Bijlage - Speel-, beweeg- en sportbeleid

Speel- beweeg- en sportbeleid Gemeente Vught 2024-2029

Optimaal bewegen in een beweegvriendelijke omgeving

Voorwoord Voor u ligt het eerste integrale speel- beweeg- en sportbeleid (vanaf nu beleidsplan genoemd) van de gemeente Vught. Het plan is tot stand gekomen met behulp van sportverenigingen, sportaanbieders, zorgorganisaties en andere belanghebbenden in Cromvoirt, Helvoirt en Vught. Het geeft de speerpunten aan op het gebied van spelen, bewegen en sporten voor de komende jaren. Met dit beleidsplan zet de gemeente Vught in op het creëren en behouden van een passend speelbeweeg- en sportaanbod dat aansluit bij de behoeftes van onze inwoners. Dit aanbod bestaat uit een goede infrastructuur, netwerk van sterke aanbieders en de juiste randvoorwaarden om de infrastructuur en het netwerk optimaal te laten functioneren. Voldoende bewegen is noodzakelijk voor een gezonde leefstijl. De essentie van dit speel- beweegen sportbeleid is dat de gemeente en haar partners zich inspannen om iedere Vughtse inwoner met plezier voldoende te laten spelen, bewegen en sporten. Variatie en aansluiting bij de behoeftes staan hierbij centraal. We zijn trots dat het beleidsplan in goede samenwerking met onze sportverenigingen, buurtsportcoaches en andere lokale (sport)organisaties tot stand is gekomen. We waarderen hun grote betrokkenheid en geloven dat we gezamenlijk de ambities en doelstellingen van dit plan succesvol kunnen realiseren.

Via deze weg willen wij dan ook iedereen bedanken die heeft bijgedragen aan het tot stand komen van dit beleid. Mede namens het college van burgemeester en wethouders, Wethouders Yvonne Vos

2

Voorwoord .................................................................................................................................................... 2 1.

INLEIDING ................................................................................................................................... 4

1.1 Aanleiding ............................................................................................................................................... 5 1.2 Functie speel- beweeg- en sportbeleid ................................................................................................ 5 1.3 Proces ...................................................................................................................................................... 6 1.4 Definities ................................................................................................................................................. 7 1.5 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 8 2.

HUIDIGE SITUATIE ................................................................................................................. 9

2.1 Spelen..................................................................................................................................................... 10 2.2 Sport en bewegen ................................................................................................................................. 11 3.

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN ................................................................................... 14

3.1 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................................................... 15 3.2 Nationaal en regionaal beleid ............................................................................................................. 15 3.3 Modellen ................................................................................................................................................ 16 4.

MISSIE, VISIE EN DOELSTELLINGEN........................................................................... 18

4.1 Kaders .................................................................................................................................................... 19 4.2 Missie en visie ....................................................................................................................................... 19 4.3 Sport als middel .................................................................................................................................... 21 4.4 Doelstellingen ....................................................................................................................................... 21 5.

VAN BELEID NAAR UITVOER .......................................................................................... 31

5.1 Uitvoeringsprogramma ....................................................................................................................... 32 5.2 Beheerplannen ...................................................................................................................................... 32 6.

ORGANISATIE EN FINANCIEN ....................................................................................... 33

6.1 Organisatie ............................................................................................................................................ 34 6.2 Financiën ............................................................................................................................................... 34 Referenties ................................................................................................................................................... 36 Bijlagen ......................................................................................................................................................... 38

3

1. INLEIDING

4

1.1 Aanleiding De gemeente Vught vindt sporten en bewegen belangrijk. Naast dat het bijdraagt aan een goede fysieke gezondheid van onze inwoners, heeft het een positief effect op de mentale gezondheid en sociale cohesie. Bovendien beleven mensen plezier aan sporten en bewegen. Het draagt dus ook bij aan het met plezier wonen in de gemeente Vught. Vught, Helvoirt en Cromvoirt kennen een zeer actief verenigingsleven. De gemeente onderstreept het belang en de grote toegevoegde waarde van haar sportverenigingen. Daarnaast vinden we het belangrijk dat de openbare ruimte uitnodigt om te spelen, bewegen en ontmoeten. Daarom zetten we in op zowel georganiseerde als niet-georganiseerde manieren van bewegen. Zo kan iedereen op zijn/haar eigen manier in beweging komen. Het laatste sportbeleid Maximale Speelruimte dateert van eind 2012. Na ruim 10 jaar is het tijd om nieuw beleid te vormen dat past in de huidige tijd en aansluit bij hedendaagse manier van sporten en bewegen. Het laatste speelbeheerplan voor de speeltuinen in onze gemeente dateert van 20152018. De uitgangspunten van dat beheerplan zijn na 2018 blijvend gehanteerd in het uitvoeringsprogramma van het speelbeheerplan. Een herijking van de uitgangspunten van het speelbeheerplan is gewenst.

1.2 Functie speel- beweeg- en sportbeleid Dit speel- beweeg- en sportbeleid geeft richting voor de periode 2024-2029. In dit beleid leggen we onze missie, visie en doelstellingen vast. We maken inzichtelijk wat we samen met onze partners in de gemeente gaan realiseren. Hoe we dit gaan doen bepalen we in een apart uitvoeringsprogramma en beheerplan. Werken aan doelen op het gebied van spelen, bewegen en sporten is niet nieuw in de gemeente Vught. Bij het grootste deel van de doelstellingen bouwen we verder op wat er al bereikt is. Daarnaast zijn enkele doelstellingen nieuw. In het uitvoeringsprogramma wordt inzichtelijk gemaakt waar we per onderdeel staan met het behalen van de diverse doelstellingen en welke stappen nog nodig zijn om de doelstellingen te bereiken. Spelen, bewegen en sporten staan niet op zichzelf. Het beïnvloedt en wordt beïnvloed door andere beleidsterreinen en de daarbij horende gemeentelijke ambities zoals gezondheid, armoede, inclusie, recreatie en toerisme, openbare ruimte en onderwijs. De verschillende raakvlakken worden uitgelicht in dit beleid. In 2022 zijn Vughtse maatschappelijke organisaties gestart met het Vughts Sport- en Beweegakkoord. Dit akkoord is door en voor deze organisaties opgesteld en wordt gefinancierd vanuit rijksgelden.

Het speel- beweeg- en sportbeleid van de gemeente Vught is omvangrijker dan het Vughts Sport- en Beweegakkoord, maar op een aantal punten complementair aan de ambities uit het akkoord.

5

1.3 Proces Bij het tot stand komen van voorliggend beleid is een zorgvuldig proces doorlopen. In eerste instantie is de opzet van het beleid bepaald. In november 2022 heeft de gemeenteraad de startnotitie besproken en vastgesteld. Hierin zijn de kaders van het speel- beweeg- en sportbeleid bepaald. Vervolgens is door middel van (literatuur)studie een model geselecteerd om het beleid vorm te geven. Dit betreft het Model BeweegVriendelijke Omgeving, afgekort het BVO-model (Hoyng et al. 2021). Daarna is in samenwerking met vele stakeholders de inhoud bepaald. Er zijn verschillende manieren van participatie toegepast waarbij het BVO-model steeds de basis was om inhoudelijke gesprekken te voeren. Op die manier is gericht input opgehaald.

Inwoners Middels een vragenlijst is het beweeg- en sportgedrag van onze inwoners in kaart gebracht. Dit onderzoek is uitgevoerd door NOC*NSF1 en onderzoeksbureau Kantar. Op basis van een aselecte proef zijn inwoners persoonlijk aangeschreven om de vragenlijst in te vullen. Deze meting is tweemaal uitgevoerd, in november 2022 en april 2023. Daarnaast is in mei 2023 via WijinVught gevraagd naar het speelgedrag van onze jonge Vughtse inwoners en hun mening over de speeltuinen in de gemeente Vught.

Sportverenigingen Alle Vughtse sportverenigingen zijn uitgenodigd om mee te denken over de inhoud van het speel- beweeg- en sportbeleid. Dit is gestart met een brainstormsessie tijdens een sportcafé in januari 2023. Daarna zijn er in april 2 bijeenkomsten geweest waarin meer de diepte is ingegaan qua inhoud. Verenigingen hebben hun ideeën en wensen aangegeven. In september hebben de betrokken verenigingen het concept beleidsplan ontvangen en zijn er vervolgens 2 bijeenkomsten geweest waarin zij hun feedback hebben gegeven. Gedurende het proces zijn er zo’n 20 sportverenigingen betrokken geweest. Hun grote betrokkenheid en actieve bijdrage hebben gezorgd voor een breed gedragen speel- beweeg- en sportbeleid. De verenigingen zetten zich de komende jaren in om te werken aan de ambities van dit beleid.

Buurtsportcoaches De buurtsportcoaches van MOVE Vught zijn een andere belangrijke stakeholder als het gaat om het sportaanbod in de gemeente Vught. In mei 2023 is er een gesprek geweest om hun input op te halen en in september hebben zij hun feedback gegeven op het concept beleidsplan. De ervaring en expertise van de buurtsportcoaches op het gebied van sport en bewegen heeft een waardevolle bijdrage opgeleverd.

Sport- en gezondheidsorganisaties Er zijn met verschillende sport- en gezondheidsorganisaties inhoudelijke gesprekken gevoerd: • Sportloket Reinier van Arkel • GGD Hart voor Brabant • Vughtse huisartsen • NOC*NSF1.

1 NOC*NSF staat voor Nederlands Olympisch Comité & Nederlandse Sport Federatie

6

Adviesraad Sociaal Domein De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) is gedurende het proces betrokken geweest. In november 2022 is de startnotitie gedeeld met de ASD. Vervolgens is er in maart 2023 gesproken over het gekozen BVO-model voor de opzet van het beleid en is inhoudelijke inbreng van de ASD opgehaald. In september 2023 is het concept beleidsplan besproken met de ASD. De ASD heeft besloten geen advies uit te brengen aan het college over het beleidsplan, mede omdat ze het een gedegen beleidsplan vinden en ze sport en bewegen op zichzelf geen thema voor de ASD vinden. Andere thema’s zoals inclusie, armoede en gezondheid wel, waarmee een koppeling wordt gemaakt in het beleidsplan.

Andere beleidsterreinen Intern binnen de gemeente is afstemming geweest met vertegenwoordigers van relevante, aangrenzende beleidsterreinen: - Gezondheid - Subsidie en accommodatie - Armoede en schulden - Onderwijs - Preventief jeugdbeleid - Lokale Inclusie Agenda - Lokale Sociale Agenda - Recreatie en toerisme - Mobiliteit - Vastgoed - Inrichting openbare ruimte - Ruimtelijk ordening en gebiedsontwikkeling.

1.4 Definities De termen sport en bewegen worden vaak samen gebruikt. Er is een verschil, met name in de intensiteit. • Bij sporten gaat de hartslag fors omhoog, is er (lichte) transpiratie, gaat de ademhaling (iets) omhoog en moet het lichaam moeite doen om de activiteit uit te voeren. • Bij bewegen is de intensiteit lager, de hartslag gaat iets omhoog, maar dit is nauwelijks merkbaar. Het lichaam kan vrijwel moeiteloos de bewegingen uitvoeren. Voorbeelden zijn fietsen naar het werk, een stuk wandelen, huishoudelijk werk doen. Speelplek: Een plek in de openbare ruimte die ruimte en gelegenheid geeft voor kinderen om te spelen. Voorbeelden hiervan zijn een speeltuin, opengesteld schoolplein, grasveld, ruimte tussen bomen of op een plein. Speeltuin: Een plek in de openbare ruimte voorzien van toestellen voor sport en spel waar kinderen kunnen spelen.

7

1.5 Leeswijzer In dit eerste hoofdstuk staan de aanleiding en de functie van het voorliggende beleid en het proces van totstandkoming omschreven. In hoofdstuk 2 wordt de huidige situatie in de gemeente Vught qua speel- beweeg- en sportvoorzieningen en het speel- en beweeggedrag en de behoeftes van onze inwoners in kaart gebracht. In hoofdstuk 3 worden actuele ontwikkelingen die van invloed zijn op beweeggedrag en beleidvorming benoemd. Ook worden modellen uitgelegd die aan de basis van dit beleid staan. In hoofdstuk 4 staan de visie, missie en doelstellingen beschreven. In hoofdstuk 5 wordt toegelicht hoe van beleid (de wat) naar uitvoer (de hoe) wordt overgegaan. De organisatorische en financiële implicaties van dit beleid staan omschreven in hoofdstuk 6.

8

2.

HUIDIGE SITUATIE

9

2.1 Spelen Voorzieningen Verdeeld over Cromvoirt, Helvoirt en Vught zijn er 63 gemeentelijke speeltuinen. Hier staan in totaal 526 speeltoestellen. Dit aantal is exclusief de toestellen op de niet openbare plekken zoals afgesloten schoolpleinen. Alle toestellen voldoen aan de veiligheidsnormen zoals de vereiste veiligheidsondergronden. Daarnaast zijn er 17 trapveldjes uitgerust met goaltjes.

= speeltuin

= trapveld

Speelgedrag In mei 2023 is er door middel van een vragenlijst op Wijinvught.nl aan onze inwoners gevraagd om hun mening over de speeltuinen. De vragenlijst is ingevuld door 92 (ouders van) inwoners in de leeftijd van 0 tot 15 jaar. Dit is onvoldoende om te kunnen generaliseren naar al onze jeugdige inwoners, maar het schetst wel een beeld. Uit dit lokale onderzoek blijkt dat 28% van de Vughtse kinderen iedere dag buiten speelt. Bijna drie kwart (70%) van de kinderen speelt vier of meer dagen per week buiten. Op de dagen dat kinderen buiten spelen, doen ze dat vaak tussen een half tot twee uur.

10

Verder blijkt dat kinderen vooral in speeltuinen spelen (43%), gevolgd door aan huis/in eigen tuin (34%). Andere plekken om te spelen zijn aanzienlijk minder populair.

Behoefte inwoners Als je Vughtse kinderen vraagt welke vormen van bewegen ze het liefste doen (door een top 3 op te geven), blijkt dat ze het liefste klimmen en klauteren (32%) en springen en landen (17%). Daarna volgen rollen, duikelen en draaien, en trappen, schieten en mikken (beide 12%). Een krappe meerderheid van de inwoners vindt dat er voldoende speeltuinen zijn: 57% vindt het aantal speeltuinen voldoende, goed of uitstekend. De rest vindt het aantal matig (35%) of slecht (8%). De variatie in de speeltoestellen scoort minder goed: twee derde (67%) vindt de variatie matig of slecht. Slechts een derde vindt de variatie voldoende, goed of uitstekend. Over de verdeling van de speeltuinen zijn de inwoners redelijk tevreden: twee derde (67%) vindt de verdeling voldoende, goed of uitstekend. De bereikbaarheid en veiligheid worden goed beoordeeld: 87% vindt de bereikbaarheid en 77% vind de veiligheid voldoende, goed of uitstekend. Meer informaties en details over het speelgedrag en de behoeftes van de Vughtse inwoners staat in de bijlage 5 ‘Uitkomsten vragenlijst speeltuinen’.

2.2 Sport en bewegen Aanbod Het sport- en beweegaanbod in onze gemeente wordt georganiseerd door sportverenigingen, buurtsportcoaches en ondernemende sportaanbieders. Daarnaast zijn er vele mogelijkheden om (ongeorganiseerd) in de openbare ruimte te sporten en bewegen. We hebben een rijk en actief verenigingsleven in onze gemeente. Er zijn 36 sportverenigingen die het mogelijk maken dat inwoners 29 verschillende sporten kunnen uitoefenen. Het is een mix tussen grote en kleine verenigingen die populaire sporten als voetbal, tennis, hockey en atletiek aanbieden, maar ook minder grote sporten als tafeltennis, basketbal, volleybal, cricket en handboogschieten. Het overgrote deel van de sportverenigingen is gevestigd in het dorp Vught, maar ook de dorpskern Helvoirt heeft een aantal sportverenigingen. Zie bijlage 1 voor een overzicht van alle Vughtse verenigingen en de spreiding over de gemeente. Sinds 2013 zijn meerdere buurtsportcoaches actief in de gemeente Vught vanuit de organisatie MOVE Vught. Door de jaren heen is de formatie gegroeid van 2 naar 3,68 FTE. Gedurende het hele jaar organiseren en faciliteren de buurtsportcoaches allerlei sport- en beweegactiviteiten, bieden zij verenigingsondersteuning en zijn zij betrokken bij verschillende werk- en projectgroepen die zich inzetten voor kwetsbare doelgroepen.

Het jaarprogramma van MOVE Vught wordt in overleg met de gemeente Vught bepaald. Verder kunnen onze inwoners bij meerdere ondernemende sportaanbieders terecht om te sporten en bewegen. Bijvoorbeeld bij de diverse fitnesscentra, de golfbaan en boksschool. Zie bijlage 2 voor een overzicht van de ondernemende sportaanbieders.

11

Voorzieningen Er zijn zeven gemeentelijke binnensportaccommodaties in onze gemeente: één sporthal, twee sportzalen en vier gymzalen. Daarnaast zijn er vier gemeentelijke buitensportaccommodaties: één atletiekaccommodaties en drie voetbalaccommodaties. Zie bijlage 3 voor een overzicht van de binnen- en buitensportaccommodaties. De overige binnen- en buitensportaccommodaties zijn geen eigendom van de gemeente. Dit zijn onder andere de tennisbanen, hockeyaccommodatie, golfbaan en sporthal op Voorburg. Ook in de openbare ruimte zijn er diverse voorzieningen voor onze inwoners om te sporten en bewegen. We hebben een uitgebreid wandel- en fietspadennetwerk, vele speeltuinen en trapveldjes. Ook heeft de gemeente een aantal locaties speciaal ingericht om inwoners te stimuleren om te sporten en bewegen. Er zijn drie beweeglocaties met onder andere outdoor fitness toestellen, multifunctionele beweegbanken en een freerun parcours. Verder zijn er twee skateplekken, een pumptrack, discgolfpark, klim- en klauterparcours, veertien beweegroutes en elf jeu de boules banen. Zie bijlage 4 voor een overzicht de voorzieningen in de openbare ruimte.

Deelname Sport Uit lokaal onderzoek (NOC*NSF, 2023) weten we dat 83% van de Vughtse inwoners tussen 5 en 80 jaar oud wekelijks sport. Hiermee scoren we ten opzichte van het landelijk gemiddeld (61%) hoog. Het verschil tussen mannen en vrouwen is klein, respectievelijk 84% en 81%. Globaal gezien sporten Vughtenaren minder als ze ouder worden. Dit is vergelijkbaar met de rest van de Nederlanders. Het belang van de sportverenigingen in Vught is groot. Onze inwoners sporten namelijk het liefste bij een vereniging (44%). Daarnaast sporten ze veel alleen (40%), maar ook het aanbod van de ondernemende sportaanbieders is belangrijk: 31% van de Vughtenaren sport als abonnee/klant/cursist. Landelijke cijfers wijzen uit dat Nederlanders in het algemeen het liefste alleen/ongeorganiseerd sporten (34%), gevolgd door als lid bij een vereniging (23%). Bewegen Van de Vughtse inwoners tussen 5 en 80 jaar oud beweegt 58% voldoende. Hiermee scoren we ten opzichte van het landelijk gemiddeld (52%) iets hoger. Het verschil tussen mannen en vrouwen is verwaarloosbaar, respectievelijk 57% en 58%. Wel is er een groot verschil tussen de jeugd en volwassenen. De jeugd scoort aanzienlijk lager dan de volwassenen.

Hierin speelt de normering voor voldoende bewegen een rol: Voldoende bewegen In het Vughtse sport- en beweegonderzoek is de volgende normering gehanteerd: • Door de jeugd (5-18 jaar) wordt er voldoende bewogen als ze wekelijks 420 minuten of meer én minimaal 7 momenten bewegen; • Door volwassenen wordt er voldoende bewogen als ze wekelijks 150 minuten of meer én minimaal 2 momenten bewegen. Deze normering sluit aan bij de landelijke beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad.

12

Behoeftes inwoners Van onze inwoners tussen de 5 en 80 jaar sport 13% niet. Dit is een stuk minder dan het landelijke gemiddelde van 32%. Van deze groep inwoners geeft 68% wel te willen gaan sporten. Het liefste gaan ze individueel fitnessen, zwemmen, in een groep fitnessen, wandelen of yoga doen. Omdat zowel sporten als bewegen van belang is, kijken we ook naar de beweegintenties van onze inwoners. 38% overweegt om meer te gaan bewegen. Ze zijn geneigd om te gaan zwemmen, fietsen, wandelen of hardlopen. Het valt op dat meer niet-sporters (55%) dan sporters (36%) meer willen gaan bewegen. Verder zien we dat met name volwassenen meer willen gaan bewegen. Belangrijke aspecten voor Vughtenaren om een beweegactiviteit te starten zijn gezonder/fitter worden, plezier beleven aan de activiteit, dat er een prettige sfeer is en dat de activiteit betaalbaar is (NOC*NSF, 2023). Meer informaties en details over het huidige sport- en beweeggedrag en de behoeftes van de Vughtse inwoners staat in de bijlage 6 ‘Sportdeelname Index Vught april 2023’.

13

3. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN

14

Spelen, bewegen en sport staan niet op zichzelf. Allerlei trends en ontwikkelingen zijn van invloed op onze behoeftes en gedrag, en daarmee op het bepalen van beleid. In dit hoofdstuk worden er een aantal benoemd. Daarnaast wordt ingegaan op het landelijk en regionaal beleid, dat zijn werking heeft op gemeentelijk beleid. Tot slot, worden twee modellen toegelicht die mede bepalend zijn voor dit speel- beweeg- en sportbeleid.

3.1 Maatschappelijke ontwikkelingen Er zijn een aantal maatschappelijke ontwikkelingen te onderscheiden die in relatie staan tot spelen, bewegen en sporten: • Op demografisch vlak zijn dat de aanhoudende bevolkingsgroei, de toenemende vergijzing en de groeiende diversiteit. • Een aantal sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op sporten en bewegen zijn de individualisering, groeiende keuze van vrijetijdsbesteding, hardnekkige ongelijkheid tussen bevolkingsgroepen en toenemende druk op sportverenigingen. • Op economisch vlak heeft de stijgende inflatie grote impact. De armoede in ons land neemt toe. • Op ruimtelijk gebied neemt de druk steeds verder toe door de vele claims op de beperkte ruimte. • De coronacrisis heeft laten zien hoe een pandemie grote invloed heeft op het dagelijks leven en wat voor weerslag het heeft op de sport- en beweegdeelname. • De motorische vaardigheden van kinderen en jongeren lijken achter uit te gaan. In bijlage 7 worden bovenstaande ontwikkelingen verder uitgediept.

3.2 Nationaal en regionaal beleid Zowel op landelijk als regionaal niveau zijn er beleidsontwikkelingen die hun werking hebben op gemeentelijk beleid: • Enkele nationale akkoorden op het gebied van zorg, gezondheid en sport zijn met elkaar in verbinding gebracht één Brede Specifieke Uitkering van het rijk. Hiermee wordt lokaal integraal samenwerken verder gestimuleerd. • Sinds het schooljaar 2023-2024 is de wet bewegingsonderwijs van kracht die minimaal twee lesuren bewegingsonderwijs in het primair onderwijs verplicht stelt. • Op advies van de Nederlandse Sportraad werkt de minister voor Langdurige Zorg en Sport aan een sportwet. Het doel van deze wet is de sport in Nederland toekomstbestendig organiseren. • In opdracht van het ministerie van VWS zet de beweegalliantie zich in voor meer maatschappelijke aandacht en actie voor bewegen komen. • De overkoepelende sportorganisatie van Nederland NOC*NSF – het uitvoeringsorgaan van het landelijk sportbeleid voor de georganiseerde sport – werkt middels hun sportagenda aan de ambitie: In 2032 heeft iedereen, in alle levensfasen en op alle ambitieniveaus, dagelijks sportplezier. • De provincie Noord-Brabant zet met het integrale beleidskader Levendig Brabant 2030 in op de ambitie dat cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd bijdragen aan een levendig Brabant voor iedereen.

Er wordt gewerkt aan vijf hoofddoelen: passend aanbod, inclusief aanbod, innovatie en vernieuwing, aanbod voor jeugd en talentontwikkeling, en bijdragen aan maatschappelijke opgaven

15

In bijlage 7 worden deze landelijke en regionale beleidsontwikkelingen verder uitgediept.

3.3 Modellen Verschillende soorten factoren beïnvloeden en bepalen het speel- beweeg- en sportgedrag van mensen. Het is een uitdaging om een omgeving te creëren die aanzet tot spelen, bewegen en sporten. Een model helpt om inzicht te krijgen welke factoren van belang zijn. In dit beleid maken we gebruik van het BVO-model om de elementen van het beleid te bepalen en het ASMmodel om de kwaliteit van beweegfaciliteiten en -interventies te waarborgen.

Model BeweegVriendelijke Omgeving (BVO-model) Een leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te spelen, bewegen, en te sporten wordt door Kenniscentrum Sport & Bewegen gedefinieerd als een beweegvriendelijke omgeving. Deze definitie van een beweegvriendelijke omgeving is nadrukkelijk breder dan alleen de fysieke omgeving en voorzieningen (hardware). Het gaat ook om de activiteiten (software) en de organisatie (orgware). Het Model BeweegVriendelijke Omgeving (BVO-model) laat zien dat een beweegvriendelijke omgeving bestaat uit een combinatie van deze drie elementen. Als gelegenheid, georganiseerd aanbod en het proces achter het zichtbare aanbod op elkaar zijn afgestemd, kan beweeggedrag gemaximaliseerd worden.

Hardware Hardware bestaat uit de fysieke (sport)infrastructuur die voor iedereen toegankelijk is en die sport, spelen en bewegen faciliteert. • Sportaccommodaties: sporthallen, gymzalen, (kunst)grasvelden, etc. • Playgrounds & speelplekken: schoolpleinen, speeltuinen, trapveldjes, outdoor fitness, beweegroutes, etc. • Openbare (groene) ruimte: pleinen, parken, plantsoenen, volkstuinen, meren, vijvers, etc. • Routes & paden: stoep, wandelroutes, fietspaden en -snelwegen, ruiterpaden, etc. • Toeristische & recreatieve buitengebieden: bossen, heide, duinen, stranden, etc. Voor deze infrastructuur gelden belangrijke randvoorwaarden als schoon, heel en veilig (fysiek en sociaal).

16

Software Het begrip software staat voor het sport- en beweegaanbod: • Activiteiten & interventies: programma's, evenementen, projecten en sportaanbod van verenigingen, buurtsportcoaches en fitnesscentra, etc. • Begeleiding & coaching: inzet van buurtsportcoaches, jeugd- en jongerenwerkers, trainers, instructeurs, pedagogische medewerkers, wijkmanagers en vrijwilligers. • Communicatie & voorlichting: campagnes, bijeenkomsten, websites of applicaties om mensen te informeren over de beweegmogelijkheden, bewegwijzering en bebording met instructieteksten. Orgware Orgware bevat alles wat betreft het proces om te komen tot het zichtbare aanbod (hardware en software): • Monitoring & evaluatie • Onderhoud & beheer • Visie & beleid • Eigenaarschap & financiën • Samenwerking & burgerparticipatie.

Athletic Skills Model (ASM) Het Athletic Skills Model (ASM) is een manier van denken over bewegen voor de top- & breedtesport, het bewegingsonderwijs en de gezondheidszorg. Het is een visie die onderbouwd is door wetenschap en praktijk, waarbij spel en plezier gekoppeld zijn aan motorisch leren, met aandacht voor gezondheid, welzijn en prestatie. ASM helpt sportverenigingen, scholen, sportbonden, gemeentes en gezondheidsinstellingen door een gestructureerde aanpak aan te bieden voor een gezonde leefstijl (Wormhoudt 2013). De kern van ASM zit in variatie. Vroegtijdige eenzijdige belasting zorgt voor een grotere kans op blessures, overbelasting en uitval. Daarnaast leidt eenzijdig bewegen bij jongeren tot minder goede motorische ontwikkeling. Voor een gezonde en kwalitatieve ontwikkeling is het goed om zo veel mogelijk verschillende basisvaardigheden binnen sporten, spelvormen, oefenvormen en activiteiten te doen. Dit zorgt voor betere prestaties, minder blessures, meer creativiteit en meer plezier in sport en bewegen. Met ASM worden mensen veelzijdige bewegers waarbij het aanpassingsvermogen centraal staat. Schijf van 10 Het ASM maakt gebruik van tien grondvormen die gezamenlijk belangrijk zijn voor een optimale motorische ontwikkeling. Deze zijn samengebracht in de Schijf van 10: 1. Balanceren en vallen 2. Gaan, lopen en rennen 3. Stoeien, vechten en duelleren 4.

Springen en landen 5. Rollen, duikelen en draaien 6. Gooien, vangen, slaan en mikken 7. Trappen, schieten en mikken 8. Zwaaien en slingeren 9. Klimmen en klauteren 10. Bewegen op en maken van muziek

17

4. MISSIE,VISIE EN DOELSTELLINGEN

18

4.1 Kaders In de startnotitie zijn de volgende uitgangspunten opgenomen: 1. Gezamenlijk met maatschappelijke organisaties bieden we een passend speel-, beweeg- en sportaanbod. 2. Het aanbod voor georganiseerd bewegen en sporten wordt verzorgd door maatschappelijke organisaties zoals, maar niet uitsluitend, sportverenigingen en buurtsportcoaches. 3. De gemeente spant zich in om de openbare ruimte beweegvriendelijk in te richten, zodat inwoners gestimuleerd en gefaciliteerd worden om te spelen, bewegen en sporten. In de beleidsnota worden de kaders voor de inrichting geformuleerd. Bijbehorende meerjarenonderhoudsplannen worden apart opgesteld. 4. De gemeente heeft een faciliterende rol op het gebied van verenigingsondersteuning, verbinder tussen stakeholders, subsidies en accommodaties. De gemeente ondersteunt maatschappelijke organisaties en zorgt ervoor dat deze in staat zijn om een passend speel, beweeg- en sportaanbod te bieden. 5. Beleidskeuzes worden gemaakt op basis van data en inzichten. Daar waar mogelijk wordt gewerkt met lokale data, anders worden landelijke trends en inzichten als uitgangspositie genomen. 6. Het beleid wordt opgesteld voor een periode van 5 jaar, daar waar mogelijk al met een blik op de verdere toekomst. Na 5 jaar vindt een herijking plaats.

4.2 Missie en visie Het doel van het speel-, beweeg- en sportbeleid is een passend speel-, beweeg- en sportaanbod creëren en behouden waardoor alle inwoners van de gemeente Vught met plezier voldoende kunnen spelen, bewegen en sporten. Dit aanbod bestaat uit een goede infrastructuur en netwerk van sterke aanbieders. Missie Iedere Vughtse inwoner met plezier voldoende laten spelen, bewegen en sporten. We vinden het belangrijk dat onze inwoners met plezier spelen, bewegen en sporten. Dit draagt bij aan een leven lang bewegen. Als je iets leuk vindt, doe je het vaker en houd je het langer vol. Met voldoende spelen, bewegen en sporten bedoelen we voldoen aan de Nederlandse beweegrichtlijnen. We onderscheiden drie beweegrichtlijnen voor kinderen, volwassenen en ouderen, en voor mensen met een fysieke beperking. Binnen de beweegrichtlijnen geldt voor iedereen: bewegen is goed, meer bewegen is beter en voorkom veel stilzitten. De beweegrichtlijn voor volwassenen en ouderen is als volgt: • Doe minstens 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning, verspreid over diverse dagen. Langer, vaker en/ of intensiever bewegen geeft extra gezondheidsvoordeel. • Doe minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten, voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen.

19

De beweegrichtlijnen voor kinderen van 4 tot 18 jaar geldt de volgende beweegrichtlijn: • Doe minstens elke dag een uur aan matig intensieve inspanning. Langer, vaker en/of intensiever bewegen geeft extra gezondheidsvoordeel. • Doe minstens driemaal per week spier- en botversterkende activiteiten. Voor mensen met een fysieke beperking gelden in principe de algemene beweegrichtlijnen. Soms zijn aanpassingen nodig, zodat beweegactiviteiten beter aansluiten bij hun mogelijkheden. Voor mensen met een fysieke beperking geldt, nog meer dan voor anderen, dat elke vorm van bewegen telt en een positief effect heeft. Belangrijk is dat zij zelf de manier van bewegen kiezen die binnen hun eigen grenzen past. En dat ze bewegen een vast onderdeel van hun dagelijks leven maken. Visie Een passend speel-, beweeg- en sportaanbod creëren en behouden, bestaande uit een goede infrastructuur (hardware), netwerk van sterke aanbieders (software) en juiste randvoorwaarden (orgware). Om onze missie te behalen zetten we in op een passend aanbod. Met passend bedoelen we: • Afwisselend/gevarieerd: niet iedereen wil hetzelfde doen. Daarom is een gevarieerd aanbod van belang. Bovendien kan iemand meerdere dingen willen doen, of na een tijdje van het een naar het andere overstappen. Met een gevarieerd aanbod zijn er voldoende mogelijkheden voor onze inwoners om te doen wat ze leuk vinden.

• Op niveau: beginnend of gevorderd, rustig of fanatiek, iedereen kan op zijn/haar niveau spelen, bewegen en sporten. Hierbij zetten we in op breedtesport. De gemeente Vught hanteert geen topsportbeleid. We faciliteren wel wedstrijdsport. • Betaalbaar: hoewel we geen prijsafspraken maken, zorgen we er wel voor dat iedereen mee kan doen. Voor degene die het nodig heeft, biedt de gemeente een financieel vangnet. • Bereikbaar: daar waar mogelijk, spreiden we het aanbod zodanig dat inwoners binnen acceptabele reisafstand kunnen spelen, bewegen en sporten. Daarnaast waarborgen we bereikbaarheid van de voorzieningen. • Betrouwbaar: de voorzieningen zijn werkend, schoon en veilig. De aanbieders zijn toegankelijk en sociaal veilig.

20

4.3 Sport als middel De sociaalmaatschappelijke waarde van sport is enorm. Naast het beleven van plezier en de positieve effecten op onze gezondheid, bevordert het vele andere sociale aspecten. Bijvoorbeeld: - Sociale contacten: sport brengt mensen met elkaar in contact en helpt daarmee in het terugdringen van sociale isolatie en eenzaamheid; - Sociale cohesie: sport verbindt mensen vanuit alle lagen van de samenleving met elkaar; - Normen en waarden: een sportvereniging is een omgeving waarbinnen (jonge) mensen normen en waarden meekrijgen die ook in de rest van de samenleving richting geven aan gedrag en omgangsvormen; - Integratie: nieuwkomers in ons land voelen zich sneller onderdeel van de samenleving door deelname aan sport; - Arbeidsparticipatie: fitte medewerkers hebben een hogere arbeidsproductiviteit. Daarnaast helpen beweeginterventies in re-integratietrajecten om werkelozen aan het werk te krijgen; - Onderwijsprestaties: kinderen die sporten en bewegen presteren beter op school dan nietof minder actieve kinderen. Samen met onze partners zoals sportverenigingen, buurtsportcoaches, welzijnsorganisaties en zorgverleners gebruiken we sport en bewegen om bij te dragen aan bovenstaande thema’s. Ook hierbij geldt dat de basis op orde moet zijn, namelijk een goede infrastructuur (hardware), netwerk van sterke aanbieders (software) en juiste randvoorwaarden (orgware).

4.4 Doelstellingen We zetten in de op de drie elementen van het BVO-model. We zorgen voor de juiste hardware, software en orgware waardoor we een beweegvriendelijke omgeving realiseren waarin onze inwoners optimaal kunnen bewegen.

I.

Hardware

Spelen Goede bereikbaarheid en spreiding De bereikbaarheid wordt bepaald door de afstand die een kind moet afleggen om de speelplek te bereiken. Daarmee wordt ook het gebruik van de speelplek bepaald. De omliggende wegen rondom speelplekken dienen hierbij verkeersveilig te zijn. De leeftijd van een kind heeft veel met het spelgedrag te maken. Naarmate kinderen ouder worden, worden ze zich steeds meer bewust van hun omgeving. De belangstelling voor dingen en personen wordt groter, waardoor het onderzoeken, het bouwen van dingen en ook het samen spelen steeds meer toeneemt. De speelruimte die een kind gebruikt neemt hierdoor toe. Kinderen kunnen in verschillende leeftijdsgroepen worden verdeeld als gekeken wordt naar de leeftijd, de activiteiten en de afstand die kan worden overbrugd. Bij de situering van speelvoorzieningen in de wijk kan onderscheid worden gemaakt van verschillende ruimtelijke niveaus. Het ruimtelijk niveau houdt nauw verband met de leeftijdsgroep, de afstand tussen het huis en de speelplek (actieradius) en de oppervlakte. In onderstaande tabel is een globale indicatie opgenomen van de relatie tussen leeftijd, spelbereik en verzorgingsgebied. Hierbij wordt opgemerkt dat de feitelijke woonsituatie de actieradius van

21

kinderen beïnvloedt. Zo zal veel verkeer de bewegingsvrijheid van kinderen sterk beperken. Een afstand van 100 meter naar de speelplek kan dan nog te veel zijn. Leeftijd 0-6 jaar 7-12 jaar 13-18 jaar

Ruimtelijk niveau Blokniveau Buurtniveau Wijkniveau

Grootte speelplek < 50 m2 50-500 m2 > 500 m2

Actieradius 100 meter 300-400 meter 800-1000 meter

Minuten lopen 2 5 15

Doel: We streven ernaar dat kinderen binnen bovenstaande kaders een speelplek hebben. We zijn ons ervan bewust dat het niet overal haalbaar is vanwege bijvoorbeeld beschikbare ruimte en verkeersituaties. Veelzijdig bewegen We zetten in op veelzijdig bewegen. Ook risicovol spelen hoort bij beweegstimulering. Zowel binnen één speelplek, als tussen de verschillende speelplekken is er variatie in de speelvoorzieningen. Hierbij gelden de grondvormen van de Schijf van 10 van het ASM-model als basis (zie 3.4 Modellen). De grondvorm ‘trappen, schieten en mikken’ kunnen kinderen op de trapveldjes doen. De overige grondvormen kunnen ze doen in speciaal ingerichte speelplekken (speeltuinen, schoolpleinen, skateparken) en in het vele groen dat onze gemeente rijk is. Doel: Kinderen hebben binnen acceptabele* afstand een of meerdere speelplekken waar zij minimaal vijf van tien grondvormen van de Schijf van 10 kunnen doen. * Met acceptabel bedoelen we binnen de hierboven geschetste afstand.

Fantasierijk en creatief spelen De fantasie van kinderen is vaak grenzeloos. Los van dat kinderen plezier beleven aan fantasierijk spelen, is het ook goed voor hun ontwikkeling. Het stimuleert bijvoorbeeld het bedenken van nieuwe mogelijkheden, vooruit denken, sociaal inzicht en contact. Door speelplekken creatief in te richten, stimuleren we kinderen hun fantasie te gebruiken. De keuze van materialen en kleur, het type en de opstelling van toestellen zijn hierbij bepalend. Doel: Vughtse speelplekken stimuleren fantasierijk en creatief spelen bij kinderen. Samenspelen in iedere kern Samenspelen is leuk en leerzaam voor elk kind, maar voor kinderen met een beperking schiet het er vaak bij in. Zij ervaren regelmatig een combinatie van fysieke en sociale barrières. Om samen spelen mogelijk te maken moet een speelplek aan drie voorwaarden voldoen: iedereen voelt zich er welkom, kinderen kunnen bij de speelaanleidingen komen en ze kunnen ook daadwerkelijk meespelen. Een speelplek waar kinderen met en zonder handicap elkaar kunnen ontmoeten en samen spelen is een speelplek waar2: • iedereen 100% welkom is; • 70% van de speelaanleidingen bereikbaar is voor iedereen; • 50% van de speelaanleidingen bespeelbaar is voor ieder kind en gericht is op het stimuleren van ontmoeting en samen spelen.

Doel: Iedere kern van de gemeente Vught heeft een samenspeelplek die voldoet aan de 100-7050-regel.

2 Bron: SamenSpeelNetwerk

22

Natuurlijke ondergrond Voor speeltoestellen gelden wettelijke regels voor de valdemping van de ondergronden waarop zij staan. De inrichting van de speeltuin en de intensiviteit van onderhoud zijn medebepalend bij de keuze van de ondergrond. Binnen de wettelijke regels, passen we in onze speeltuinen zoveel mogelijk natuurlijke ondergronden toe. Dit sluit aan bij de groene gemeente die Vught is. Doel: Alle speeltoestellen hebben een passende valdempende ondergrond, waar mogelijk van natuurlijke aard. Schoolpleinen Schoolpleinen bieden veel speelmogelijkheden. Een deel van de schoolpleinen in de gemeente Vught is niet toegankelijk buiten schooltijden. We roepen schoolbesturen op om hun bestaande schoolpleinen open te stellen buiten schooltijden. Bij nieuw te realiseren scholen zijn de schoolpleinen standaard opengesteld. Doel: Maximaal gebruik maken van de speelpotentie van schoolpleinen. Sport en bewegen In het accommodatiebeleid zijn algemene beleidslijnen vastgelegd voor gemeentelijke accommodaties. In dit speel-, beweeg- en sportbeleid leggen we aanvullende beleidskeuzes specifiek voor gemeentelijke sportaccommodaties vast. Binnensportaccommodaties We zorgen voor een goede mix tussen kleine (gymzalen) en grote binnensportaccommodaties (sportzalen en sporthallen). Gymzalen worden primair gebouwd voor bewegingsonderwijs.

Buiten schooltijden maken sportverenigingen en andere partijen gebruik van deze zalen. De normering voor het aantal lesuren bewegingsonderwijs bepaalt de hoeveelheid gymzalen in onze gemeente. De sportzalen en -hallen zijn qua ontwerp en inrichting geschikt voor een aantal specifieke sporten. Zo is de Martinihal qua hoogte geschikt voor volleybal, heeft sportzaal-Noord specifieke turnvoorzieningen en Elzenburg specifieke basketbalvoorzieningen. De realisatie van een nieuwe grote sportaccommodaties wordt mede bepaald door de sportdeelname van onze inwoners en de behoefte van de sportverenigingen gecombineerd. Hiervoor is een afwegingskader opgesteld welke is bijgevoegd in bijlage 8. Het zwembad in Vught wordt commercieel geëxploiteerd. Dit betekent dat de gemeente niet investeert in een gemeentelijk zwembad. Doel: Voldoende en passende binnensportaccommodaties voor het bewegingsonderwijs en sportverenigingen. Buitensportaccommodaties De gemeentelijke buitensportaccommodaties worden beschikbaar gesteld aan een hoofdgebruiker. De gemeente roept de hoofdgebruikers op om de accommodaties open te stellen voor overige gebruikers, indien de bezettingsgraad dit toe laat. Zo ziet de gemeente de mogelijkheid om buitensportaccommodaties in te zetten als aanvullende accommodaties voor het bewegingsonderwijs.

Ook ziet de gemeente potentie in een buitengymzaal als alternatieve voorziening voor bewegingsonderwijs (naast gymzalen). De realisatie van een nieuwe of uitbreiding van een bestaande buitensportaccommodatie wordt mede bepaald door de sportdeelname van onze inwoners. Hierbij kijkt de gemeente of de totale beschikbaarheid van sportaccommodaties voor een bepaalde sport toereikend is. Zie verder hiervoor het afwegingskader in bijlage 8. De gemeente investeert enkel in direct sport

23

gerelateerde voorzieningen. In eventueel aanvullende voorzieningen, zoals bijvoorbeeld maar niet uitsluitend een kantine, dient de vereniging zelf te voorzien. In 2024 wordt een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar het vernieuwen van de accommodaties van VV Helvoirt en Real Lunet. Doel: Voldoende en passende gemeentelijke buitensportaccommodaties voor sportverenigingen die ook toegankelijk zijn voor bewegingsonderwijs. Bewegen in de openbare ruimte Op basis van het uitvoeringsprogramma ‘bewegen in de openbare ruimte 2020’ heeft de gemeente Vught de afgelopen jaren fors geïnvesteerd in beweeglocaties in de openbare ruimte. In 2024 worden de laatste grote beweeglocaties uit het uitvoeringsprogramma in Cromvoirt, Helvoirt en op sportpark Bergenshuizen gerealiseerd. In de jaren daarna investeren we in het uitbreiden van beweegvoorzieningen waarbij de focus ligt op (verdere) variatie aanbrengen. Daar waar mogelijk maken we een combinatie met speelplekken voor kinderen, zodat jong en oud kunnen bewegen en ontmoeten. Hierbij zorgen we voor voldoende ruimte of een scheiding tussen de speel- en beweegtoestellen, zoals wettelijk verplicht is. De afgelopen jaren zijn meerdere beweegroutes gerealiseerd in Helvoirt, Cromvoirt en Vught. Daar waar mogelijk realiseren we aanvullende beweegroutes en zoeken naar onderlinge verbinding om tot groot beweegnetwerk te komen.

Momenteel is er geen openbare skeelerbaan. De gemeente spant zich in voor de realisatie van een openbare skeelerbaan. Een geschikte locatie is hierbij bepalend voor de haalbaarheid. Doel: Veelzijdige beweeg- en ontmoetplekken in de openbare ruimte voor jong en oud. Fiets- en wandelpaden Uit ons lokaal onderzoek weten we dat onze inwoners graag wandelen, hardlopen en fietsen. Hiervoor is een goede infrastructuur van belang. In ons recreatiebeleid3 hebben we vastgesteld dat we werken aan een uitgebreid wandel- en fietsnetwerk en goede ontsluiting bij aangrenzende gemeenten. Hierbij hebben we aandacht voor goede, toegankelijke faciliteiten in de buitenruimte zoals rustplaatsen, afvalbakken en informatieborden. Ook vanuit onze mobiliteitsvisie4 hebben we grote aandacht voor fietsers en wandelaars. Deze prioriteren wij namelijk boven openbaar vervoer en autogebruikers. We houden bij de inrichting rekening met minder validen, door bijvoorbeeld passende ondergrond, brede paden en het beperken van obstakels. Doel: Een uitgebreid en goed onderhouden wandel- en fietsnetwerk met goede faciliteiten voor de gebruikers. Impliciete beweegstimulering Onze inwoners verplaatsen zich continu door de openbare ruimte. We zetten in op ‘ludieke’ manieren van beweegstimulering waarbij inwoners gemotiveerd worden om net even iets meer te doen dan gebruikelijk.

Bijvoorbeeld door een hinkelpad of een korte sprintbaan op de stoep. Deze ludieke beweegstimulansen zijn vaak van tijdelijke aard en steeds op andere plekken in onze gemeente te vinden. Doel: Onze inwoners in hun dagelijkse bezigheden en verplaatsingen op een leuke manier iets meer te laten bewegen.

3 Het economisch en recreatief beleid 2023-2032 is op 2 februari 2023 vastgesteld door de gemeenteraad. 4 De Mobiliteitsvisie 2035 is op 1 december 2022 vastgesteld door de gemeenteraad.

24

II.

Software

Spelen Overzicht van speelplekken Uit de vragenlijst onder onze inwoners kwam naar voren dat ze niet alleen naar de speelplekken dichtbij huis willen gaan, maar het leuk vinden om ook andere speelplekken te bezoeken. Hierbij lopen ze er tegen aan dat ze niet weten welke mogelijkheden er zijn in Vught. Er is behoefte aan overzicht. Daarom richten we een online platform in. Met behulp van tekst en beeldmateriaal worden alle speelplekken in Vught omschreven. Doel: Alle speelplekken zijn inzichtelijk voor onze inwoners. Sport en bewegen Beweegstimulerende activiteiten Onze inwoners sporten en bewegen graag samen met anderen. Daarvoor kunnen ze terecht bij onze sportverenigingen, buurtsportcoaches en andere sportaanbieders. Deze hebben een breed aanbod van trainingen, activiteiten en wedstrijden. Daarnaast organiseren zij laagdrempelige activiteiten onder (intensieve) begeleiding waarbij inwoners kennis kunnen maken met een sport of beweegvorm. Deze vinden plaats op sportaccommodaties en in de openbare ruimte. Doel: Inwoners motiveren en stimuleren om (meer) te gaan bewegen en sporten. Informatievoorziening over beweeg- en sportmogelijkheden Het beweeg- en sportaanbod is inzichtelijk voor onze inwoners. We werken al jaren met het online platform Vughtbeweegt.nl. Via dit platform kunnen mensen zich oriënteren op en aanmelden voor beweegactiviteiten.

Dit platform helpt inwoners die zelfstandig de weg naar een sport- of beweegactiviteit weten te vinden. We blijven werken aan de inhoud en bekendheid van dit platform. Naast digitale informatievoorziening hebben we voor bepaalde doelgroepen ook analoge informatie. Jaarlijks wordt een boekje uitgebracht met alle beweeg- en cultuuractiviteiten voor kinderen van 4 tot 12 jaar: het Sjors Sportief en Sjors Creatief boekje. Sinds 2023 is er ook een boekje voor onze senioren: activiteitengids 60+. In deze gids staan activiteiten op het gebied van sport, cultuur en educatie die worden aangeboden in onze gemeente. Vanuit de Lokale Inclusie Agenda 2022-2026 starten we met een pilot Uniek Actief. Hierbij worden mensen met een beperking geholpen bij het vinden van een passende activiteit. Dat kan ook op het gebied van bewegen zijn. Doel: Alle beweeg- en sportmogelijkheden zijn inzichtelijk voor onze inwoners. Begeleiding bij het vinden van een passende beweegactiviteit Voor mensen die nog niet weten wat goed bij hen past qua bewegen en sporten, bieden onze buurtsportcoaches begeleiding. Samen wordt gekeken naar wat iemand leuk vindt of lijkt, wordt er contact gelegd met een sportaanbieder, geëvalueerd hoe de activiteit is bevallen en toegewerkt naar structurele sportdeelname. Indien nodig wordt ook gekeken naar financiële ondersteuning.

Mensen krijgen individueel hulp bij het zetten van de eerste stap en handvatten om het daarna zelfstandig door te zetten. Doel: Drempels om te beginnen met bewegen en sporten wegnemen.

25

Ondersteuning sportverenigingen Onderzoek wijst uit dat onze inwoners het meeste sporten bij een vereniging. Naast het bieden van sportmogelijkheden, spelen verenigingen een belangrijke maatschappelijke rol. Zij verbinden mensen uit alle lagen en leeftijden van de bevolking. Daarom is het essentieel dat onze sportverenigingen sterk(er) worden en/of blijven. De gemeente biedt financiële ondersteuning door middel van subsidies5. De gemeente zal geen sportvereniging in stand houden of financieel ondersteunen als er onvoldoende draagvlak is bij de leden en vrijwilligers om de vereniging draaiende te houden. Verder bieden we, met inzet van onze buurtsportcoaches, ondersteuning door middel van kennisdeling en procesbegeleiding. Hierbij zetten we in op: - Training en begeleiding van vrijwilligers, zoals trainers, coaches, begeleiders, bestuurders en beheerders. - Thema’s zoals sportplezier, sociale veiligheid, gezonde sportomgeving, inclusie en diversiteit, ledenbinding, vrijwilligersbeleid, modern besturen en wet- en regelgeving. Specifiek op het gebied van vrijwilligers wordt ook vanuit de Lokale Sociale Agenda 2023-2026 ingezet op ondersteuning en toekomstbestendigheid. Doel: Sterke, toekomstbestendige sportverenigingen waar leden met plezier sporten en ontmoeten. Thema campagnes Sport wordt vaak als middel ingezet voor maatschappelijke thema’s.

Dit betekent voor sportvereniging en andere sportaanbieders daar er op veel vlakken iets van hen wordt verwacht. Het is een uitdaging om alle thema’s de aandacht te geven die ze verdienen en gevraagd wordt vanuit de maatschappij. Om sportaanbieders hierbij te ondersteunen werken we toe naar een jaarlijks programma met thema campagnes. Hierbij sluiten we aan bij en maken slim gebruik maken van landelijke en internationale campagnes. Zie bijlage 9 voor een overzicht met potentiële themadagen en -weken. Doel: Sportaanbieders hebben structureel aandacht voor maatschappelijke thema’s. Onderlinge samenwerking sportverenigingen Uit de bijeenkomsten met de sportverenigingen blijkt dat ze graag meer onderling willen samenwerken op een breed scala van onderwerpen: - Kennis delen: leren van best practices, specialistische trainers uitwisselen, kennis en ervaring op specifieke terreinen delen en beschikbaar stellen. - Sport- en accommodatie uitwisseling: elkaar accommodaties gebruik voor alternatieve trainingen en elkaars sporten doen voor het brede motorische ontwikkeling van sporters. Daarnaast biedt dit voor seizoensgebonden sporten veel perspectief om het hele jaar aanbod te hebben. - Van uitstroom doorstroom maken: als een lid bij de ene vereniging weggaat, kijken of deze kan doorstromen naar een andere vereniging die beter aansluit bij de wensen van diegene.

Bijvoorbeeld omdat de fysieke belasting qua type sport anders is. - Schaalvoordeel door gezamenlijke inkoop/bedrijfsvoering: bijvoorbeeld op het gebied van beheer en onderhoud van vastgoed en groen, duurzaamheid en administratie. We zetten in op ondersteuning bij het initiëren en opzetten van dergelijke verenigingoverstijgende samenwerkingsverbanden. De ondersteuning kent een afbouwend karakter. We bieden procesbegeleiding en werken toe naar zelfstandig opererende netwerken. 5 De gemeente Vught heeft een apart subsidiebeleid waarin is vastgesteld op welke subsidies sportverenigingen

aanspraak kunnen maken.

26

Daar waar relevant, kijken we over de gemeentegrens heen naar verenigingen die sporten aanbieden die niet binnen Vught worden aangeboden. Doel: Sportverenigingen maken gebruik van elkaars kennis en accommodaties en werken samen op vereniging-overstijgende onderwerpen. Bewegingsonderwijs Scholen zijn verantwoordelijk voor het verzorgen van het bewegingsonderwijs. Op basis van het ASM principe ondersteunen wij scholen om kwalitatief goed bewegingsonderwijs te geven. Daarbij richten wij ons op de basisschoolleerlingen zodat we vroegtijdig werken aan een goede motorische ontwikkeling van kinderen. Doel: Kwalitatief goed bewegingsonderwijs waarin plezier en variatie centraal staan en de motorische ontwikkeling van kinderen maximaal wordt ondersteund. Bewegend leren Uit lokaal onderzoek weten we dat Vughtse kinderen relatief weinig bewegen. Ze brengen veel tijd op school door en precies daar is eerder stilzitten dan bewegen de norm. Daar gaan we verandering in brengen. We roepen scholen op en ondersteunen hen om meer in te zetten op ‘bewegend leren’. Door actief bezig te zijn met bijvoorbeeld rekenen en taal, wordt het brein in beweging gezet en blijft de lesstof letterlijk beter hangen. Daarnaast heeft het een positief effect op de aandacht en concentratie van leerlingen. Een win-win situatie.

Doel: Bewegen in plaats van zitten de norm maken in het onderwijs zodat meer kinderen voldoen aan de beweegrichtlijn. Activatie van beweegvoorzieningen Om het gebruik van de beweegvoorzieningen in de openbare ruimte te stimuleren zijn toestellen voorzien van beweeginstructies. Daarnaast organiseren onze buurtsportcoaches op locatie activiteiten met de beweegvoorzieningen. Hierbij wordt toegelicht hoe de voorzieningen correct en veilig gebruikt kunnen worden. Doel: Onze inwoners maken op een correcte, veilige manier gebruik van de beweegplekken in de openbare ruimte. Informatievoorziening over wandel- en fietsroutes Om mensen te enthousiasmeren om gebruik te maken van ons wandel- en fietsnetwerk, is het van belang dat de informatievoorziening op orde is. Dit doen we zowel fysiek bij de toeristische informatiepunten (TIPs) en bezienswaardigheden, als online via Visit Vught. Hierop komt bijvoorbeeld een routeplanner voor fiets- en wandelpaden. Doel: Zowel onze inwoners als bezoekers zijn goed geïnformeerd over ons wandel- en fietsnetwerk.

III.

Orgware

Beheer en onderhoud beweegvoorzieningen in de openbare ruimte De gemeente is verantwoordelijk voor de staat en daarmee de veiligheid van de toestellen in de openbare ruime. De gemeente laat jaarlijks alle toestellen keuren door een onafhankelijke partij en heeft een logboek per toestel. Hiermee voldoen wij aan het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS). Kleine gebreken, waargenomen tijdens wijkinspecties of gemeld door

27

inwoners, worden door de gemeente zelf opgelost. Indien nodig wordt externe expertise ingeroepen. Doel: Alle speel- en beweegtoestellen in de openbare ruimte zijn continu te gebruiken en verkeren in een goede en veilige staat. Spelen Periodieke vervanging speeltoestellen Jaarlijks wordt een schouw uitgevoerd onder alle speeltuinen. Hierbij wordt bezien welke toestellen aan vervanging toe zijn en welke speeltuinen geoptimaliseerd kunnen worden om beter aan te sluiten bij de doelen uit dit beleid zoals veelzijdig en creatief spelen en inclusiviteit. Doel: Speelplekken hebben continue dezelfde speelwaarde en -capaciteit en zijn bij de tijd. Beheer schoolpleinen Op opengestelde schoolpleinen is het schoolbestuur verantwoordelijk voor plaatsing, onderhoud en vervanging van toestellen. Er worden (financiële) afspraken gemaakt met de schoolbesturen over het beheer en onderhoud. De gemeente laat de toestellen op opengestelde schoolpleinen jaarlijks keuren door een onafhankelijke partij. Doel: Alle speeltoestellen op opengestelde schoolpleinen zijn continu te gebruiken en verkeren in een goede en veilige staat. Participatie inwoners Buurtbewoners worden betrokken bij de renovatie van een speeltuin. Binnen de kaders van deze visie, bepalen zij mede hoe de speeltuin wordt ingericht.

We sturen hierbij zoveel mogelijk op participatie van kinderen, zodat de speeltuinen aansluiten bij wat zij leuk vinden. Doel: De speelvoorzieningen sluiten aan bij de wensen van de gebruiker, de jeugdige inwoners. Sport en bewegen Beheer en onderhoud sportaccommodaties In het accommodatiebeleid6 zijn kaders en afspraken vastgelegd over het beheer en onderhoud van de gemeentelijke accommodaties, zo ook de sportaccommodaties. In dit speel- beweeg- en sportbeleid leggen we specifiek voor de sportaccommodaties geen aanvullende afspraken vast. Doel: Goed onderhouden en veilig te gebruiken sportaccommodaties. Klein sport- en spelmateriaal binnensportaccommodaties De binnensportaccommodaties zijn voorzien van klein sport- en spelmateriaal voor het bewegingsonderwijs. Jaarlijks worden de materialen geïnventariseerd en aangevuld. Hierbij hanteren we een maximum bedrag per accommodatie. Dit stimuleert zorgvuldig gebruik. Doel: Voldoende en bijdetijds klein sport- en spelmateriaal voor het bewegingsonderwijs.

6 Het nieuwe accommodatiebeleid is in dezelfde periode als het speel- beweeg- en sportbeleid opgesteld. Op het

moment van opleveren van dit beleidsplan was er nog geen nieuw vastgesteld accommodatiebeleid.

28

Gebruikersoverleggen binnensportaccommodaties Met de hoofdgebruikers van de binnensportaccommodaties hebben we periodiek overleg om te bespreken hoe het gebruik gaat en welke knelpunten er eventueel spelen. Gebreken die tussentijds spelen en directe aandacht vragen worden gemeld via het centrale meldsysteem van de gemeente. Doel: De huurders ervaren het gebruik van de binnensportaccommodaties en het contact met de gemeente als prettig. Reserveringsysteem sportaccommodaties We vinden het van belang dat onze gebruikers eenvoudig sportaccommodaties kunnen huren en de accommodaties zo efficiënt mogelijk worden gebruikt. Daarom richten we een digitaal systeem in waarin de beschikbaarheid real-time inzichtelijk is en eenvoudig reserveringen gemaakt kunnen worden. Hiermee wordt met name incidenteel gebruik, al dan niet op korte termijn, makkelijker gemaakt. De toegang tot de sportaccommodaties wordt waar mogelijk geregeld middels elektronische sloten. Dit systeem wordt in eerste instantie toegepast op de gemeentelijke binnensportaccommodaties. We spannen ons in om in de toekomst ook niet-gemeentelijke en buitensportaccommodaties op dit systeem aan te sluiten. Doel: Er wordt efficiënt gebruik gemaakt van de beschikbare sportaccommodaties. Aandacht voor de fysieke beweegvriendelijke omgeving De druk op de fysieke ruimte is groot en neemt steeds verder toe.

Ruimte voor bewegen hoeft geen extra druk op te leveren als bij gebiedsontwikkelingen vroegtijdig wordt nagedacht over meervoudig ruimtegebruik. Tijdens gebiedsontwikkelingen in Vught worden de belangen van sport en bewegen meegenomen in de plannen. Doel: De aandacht voor de fysieke beweegvriendelijke omgeving is geborgd bij gebiedsontwikkelingen. Ondernemende sportaanbieders Bijna een derde van de Vughtse inwoners sport bij een ondernemende sportaanbieder, zoals een fitnesscentrum, zwembad of boksschool. Hiermee zijn zij een belangrijke partner in het realiseren van onze ambities op het gebied van sport en bewegen. Momenteel zijn de ondernemende sportaanbieders nog geen actief onderdeel van het sportnetwerk in Vught. We spannen ons in om hier verandering in aan te brengen. We verkennen hoe zij een (grotere) maatschappelijke rol kunnen vervullen. Doel: Ondernemende sportaanbieders zijn zich bewust van hun maatschappelijke rol en dragen bij aan de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van sport en bewegen. Financiële inclusie We zetten ons in om iedere Vughtse inwoner te laten bewegen en sporten. Een financiële barrière mag niet de reden zijn waarom onze inwoners niet kunnen meedoen. Daarom bieden we een financieel vangnet, onder andere met het Jeugd- en volwassenenfonds, de Regeling Meedoen van Wegwijs+ en de Sportspullenweggeefbeurs.