en hoeven dus verder niet betrokken te worden.

Figuur 8: overzicht participatie stakeholders

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 22

4. Isolatieopgave Los van de meest geschikte duurzame warmteoplossing voor een wijk, is het van belang dat de warmtevraag al wel wordt teruggedrongen en er andere noodzakelijke gebouwaanpassingen worden gedaan. In de Transitievisie Warmte is als uitgangspunt genomen dat zoveel mogelijk gebouwen het niveau transitiegereed moeten hebben bereikt. Met transitiegereed wordt bedoeld dat een gebouw klaar is voor de overstap naar een aardgasvrije oplossing. De volgende maatregelen zijn hiervoor nodig: voldoende isolatie, ventilatie en kierdichting om de woning comfortabel te verwarmen op lage temperaturen. Ook op de koudste dagen van het jaar. Daarnaast is een adequate binnen-installatie3 en de overstap naar elektrisch koken vereist. Meerdere verduurzamingsmaatregelen vragen ingrijpende aanpassingen aan een woning. We sturen er dan ook op aan om dergelijke maatregelen zoveel mogelijk te nemen op natuurlijke momenten zoals een verhuizing of een verbouwing. Dit scheelt vaak ook in de investeringskosten. Veel woningen in de wijk Loyola zijn gebouwd na het jaar 20004. De wijk bestaat nog voor de helft uit woningen waar de isolatie nog moet worden verbeterd. Dit is bekend op basis van een analyse op bouwjaar.

De aanname hierbij is dat het gros van deze woningen mogelijk in de tussentijd wel is na-geïsoleerd, maar dat dit meestal nog niet voldoende is om over te stappen op een duurzame warmteoplossing. Individuele uitzonderingen zijn uiteraard mogelijk. Een hybride warmtepomp geldt in veel situaties als geschikte tussenoplossing richting een definitieve overstap naar aardgasvrij wonen.

Figuur 9: woningen naar voortgang in warmtetransitie. Bron: analyse op basis van Kadaster data, WKO-tool en eigen onderzoek

3 Met binnen-installatie wordt gedoeld op een warmte- en

4 https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/isoleren-en-

koudeafgiftesysteem zoals radiatoren, vloerverwarming of airco.

besparen/alles-over-isoleren/#check-je-isolatie

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 23

Smart Twin Om bewoners te helpen bij het isoleren van hun woning, is het belangrijk om hen eerst inzicht te geven in de huidige status van hun isolatie. Vervolgens kunnen verbeteringen worden aangedragen die tot slot kunnen worden uitgevoerd. Om dit te faciliteren, wordt gebruik gemaakt van het digitale platform Smart Twin. Dit platform is ontwikkeld door architectenbureau en softwareontwikkelaar De Twee Snoeken uit 's-Hertogenbosch en wordt ook op landelijke schaal gebruikt om energieadviezen te geven via de website www.verbeterjehuis.nl van Milieu Centraal.

Op dit digitale platform kunnen bewoners hun eigen woning digitaal nabouwen. Het achterliggende algoritme rekent vervolgens uit welke maatregelen nog nodig zijn om het gewenste isolatieniveau te bereiken. Daarnaast geeft Smart Twin een inschatting van de kosten van de maatregelen, de daarbij te ontvangen subsidie en de financiële besparingen die gepaard gaan met deze maatregelen. Ook biedt het platform de mogelijkheid om direct offertes op te vragen bij bedrijven die zich bij het platform hebben aangemeld. Als extra ondersteuning en ter verificatie en verbetering van de resultaten van het algoritme, zijn ook de energieadviseurs van EnergieNul73 Advies ingeschakeld om vijftig woningen te bezoeken en een woningverduurzamingsadvies uit te brengen.

Figuur 10: visualisatie van een woning in Smart Twin

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 24

5. Gekozen warmteoplossing Dit hoofdstuk beschrijft hoe er in Loyola uiterlijk in 2050 aardgasvrij wordt verwarmd en gekookt. De Transitievisie Warmte beschrijft een all-electric warmteoplossing als meest waarschijnlijk voor (een groot deel van) deze wijk. Echter, in het wijkdeel Stadhouderspark wordt ook een collectief warmte- en koudenet als eventuele mogelijkheid besproken. Bij het bespreken van de mogelijke warmteoplossingen, vroegen de bewoners om meer informatie te over de betekenis van een warmte- en koudenet om vervolgens een voorkeur te kunnen bepalen. Daarom is er een onderzoek gestart naar de economische en technische haalbaarheid van een warmteen koudenet in de wijk.

5.1 Opzet haalbaarheidsonderzoek Bij het haalbaarheidsonderzoek is uitgegaan van een vijfde generatie warmte- en koudenet. Dit is een lage temperatuur warmte- en koudenet (30-45 graden) waarbij de productie en het gebruik van de warmte decentraal plaatsvindt. Deze keuze is gemaakt omdat er geen midden- of hoge temperatuurbron in de buurt is en dit daarom de meest efficiënte vorm voor een collectieve warmteoplossing in deze wijk is. Daarnaast is het met dit ontwerp ook mogelijk om woningen te koelen bij warme buitentemperaturen. In het onderzoek is de wijk verdeeld in vier sectoren, zoals te zien is op Figuur 13. De drie gekleurde sectoren zijn meegenomen in het onderzoek naar de economische haalbaarheid. De ‘witte gebieden’ van de wijk zijn buiten beschouwing gelaten. Voor deze gebieden, uitgezonderd Fort Isabella (zie paragraaf 2.2), is op basis van een eerste wijkverkenning door To Realize Concepts, een inschatting gemaakt. Hier kwam uit dat deze minder rendabel zouden zijn voor een warmte- en koudenet dan de gekleurde sectoren. De gekleurde sectoren zijn verder onderverdeeld in kleinere clusters van gebouwen. Op die manier kunnen er meerdere scenario's gemaakt worden in de economische doorrekening.

Figuur 11: indeling clusters warmte- en koudenet onderzoek. Bron: 2RC

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 25

5.2 Resultaten haalbaarheidsonderzoek Uit het haalbaarheidsonderzoek naar een collectief warmte- en koudenet in de Loyola is gebleken dat dit technisch haalbaar is en dat de eindgebruikerslasten betaalbaar zijn. Echter, het waarschijnlijke financiële rendement voor een exploitant van het warmte- en koudenet is beperkt. Van de sectoren (zie figuur 13) heeft sector A (groen) het hoogste rendement, maar ook daar lijkt de financiële opbrengst beperkt. Dit betekent dan ook dat het uiterst onwaarschijnlijk is dat een commerciële partij hierin zal investeren. De mogelijkheden die dan nog overblijven voor een warmte- en koudenet zijn: dat bewoners zelf het warmte- en koudenet aanleggen en/of beheren, dat de gemeente dit doet, of dat de gemeente dit samen met bewoners doet. Ook kan er gekeken worden naar de rol die netbeheerder Enexis hierin zou kunnen spelen. Na afloop van de presentatie van de uitkomsten van het haalbaarheidsonderzoek heeft een aantal bewoners aangegeven de mogelijkheden voor een warmte- en koudenet in de wijk nader te willen onderzoeken. Deze werkgroep heeft extra kennis opgedaan over het opzetten van een dergelijk coöperatief warmtebedrijf middels een masterclass, verzorgd door het landelijke initiatief BuurtWarmte5.

Naar aanleiding van deze masterclass heeft de werkgroep besloten om nader onderzoek te willen doen naar de mogelijkheden voor een warmte- en koudenet in Stadhouderspark en zich voor de rest van de wijk eerst te richten op het activeren van bewoners voor isolatie-acties.

5.3 Conclusie naar aanleiding van haalbaarheidsonderzoek Op basis van de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek naar een warmte- en koudenet en de gesprekken met de werkgroep, is het nu nog te vroeg om een definitieve keuze te maken voor een warmteoplossing. Daarnaast zijn er meerdere vormen van collectieve warmteoplossingen die verder onderzocht zouden kunnen worden. Een definitieve keuze voor een warmteoplossing is ook nog niet nodig omdat een groot gedeelte van de wijk eerst voldoende geïsoleerd moet worden en dat kost tijd. Pas als het isoleren van de woningen voldoende op stoom is, heeft het zin om te gaan kijken naar een warmte- en koudenet. Als tussenoplossing wordt er voor een deel van de wijk ingezet op een hybride warmtepomp. De woningen in Stadhouderspark zijn al voldoende geïsoleerd. Voor dit gedeelte van de wijk zijn de ontwikkelingen rondom kindcentrum Het Kwartier van groot belang omdat dit potentieel direct een grote afnemer kan worden van het warmte- en koudenet. Het is de verwachting dat, ongeacht de gekozen variant, de (ver)bouwwerkzaamheden aan het schoolgebouw in 2026 van start gaan en minstens een jaar tot anderhalf jaar in beslag zullen nemen. Indien de raad in december 2024 definitief kiest voor een variant is (in de huidige planning) de oplevering begin 2028. De meeste woningen in dit gebied zijn gebouwd in 2015.

Dat betekent dat de gasgestookte ketels die nu nog worden gebruikt, ten tijde van de (ver)bouwwerkzaamheden van Het Kwartier richting het einde van hun levensduur lopen. Dat zou dan ook een mooi moment zijn om aan te sluiten op een eventueel warmte- en koudenet. Het definitieve ontwerp voor Het Kwartier staat gepland voor eind 2025. Dan is ook bekend of het pand aan zal sluiten op een warmte- en koudenet. Het is daarom van belang dat voor die tijd duidelijk is of er een warmte- en koudenet aangelegd zal worden. Gemeente

5 https://buurtwarmte.energiesamen.nu/

Uitvoeringsplan Aardgasvrij Loyola - 26

Vught dient daarom in 2024 een standpunt in te nemen over eventuele participatie in een warmte- en koudenet in Loyola. Ook de ontwikkeling van het Isabellaveld biedt mogelijkheden voor een collectieve warmte- en koudeoplossing. In 2024 wordt de tweede fase van het Isabellaveld aanbesteed en hierbij kan een collectieve oplossing mee worden genomen in de opdracht voor een projectontwikkelaar. Voor met name de veertig rug-aan-rug woningen biedt een collectieve oplossing voor warmte- en koude een aantrekkelijk perspectief. Een collectieve oplossing vraagt namelijk minder functionele woonruimte per woning dan het geval is bij een individuele warmtepomp. Ook zou in de naastliggende buurten kunnen worden geïnventariseerd of er animo is voor deelname aan een collectieve oplossing. Als dat het geval is ontstaat er een daadwerkelijk startpunt voor een warmte- en koudenet in Loyola. Voor een deel van de woningen in Loyola is het zeer onwaarschijnlijk dat ze kunnen aansluiten op een warmte- en koudenet. Vooral voor de vrijstaande woningen in het ‘witte wijkgedeelte’ uit het haalbaarheidsonderzoek, is een warmte- en koudenet onwaarschijnlijk. Dit komt omdat dit voor een exploitant niet rendabel is. Ook niet als het een coöperatieve exploitant betreft. Bewoners van deze woningen wordt aangeraden om zich te richten op een individuele warmteoplossing.

Met het oog op de niet vrijstaande woningen uit het ‘witte gedeelte’ is het van belang om de nieuwbouwplannen op het Isabellaveld en het Enexis-terrein in de gaten te houden. Als hier een warmte- en koudenet wordt aangelegd, kunnen zij wellicht aansluiten. Wel is het belangrijk dat deze woningen eerst voldoende worden geïsoleerd.

5.4 Infrastructuur Ongeacht de warmteoplossing, zal de wijk veel meer elektriciteit gaan gebruiken en gaat de piekbelasting van het elektriciteitsnet

omhoog. Naast een alternatieve warmteoplossing dragen ook het elektrisch rijden (en dus laden) en elektrisch koken bij aan de zwaardere belasting van het elektriciteitsnet. Er zullen daarom ongeveer tien extra elektriciteitsstations en extra elektriciteitskabels moeten komen in Loyola, ongeacht de dominante warmteoplossing in de wijk. De stations nemen per stuk ongeveer 31 m2 aan ruimte in beslag (inclusief werkruimte) en kunnen daarom niet goed uit het zicht worden geplaatst (Figuur 14). De aanblik van de wijk zal dus op een aantal locaties veranderen. Daarnaast moeten er meer kabels in de grond worden geplaatst, waarvoor de straten moeten worden opengebroken wat tot overlast kan leiden. Het is dan ook raadzaam om deze werkzaamheden zo veel mogelijk tegelijk met andere ondergrondse werkzaamheden te plannen, zodat straten niet meerdere keren in relatief korte tijd open hoeven te worden gemaakt. Naast dat dit tot minder overlast leidt, bespaart dit uitvoeringskosten. Door de technische aard van het netwerk en de noodzaak voor een betrouwbaar elektriciteitsnet, hebben omwonenden geen inspraak in de locatie van de stations. Ook de vorm van de stations staat vast, maar het is wel mogelijk om te participeren in het bepalen van het uiterlijk van de stations. Het is bijvoorbeeld mogelijk om de stations te (laten) beschilderen en/of bestickeren, zoals in het voorbeeld van Figuur 15.