Bijlage - Omgevingsvisie Vught 2023

Omgevingsvisie gemeente Vught, concept 7 november 2023

Samenvatting Vught is een gemeente van kwaliteit en dat willen we in de toekomst zo houden. Ook met de uitdagingen die we hebben op het gebied van wonen, klimaat, energie, milieu, gezondheid en demografie. De Omgevingsvisie gaat hierover. Hoe geven we onze leefomgeving op de lange termijn vorm en inhoud, met behoud van onze waarden en karakteristieken?

De omgevingsvisie is deels gebaseerd op vastgesteld beleid, maar is ook een stip op de horizon. De visie geeft antwoord op de vraag wat onze leidende principes voor toekomstig beleid zijn. En, wat onze doelstellingen zijn en wat die betekenen voor de beleidskeuzes en plannen die we nog moeten maken.

Voor een toekomstbestendige leefomgeving hanteren we in deze omgevingsvisie 4 leidende principes: 1.

Bodem en water zijn de basis van de leefomgeving. Dit betekent dat ons beleid en plannen alleen mogelijk en wenselijk zijn als de bodem en het water gezond blijven of gezonder worden, en water voldoende wordt vastgehouden en opgevangen.

2.

Iedereen die in de gemeente Vught woont, werkt en leeft is gelijkwaardig en kan meedoen. Dit betekent dat wij er in ons beleid en plannen rekening mee houden dat de openbare ruimte en voorzieningen zoveel als mogelijk voor iedereen toegankelijk zijn.

3.

De leefomgeving moet gezond en veilig zijn. Dat betekent dat het uitgangspunt in ons beleid en plannen is dat gezond en veilig leven wordt bevorderd en gezondheid wordt beschermd voor zowel mensen, dieren als planten.

4.

We gaan de ruimte met steeds meer mensen delen. Dus zijn onze plannen en beleid gebaseerd op zuinig, efficiënt en waar mogelijk meervoudig gebruik van de ruimte.

Op basis van deze principes kent de omgevingsvisie 3 hoofddoelstellingen, die zijn uitgewerkt in 10 kerndoelen: 1

De leefomgeving is toegankelijk, gezond en veilig, zowel voor mens, dier als plant: 1. Vught is leefbaar, schoon, gezond en veilig; 2. De leefomgeving is klimaatadaptief, natuurinclusief en biodivers; 3. De leefomgeving stimuleert ontmoeten, bewegen en een gezonde leefstijl; 4. Vught is zoveel mogelijk energieneutraal met lokale en duurzame energieopwekking.

2.

Wonen, werken en voorzieningen zijn in balans en iedereen kan meedoen: 5. Er is voldoende woonruimte voor alle doelgroepen; 6. De dorpskernen hebben elk hun eigen identiteit en voldoende voorzieningen; 7. Er is ruimte voor bedrijvigheid.

3.

Er is een goede balans tussen gebruik en bescherming van de natuur, bodem, water en lucht: 8. De agrarische sector is toekomstbestendig in economisch -, klimatologisch -, circulair - en natuurinclusief opzicht; 9. De landschappelijke, cultuurhistorische en stedenbouwkundige kwaliteiten blijven behouden of worden versterkt; 10. Er zijn voldoende mogelijkheden voor kwalitatief hoogwaardige recreatie.

De gemeente Vught bestaat uit zeven verschillende gebieden met eigen karakteristieken en waarden. Het gaat om de drie dorpskernen, de Gement, de zone Agrarisch landschap en beekdalen, de Landgoederenzone en de zone Loonse en Drunense Duinen. De Omgevingsvisie wordt zowel voor het hele grondgebied van de gemeente als gebiedsgericht uitgewerkt. De visie is op hoofdlijnen hierna te zien op de Visiekaart.

Met het vaststellen van deze visie zijn de op dat moment geldende structuurvisies van Vught ingetrokken. Overige visies en beleid blijven van kracht. Alle visies en beleidsdocumenten op deelterreinen zijn te vinden op www.wijinvught.nl, ook degenen die in de loop der tijd worden aangepast. Deze visie bevat geen bronnenlijst.

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

Inleiding

7

1.1

Wat leest u in de omgevingsvisie?

7

1.2

Wat is een omgevingsvisie?

8

1.3

Voor wie geldt de visie?

9

1.4

Hoe kwam de visie tot stand?

10

Vught in hoofdlijnen

13

2.1

Wonen en leven in Vught

13

2.2

Natuurlijke en historische omgeving

14

2.3

Waar moeten we rekening mee houden?

15

2.4

Vught in de regio

16

Leidende principes

19

3.1

Bodem en water sturend

19

3.2

Inclusief en toegankelijk

20

3.3

Veilig en gezond voor mens, plant en dier

20

3.4

Meervoudig en zuinig ruimtegebruik

21

4.

Hoofddoelstellingen en kerndoelen

22

5.

De kerndoelen en de aanpak

24

5.1

Vught is leefbaar, schoon, gezond en veilig

24

5.2

De leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatadaptief, natuurinclusief en biodivers

5.3

26

De leefomgeving stimuleert ontmoeten, bewegen en een gezonde leefstijl

29

5.4

Vught is zoveel mogelijk energie neutraal met lokale en duurzame energieopwekking

30

5.5

Er is voldoende woonruimte voor alle doelgroepen

32

5.6

De dorpskernen hebben elk hun eigen identiteit en voldoende voorzieningen

33

5.7

Ruimte voor bedrijvigheid

35

5.8

De agrarische sector is toekomstbestendig in economisch opzicht, is natuurinclusief, circulair en klimaatadaptief

5.9

De landschappelijke, cultuurhistorische en stedenbouwkundige kwaliteiten blijven behouden of worden versterkt

5.10

7.

39

Er zijn voldoende mogelijkheden voor kwalitatief hoogwaardige recreatie

6.

37

40

De deelgebieden en de aanpak

43

6.1

Deelgebieden

43

6.2

De kern Vught

43

6.3

De kern Helvoirt

46

6.4

De kern Cromvoirt

47

6.5

Agrarisch landschap en beekdalen

50

6.6

De Gement

53

6.7

Landgoederenzone

55

6.8

Zone Loonse en Drunense Duinen

58

Uitvoering

61

7.1

Hoe voeren wij de omgevingsvisie uit?

61

7.2

Ik heb een idee

63

7.3

Hoe gaat de gemeente om met aankoop van gronden?

64

7.4

Hoe gaat de gemeente om met het verhalen van haar kosten?

65

7.5

Hoe gaan wij om met milieu?

66

Bijlagen

68

1. Inleiding Deze omgevingsvisie is opgesteld voor het hele grondgebied van de gemeente Vught. Het is een visie op hoofdlijnen, met een horizon in 2040. Dat wil niet zeggen dat de visie tot 2040 niet kan worden gewijzigd. Periodiek wordt bezien of de visie aanpassing behoeft. De omgevingsvisie gaat zowel over ruimtelijke als sociale aspecten en richt zich op mogelijkheden om gezond en veilig te leven, mee te kunnen doen, te wonen, te werken, te recreëren en te ondernemen. De omgevingsvisie biedt ook ruimte aan nieuwe initiatieven. Activiteiten kunnen – binnen de kaders van deze visie en ander beleid en regelgeving – individueel of samen met de gemeente of anderen worden opgepakt.

1.1

Wat leest u in de omgevingsvisie?

Hoofdstuk 2: Vught in hoofdlijnen De waarden en karakteristieken worden beschreven. Ook is er aandacht voor de positie van en samenwerking van Vught in de regio.

Hoofdstuk 3: Leidende principes De leidende principes vormen de basis voor het bereiken van de doelstellingen (hoofdstuk 4). Wij passen deze altijd toe, zowel bij plannen van de gemeente als bij plannen van inwoners, ondernemers of organisaties.

Hoofdstuk 4: Hoofddoelstellingen en kerndoelen Dit zijn de doelen op hoofdlijnen. Samen met de leidende principes (hoofdstuk 3), zijn ze concreet gemaakt in kerndoelen en de aanpak (hoofdstuk 5) en zijn ze leidend in de gebiedsgerichte uitwerking van de karakteristieken en waarden van de deelgebieden (hoofdstuk 6).

9

Hoofdstuk 5: Kerndoelen en de aanpak In dit hoofdstuk zijn de leidende principes en de hoofddoelstellingen uitgewerkt in 10 kerndoelen.

Hoofdstuk 6: Deelgebieden en de aanpak In dit hoofdstuk leest u wat de waarden en karakteristieken van de deelgebieden zijn. De 10 kerndoelen uit het vorige hoofdstuk worden hier op de deelgebieden toegepast.

Hoofdstuk 7: Uitvoering In dit hoofdstuk leest u hoe wij aan de slag gaan en wat een initiatiefnemer van de gemeente kan verwachten.

1.2 Wat is een omgevingsvisie? De omgevingsvisie is een visie op hoofdlijnen voor de toekomst van de leefomgeving van de héle gemeente. We kijken daarbij vooruit naar 2040. De visie gaat over onze woon- en leefomgeving en hoe de mensen daarin samenleven, werken, ondernemen en verblijven. Het gaat bijvoorbeeld over woningen, bedrijven, wegen, water, bodem en lucht. Maar ook landschap, natuur en cultureel erfgoed vallen er onder. In de 10

omgevingsvisie beschrijven we hoe de omgeving voor onze inwoners veiliger en gezonder kan worden en zo ingericht dat iedereen mee kan doen. In de visie staat wat wij als gemeente en als samenleving belangrijk vinden om te behouden, te versterken en te ontwikkelen. De omgevingsvisie wordt vastgesteld als een structuurvisie conform artikel 2.1 van de Wet ruimtelijke ordening. Tegen een besluit tot vaststelling van de omgevingsvisie staat geen bezwaar, beroep of hoger beroep open. De omgevingsvisie is opgesteld vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet.

1.3 Voor wie geldt de visie? Deze omgevingsvisie geeft aan waar wij ons als gemeente op willen richten als het gaat om onze leefomgeving in de brede zin van het woord. De omgevingsvisie bevat geen regels voor burgers, bedrijven of andere overheden of andere gemeentes. Met de omgevingsvisie zullen we wel ontwikkelingen en initiatieven toetsen. Dat wil zeggen dat de gemeente Vught bij het opstellen en inzetten van instrumenten van de omgevingswet zoals het omgevingsplan, rekening moet houden met wat er in de omgevingsvisie staat. Voor inwoners, ondernemers of organisaties is de omgevingsvisie ook belangrijk. Als een plan niet past in het bestemmingsplan (of in de toekomst omgevingsplan) heeft 11

het meer kans van slagen als het past binnen de leidende principes en hoofd- en kerndoelen van de omgevingsvisie. In het stappenplan onder ‘Ik heb een idee’ (paragraaf 7.2.) kunnen initiatiefnemers zien hoe zij een plan goed voorbereiden.

12

1.4 Hoe kwam de visie tot stand? In juni en in september 2022 hebben we op verschillende momenten en manieren zoveel mogelijk inwoners, organisaties en ondernemers betrokken.

Zo veel mogelijk mensen bereiken Om zoveel mogelijk inwoners en organisaties te betrekken bij de omgevingsvisie, is een breed scala van communicatiemiddelen en – mogelijkheden ingezet. Doel was het bereiken van uiteenlopende doelgroepen qua leeftijd, interesse, betrokkenheid, opleiding, woonplaats en belang.

Kinderworkshops en kinderdenktank Voor de kinderen van 9-12 jaar zijn kinderworkshops en een kinderdenktank georganiseerd. Hierin werden ze uitgedaagd na te denken over de beste woon- en werkgemeente in 2040 en maakten ze tekeningen over de toekomst. Zo’n 45 kinderen deden hieraan mee.

13

Fotowedstrijd Via het facebookplatform ‘JebentpaseenVughtenaar’ is een fotowedstrijd georganiseerd. Deelnemers werden uitgedaagd te fotograferen wat er behouden moet blijven, wat er nog moet komen en waar ze trots op zijn. In de loop van de vier wedstrijdweken zijn er zo’n 210 inzendingen geweest. De belangstelling voor en de impact van de fotowedstrijd was zeer groot.

Enquête op WijinVught en Inspiratieavonden Inwoners, ondernemers en organisaties konden reageren op 14 stellingen op de website WijinVught. De stellingen gingen over uiteenlopende onderwerpen, zoals woningbouw, openbare ruimte en het buitengebied. Er is ook aangegeven welke waarden en karakteristieken belangrijk worden gevonden. Bewoners, ondernemers, organisaties en andere belanghebbenden hebben bij de voorbereiding van de omgevingsvisie waarden en karakteristieken meegegeven. Deze zijn hierin meegenomen. Tijdens de inspiratieavonden spraken we met de deelnemers over dezelfde stellingen. In totaal hebben bijna 100 mensen de website WijinVught of de inspiratieavonden bezocht.

Stakeholders Voor stakeholders en ketenpartners, waaronder de gemeenten die grenzen aan Vught, is een fysieke en een digitale bijeenkomst georganiseerd en er zijn een-opeengesprekken gehouden waarin zij hun inbreng konden geven voor de omgevingsvisie. Enkele stakeholders hebben een eigen visie ingebracht om hun inbreng te completeren.

14

In het participatieverslag, bijlage 1, is uitgebreider dan in het schema hierboven, de opbrengst van de participatie beschreven. Dit is niet alleen gebruikt voor de omgevingsvisie maar wordt ook gebruikt bij beleidsvoornemens op deelterreinen.

15

Wat is er met de inbreng gedaan? Door de participatie is de omgevingsvisie verrijkt. De uitkomsten wezen soms duidelijk in een bepaalde richting, zoals blijkt uit bovenstaand overzicht. Deze richtingen zijn in de visie overgenomen. Tegenstellingen kwamen met name naar voren als mensen concreter werden. Deze concrete suggesties zijn niet in deze visie terug te vinden. Sommige tegenstellingen, bijvoorbeeld woningen boven groen of andersom, moeten per project of gebied worden opgelost. Voor zover er inbreng was over de rolverdeling tussen overheid en inwoners, werd de overheid vaak aangesproken op haar sturende rol. In deze visie komt deze rol uit de verf op de hoofdlijnen en concretiseringen waar dat mogelijk is. Voor het overige nemen we de invulling van deze visie graag ter hand samen met inwoners, ondernemers en alle organisaties uit Vught.

16

2. Vught in hoofdlijnen In dit hoofdstuk worden de kenmerken van de gemeente in haar geheel beschreven. Ook de ontwikkelingen, kansen en bedreigingen die relevant zijn voor de doelstellingen in de omgevingsvisie. In hoofdstuk 6 vertalen we de doelstellingen en ontwikkelingen in een gebiedsgerichte aanpak. Aan het eind van dit hoofdstuk gaan we in op de relatie met de regio.

2.1 Wonen en leven in Vught Vught heeft allure en kwaliteit en is goed bereikbaar via (inter)nationale infrastructuur van (snel)wegen, spoor en fietspaden. De gemeente bestaat uit drie dorpskernen, Vught, Helvoirt en Cromvoirt, waarbij met name de eerste dichtbij ‘s-Hertogenbosch ligt. Het is een aantrekkelijke en groene woongemeente met een hoog voorzieningenniveau. Vught is dan ook al enkele keren door weekblad Elsevier uitgeroepen tot de beste woongemeente van Brabant. Voor bijzondere voorzieningen zoals ziekenhuis, theater/bioscoop en vervolgopleidingen zijn inwoners uit de kernen Vught en Cromvoirt vooral gericht op ’s-Hertogenbosch. Inwoners uit Helvoirt zijn ook georiënteerd op Tilburg. Er is een rijk verenigingsleven, waaronder veel sportverenigingen. De sportvoorzieningen voor atletiek en golf resp. de atletiekbaan Prins Hendrik en golfbaan Bernardus zijn van (intern)nationaal wedstrijdniveau. Vught is bekend door haar cultuurhistorische waarden en erfgoed, waaronder ook gilden. Er zijn voldoende fiets-, wandel- en andere recreatiemogelijkheden in bijzondere gebieden als de Loonse en Drunense Duinen, IJzeren Man, Vughtse Heide en de landgoederengordel.

17

2.2 Natuurlijke en historische omgeving

Het water in Vught tekent de geschiedenis van de dorpen en het grondgebied van Vught. Zo stammen de namen Helvoirt, Cromvoirt en Vught af van Middelnederlandse woorden die verwijzen naar vochtige, drassige gebieden. De Cromvoirtse ringdijk is bijvoorbeeld ontstaan vanuit de strijd tegen het water. De ontstane dorpen en omgeving zijn van oudsher aantrekkelijk om ‘buitenplaatsen’ als

18

landgoederen te vestigen. Dit geldt ook voor zorginstellingen. De sporen van oorlogen en conflicten zijn nog steeds zichtbaar. Vught ligt in een landelijke omgeving in de nabijheid van drie Natura 2000-gebieden. De gemeente heeft een divers landschap, hoogwaardig groen, cultuurhistorische waarden en erfgoed met een groot bomenbestand. Vught ligt op de overgang van de hoge zandgronden naar de lage rivierdalen en heeft dus zowel droge als natte landschappen. De beken stromen van het hooggelegen zuidwesten naar de lagere delen in het noordoosten van de gemeente. Met name de open gebieden in de Gement in het noordelijke deel en het Helvoirts Broek in het beekdal van de Broekleij en Brokkenbroek in het westen liggen laag. Dit laatste lage gebied is een combinatie van nat (plassen), kaden en bos. In het oosten stroomt door de lagere gedeelten de Essche Stroom, een belangrijke zijloop van De Dommel. Verder stromen in de gemeente de Raamse Loop, de Zandleij en de Broekleij, de laatste beken monden uit in het Drongelens kanaal. Naast de drie kernen, liggen ook de Vughtse Heide, het akkercomplex van De Margriet en de landgoederen hoger. Het landelijk gebied wordt gekenmerkt door laanstructuren, zoals de Antwerpse baan, de N65 en de Nieuwkuijkseweg.

Historische lintbebouwing is te vinden in de St.-Lambertusstraat in Cromvoirt, De Dijk in Helvoirt, langs de splitsing Nieuwkuijkseweg-Distelberg te Helvoirt en in de kern van Helvoirt. Er zijn historische locaties die van regionaal belang zijn zoals de Linie 1629. Vught is onderdeel van de Zuiderwaterlinie en maakt onderdeel uit van de stelling ’s-Hertogenbosch-Heusden. De gemeente is verbonden met haar omgeving via de beken De Dommel, Essche Stroom, Zandleij en Broekleij, natuurgebieden en de landgoederenzone. Veel van de groenstructuren maken onderdeel uit van het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Na de overstromingen van 1995 zijn er afspraken gemaakt om ’s-Hertogenbosch en omgeving beter te beschermen tegen hoog water. In het kader van het project Hoogwateraanpak ’s-Hertogenbosch (Howabo) is een gedeelte van de Gement, ten noorden van Vught, ingericht als waterberging. Vanwege de lage ligging heeft Vught meerdere waterbergingsplekken en vervult daarmee een regionale rol voor de

19

opvang van water. Hoogteverschillen spelen een belangrijke rol in Vught hetgeen zichtbaar is op de volgende kaart.

2.3 Waar moeten we rekening mee houden? Ook Vught moet en wil veel woningen bouwen om aan de grote vraag naar huisvesting te voldoen. Wij volgen de bevolkingsprognoses van het Centraal Bureau voor de Statistiek en voor de huishoudensontwikkeling de prognoses van de provincie Noord-Brabant (zijn niet per kern uitgesplitst). Bij de keuzes wat te bouwen en waar wordt rekening gehouden met de toenemende vergrijzing en de ontwikkelingen in de zorg, waarbij meer mensen zelfstandig blijven wonen. Veiligheid, gezondheid en de bereikbaarheid tussen wijken zijn issues vanwege de doorkruising met enkele grote infrastructuren zoals de N65 en de spoorverbindingen Den Bosch/Eindhoven en Den Bosch/Tilburg. En, aan de oostelijke zijde loopt de A2 over het grondgebied van de gemeente. Het goederenvervoer over het spoor en de aanwezigheid van een Penitentiaire Inrichting met extra beveiligde inrichting is een

20

extra risico. Om de gezondheid positief te beïnvloeden behoeft het milieu en de omgevingskwaliteit verbetering. De ontwikkeling van het klimaat betekent dat we nu en in de toekomst rekening moeten houden met een hoger overstromingsrisico, vaker overlast van hitte, minder water beschikbaar in droge tijden en minder gebruik van fossiele brandstoffen. Concreet zijn en worden op het grondgebied van Vught waterbergingsgebieden ingericht en waterkeringen verbeterd. Voor de natuur is het verlagen van de stikstofdepositie, de (grond)waterkwaliteit, de hoogte van de stand van het grondwater van groot belang. Hierbij sluiten wij aan op de landelijke en provinciale plannen en voorschriften/verordeningen.

2.4 Vught in de regio De gemeente Vught vervult vanwege de landschappelijke kwaliteiten een recreatieve rol in de regio. Vooral de Loonse en Drunense Duinen, een Natura 2000-gebied, en de IJzeren Man zijn aantrekkelijk voor dagrecreanten. Fort Isabella is de stadse groene schakel tussen ’s-Hertogenbosch en Vught. Het historische fort van 400 jaar geleden verbindt de natuurgebieden de Gement en het Bossche Broek. Vught vervult een bovenregionale rol op het gebied van zorg vanwege het grote aantal zorginstellingen.

21

In deze omgevingsvisie leggen we de lokale situatie vast mét oog voor landelijke en regionale opgaven zoals het verbeteren van de biodiversiteit en de transitie van de landbouw. Wij werken bij deze opgaven samen met alle buurgemeenten, met (regionale) belangenorganisaties en met de provincie. Maar de samenwerking is het meest gestructureerd met de 10 andere gemeenten van de Regio Noordoost Brabant (RNOB).

Water We werken samen met Waterschap Aa en Maas, Waterschap De Dommel en de omliggende gemeenten aan Hoogwaterbescherming ’s-Hertogenbosch II (Howabo II), en met de beide waterschappen om de waterkeringen op orde te krijgen. Vanuit het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) zijn er afspraken gemaakt om het verdiepte spoor klimaatneutraal aan te leggen. Hiervoor is met betrokken partijen een Klimaatconvenant afgesloten.

22

Het landelijk gebied We werken met een groot aantal partners onder andere samen in de Groenblauwe Gebiedsgerichte Aanpakken (GGA’s) die de Natura 2000-gebieden als uitgangspunt heeft, het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG), de Regiodeal (Puzzelen met ruimte) en vanuit de regio aan het Programma Vitaal landelijk gebied. Het doel is een buitengebied waar het goed leven, werken en toeven is voor mens, plant en dier.

Energietransitie We werken in de regio Noordoost-Brabant samen aan de Regionale Energiestrategie (RES) gericht op meer duurzame elektriciteit, warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de daarvoor benodigde opslag en energie infrastructuur.

De woonopgaven In de regio Noordoost-Brabant worden afspraken gemaakt over het tempo van bouwen en de aantallen woningen om te voldoen aan de vraag naar woningen nu en in de toekomst.

Duurzame Verstedelijking De ontwikkeling naar duurzame verstedelijking gaat over het verantwoorde gebruik van de openbare ruimte gezien de noodzaak van meer woningen, ruimte voor bedrijven, en voor mobiliteit. Gemeenten in de Stedelijke Regio ’s-Hertogenbosch maken onderling, met de provincie en het rijk afspraken over principes van verstedelijking en over de ontwikkeling van groen die samen op moet gaan met verstedelijking.

Verder We werken in tal van samenwerkingsverbanden samen zoals onder andere in het Van Gogh Nationaal Park, de Zuiderwaterlinie, de GGD, Veiligheidsregio en via het Schone Lucht Akkoord. Ook wordt de afstemming gezocht over toerisme en recreatie. Op het gebied van verkeer werken we via de RNOB aan de regionale mobiliteitsagenda en de uitvoeringsprogramma’s. 23

24

3. Leidende principes De gemeente hanteert altijd de volgende principes; zowel bij de ontwikkeling van beleid en plannen van de gemeente als bij plannen van inwoners, instellingen of ondernemers: 1.

Bodem en water sturend

2.

Inclusief en toegankelijk

3.

Veilig en gezond voor mens, plant en dier

4.

Meervoudig en zuinig ruimtegebruik

3.1 Bodem en water sturend Bodem en water vormen letterlijk de basis van onze leefomgeving en voor de natuurlijke omgeving. Voldoende en schoon water en een gezonde bodem zijn belangrijk voor ons drinkwater, voor onze voedselvoorziening, de afbraak van broeikasgassen en vormen een basis om op te bouwen. Daarnaast moeten wij bij de inrichting van onze leefomgeving rekening houden met de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress, verdroging en extreme buien. De ‘functie volgt bodem’ is daarmee dus sturend. Dat betekent ook dat alleen functies mogelijk en wenselijk zijn die passen bij de locatie.

25

26

3.2 Inclusief en toegankelijk Mensen met een beperking moeten zoveel mogelijk dezelfde dingen kunnen doen als mensen zonder beperking. Het streven naar een veilige en obstakelvrije openbare ruimte, mogelijkheden voor ontmoeting en toegankelijke voorzieningen is dus vanzelfsprekend. Bij alle plannen en ontwikkelingen houden we rekening met de maatschappelijke opgaven en streven we naar inclusieve oplossingen volgens het principe Design for All (ontwerp voor iedereen). Het principe betekent niet dat ontwikkelingen die niet inclusief gemaakt kunnen worden, geen doorgang kunnen vinden. Er zal altijd naar redelijkheid worden gekeken, bijvoorbeeld kosten in vergelijking met baten, waarbij gestart wordt met een zo inclusief mogelijk ontwerp.

3.3 Veilig en gezond voor mens, plant en dier In een veilige en gezonde leefomgeving worden mensen uitgenodigd tot beweging, ontmoeting en ontspanning. Ook wordt positieve gezondheid bevorderd. Onveilige en ongezonde situaties proberen we zoveel mogelijk te voorkomen. Daarnaast houden we ook rekening met een goede leefomgeving voor planten en dieren.

27

3.4 Meervoudig en zuinig ruimtegebruik Er zijn nu en in de toekomst meer claims op de beschikbare ruimte dan deze ruimte toelaat. Er is behoefte aan meer woningen. Er is meer ruimte nodig om water op te vangen en meer behoefte aan ruimte voor groen. De landbouwtransitie kent ook een ruimtelijke opgave. De bevolkingsgroei maakt daarnaast dat er meer mensen gebruik maken van de openbare ruimte om zich te verplaatsen en te recreëren. Dit betekent dat wij zuinig, efficiënt en waar mogelijk multifunctioneel gebruik maken van de beschikbare ruimte in onze gemeente.

28

4. Hoofddoelstellingen en kerndoelen Op basis van de leidende principes kent de omgevingsvisie 3 hoofddoelstellingen en 10 kerndoelen. In hoofdstuk 5 worden de kerndoelen – in willekeurige volgorde – uitgewerkt en van een aanpak voorzien. In hoofdstuk 6 wordt dit toegepast op de deelgebieden die we voor Vught hebben benoemd.

1.

De leefomgeving is toegankelijk, gezond en veilig, zowel voor mens, dier als

plant Vught streeft naar een leefomgeving die gezond, veilig en duurzaam is. Dit betekent dat alle bewoners en gebruikers kunnen wonen, werken en leven in een omgeving die groen is, waar geen onaanvaardbare geluidsoverlast is, met een gezonde bodem, gezonde lucht en gezond water. We maken de leefomgeving bestand tegen klimaatverandering. Er is ruimte om te bewegen en te ontmoeten. We werken hieraan via de volgende kerndoelen: 1.

Vught is leefbaar, schoon, gezond en veilig.

2.

De leefomgeving is klimaatadaptief, natuurinclusief en biodivers.

3.

De leefomgeving stimuleert ontmoeten, bewegen en een gezonde levensstijl.

4.

Vught is zoveel mogelijk energieneutraal met lokale en duurzame energieopwekking.

2.

Wonen, werken en voorzieningen zijn in balans en iedereen kan meedoen

Vught streeft naar evenwichtig opgebouwde kernen waarin wonen, werken en voorzieningen met elkaar in balans zijn en waar iedereen kan meedoen. Een duurzaam ingerichte woonomgeving van goede kwaliteit, waarin men elkaar kan ontmoeten. Er is bedrijvigheid en werkgelegenheid passend bij de schaal en identiteit van Vught. Initiatieven van inwoners, organisaties en ondernemers zijn welkom. Er zijn goede en toegankelijke verbindingen tussen kernen, wijken en omliggende steden en dorpen. We werken hieraan via de volgende kerndoelen: 5.

Er is voldoende woonruimte voor alle doelgroepen. 29

6.

De dorpskernen hebben elk hun eigen identiteit en voldoende voorzieningen.

7.

Er is ruimte voor bedrijvigheid.

3.

Er is een goede balans tussen gebruik en bescherming van de natuur, bodem, water en lucht

Vught heeft een aantrekkelijk, afwisselend en groen landschap met belangrijke natuurlijke, landschappelijke, stedenbouwkundige en cultuurhistorische waarden. De ambitie is een levendig buitengebied met ruimte voor alle bewoners en gebruikers (zoals agrariërs) en met veel verschillende functies. Daarnaast is ruimte nodig voor de ontwikkeling van natuur, opwekking van energie, aanplant van bossen en voor waterberging. In een economisch sterk buitengebied zijn verschillende functies met elkaar in balans. Daarbij is het uitgangspunt dat de goede functies op de juiste plek komen. Ofwel: een goede balans tussen het gebruik, de natuur, de leefbaarheid en de kwaliteit van landschap, bodem, water en lucht, waarbij water en bodem sturend zijn. We werken hieraan via de volgende kerndoelen: 8.

De agrarische sector is toekomstbestendig in economisch -, klimatologisch -, circulair - en natuurinclusief opzicht.

9.

De landschappelijke, cultuurhistorische en stedenbouwkundige kwaliteiten blijven behouden of worden versterkt.

10.

Er zijn voldoende mogelijkheden voor kwalitatief hoogwaardige recreatie.

30

31

5. De kerndoelen en de aanpak De kerndoelen krijgen in dit hoofdstuk vorm en de bijbehorende aanpak wordt beschreven.

5.1 Vught is leefbaar, schoon, gezond en veilig De leefbaarheid kan onder druk komen te staan door risico’s vanwege verkeersbewegingen, industrie en transport (ook over het spoor), opslag en gebruik van gevaarlijke stoffen. Als gevolg van klimaatverandering, met name overstromingen en natuurbranden in de bos- en heidegebieden, zijn er risico’s voor de veiligheid van de fysieke leefomgeving. Daarnaast gaat het ook om sociale veiligheid, waarbij alle inwoners zich veilig moeten kunnen voelen op straat en criminaliteit geen ruimte krijgt. Specifiek in Vught speelt veiligheid extra door de aanwezigheid van zorgpark Voorburg en de penitentiaire inrichting. Daarnaast is de bereikbaarheid voor hulpdiensten en de veiligheid bij evenementen een belangrijk aandachtspunt.

Bij een gezonde leefomgeving zijn een gezonde bodem en natuur belangrijk. Het is de basis voor een weerbaar en veilig ecosysteem voor al het leven, maar is ook 32

belangrijk voor ons voedsel en drinkwatervoorziening en om op te bouwen. Ten tweede zijn een rustige omgeving (weinig trilling- en geluidhinder, maar ook een schone uitstraling), een groene omgeving en schone lucht belangrijke dragers van een gezonde omgeving.

33

Wat willen we bereiken? •

Een gezonde bodem en kwalitatief goed grondwater;

•

Een omgeving met zo min mogelijk overlast vanwege licht, beeld, geluid, geur, verontreiniging en trillingen;

•

Risico’s in de openbare ruimte voorkomen en beperken (verkeer, N65, spoor, water, hitte, personen, natuurbranden);

•

Stapsgewijs minder verkeersbewegingen door voertuigen met emissies door meer gebruik van openbaar vervoer en deelvervoer, prioriteit voor voetgangers en fietsers, emissieloze voertuigen en schone vervoerswijzen, zodat in 2050 de mobiliteit vrij van emissie is;

•

Belangrijke locaties en plekken zijn bereikbaar en toegankelijk voor alle doelgroepen en gebruikers in een aantrekkelijke openbare ruimte.

Wat gaat de gemeente doen? •

Gezondheid en veiligheid meenemen in de afwegingen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en herinrichting van de bestaande openbare ruimte. We zorgen voor afwisseling van ‘stenen’ en ‘groen en water’ en voor afstand tussen kwetsbare functies en (overlastgevende) bedrijvigheid. Dit doen we met behulp van een vroegtijdige advisering door hulpdiensten, veiligheidsregio, GGD en Omgevingsdienst;

•

Het hanteren van regels om een aanvaardbaar woon- en leefklimaat te behouden en inzet op gezondheidswinst met betrekking tot de aspecten externe veiligheid, water, bodem, luchtkwaliteit, geur en geluid. Met het Schone Lucht Akkoord zetten we in op bovenwettelijke gezondheidswinst en voor het overige volgen we minimaal de wettelijke normen. We maken hierbij gebruik van de Brabantse Omgevingsscan (dashboard met gezondheidsinformatie over Vught) om gericht te monitoren en leggen de mogelijkheden om gezondheidsswinst te boeken vast in een Milieu- en gezondheidsplan;

•

De grondwaterwinning op ons grondgebied beschermen door voorwaarden te verbinden aan gebruik van gronden en ondergrond/bodem;

34

•

Inzetten op de verbetering van de oversteekbaarheid van de N65, de verbetering van de verkeersveiligheid op en rondom de N65, de vermindering van de geluidhinder door de N65 en verbetering van de luchtkwaliteit;

•

Bij aanpassing of herinrichting van de openbare ruimte geven we prioriteit aan voetganger en fietser en bieden ruimte aan water, groen, spelen en bewegen. We streven naar behoud en uitbreiding van het openbaar vervoersnetwerk en staan open voor initiatieven die bijdragen aan alternatieve vormen van openbaar vervoer;

•

We sluiten aan bij (markt) ontwikkelingen rondom hubs met deelmobiliteit en sluiten aan op (het realiseren van) snelfietsroutes;

•

Inzetten op het meer gebruikmaken van de ringstructuur door het doorgaande verkeer. Daarbij gaan we uit van maatwerk en een samenhangend netwerk voor alle vervoersmiddelen tussen de wijken;

•

Bij de gemeentelijke activiteiten blijven we inzetten op emissieloos vervoer en emissieloos of -arm bouwmaterieel en we blijven derden stimuleren dit ook te doen. We faciliteren naar mogelijkheid en redelijkheid de verduurzaming van de mobiliteit in het bedrijfsleven. We bieden ruimte aan initiatieven en experimenten voor hergebruik van materialen, minder gebruik van grondstoffen, gebruik van schone vervoersmiddelen, veilige materialen en stoffen voor producten en processen;

•

We beperken de vervuiling van de buitenruimte door een minimale inzet van pesticiden c.q. chemische gewasbeschermingsmiddelen, het opruimen van afval, het aanbieden van inzamelpunten voor afval;

•

Het veiligheidsgevoel verbeteren op aspecten van sociale veiligheid door de openbare ruimte overzichtelijk en veilig in te richten. Zoveel mogelijk voorkomen van overlast op straat door mensen met verward gedrag;

•

Samenwerking in de gebiedscommissie(s) met grondeigenaren, terreinbeheerders, waterschap, de brandweer, Veiligheidsregio en andere belanghebbenden, zoals bewoners of instellingen, zoals PI Vught, in het kader van natuurbrandpreventie;

35

•

Samen met veiligheidspartners goed voorbereid zijn op calamiteiten, in het bijzonder op het spoor en bij grote evenementen;

•

Samen met onze waterpartners de waterveiligheid voor bebouwde omgeving en infrastructuur realiseren via een gesloten stelsel van toekomstbestendige kades of waterkeringen;

•

Voorlichting geven over onderwerpen die de gezondheid betreffen, zoals over het gebruik van milieubelastende stoffen;

•

Voorlichting geven over onderwerpen die de veiligheid betreffen, zoals zelfredzaamheid bij rampen.

5.2 De leefomgeving is zoveel mogelijk klimaatadaptief, natuurinclusief en biodivers Het klimaat verandert in een hoog tempo en de biodiversiteit (variatie aan planten en dieren) neemt sterk af.

Als gevolg van de klimaatveranderingen hebben we vaker te maken met hevige regenval en droge, warme periodes. Hierdoor ontstaat wateroverlast en een grotere kans op overstromingen en extreme droogte en hittestress.

De Gement ligt laag en vooral in en om de kern Vught is het risico op overstroming groot. Waterveiligheid gaat over de bescherming tegen overstromingen. Dit gebeurt met waterkeringen, ofwel dijken, en door het beheren van onze beken en wateren. Droogte zorgt voor een lagere grondwaterstand, wat onder andere leidt tot problemen met de drinkwatervoorraad, verdroging van natuurgebieden en van tuinen, openbaar groen, akkers en weilanden. Waterconservering, opvang in natte periodes, is daarom van belang.

Hittestress ontstaat vooral in verharde gebieden met weinig groen. De gemeente Vught heeft al een behoorlijk groene omgeving, met veel bomen, groen en natuur in 36

en rondom de kernen. Om ons op de lange termijn weerbaar te maken tegen droogte en wateroverlast is nog meer ruimte voor groen en water nodig, zowel in openbaar gebied als op particulier terrein.

Natuurwaarden staan onder druk als gevolg van verdroging en stikstoftoename. Voor het vergroten van natuurwaarden moeten natuurgebieden verbonden zijn en voldoende rust en ruimte krijgen. Bovendien willen we voorkomen dat ontwikkelingen een negatief effect hebben op de natuurwaarden. Binnen de gemeente liggen meerdere beschermde natuurgebieden. Daarnaast dragen parken, laanstructuren, watergangen en waterpartijen bij aan het versterken van de biodiversiteit. Er worden steeds meer maatregelen genomen om de biodiversiteit te versterken en de natuurwaarden te verbeteren, onder andere in de landbouw en in het openbare groen. Ook het erf of de tuin van inwoners kan zo worden ingericht dat de biodiversiteit wordt versterkt.

Wat willen we bereiken? •

Een klimaatadaptieve samenleving in 2035;

•

Toename van biodiversiteit en versterken van natuurwaarden, zowel in als buiten de kernen. Nieuwe functies mogen natuurwaarden niet aantasten dan

37

wel moeten ruimhartig worden gecompenseerd waarbij kwaliteitsverbetering van het landschap nadrukkelijk aanwezig moet zijn; •

Betere leefruimte voor verschillende dieren, planten en insecten;

•

Beschermen, uitbreiden en verbinden van de natuurgebieden en groenstructuren.

•

Meer bomen in onze gemeente;

•

Meer gebiedseigen soorten groen (onder andere inheemse planten);

•

Minder verdroging van agrarische gronden en van de natuurgebieden;

•

Gebruik van drinkwater voor andere doelen verminderen.

38

Wat gaat de gemeente doen? •

Realiseren van een robuuste structuur van groengebieden, ecologische verbindingen en groene stapstenen en (monumentale) bomen, zo mogelijk in combinatie met wandel- en fietsroutes;

•

Meer gebiedseigen soorten groen gebruiken bij (her)inrichtingen;

•

Een notitie biodiversiteit opstellen om concrete doelen en aanvullende maatregelen vast te stellen;

•

Effectiever ruimtegebruik in de kernen in combinatie met ruimte voor groen en water voor zover de bebouwde omgeving dat toelaat, om de oppervlakte verharding te minimaliseren en meer schaduw- en koelteplekken te bieden. De realisatie van grotere groen-watergebieden in bebouwd gebied, gecombineerd met andere functies, heeft daarbij de voorkeur. Denk aan een natuurspeeltuin of groene schoolpleinen;

•

Het benutten van koppelkansen bij de keuze van bijvoorbeeld woningbouwlocaties, de inrichting en het beheer van de leefomgeving en bij nieuwe ontwikkelingen om natuur en groen te versterken;

•

Actieve medewerking geven aan het provinciale bomenplan door bij ieder gebiedsproces de aanplant van bomen af te wegen ten opzichte van andere doelen en samen te werken met terrein beherende organisaties;

•

Stimuleren van initiatieven van inwoners, verenigingen, organisaties, grondeigenaren en ondernemers om meer ruimte te maken voor water en groen op eigen terrein en om drinkwater te besparen. Denk ook aan het gezamenlijk vergroenen van een speeltuin in de buurt, schoolpleinen vergroenen of het gezamenlijk realiseren van groene daken;

•

Meewerken aan regionaal onderzoek om oplossingen voor meer waterberging te realiseren waarbij uitbreiding van wateropvang in de Gement, verhoogde afvoer in het Drongelens kanaal en opvang in de lunetten tot de mogelijkheden behoren. Ook het ophogen van waterkeringen is mogelijk noodzakelijk om bewoonde gebieden en de infrastructuur tegen hoog water te beschermen;

•

We gebruiken historische watergangen en waterpartijen (de lunetten) om waterberging te optimaliseren; 39

•

Meer water vasthouden door infiltratie van water op de hoge gronden en verder door het ondieper maken van watergangen of deze dempen;

40

5.3 De leefomgeving stimuleert ontmoeten, bewegen en een gezonde leefstijl Een leefomgeving die sport, bewegen en een gezonde levensstijl stimuleert, draagt bij aan de gezondheid van inwoners. Vught zet hierbij het begrip positieve gezondheid centraal. Daarbij gaat het niet alleen over de aan- of afwezigheid van ziekte, maar om het vermogen van inwoners om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk de eigen regie te voeren. Daarom zijn bijv. een gezonde leefstijl en sociale contacten van belang. Dit geldt vanzelfsprekend ook voor ouderen en mensen met een beperking of begeleidingsbehoefte en kinderen en jongeren die zich motorisch nog moeten ontwikkelen. De fysieke leefomgeving met als basis Design for all, waar ook een fysiek veilige leefomgeving bij hoort, kan hier een positieve bijdrage aan leveren.

Ten eerste willen we inwoners verleiden om gezonder te leven. Door fietsen, wandelen, spelen en sporten in de directe omgeving mogelijk te maken kan de fysieke ruimte een bijdrage leveren aan gezondheid. Daarnaast kan gezond gedrag bij jongeren gestimuleerd worden door een rookvrije omgeving en gezonde voeding te stimuleren.

Ten tweede willen we inwoners verleiden om meer te bewegen. De gemeente kent een groot aantal sportverenigingen en mogelijkheden voor bewegen in de openbare 41

ruimte, waarvan een deel toegankelijk is voor mensen met beperking. De ruimtes voor sporten, bewegen, ontmoeting en recreatie zijn bij voorkeur aantrekkelijke, veilige plekken, plekken waar mensen graag zijn. Zo mogelijk wordt dit gecombineerd met groen en water(opvang).

Ten derde sociale contacten. Er is behoefte aan levendigheid met ruimte voor activiteiten en evenementen (zie kerndoel 6). Ruimte voor ontmoeting en contact in de publieke ruimte, zowel georganiseerd als ongeorganiseerd draagt bij aan gezondheid, een goede sociale cohesie en voorkomt eenzaamheid.

42

Wat willen we bereiken? •

Een sociale en inclusieve gemeente;

•

Een aantrekkelijke en groene leefomgeving met voor iedereen toegankelijke ruimte die stimuleert tot gezonde keuzes, bewegen en ontmoeten, die mensen verbindt en sociaal veilig is.

Wat gaat de gemeente doen? •

Het vergroten van het fysieke aanbod toegankelijke sport- en beweegmogelijkheden zodat iedereen mee kan doen;

•

Voldoende multifunctioneel groen in de nabijheid van woongebieden realiseren, onder andere met de regio (zoals Van Gogh Nationaal Park) om een buitengebied waar het prettig toeven en bewegen is te behouden en te ontwikkelen (landschapspark);

•

Gebruik maken van koppelkansen bij inrichting van de openbare ruimte of bij nieuwe ontwikkelingen om een (sociaal) veilige en toegankelijke leefomgeving te realiseren met ruimte om te bewegen en laagdrempelige ontmoetingsplekken;

•

Beschikbaarheid van drinkwater in de openbare ruimte vergroten;

•

Een rookvrije omgeving stimuleren. Roken wordt verboden in speeltuinen en beweeglocaties in de openbare ruimte;

•

Inzet op een gezond voedingsaanbod bij scholen en sportverenigingen;

•

Ruimte bieden aan culturele activiteiten en verenigingsleven in de wijken en kernen, voor alle leeftijden en doelgroepen;

•

Ruimte bieden aan initiatieven en activiteiten, waaronder evenementen, die bijdragen aan sport, spel, bewegen (binnen en buiten), ontmoeting en onderlinge verbinding;

•

Behouden van de huidige accommodaties voor de jeugd waarbij we met de activiteiten aan willen sluiten bij (lokale) ontwikkelingen en wensen van de jongeren.

43

5.4 Vught is zoveel mogelijk energie neutraal met lokale en duurzame energieopwekking De rijksoverheid heeft in het Klimaatakkoord het volgende afgesproken: •

De CO2-uitstoot moet in 2030 55% en in 2050 95% minder zijn dan in 1990;

•

In 2050 is de industrie circulair en heeft een zo laag mogelijke uitstoot;

•

Afgesproken is dat in 2050, 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af zijn;

•

De doelstelling is dat in 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd zijn.

Vught levert hieraan een bijdrage door in te zetten op energiebesparing, door ruimte te bieden aan het opwekken van hernieuwbare vormen van energie én aan opslag en transport van energie. Steeds meer bedrijven en particulieren hebben isolatie en zonnepanelen. Ook andere vormen van duurzame energie worden gebruikelijker, zoals onder andere een warmtepomp of warmte-koudeopslag. Daarnaast is ruimte nodig voor grootschalige energie opwekking. Ook de inrichting van de openbare ruimte en bebouwing kunnen bijdragen aan een duurzame leefomgeving. Door afval en reststromen van de ene keten te gebruiken als grondstof in de andere keten, ontstaat een kringloop. Een kringloop is een circulair en duurzaam systeem, waarbij afval en het gebruik van natuurlijke grondstoffen worden verminderd.

44

Wat willen we bereiken? •

Transitie naar een energieneutrale en circulaire samenleving;

•

Transitie naar een duurzaam ingerichte leefomgeving (voor groene aspecten, zie 5.2).

Wat gaat de gemeente doen? •

Ervoor zorgen dat we in 2030 voldoen aan de grootschalige opwekopgave, met de Vughtse bijdrage van 0,05TWh. Dit doen we met zon en/of windenergie in de gemeente Vught. Daarbij houden we ook rekening met de opgave tot 2050;

•

Zoveel mogelijk lokaal eigendom van grootschalige energie opwek bereiken, met als streven 100%;

•

Een ambitiedocument opstellen over circulariteit in de openbare ruimte zoals hergebruik van materialen, biobased materiaal gebruik en relevante andere circulaire kansen. Voor bouwprojecten worden normen benoemd voor circulariteit;

•

Ervoor zorgen dat in 2030 een deel van de gemeentelijke gebouwen verduurzaamd is;

•

Ervoor zorgen dat in 2030 we voor elke wijk een uitvoeringsplan hebben om van het aardgas af te komen. Daarbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van natuurlijke momenten (geplande renovaties van woningen, verbouwingen, verhuizingen);

•

Inwoners en ondernemers stimuleren om energieneutraal te handelen. We ondersteunen initiatieven en collectieven die aan de slag gaan met verduurzaming;

•

Energiebesparing- en opwekking, opslag en vervoer van elektriciteit als integraal onderdeel van de planvorming bij ruimtelijke ontwikkelingen beschouwen;

•

In overleg met netbeheerders ruimte bieden aan noodzakelijke aanpassingen in de openbare ruimte voor elektriciteit opslag en -transport;

•

Maatregelen om meer duurzaamheid te bereiken, combineren met maatregelen voor andere doelen, zoals het behoud van monumenten; 45

•

Bij iedere ontwikkeling rekening houden met ruimte voor oplaadhubs voor elektrische auto’s en benutten van kansen voor de opwek van energie.

5.5 Er is voldoende woonruimte voor alle doelgroepen In Vught moeten er verschillende soorten woningen beschikbaar zijn in een prettige omgeving en met voorzieningen in de buurt. In Vught zijn veel nieuwe woningen nodig. Veel mensen willen hier wonen. Ook komen er steeds meer ouderen en mensen met een zorgvraag of een beperking. Er is behoefte aan kleinere, betaalbare woningen en aan geclusterde woonvormen, zoals wonen in een hofje of appartementen met gemeenschappelijke voorzieningen. De grote ruimtelijke opgaven die we als gemeenten moeten faciliteren willen we op een zorgvuldige manier inpassen. Het uitgangspunt is nieuwe woningbouw bij voorkeur op inbreidingslocaties. We bekijken de gemeente hierbij als één geheel met als doel om het ruimtelijk karakter van de gemeente in zijn geheel en de dorpen afzonderlijk te behouden. Door het combineren van functies (multifunctioneel ruimtegebruik) of het plannen van hoogbouw op locaties waar het kan, is het mogelijk dat de ruimtelijke kwaliteit op de meer kwetsbare locaties behouden kan worden. Hierbij zien we dat in de kern Vught voor hoogbouw meer gelegenheid is dan in de dorpen Helvoirt en Cromvoirt. Bij nieuwbouw van woningen worden vanaf het begin de doelen voor duurzaamheid, toegankelijkheid en levensloopbestendigheid meegenomen.

46

Wat willen we bereiken? •

Voldoende woningaanbod voor alle doelgroepen en verschillende woonvormen in aansluiting op de behoefte, waarbij we oog houden voor een evenwichtige opbouw van wijken;

•

Voor woonzorgvormen geldt dat deze aansluiten bij de behoefte en vraag van de verschillende doelgroepen uit Vught;

•

Meer geclusterde woonvormen waarbij het gemakkelijker is om elkaar te ontmoeten of mantelzorg te bieden. Hierbij is te denken aan gebouwen met een gemeenschappelijke functie, zoals hofjes, meergeneratiewoningen en dergelijke;

•

Woningbouw bij voorkeur op inbreidingslocaties. We kiezen er niet voor om een maximale bouwhoogte voor nieuwe ontwikkelingen, ongeacht de plek, vast te leggen. We willen maatwerk leveren om het ruimtelijke karakter van de gemeente in zijn geheel te behouden of zelfs te versterken. Als we hoogbouw toepassen op een plek waar het kan, bijvoorbeeld aan de randen van de kern Vught, zorgt dat ervoor dat elders de bouwopgave beperkt kan blijven;

•

Betere kwaliteit van de bestaande woningen en de woonomgeving, in eerste instantie de wijken waar de grootste verbeteringen te behalen zijn;

•

Energieneutrale, circulaire en klimaatbestendige nieuwbouw met zo mogelijk een kwaliteitsimpuls van de woonomgeving. 47

Wat gaat de gemeente doen? •

Ontwikkelen van de woningbouwlocaties binnen de bebouwde kom;

•

Onder voorwaarden toestaan van wonen in het buitengebied in bebouwingsconcentraties of op (kleine) uitbreidingslocaties;

•

Mogelijkheden bieden voor het splitsen van woningen en de toevoeging van mantelzorgunits;

•

Ruimte bieden aan tijdelijke woonvormen op locaties die niet beschikbaar zijn voor permanente bewoning;

•

Ruimte bieden aan de bouw van verschillende woningtypen, flexibele en bijzondere woon(zorg)concepten en aan innovatieve woonvormen;

•

Bijdragen aan het wijkgericht verduurzamen van de bestaande

woningvoorraad; •

Bij nieuwbouw voorwaarden stellen voor energietransitie, watertransitie, circulariteit, mobiliteitstransitie én rekening houden met uitbreidingen van het elektriciteitsnet en met waterberging ‘op eigen terrein’.

5.6 De dorpskernen hebben elk hun eigen identiteit en voldoende voorzieningen Voorzieningen zijn belangrijk voor de leefbaarheid van de kernen en ze hebben een positief effect op de gezondheid van inwoners. Denk aan zorg- en welzijnsvoorzieningen, ontmoetingsplekken, sport- en speelvoorzieningen of culturele activiteiten. Ze zijn bereikbaar voor iedereen, te voet, met de fiets, auto, openbaar vervoer of taxi waarbij met de fiets en te voet het primaat heeft.

Het centrum van Vught is levendig en biedt ruimte aan een mix van winkels, culturele en maatschappelijke voorzieningen. Ook op het Moleneindplein is een ruim aanbod aan winkels en voorzieningen. In de wijken van de kern Vught zijn daarnaast nog

48

verschillende voorzieningen te vinden. Cromvoirt is vooral een woonkern. Hier zijn een dorpshuis, horeca en school aanwezig. Helvoirt heeft naast een dorpshuis, een jeugdaccommodatie en een school ook een aantal winkels en eerstelijnszorgvoorzieningen. De dorpshuizen zijn belangrijk voor de levendigheid en leefbaarheid van de kernen. Breed toegankelijke activiteiten in buurten en wijken en een rijk verenigingsleven dragen bij aan de leefbaarheid en de onderlinge betrokkenheid. In Vught worden enkele grote evenementen georganiseerd met een (inter)nationale uitstraling. Daarnaast worden met regelmaat lokale evenementen georganiseerd, zoals Proef Vught, Koningsdag, JeugdAktief en sportwedstrijden. Vught staat in het algemeen positief tegenover evenementen omdat het voldoet aan een maatschappelijke behoefte.

Het valt buiten de mogelijkheden van de gemeente om alle voorzieningen in stand te houden. Dat geldt bijvoorbeeld voor winkels, horeca, sport- en cultuurvoorzieningen en openbaar vervoer. We hebben oog voor de mogelijkheden om verschillende functies te combineren, waardoor voorzieningen wel behouden kunnen blijven. De identiteit van de kernen wordt mede bepaald door de cultuurhistorische waarden, zoals de stedenbouwkundige en de bouwkundige structuur. Met name in de paragrafen 5.9, 5.10 en bij de behandeling van de deelgebieden wordt hier op ingegaan.

49

Wat willen we bereiken? •

Goed toegankelijke, inclusieve en voor iedereen bereikbare voorzieningen op een niveau dat past bij de behoefte van elke kern;

•

Levendige kernen waar ontmoeting, kunst, cultuur, sport en verenigingsleven gestimuleerd wordt voor alle doelgroepen. In alle wijken zijn aantrekkelijke ontmoetingsplekken in gebouwen of in de openbare ruimte;

•

Een concentratie van winkels in enkele compacte gebieden in onze gemeente met ruimte voor daarbij passende voorzieningen, zoals horeca, maatschappelijke, zorg- en welzijnsvoorzieningen. Het centrum van Vught is aantrekkelijk om te winkelen;

•

Ruimte voor enkele grootschalige (meerdaagse) evenementen rekening houdend met potentiële overlast voor en belasting van de omgeving en met economische argumenten.

Wat gaat de gemeente doen? •

Zorgen voor toegankelijkheid, bereikbaarheid en inclusiviteit van basis-, zorgen maatschappelijke voorzieningen;

•

Waar passend ruimte bieden aan multifunctioneel gebruik van bebouwing en ruimtes;

•

Ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan vervoer van en naar voorzieningen;

•

Ruimte bieden aan initiatieven voor kunst en cultuur in de openbare ruimte;

•

Faciliteren van initiatieven die bijdragen aan de leefbaarheid, levendigheid en sociale cohesie van de kernen. Dat kunnen zowel ruimtelijke ontwikkelingen zijn als activiteiten, zoals (kleinschalige en enkele grotere) evenementen;

•

Aanwijzen van evenementenlocaties in het evenementenbeleid: minimaal in iedere kern één, waarbij in Vught zowel het Lidwinaveld als het centrum in beeld zijn, in Helvoirt rondom D’n Inbreng en in Cromvoirt het sportveld/rondom de Battle Axe. In het buitengebied is ten zuidwesten van de N65 ruimte voor grootschalige (meerdaagse) evenementen. Overigens zijn 50

evenementen op andere locaties niet uitgesloten, maar het vraagt altijd om maatwerk. In het beleid staan ook voorwaarden zoals aantal bezoekers, aantal uren/dagen, decibel geluid en eindtijden; •

Stimuleren van passende en levendige voorzieningen voor de jeugd, waarbij we zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande voorzieningen en ontmoetingsmogelijkheden.

•

De mogelijkheid onderzoeken voor de ontwikkeling van de stationsomgeving na aanleg van het verdiepte spoor en daar gevolg aan geven.

5.7 Ruimte voor bedrijvigheid Vught kent relatief veel werkgelegenheid in de zorgsector. In andere sectoren, zoals handel en industrie zijn in verhouding minder banen te vinden. De gemeente Vught kent enkele bedrijventerreinen, verspreid over verschillende locaties en dorpskernen in de gemeente. De meeste bedrijventerreinen zijn qua uitstraling verouderd en voldoen niet aan de huidige eisen en inzichten op het gebied van biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatadaptie. In sommige gevallen bestaat de wens om een deel van een bedrijfslocatie te transformeren naar wonen. Daarbij is van belang dat omliggende bedrijven kunnen blijven bestaan.

Veel ondernemers hebben een sterke lokale band. Ondernemers willen kunnen uitbreiden en daarvoor is ruimte nodig. In de gemeente is vrijwel geen uitbreidingsruimte beschikbaar. Het is belangrijk met ondernemers te zoeken naar oplossingen voor hun situatie, zodat bedrijven kunnen ontwikkelen én werkgelegenheid blijft bestaan. In een toekomstbestendige gemeente is er een goede balans tussen wonen, werken en recreëren.

Onze ondernemers en lokale instellingen leveren een goede bijdrage aan de werkgelegenheid in onze regio. We vinden het belangrijk dat iedereen, met name jongeren, werk kan vinden. En dat ondernemers medewerkers aan zich kunnen binden. Door huidige personeelstekorten is het des te belangrijker om ruimte te 51

bieden aan innovaties en een goede bereikbaarheid van bedrijven. Zowel via verbindingen over de weg als digitale verbindingen.

In het buitengebied zijn naast agrarische bedrijven ook natuurlijk gegroeide nietagrarische bedrijven aanwezig. Deze ondernemers zijn groter geworden in de tijd, waardoor er knelpunten ontstaan met bedrijfsvoering en verkeersafwikkeling.

Wat willen we bereiken? •

Kwalitatieve verbetering van de bedrijventerreinen en werklocaties, op het gebied van ruimtelijke kwaliteit (bijvoorbeeld vergroening), bereikbaarheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie;

•

Intensiveren van bedrijventerreinen als de lokale ruimtebehoefte erom vraagt en het passend is op de locatie. Waar mogelijk is het gewenst bedrijfslocaties verticaal uit te breiden naar meerlaagse bedrijfspanden (niet zijnde volledige kantoorpanden);

•

Innovaties en ontwikkeling van bedrijvigheid in de richting van een circulaire economie en lagere footprint;

•

Behoud van werkgelegenheid met mogelijkheden voor jongeren.

Wat gaat de gemeente doen? •

De ruimtebehoefte voor bedrijvigheid onderzoeken; 52

•

In beeld brengen van de toekomstbestendigheid van de huidige bedrijventerreinen op het gebied van onder andere ruimtelijke kwaliteit, ontsluiting, klimaatbestendigheid en duurzaamheid en gemengde functies;

•

Bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met ruimte voor oplaadhubs voor elektrische auto’s en benutten van kansen voor de opwek van energie;

•

Knelpunten in beeld brengen en onderzoeken welke maatregelen nodig zijn om bijvoorbeeld overlast vanuit bedrijven naar hun omgeving te beperken of te voorkomen;

•

Versterken van de samenwerking in de regio ten behoeve van betere dienstverlening aan de ondernemers met regionale kennis en middelen;

•

Organiseren van bijeenkomsten gericht op kennisuitwisseling en samenwerking van de Vughtse economische en recreatieve sectoren;

•

Zorgen voor meer stageplekken voor jongeren uit Vught.

5.8 De agrarische sector is toekomstbestendig in economisch opzicht, is natuurinclusief, circulair en klimaatadaptief De landbouwsector is een bepalend onderdeel van ons buitengebied. Voor een levendig buitengebied is het belangrijk dat er agrarische bedrijven blijven die toekomstbestendig zijn. In de schil rondom natuurgebied Loonse en Drunense Duinen zijn agrariërs al langere tijd in transitie naar een toekomstbestendige landbouw. Naast de nabijheid van deze stikstofgevoelige natuur zijn ook de klimaatveranderingen van invloed op de agrarische sector. Dat betekent dat overal het landschap duurzaam beheerd en landbouwgrond duurzaam bewerkt moet worden. Met respect voor natuurwaarden en in balans met de bodem-, water-, en milieukwaliteit.

Dat maakt een andere manier van landbouw nodig. Samen zijn wij verantwoordelijk voor een overgang naar een meer toekomstbestendige landbouw. Dit is een economisch vitale landbouw, waar voedselproductie en landschapsbeheer plaatsvindt in combinatie met een gezonde bodem, schoon water, schone lucht, minder

53

stikstofuitstoot, hoge mate van biodiversiteit en een aantrekkelijk landschap. Toekomstbestendige vormen van landbouw zijn bijvoorbeeld kringlooplandbouw en, natuurinclusieve landbouw waarbij rekening wordt gehouden met de klimaatontwikkelingen.

Het aantal agrarische bedrijven neemt af door gebrek aan opvolging. De vrijkomende gronden en gebouwen kunnen onder andere gebruikt worden voor extensivering van andere bedrijven. Ook kunnen er andere gebruiksmogelijkheden worden gezocht die passen bij de omgeving. Dit altijd met inachtneming van een goed toekomstperspectief voor de (stoppende) boer. Leegstaande stallen lopen het risico gebruikt te worden voor drugscriminaliteit. Het buitengebied is ook kwetsbaar voor drugsdumping. Het is van belang het buitengebied goed te beheren en functies in onderlinge samenhang te realiseren.

Wat willen we bereiken? •

Een toekomstbestendig buitengebied, waarin de agrariër zijn werk kan doen, er plek is voor recreatie en kleinschalige vormen van ondernemen en er ook ruimte is voor herstel van de natuur en biodiversiteit;

54

•

Toekomstbestendige agrarische bedrijven met een afnemende footprint waarbij de grond niet wordt uitgeput en er geen pesticiden c.q. chemische gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt;

•

Bij verandering van teelt op een locatie, geen overstap naar intensievere teelt. Intensievere teelt is een teelt waarbij meer water wordt gebruikt, gronden worden uitgeput en meer bestrijdingsmiddelen worden gebruikt dan voorheen;

•

In 2050 functioneert het landgebruik en de landbouw zoveel mogelijk als een kringloop waarbij grondstoffen en producten hun waarde zo min mogelijk verliezen;

•

Ontwikkelingsruimte voor grondgebonden agrarische bedrijven als dit een bijdrage levert aan de omschakeling naar een toekomstbestendige landbouw en bijdraagt aan landschappelijke kwaliteit;

•

Ruimte voor nevenactiviteiten en experimenteerruimte voor innovaties, waarbij rekening wordt gehouden met de gevolgen voor omwonenden en natuurwaarden;

•

Kansen voor stoppende agrariërs, waarbij nieuwe functies qua aard en omvang moeten passen in de omgeving;

•

Groenblijvende vrijkomende agrarische gronden door deze bijvoorbeeld in te zetten voor natuurontwikkeling of extensivering van omliggende landbouwbedrijven;

•

Een buitengebied dat niet uitnodigt tot criminaliteit onder andere door sloop van leegstaande bebouwing.

Wat gaat de gemeente doen? •

Werken aan een toekomstbestendig buitengebied door middel van een gebiedsgerichte aanpak waarin de samenhangende opgaven voor energietransitie, toekomst van de landbouw, klimaatadaptatie en natuurwaarden worden meegenomen;

•

Inzetten op geliberaliseerde pachtcontracten voor een langere periode bijvoorbeeld zes jaar. De insteek is dat het gebruik van de grond klimaatadaptief, circulair en natuurinclusief is; 55

•

Ondersteunen van de landbouwsector met de transitie naar toekomstbestendige landbouw, de vermindering van uitstoot van stikstof en geur en het zoeken naar nieuwe verdienmodellen;

•

Ontwikkelingsruimte bieden aan agrarische ondernemers die meerwaarde creëren voor een toekomstbestendig buitengebied. Hierbij koppelen we sloop , woon - en andere opgaven zoals natuurherstel, waterberging en leefbaarheid om tot goede oplossingen te komen;

•

Inrichten van een aanspreekpunt agrarische ondernemers en in gesprek gaan over toekomstige gebruiks- en ontwikkelingsmogelijkheden en de zich daarop bevindende bebouwing;

•

Voorkomen dat wordt overgestapt op intensievere teelten. Dit leggen we vast in beleidsregels en waar mogelijk in het omgevingsplan. Uitbreiding van boomteelt op traditionele wijze is bijvoorbeeld niet toegestaan.

5.9 De landschappelijke, cultuurhistorische en stedenbouwkundige kwaliteiten blijven behouden of worden versterkt De musea, monumenten en karakteristieke stedenbouwkundige structuren bepalen mede het karakter van Vught. Het meest zichtbaar is het bouwkundig erfgoed dat is blijven bestaan. Erfgoed gaat ook over kleine of minder beroemde historische bouwwerken, elementen en structuren, tradities en gebruiken. Zowel de archeologische waarden als de specifieke opbouw en samenstelling van de bodem en ondergrond vormen een belangrijke kwaliteit. Het buitengebied heeft grote landschappelijke kwaliteiten. Het staat echter onder druk door de vele maatschappelijke opgaven op het gebied van energie en klimaat, de transitie van de landbouw, stoppende agrarische bedrijven en waterberging. In de kernen moet plaats gezocht worden voor woningbouw en uitbreiding van bedrijven. Bovendien is er meer ruimte nodig voor groen en water. Daarnaast is er behoefte aan goede fiets- en wandelverbindingen, zowel binnen de kernen als in het buitengebied.