Bijlage - Gebiedsvisie 'Voormalig Kamp Vught en omgeving'

Gebiedsvisie VOORMALIG KAMP VUGHT EN DIRECTE OMGEVING Buro Lubbers in opdracht van Rijksvastgoedbedrijf datum juni 2022 status definitief Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 1

COLOFON Versie

1.0

Projectleider

Akko van Asten Akko.Asten@rijksoverheid.nl Rijksvastgoedbedrijf Postbus 16169 2500 BD Den Haag

Buro Lubbers

Peter Lubbers Froukje Nauta Thom Cornelissen Stefan Dermaux

Projectteam RVB

Paul Kersten Jelmer Vogd Stijn Kuipers Bart Erens

Datum

juni 2022

- landschap - verkeer - stedenbouw - atelier rijksbouwmeester

Deze rapportage is dubbelzijdig vormggegeven. Daarmee geeft dubbelzijdig afdrukken het beste leesresultaat. In geval van digitale lezing in Adobe Reader, kiest u “beeld > paginaweergave > weergave van twee pagina’s” en vinkt u “voorblad weergeven bij twee pagina’s” aan.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 2

Inhoudsopgave

1.

Samenvatting

4

2.

Inleiding

8

3.

Scope, opgave en uitgangspunten

10

4.

Analyse

14

5.

Oogst stakeholders

26

6.

Gebiedsvisie

30

7.

Deeluitwerkingen

46

8.

Uitvoering en vervolg

71

Bijlagen

76

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 3

NMKV

OT De Kamp PI

Woonoord Lunetten

Van Brederodekazerne

Lunettenkazerne

Luchtfoto plangebied met globale studiegebied

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 4

1

Samenvatting Voormalig Kamp Vught is een multifunctioneel gebied met verschillende vitale functies voor het Rijk: Penitentiare Inrichting (PI) Vught, Lunettenkazerne, Van Brederodekazerne en Defensieoefenterrein OT de Kamp met het Nationaal Trainingscentrum Chemisch, Biologisch, Radiologisch en Nucleair (NTC CBRN). Daarnaast wordt het gebied gekenmerkt door het woonoord Lunetten en maatschappelijke functies zoals Nationaal Monument Kamp Vught (NMKV), monumenten en recreatieve netwerken. Hierdoor is het geen afgezonderd gebied maar een wezenlijk onderdeel van het dagelijks leven en vertegenwoordigt het grote maatschappelijke waarde op meerdere facetten. Het is ook een historisch gelaagd gebied met een belangrijke functie als herdenkingsplek in Nederland: een monumentaal landschap met een hoge concentratie rijksmonumenten waarvan de oorspronkelijke context met name op de kazernes nog goed is af te lezen. Het geheel is gelegen binnen provinciale, landelijke en Europese natuurnetwerken. De sleutel tot verbetering in het gebied is de aanleg van de nieuwe ontsluitingsweg ten behoeve van de nieuwe PI-entree. Hierdoor kunnen verkeerstromen worden gescheiden en kan de Lunettenlaan de rust en uitstraling krijgen die het verdient. De gebiedsvisie vertrekt vanuit het principe ‘Bos als basis’.

Op een luchtfoto laat het gebied zich door de oogharen heen lezen als een verzameling boskamers; grote open ruimtes in een raamwerk van bos. Smallere en bredere stroken bos bieden het gebied een decor en vormen buffers tussen de verschillende terreinen. Dit principe wordt versterkt door de beleving van bos te versterken. De twee hoofdwegen in het gebied, de nieuwe ontsluitingsweg en de Lunettenlaan, worden opgevat als lange uitsparingen in het bos. Dit levert twee verschillende boswegen op. De ontsluitingsweg als een functionele as en de Lunettenlaan als een monumentale as, beide voorzien van een duidelijke eindbestemming in de vorm van voorruimtes voor respectievelijk de PI en het NMKV. Daarnaast krijgen de historische relicten en tijdlagen in het gebied een prominentere plek in het gebied. Vanaf de Lunettenlaan worden de verschillende tijdslagen zichtbaarder door relicten ruimtelijk beter uit te lichten en door een gebiedspecifieke bewegwijzering toe te voegen. In eerste instantie is deze studie een wenkend perspectief, een ontwerpverkenning, waarin de hoofdopzet van het gebied is bepaald. In dit rapport schetsen wij een ruimtelijk perspectief met bijbehorende hoofdstructuur voor de gehele locatie. Tegelijkertijd zijn vanwege de huidige eigendomsgrenzen in relatie tot veranderend gebruik en eigendom delen van het gebied nauwkeuriger uitgewerkt.

Dit geeft betrokken partijen concreet inzicht in de beoogde aanpassingen. Maar ook de deeluitwerkingen zijn onderdeel van de visie, dus geen inrichtingsplan waar alles tot op de millimeter vastligt. De concrete uitwerking gebeurt in de verschillende (vervolg)projecten zoals vermeld in de uitvoeringsagenda.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 5

PI VUGHT Drongelens Kanaal

VEILIGHEID oefenen opleiden

ecologie

landschapstructuren

muren

WONEN Woonoord Lunetten

erfgoed landbouw monument

recreatie dijk

Broekleij

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 6

KAZERNETERREINEN

Bos water

strand

leesbaarheid

NATIONAAL MONUMENT KAMP VUGHT

HERDENKEN verhalen cultuurhistorie

monumenten

recreatie

militair

Barak 1B

bereikbaarheid

oefenterrein

lunetten

beladen landschap

Geniemuseum

relicten

N

erfgoed lanen

recreatie IJzeren Man

gelaagd landschap

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 7

2

Inleiding Het gebied Voormalig Kamp Vught wordt gekenmerkt door een grote diversiteit aan vitale functies voor het Rijk, woonfuncties en maatschappelijke functies te midden van provinciale, landelijke en Europese natuurnetwerken. Tussen deze functies bestaat weinig onderlinge samenhang en er is sprake van uiteenlopende gebruikerswensen. Het is daarnaast een historisch gelaagd gebied met een belangrijke functie als herdenkingsplek in Nederland. Om de urgente en soms conflicterende ruimtelijke ontwikkelingen goed op elkaar af te stemmen heeft het Rijksvastgoedbedrijf het initiatief genomen om een gebiedsaanpak op te starten. Onderdeel van deze aanpak is een ruimtelijke visie. In mei 2021 is het proces gestart met als doel om in samenwerking met de gemeente Vught, Defensie, Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), het Nationaal Monument Kamp Vught en Waterschap de Dommel (hierna te noemen gebiedspartners) een gedragen gebiedsvisie op te stellen en toe te werken naar een intentieovereenkomst. Hierin wordt een ontwikkelperspectief geschetst voor de openbare ruimte die de verschillende functies verbindt. Daarnaast toont de visie concepten ten aanzien van mobiliteit, cultuurhistorie, recreatie, klimaat adaptatie en natuurwaarden. De visie biedt een basis voor verdere uitwerkingen en (lopende) deelprojecten.

Naast de nieuwe verkeersontsluiting voor de PI en Defensieoefenterrein OT de Kamp, wordt (daardoor) ruimte geboden aan een opgewaardeerd gebiedskarakter als nationale herdenkingsplek, woonomgeving en recreatie- en natuurnetwerk. Tussen deze functies bestaat weinig onderlinge samenhang en er is sprake van uiteenlopende gebruikerswensen. De opgaven zijn zeer divers. In het samenspel van conflicterende en gemeenschappelijke belangen ontbreekt de regie om te komen tot een gemeenschappelijk (ruimtelijk) eindbeeld waarin alle gebruikers worden bediend. Status/Proces van de gebiedsvisie De gebiedsvisie maakt onderdeel uit van de gebiedsopdracht Voormalig Kamp Vught waaraan binnen het Rijksvastgoedbedrijf gewerkt wordt om te komen tot A: een overzichtelijke organisatie en goede samenwerking en B: een gedragen gebiedsvisie welke als basis dient voor verdere uitwerkingen en lopende deelprojecten. Vanwege de urgentie van een aantal opgaven, waaronder de ontwikkeling van de nieuwe PIentree en een nieuwe ontsluitingsweg, is voor het opstellen van de gebiedsvisie een ‘pressure cooker’ traject doorlopen. Hierna, of parallel daaraan, vinden uitwerkingen op onderdelen plaats waaronder uitwerking van de defensie aspecten. Het doel van een dergelijk traject is om in een korte periode concreet resultaat te boeken in samenwerking met de gebiedspartners.

De Gebiedsvisie Voormalig Kamp Vught is opgesteld in de periode juni 2021 tot en met maart 2022 in samenwerking met de verschillende gebiedspartners. Op initiatief van Buro Lubbers zijn aan het begin van het ‘pressure cooker’ traject interviews afgenomen met elke gebiedspartner. Deze interviews gaven een overzicht van de spelende vragen, de zorgen en kansen en mogelijke risico’s vanuit het oogpunt

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 8

van de verschillende partijen. Vervolgens zijn er in de periode juli 2021 tot en met november 2021 drie stakeholdersessies gehouden waarbij alle gebiedspartners aanwezig waren om een concrete bijdrage en aanvullingen te leveren op de gebiedsvisie.

In eerste instantie is deze visie een wenkend perspectief, een ontwerpverkenning, waarin de hoofdopzet van het gebied is bepaald. In dit rapport wordt een ruimtelijk perspectief geschetst met bijbehorende hoofdstructuur voor de gehele locatie. Tegelijkertijd zijn vanwege de huidige eigendomsgrenzen in relatie tot veranderend gebruik en eigendom delen van het gebied nauwkeuriger uitgewerkt. Dit geeft betrokken partijen concreet inzicht in de beoogde aanpassingen. Maar ook de deeluitwerkingen zijn onderdeel van de visie, dus geen inrichtingsplan waar alles tot op de millimeter vastligt. De concrete uitwerking gebeurt in de verschillende (vervolg)projecten zoals vermeld in de uitvoeringsagenda. Deze rapportage is tot stand gekomen met intensieve inspraak van en in samenwerking met de gebiedspartners. De gebiedsvisie vormt een richtinggevend kader voor de toekomstige (deel)ontwikkelingen in het gebied. Het is de basis voor bestuurlijke afspraken en de uitvoeringsprogramma (inspanningsverplichting) voor de gebiedspartners. Deze afspraken zullen naar verwachting medio 2022 worden overeengekomen in een intentieovereenkomst tussen de gebiedspartners. Participatie Voor de totstandkoming van deze gebiedsvisie is afgestemd met belanghebbenden. Met deze partijen is op verschillende momenten in het proces afgestemd en zijn hun opvattingen, voorkeuren en voorschriften opgehaald.

De uitkomsten van deze overleggen zijn meegenomen in de voorliggende gebiedsvisie. • • • • • • • • • • • • • • • • •

Gemeente Vught; PI-Vught; Dienst Vervoer en Ondersteuning (min. J&V); Defensie (Lunetten Kazerne / Van Brederode kazerne / OT-De Kamp); Nationaal Monument Kamp Vught. Woonoord Lunetten; Waterschap Aa & Maas; Waterschap De Dommel; De IJzeren Man; Politiehonden Vereniging. Provincie Noord-Brabant; Natuurorganisaties: Brabants Landschap; Boom en Bosch; Het Groene Hart; Natuur en Milieugroep Vught. Veiligheidsregio BRBWN.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 9

Ligging staats-eigendommen in de omgeving (bron: OSM / RVB)

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 10

3

Scope, opgave en uitgangspunten In het gebied spelen verschillende vraagstukken. Rondom de Lunettenlaan spelen diverse ontsluitings- en veiligheidsproblemen gerelateerd aan verkeer. Hoge intensiteiten, grote verschillen in snelheid, massa en richting van het verkeer zorgen er voor dat fietsers en voetgangers zich onvoldoende veilig door het gebied kunnen bewegen. De enkelzijdige ontsluiting van de Lunettenlaan is een zwakke schakel in de bereikbaarheid en bedrijfszekerheid van onder andere de PI en de Defensieterreinen. Bij calamiteiten op de Lunettenlaan kunnen ook hulpdiensten de diverse locaties niet meer bereiken. De hoge intensiteiten en parkeerdruk doen afbreuk aan de (cultuur)historische waarden van het gebied en aan de belevingswaarde, rust en respect die de omgeving van het NMKV zou moeten hebben. Daarnaast zal naar verwachting een groot deel van de huidige bebouwing van de PI worden vervangen in de komende 20 jaar. De routekaart DJI spreekt de ambitie uit om in 2030 50% CO2 neutraal te zijn en 100% in 2050. Een essentiële stap in deze revitalisering is het verplaatsen van de entree en het entreegebouw van de PI.

Hiertoe is in 2020 de Gebiedsstructuurvisie ontwikkelingen Lunettenlaan (Rijksvastgoedbedrijf, 2020), bij deze rapportage opgenomen als bijlage, opgesteld waarin verschillende scenario’s voor de nieuwe ontsluitingsweg zijn bestudeerd in relatie tot veiligheid, bereikbaarheid, omgevingskwaliteit en stikstof. Deze gebiedsstructuurvisie voorziet in een nieuwe ontsluitingsweg aan de westzijde van het gebied. Met het verplaatsen van de PI-entree en parkeervoorziening naar de westzijde wordt een groot deel van de problemen op de Lunettenlaan opgelost en ontstaan kansen voor een kwaliteitsverbetering van de Lunettenlaan en het voorplein van NMKV. Daarnaast heeft de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O) behoefte aan een nieuwe locatie in de nabijheid van de PI. Ook speelt er bij defensie een landelijk strategisch vastgoedprogramma Concentreren, Verduurzamen en Vernieuwen (CVV). Op dit moment is nog niet duidelijk of dit invloed zal hebben.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 11

Scope Bovenstaande schetst de verschillende opgaven waar het gebied de komende jaren voor staat. De gebiedsvisie richt zich op de opgaven die weerslag hebben op het gebied buiten de muren van PI en Defensie; de planontwikkeling van die terreinen hebben een eigen dynamiek. Mogelijke grondcompensatie en eigendomsverhoudingen horen er echter wel bij Daarmee worden de meest urgente opgaven, die van verkeersveiligheid en bedrijfszekerheid, vanuit een gedragen aanpak benaderd. Concreet betreft de scope van de opgave de openbare ruimte van en rondom: 1) de Lunettenlaan inclusief het voorterrein van het NMKV en 2) de nieuw te realiseren ontsluitingsweg inclusief voorterrein ten westen van de Broekleij en ter hoogte van de toegangspoort van OT de Kamp en de nieuwe entree van de PI. Uitgangspunten Uit studies van DJI, PI en uit de Gebiedsstructuurvisie ontwikkelingen Lunettenlaan (Rijksvastgoedbedrijf, 2020) blijkt dat een nieuwe entree van de PI en een nieuwe ontsluitingsweg aan de westzijde van het gebied de sleutel is tot veel verbeteringen in het gebied. Het besluit om de nieuwe entree van de PI te realiseren aan de westzijde van de PI is ingegeven door de interne ruimtelijke organisatie van het PIterrein en door een participatietraject met bewoners van het woonoord Lunetten.

In de Gebiedsstructuurvisie ontwikkelingen Lunettenlaan zijn drie alternatieve routes voor de ontsluitingsweg onderzocht en is het benodigde wegprofiel gedefinieerd. Hieruit is gebleken dat de route die parallel aan de Broekleij loopt de meest gunstige oplossing is, omdat de stikstofdepositie in de gebruiksfase hiervan als enige de toelaatbare norm niet overschrijdt. Om de ontsluitingsweg te kunnen realiseren is natuurcompensatie onvermijdelijk. In de gebiedsstructuurvisie zijn ook vestigingslocaties voor DV&O onderzocht, waarbij alleen de locatie aan het Pepereind haalbaar blijkt. Wel liggen er met het oog op duurzame mobiliteit kansen om de DV&O locatie dichter bij de nieuwe PI-entree te realiseren, omdat met elektrisch voertuigen de stikstofdepositie in de gebruiksfase kan worden gereduceerd. De PI-entree komt op het meest zuidelijke kavel aan de westzijde van de PI te liggen. De entree en ontsluitingsweg moeten worden verbonden middels bruggen over de Broekleij. Ter hoogte van de nieuwe entree dient een gestapelde parkeervoorziening te worden gerealiseerd voor werknemers en bezoekers van de PI. Naast renovatie en verduurzaming van het vastgoed is de komende jaren mogelijk ook sprake van uitbreiding van het aantal justitiabelen binnen de PI muren. Dit betekent dat ook het aantal parkeerplekken van de nieuwe parkeervoorziening moet kunnen worden uitgebreid.

Dit heeft impact op de bedrijfsvoering van defensie waarvoor tevens een goede oplossing moet komen. Ondanks de diverse voorgenomen aanpassingen in het gebied, blijven de logistieke bewegingen als gevolg van de bedrijfsvoering van defensie voorlopig gelijk aan de huidige situatie. Dit betekent dat de nieuwe ontsluitingsweg en bijbehorende verkeersstromen zorgvuldig afgestemd moeten worden op de bedrijfsvoering van defensie. Zoals de verkeersbewegingen tussen de Van Brederodekazerne en het OT de Kamp terrein en visa versa, en de Lunettenlaan waarbij sprake is van kruisend verkeer tussen de Lunettenkazerne en de Van Brederodekazerne. Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 12

Nader te onderzoeken Verkeersontsluiting op regionaal schaalniveau De realisatie van een tijdelijke tweede ontsluitingsweg wordt onderzocht, die op de kortst mogelijke termijn kan worden gerealiseerd. Hiermee wordt de veiligheid op de Lunettenlaan te verbeterd en de woonkernen van de gemeente ontzien. Het ministerie van Justitie onderzoekt hoe ten behoeve van het algemeen belang een duurzame oplossing kan worden gevonden. Dit zowel voor de tijdelijke, als voor de lange termijn. Het ministerie zal dit verder onderzoeken en uitwerken, in samenwerking met de gebiedspartners. Planologische procedures Na bestuurlijke vaststelling door de gebiedspartners kunnen de nodige planologische procedures in gang worden gezet. Parallel aan het traject waarin deze gebiedsvisie tot stand is gekomen zijn verkenningen met gemeente Vught en Provincie NoordBrabant uitgevoerd om de procedures voor een bestemmingsplanwijziging of nieuw omgevingsplan, natuurcompensatie, participatie, stikstofberekeningen en andere vergunningen te bespoedigen. Omdat de aard en lengte van de procedures afhankelijk is van veel factoren is het raadzaam om spoedig tot bestuurlijke besluitvorming over te gaan en de procedures waar mogelijk op te starten. De gebiedsvisie biedt inzicht of een wijziging van het bestemmingplan of nieuw omgevingsplan nodig is en in de benodigde natuurcompensatie.

Daarnaast dienen nieuwe stikstofberekeningen te worden uitgevoerd om een samenhangend beeld van de (on)mogelijkheden op gebiedsniveau te krijgen. Elektrisch vervoer DV&O De transitie naar elektrisch vervoer binnen DV&O biedt kansen voor een nieuwe vestigingslocatie DV&O dichtbij de nieuwe PI-entree in plaats van aan het Pepereind. Naast dat hiermee een efficiëntieslag kan worden gegeven aan de logistieke processen van DV&O en DJI, komt dit de landschappelijke kwaliteit rondom het Pepereind en de Boslaan ten goede en biedt het financiële en ruimtelijke koppelkansen met de nieuw te realiseren parkeergarage.

Te onderzoeken tracés tijdelijke ontsluitingsweg PI; noordelijk tracé heeft de voorkeur.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 13

Geomorfologie: plangebied was onderdeel van het inundatiegebied van de Maas, noordzijde tegen Kanaaldijk ligt lager

Bodem: plangebied gedeeltelijk op hoger gelegen zandrug tussen Vught en Cromvoirt

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 14

4

Analyse

4.1

Gelaagd landschap De ligging op de overgang van hoog naar laag heeft een grote gelaagdheid opgeleverd in de bodem van het plangebied. Door overstromingen kent het gebied een grote variatie in bodemtypen vlak naast elkaar. Daarnaast liggen er beeldbepalende waterstaatkundige werken uit verschillende periodes, die het gebied een eigen karakter geven. Bodem Het plangebied ligt op de overgang van de polder Gement naar de hoger gelegen zandrug tussen Vught en Cromvoirt en hierdoor op de overgang van hoog naar laag, van zand naar rivierklei en van droog naar nat. Door overstromingen van de Gement bij hoog water op de Maas ontstond een variatie in bodems, o.a. klei op zand, klei, veen, zand op klei. De bodem is gevarieerd, waardoor het gebied een grote (potentiële) ecologische rijkdom heeft. Dit overgangsgebied behoort tot de 'Naad van Brabant', door het microreliëf en de overgangen tussen grondsoorten komen bijzondere plantensoorten voor. Het dorp Vught is ontstaan op het hoogste deel van de zandrug. De Vughterheide en het plangebied liggen op een lager deel van deze rug. De Vughterheide is eeuwen in militair gebruik geweest. Een groot deel van deze zandgronden is vanaf het eind van de 19e eeuw bebost geraakt. De lager gelegen, vochtigere gronden ten westen en noorden van het plangebied waren in gebruik voor akkerbouw en veeteelt.

Water Opvallend is dat rond het plangebied alleen kunstmatige beken voorkomen, gegraven om de afwatering te verbeteren, (zoals de Broekleij en het Drongelens kanaal) of ter verdediging, (zoals de grachten rond de Lunetten). De kaarsrechte Broekleij volgt de kadastrale grens tussen de voormalige gemeenten Vught en Cromvoirt. De Gement werd rond de middeleeuwen ingezet als inundatiegebied van de Maas en Dommel. De Cromvoirtse dijk is aangelegd in de Middeleeuwen en beschermde het dorp Cromvoirt tegen overstromingen van de Maas. Rond 1900 is het Afwateringskanaal 's-Hertogenbosch - Drongelen gegraven om het wateroverschot van de Dommel sneller af te kunnen voeren richting de Bergse Maas en het gebied niet meer te belasten met overstromingen. Het kanaal heeft dijken aan weerszijden. Ten oosten van het plangebied liggen militaire verdedigingswerken, zoals de Lunetten uit 1844. Deze zijn aangelegd als verdediging van de hoger gelegen gronden ten zuidwesten van de stad ’s-Hertogenbosch. In 1890 is de IJzeren Man gegraven, om te voorzien in de behoefte aan zand bij de bouw van een nieuwe wijk in 's-Hertogenbosch. De PI ligt op een lager gelegen plek tegen de dijk van het afwateringskanaal. Dit betekent dat water vanuit het zuidelijker gelegen gebied hierop afwatert. De Broekleij kan bij laag water afwateren op het Drongelens Kanaal, maar bij hoog water zijn kunstmatige ingrepen nodig.

Het zuidelijker gelegen Helvoirts Broek wordt dan ingezet als waterberging om te zorgen dat het plangebied en met name de PI droge voeten houdt. Alle nieuwe ontwikkelingen dienen klimaatadaptief te worden aangelegd. Ook waterberging dient in de toekomst in het plangebied zelf opgelost te worden. Daarnaast is het noodzakelijk bij de te realiseren bebouwing en wegen een voldoende hoog uitgiftepeil aan te houden (>5.00 NAP).

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 15

6. 24. 16. 11. 21.

13.

17.

13.

16. 12.

5.

14. 7.

4.

9. 15.

20.

14.

10.

8. 3.

2. 23. 1.

18.

19.

Relicten in het landschap en rijksmonumenten (Rijks)monumenten

Andere relicten:

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.

13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24.

4 L-vormige gebouwen; het Duits Kruis (521304) Voormalige officiersmess (521305) Voormalig woonhuis SS-commandanten (521306) Poortgebouw kamp Vught (521307) Voormalig woonbarak Kamp Vught (521308) Voormalig crematorium kamp Vught (521309) Voormalig wachtgebouw kamp Vught (525892) Twee voormalige legeringsgebouwen SS-officieren (525893) Voormalige garage en stalgebouw (525894) Appèlplaats (525895) Kampgevangenis ‘de Bunker’ (525896) Fusilladeplaats met gedenkteken (525897)

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 16

Gracht rond Voormalig Kamp Vught Restanten hekwerk parallel aan Broekleij Penant entree westzijde Voormalig Kamp Vught Lunetten (1844) Schietbanen Cromvoirtse Dijk Lunettenlaan Oost west route Voormalig Kamp Vught Te plaatsen wagons met spoorpad Herstel gracht en wachttorens Voormalig Kamp Vught Herstelde spoorrails Nationaal Monument Kamp Vught

16.

4.2

Historische gelaagdheid en relicten Het plangebied bestaat uit de gronden van Voormalig Kamp Vught met de bijbehorende SS-kazerneterreinen. Nationaal Monument Kamp Vught is een belangrijke herdenkingsplek voor de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog. Het plangebied is rijk aan relicten uit diverse tijdslagen, die het plangebied een bijzonder, maar ook een beladen karakter geven. Bovengronds zijn er dicht bij elkaar, zowel gebouwde als landschappelijke elementen bewaard gebleven vanuit de middeleeuwen tot en met de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast zijn er zichtbare sporen van militaire geschiedenis van de zuidelijke Nederlanden (militaire werken uit o.a. tachtigjarige oorlog en 1844) en waterstaatkundige elementen, waarvan het ook de moeite waard is om het verhaal te vertellen (Cromvoirtse dijk, Drongelens Kanaal). Militaire geschiedenis In 1629 liet Frederik Hendrik twee linies bouwen rond 's-Hertogenbosch: Beide linies waren dijken van ongeveer 1.80 meter hoog. De Circumvallatielinie (dichter bij de stad) moest er voor zorgen, dat er geen aanvallen van buitenaf gepleegd konden worden en werd versterkt door veel schansen, redoutes en kwartieren. Vanuit de Contravallatielinie werd de stad aangevallen. In de ondergrond zijn nog relicten van deze linies aanwezig.

In 1844 werd in opdracht van koning Willem II een Verdedigingslinie gegraven van acht lunetten rond Fort Isabella (+/- 1618), wat een verdedigingswerk was van de stad 's-Hertogenbosch. Tussen fort Isabella en de lunetten 1-3 werd op de Vughterheide een militair legerkamp aangelegd: kamp Willem II. Kamp Vught en Woonoord Lunetten In 1942 werd het terrein ten westen van de Lunetten 1-3 door de Duitse bezetters opgeëist als bouwplaats voor het op te richten Konzentrationslager Herzogenbusch. Het kamp lag buiten het dorp en verscholen achter het bosgebied van de Vughterheide. Op de noordoostpunt van het voormalige kampterrein is sinds 1990 museum NMKV gesticht. Een aantal gebouwen van het voormalige concentratiekamp en de SS kazernes is tot op heden bewaard gebleven en heeft de status van rijksmonument: de huisvesting van SS-militairen en SS-officieren, bakkerij, kampkeuken, garages en barakken (Duitse kruis) van de SS zijn onderdeel van twee kazernes, de voormalige kampgevangenis 'de Bunker' is onderdeel van de PI , de voormalige kampkeuken bevindt zich op het terrein van het Geniemuseum en het crematorium is onderdeel van NMKV. In 1951 kreeg (een deel van) het kamp een nieuwe naam: Woonoord Lunetten waar gezinnen van Molukse KNIL-militairen werden gehuisvest. Vanaf 1960 is een deel van de bewoners naar elders verhuisd.

Op barak 1B (kerk, museum) na zijn alle barakken gesloopt en is op dezelfde plek een nieuwe woonwijk, woonoord Lunetten, gebouwd. Ten zuiden van de woonwijk bevindt zich de Van Brederodekazerne, ten oosten de Lunettenkazerne en ten noorden de PI.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 17

Van Brederodekazerne

Gracht achterzijde NMKV

Penant entree westzijde Voormalig Kamp Vught

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 18

Restanten hekwerk Voormalig Kamp Vught parallel aan Broekleij

Aanwezige relicten Vanuit verschillende tijden zijn relicten bewaard gebleven. De militaire geschiedenis van het gebied is terug te vinden in de reeks lunetten, relicten van linie 1629, schietbanen en de aanwezigheid van de twee kazernes. Ook de rijksmonumenten op de kazernes getuigen gedeeltelijk van een militaire geschiedenis, omdat ze onderdeel waren van de SS-kazernes. Van het Voormalige concentratiekamp is de ontsluiting via de kaarsrechte Lunettenlaan (weg door het bos) en een deel van de grachten bewaard gebleven en goed zichtbaar. Daarnaast zijn delen van het hekwerk terug te vinden en zijn aan de westzijde een poort (penant) en aan de oostzijde het poortgebouw bewaard gebleven. Gebouwen van het voormalige kamp zijn onderdeel van de Lunettenkazerne, Van Brederodekazerne, de PI, het Geniemuseum of van het NMKV. Hier zijn ook na de Tweede Wereldoorlog gebouwen bijgekomen die bijzonder zijn, zoals twee garages op de Lunettenkazerne, de Koude oorlog-bunker naast het Geniemuseum en het hoofdgebouw van museum NMKV. Ook zijn er relicten, die iets over de waterstaatkundige geschiedenis vertellen, zoals de dijk rond Cromvoirt, de Broekleij en het Drongelens kanaal tussen zijn dijken.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 19

Luchtfoto 1941 - bosstructuur op Vughterheide ligt tot Broekleij

Luchtfoto 1953 - Kamp Vught is gebouwd in een open deel van het bos

Luchtfoto 1984 - bosstructuur zichtbaar, nieuwe aanplant rond OT de Kamp

Bosgebied op de hogergelegen zandrug ten westen van Vught. De locatie van Voormalig Kamp Vught en de Ijzeren man, vormen enclaves in het bos. Het bosgebied is onderdeel van het Natuurnetwerk Brabant Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 20

4.3

Enclaves in het bos Het bos is de drager van het gebied en zorgt voor het decor. De Vughterheide is vanaf eind 19e eeuw bebost geraakt. Alle functies die na de Tweede Wereldoorlog op het Voormalig Kamp Vught zijn ontstaan, zijn ooit in dit bos geplaatst en/of worden omzoomd door bos. De locatie van Voormalig Kamp Vught en de IJzeren man zijn twee grote enclaves in het bos op de zandrug tussen de kernen Vught en Cromvoirt. Het bos is beeldbepalend en werkt daarnaast als een buffer tussen de functies, waardoor functies, die je niet snel naast elkaar verwacht, toch naast elkaar kunnen bestaan. Een deel van het bos behoort tot het Natuur Netwerk Brabant. Het bos op de heide is in de afgelopen eeuwen grotendeels aangeplant en bestaat uit grove den met daarnaast zomereik en berk. Hier liggen ook nog heiderestanten. Aan de westzijde van kamp Vught is in de Tweede Wereldoorlog bos aangeplant. Dit bos zorgde voor afscherming van het kamp. Na 1960 is hier meer bos aangeplant als afscherming van de oefenterreinen. Deze bosopstanden worden grotendeels gedomineerd door den, eik en beuk. Tegen de kanaaldijk ligt vochtiger bos met soorten zoals populier, es, esdoorn, beuk, haagbeuk, eik, iep en els. Op de voormalige vuilstort heeft ook ontwikkeling van bos plaats gevonden.

De Boslaan (ter hoogte van de IJzeren Man) en Lunettenlaan hebben een informeel karakter, alsof ze zijn uitgespaard in het bos. De Loonse Baan en Pepereind hebben (grotendeels) een aangeplante boomstructuur, waardoor ze een formelere uitstraling van een laan door het bos hebben. Ambitie is om het contrast tussen de lanen en de informele wegen door het bos te behouden en te versterken.

Woonoord Lunetten verscholen achter dicht bos: bos als buffer tussen Lunettenlaan en buurt

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 21

Landschapsstructuren

Lunettenlaan: kaarsrechte weg door het bos, functies aan weerszijden. rechts een opener, lichtere plek voor Barak 1B

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 22

4.4

Landschapsstructuren Binnen het plangebied liggen een aantal herkenbare landschapselementen. Het zijn routes die van oorsprong over en langs de heide liepen, of zijn ontstaan vanuit de waterstaatkundige ingrepen. De beplante Cromvoirtse dijk, De beplante dijken van het Drongelens kanaal en de met bos beplante Lunetten vormen beeldbepalende ruimtelijke structuren. Het bos langs de dijken van het Drongelens kanaal vormt een harde overgang naar het open weidevogelgebied van de Gement aan de noordzijde. Een deel van de bosstrook langs het kanaal en het noordelijk deel van de Gement behoort tot het natura 2000 gebied Vlijmens Ven – Moerputten. Belangrijke doorgaande routes zijn de Boslaan - Pepereind en de Loonse Baan. Dit zijn wegen door het bos en zijn gedeeltelijk, vooral in de bebouwde kom, beplant met laanbomen. Ter hoogte van het plangebied en de IJzeren Man is de Boslaan een weg die het bos doorsnijdt. De Lunettenlaan is evenwijdig aan de Broekleij geplaatst en is in 1942 aangelegd als entreeweg van Kamp Vught, de kazerneterreinen en de werkplaatsen (nu Lunettenkazerne). Het is nog steeds een doodlopende weg door het bos en vormt de enige toegang tot alle aanwezige functies en is eigendom van defensie (met recht van overpad voor andere gebruikers).

De Broekleij volgt de oude kadastrale grens tussen Vught en Cromvoirt en heeft in de Tweede wereldoorlog de functie gehad van gracht voor Kamp Vught. De orthogonale opzet van Kamp Vught en de SS-kazernes is bewaard gebleven in de ruimtelijke structuur en vooral terug te vinden in de locatie van wegen (o.a. Lunettenlaan), grachten en van gebouwen, zowel op de kazernes, als op woonoord Lunetten en binnen de muren van de PI. De Lunettenlaan onderscheidt zich doordat de weg kaarsrecht is en duidelijk is aangelegd, maar heeft daarnaast juist een informeel karakter van een weg door het bos. Aan de Loonse Baan ligt een slingerende route door het bos, die de fusilladeplaats ontsluit voor gemotoriseerd verkeer.

Broekleij ter hoogte van de PI

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 23

Nationaal Monument Kamp Vught (NMKV)

Kamp Vught en Woonoord Lunetten: Barak 1B

Geniemuseum

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 24

4.5

Huidig gebruik In het plangebied ligt een bijzondere diversiteit aan functies naast elkaar ingebed in het bos. Ze variëren van kazerne, woonwijk tot museum en PI. Door toename van het verkeer, is de Lunettenlaan een verkeersonveilige weg geworden. Voor enkele functies zijn toekomstplannen en wensen geformuleerd. waardoor het gebied anders gebruikt gaat worden. Door de nieuwe ontwikkelingen ontstaan kansen om de recreatieve waarde van de Lunettenlaan en de aanliggende relicten uit de diverse tijden uit te dragen en zichtbaar te maken. De nieuwe route naar de entree van de PI kan functioneel ingezet worden om naast het verkeer van de PI ook het verkeer naar OT de Kamp af te wikkelen en ruimte te geven aan de benodigde transporten van DV&O. De PI beslaat ongeveer 30 hectare en totaal zijn er acht verschillende regimes gehuisvest. Rondom de PI staat een muur die het terrein afschermt van zijn omgeving. De Lunettenlaan is de enige toegangsweg. Planning is om de hoofdentree te verplaatsen naar de zuidwestzijde van de PI met een nieuwe ontsluitingsweg. Hierdoor wordt de PI vanaf de westzijde toegankelijk voor medewerkers, logistiek verkeer en de (beveiligde) transporten van gedetineerden en zal het meeste verkeer op de Lunettenlaan verdwijnen.

Vooral voor beveiligde transporten is de Lunettenlaan een kwetsbare route, omdat ze niet stil mogen vallen en ze de route delen met logistiek verkeer van de PI, Defensie, bewoners van woonoord Lunetten, recreatief verkeer en bezoekers van NMKV en OT de Kamp. De entree van NMKV ligt op een opvallende plek aan het einde van de Lunettenlaan. De muur met daarin de hoofdentree van de PI ligt hier direct tegenaan. Hierdoor kruisen verkeersstromen van PI en de bezoekers van NMKV elkaar en staat het monument op het parkeerterrein en tegen de muur van de PI. Als de entree van de PI verplaatst wordt, worden de parkeerplaatsen voor de medewerkers ook verplaatst naar de westzijde van de PI en levert dit ruimte op om NMKV een volwaardige voorterrein te geven en bezoekers veilig van de parkeerplaats naar de entree te laten lopen. De verbinding tussen de verschillende musea in het gebied: Geniemuseum, NMKV en Barak 1B kan verbeterd worden. Middenin het gebied ligt Woonoord Lunetten. De woonwijk is goed ontsloten voor gemotoriseerd verkeer. De buurtbus stopt hier. Voetgangers en fietsers hebben geen eigen plek op de Lunettenlaan, waardoor dit op piekmomenten gevaarlijke situaties oplevert. De Van Brederodekazerne en Lunettenkazerne werken nauw samen. Functies als sportvoorzieningen en de mensa zijn op één van de twee kazernes aanwezig.

Oefeningen vinden vooral plaats op OT de kamp, aan de westzijde van de kazernes. Defensie materieel kruist hierdoor de Lunettenlaan om via de Van Brederodekazerne naar OT de Kamp te rijden. Op OT de Kamp komen ook partijen van buiten om te oefenen. Bezoekers melden zich bij de Van Brederodekazerne en nemen dezelfde route als het materieel. De kazernes zullen ontsloten blijven vanaf de Lunettenlaan. Stalling en onderhoud van het oefenmaterieel zal op beide kazarnes plaats blijven vinden. De bezoekers van OT de Kamp kunnen in de toekomst via de nieuwe ontsluitingsweg naar het oefenterrein, waardoor ook dit bezoekersverkeer op de Lunettenlaan verdwijnt.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 25

INVENTARISATIE INTERVIEWS (MEI 2021) noodroute BOT door Gement?

verdikken bosstrook voor stikstof compensatie

dicht beboste strook wenig zicht voor PI

huidige hoofdentree

tijdelijke rechtbank?

spoor terugbrengen

locatie 2 DV&O

route met treinwagon Westerbork tijdelijk parkeergebouw

parkeergebouw PI

entreegebouw met voorplein

entree voor bouwverkeer route langzaam verkeer PI?

route OT de kamp versterken verbinding verschillende musea

baileybrug te vervangen

baileybrug naar fusiliadeplaats

schaduw op Broekleij behouden bosstrook +/- 10m

verminderen overstekend verkeer

eigenaarschap rijk? keermogelijkheid voor BOT transport

terugbrengen beleefbaarheid grenzen Voormalig Kamp Vught eigenaarschap gemeente voor handhaving?

Lunettenlaan

locatie 1 DV&O

Broeklei

NIEUWE ONTSLUITING logistiek PI, DV&O en in mindere mate Defensie

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 26

Boslaan

LUNETTENLAAN versterken recreatieve waarde blijft calamiteitenroute voor PI

5

Oogst stakeholders - kansen en knelpunten (mei 2021) Als onderdeel van de analyse zijn interviews gehouden met diverse partijen in het gebied. De aandachtspunten die zijn opgehaald zijn weliswaar een momentopname maar bieden een goed vertrekpunt voor de ingrepen in het gebied. Algemene opmerkingen gebruikers Lunettenlaan • Doodlopende weg met bijzondere transporten: kwetsbare ontsluiting • Wordt veel te hard gereden • Drukte vooral door overlap diensten medewerkers PI, goederenvervoer, bezoekers van Defensieterreinen • Grote diversiteit gebruikers: bewoners te voet of per fiets, militaire voertuigen, transporten PI, toeristisch verkeer geen optimale situatie: voetgangers en fietsers hebben geen eigen plek in het profiel • Alle bezoekers OT de Kamp moeten via kazernes naar oefenterreinen • Opstelplaatsen voor portier Defensie zijn beperkt in relatie tot piekmomenten • Rupsvoertuigen moeten via kazernes naar oefenterreinen • Monumenten en geniemuseum moeten zicht- en vindbaar zijn Defensie • Zwaar materieel blijft op Lunettenkazerne en Brederodekazerne en blijft tussen OT de Kamp de Brederode kazerne bewegen.

• Defensie geeft voor een periode van 3 jaar grond in medegebruik voor parkeergebouw PI oostzijde • Bos van Defensie moet niet onnodig aangetast worden: bos voor entree naar en parkeren ten behoeve van de PI, maar niet meer dan nodig • Door de gebiedsvisie beïnvloede defensie activiteiten krijgen een nieuwe plek (o.a. stallingsloods, een aftankplaats en radionuclide opslag). • Mogelijk portiersloge en herinrichting entreepoort(en) tbv het NTC. • Baileybrug moet vervangen worden door brug, die ook onderhoud krijgt door RVB • Nieuwe entreeweg kan Lunettenlaan ontlasten tijdens piekmomenten (Defensie/ PI/ NMKV) Waterschap • Behoud de Broekleij als beschaduwde bosbeek: • 10m opgaand groen moet beek blijven begeleiden • Bruggen smal houden met talud / onderdoorgang voor kleine zoogdieren • Het plangebied ligt in oud overstromingsgebied Maas. Met kunstmatige ingrepen wordt tijdens hoogwater op de Maas het gebied met mobiele pompen en inzet Helvoirts Broek droog gehouden. Nieuwe ontwikkelingen zouden hier niet langer afhankelijk van mogen zijn en dienen klimaatrobuust te worden uitgevoerd. • Waterproblematiek Helvoirts Broek in relatie tot water PI integraal oplossen

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 27

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 28

PI en DV&O • Nieuwe entree nodig vanuit interne logistiek aan zuidwestzijde • Toegangsweg naar nieuwe entree westzijde in te passen • Nieuwe locatie DV&O nabij PI: mag planning PI niet frustreren • PI: 800 parkeerplaatsen (bezoekers en werknemers), 300 fietsparkeerplaatsen en 25% mogelijke uitbreiding • DV&O: 126 parkeerplaatsen • Stikstofruimte nodig t.b.v. herstructuren entree en gebouwen op PI • Risico van één enkele toegangsweg bij BOT transporten niet langer verantwoord NMKV • Verdient een representatieve entree die recht doet aan deze plek • Goede routes bezoekers (touringcar, bus, fiets, auto) richting museum • 60 - 80 parkeerplaatsen (100.000 bezoekers) • Inpassen ontwerp spoorpad en wagons • Kunstwerk gracht met palen inpassen en zichtbaarheid verbeteren, verdwenen gracht zichtbaar maken op voorterrein • Aandacht voor samenhang tussen alle verschillende historische elementen aan de Lunettenlaan • Willen onderzoeken of een rechtstreekse wandelverbinding mogelijk is tussen barak 1B/Geniemuseum en de Fusilladeplaats Gemeente Vught • Wenst logistieke route via Gement voor BOT- en zwaar verkeer (zie afbeelding blz 13) • Ambieert zittingszaal: keuze ligt voor aan de Tweede Kamer • Is bereid het eigendom van een heringerichte Lunettenlaan onder voorwaarden over te nemen van defensie. Inrichting moet dan voldoen aan eisen gemeente.

• Als de gemeente de Lunettenlaan overneemt dient de inrichting te voldoen aan HIOR Natuur en Milieugroep Vught (geen stakeholder) • Alleen bomen kappen als het niet anders kan: bewijslast is nodig • Wil graag Helvoirts Broek bebossen als compensatie van dit plan Provincie Noord-Brabant De provincie voorziet onder andere in richtlijnen voor natuurcompensatie. Het doel is om dit zo minimaal mogelijk te moeten doen, echter zullen delen van het Natuurnetwerk Brabant worden aangetast.

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 29

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 30

6

Gebiedsvisie Terug naar een eenvoudige ruimtelijke structuur Belangrijkste ambitie van de gebiedsvisie: • Het gebied leesbaar maken en de rijkdom van het landschap en de geschiedenis zichtbaar maken • Heldere veilige organisatie, waarin alle verkeersdeelnemers een eigen plek krijgen Tijdens de Tweede Wereldoorlog en direct na die tijd had het gebied een heldere structuur met één weg door het bos, waaraan enkele entrees ontsloten waren. Op dit moment is de organisatie minder helder. Een aantal functies ligt niet aan de Lunettenlaan, maar wordt wel via de Lunettenlaan ontsloten. Er is een toename van functies en aantal gebruikers waar het profiel en de parkeerplaatsen niet op ingericht zijn. Hierdoor ontstaat een onveilige samenkomst van verschillende gebruikersgroepen (voetgangers, fietsers, logistiek verkeer, beveiligde transporten, bussen, etc). Ook laat het ruimtelijk beeld op plekken te wensen over. De weg door het bos is niet overal behouden gebleven, het bos is gedeeltelijk gekapt en elke functie probeert op zijn eigen manier de aandacht te trekken van bezoekers. In de toekomst wordt de ontsluiting via twee wegen georganiseerd. De twee routes liggen in het bos en hebben beiden een eindpunt met overzicht over de aanliggende bestemmingen. De gebruikersgroepen worden functioneel verdeeld over de twee routes: één functionele route en één recreatieve/bewoners route.

Formele oostwestverbindingen tussen beide routes voor zowel gemotoriseerd als langzaam verkeer ontbreken.

Vroeger heldere organisatie: 1 weg / Lunettenlaan ontsluit alle functies

Huidige Organisatie: hybride systeem

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 31

Visie: twee wegen met overzicht en duidelijk eindpunt

Legenda Bos als drager

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 32

6.1

Lagen Visie

6.1.1

Bos als basis / drager van het gebied

Het bos is beeldbepalend voor het gebied en werkt als een buffer tussen de functies. Bestaand bos en bomen worden zoveel mogelijk gespaard en zorgvuldig ingepast. Het meeste bos bestaat uit droog bos (met productie) met soorten als zomereik, ruwe berk, beuk, lariks en grove den. Hier is menselijk beheer, zoals kap, begrazingsbeheer en inbreng van strooiselverrijkende soorten, nodig om variatie en vestigingsmilieus voor verschillende soorten te bevorderen en gelaagdheid te houden. Ten noorden van OT de Kamp ligt tegen het kanaal een zone met vochtiger bos, met onder andere populier, es, esdoorn, beuk, haagbeuk, eik, iep en els. Waar mogelijk wordt het bos aangevuld en gediversifieerd met gebiedseigen soorten, zodat de kwaliteit van het bos hoog en robuust blijft en het in de toekomst het ruimtelijk beeld kan blijven bepalen. In de nieuwe ontwikkelingen wordt het bos aangevuld en versterkt: nieuwe functies worden omsloten door bosstructuren, waardoor ze als 'functie in een boskamer' gelezen kunnen worden. De twee wegen zijn uitgespaard in het bos. Wanneer men op de wegen een belangrijke functie of monument tegenkomt, wordt de onderbeplanting verwijderd (en wordt het bos eventueel uitgedunt) om het zicht op deze functies en/of monumenten te verbeteren. Bij nieuwe aanplant langs de routes dient aandacht geschonken worden aan de brandbaarheid van soorten om bosbranden te voorkomen.

Ten behoeve van het bestrijden van branden, dienen bluswatervoorzieningen als de bluswaterputten (zoals op de Vughterheide) direct langs de routes te worden toegevoegd.

Foto van Brederodekazerne: bosbeplanting is beeldbepalend

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 33

Legenda Bosmassa Gras, open zicht Functionele bebouwing Cultuurhistorische bebouwing Ontsluiting meerdere functies Ontsluiting enkele functie Tijdelijke weg Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 34

6.1.2

Twee boswegen ontsluiten alle functies

De nieuwe ontsluitingsstructuur bestaat uit twee wegen met een andere functie: Functionele weg Aan de westzijde ligt de functionele weg van het Pepereind tot het knooppunt waaraan de PI, het parkeergebouw en OT de Kamp ontsloten zijn. De weg heeft een recht en open karakter, waardoor eenvoudig overzicht kan worden gehouden (camera's), een brede rijbaan voor gemotoriseerd verkeer (60 km/uur) en een vrij liggende langzaam verkeerroute. Aan het eindpunt zijn alle benodigde praktische voorzieningen ten aanzien van parkeren (auto's, fietsen, vrachtverkeer) en de entrees voorzien. Als er ruimte wordt gezocht voor functies die horen bij de PI of OT de Kamp en/of beveiliging nodig hebben, is het logisch om deze ook aan de functionele weg te situeren. De PI wordt ontsloten door twee bruggen over de Broekleij: één voor voetgangers en één voor logistiek verkeer en/of vervoer van gedetineerden. De baileybrug tussen de Van Brederodekazerne en OT-de Kamp wordt vervangen door een nieuwe brug. De drie bruggen vormen in de toekomst een samenhangend ensemble doordat ze gelijksoortig worden vormgegeven. OT de kamp krijgt een portiersloge, met voldoende opstelplaatsen voor de piekmomenten. Aan het Pepereind ligt de nieuwe locatie voor DV&O. Deze wordt zorgvuldig ingepast in het kleinschalige landschap, langs het Pepereind. DV&O wordt ontsloten vanaf de nieuwe functionele weg.

Tussen de functionele weg en de Broekleij wordt een strook bos van 10 meter ingepast, zodat de Broekleij haar karakter van beschaduwde bosbeek behoudt. Relicten van Kamp Vught (pilaren, staanders hekwerk) blijven behouden, maar krijgen geen extra aandacht door borden of wegwijzers. Cultuurhistorische recreatieve weg De Lunettenlaan blijft de ontsluiting van de twee kazerneterreinen, woonoord Lunetten, NMKV en de (toekomstige) achterzijde van de PI. Doordat al het logistiek verkeer, bezoekers en medewerkers van de PI de Lunettenlaan niet meer gebruiken, ontstaat een verkeersluwe weg, waar langzaam verkeer een goede plek kan krijgen. De snelheid wordt 30 km/uur. Het karakter van de kaarsrechte weg uitgesneden in het bos wordt versterkt, door waar mogelijk langs de weg meer bos aan te planten of het bos van meer onderbeplanting te voorzien. Rond belangrijke entrees en monumenten opent het bos zich: bomen staan verder uit elkaar en onderbeplanting ontbreekt. Dit principe met dicht bos langs de route en doorzichten / lichtere plekken bij belangrijke punten, maakt de Lunettenlaan leesbaar voor de bezoeker. De weg eindigt op het voorterrein van NMKV. Het museum krijgt een volwaardige entree, waarin het gebouw en de gracht tot hun recht komen. Het parkeren verdwijnt en de muur van de PI wordt minder dominant in het beeld.

De Lunettenlaan zelf wordt ingericht als museale route waarin bezoekers de historische gelaagdheid van het gebied kunnen ervaren. Monumenten en relicten worden zichtbaar gemaakt en hun verhalen worden verteld door middel van open plekken, zichtlijnen, borden, ruimte om stil te staan, mogelijkheid om te luisteren, etc. De bijzondere route naar Fusilladeplaats vanaf de Loonsebaan is van een andere orde, maar blijft een weg door het bos, toegankelijk voor gemotoriseerd verkeer. Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 35

Legenda Waardevolle bebouwing/object Waardevol ensemble Hekken VMKV Hoofd routing Kamp Vught Ordeningslijnen Water Toe te voegen/te herstellen objecten ter versterking buitenmuseum en museale as Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 36

6.1.3

Schatten en relicten

De rijkdom aan relicten uit de verschillende tijdslagen worden zichtbaar gemaakt op de Lunettenlaan. Hier liggen de meeste relicten en past het bij het karakter van de weg, omdat de Lunettenlaan zelf onderdeel van Kamp Vught uitmaakte. Alle tijdslagen zijn waardevol. Naast de relicten uit de Tweede Wereldoorlog, wordt langs de Lunettenlaan ook aandacht geschonken aan het ontstaan van het woonoord Lunetten, het militaire verleden, militaire gebruik (kazernes, het geniemuseum en de huidige taak van Defensie) en de waterstaatkundige werken. Door duiding in de vorm van naam- en infoborden en het vertellen van de verhalen, worden de verschillende tijdslagen en relicten zichtbaar en beleefbaar. Er wordt ruimte gemaakt om te stoppen, te kijken en/of te luisteren. Voor alle verhalen uit verschillende tijdslagen wordt één soort signing voorzien, waardoor de eigen identiteit van de Lunettenlaan versterkt wordt. Naast de aanwezige relicten, moet worden onderzocht of herstel mogelijk is van verdwenen elementen. De gracht op het voorterrein van het NMKV kan worden verlengd tot de locatie van de zendmast aan de zuidzijde. Eventueel wordt de gracht niet als watervoerend element uitgevoerd, om geen water te onttrekken aan de omgeving. Voor het woonoord wordt de gracht niet teruggebracht omdat hier bomen voor gekapt zouden moeten worden en bestaande bomen zoveel mogelijk worden ingepast.

Het NMKV is bezig om op het voormalige spoortracé naar Kamp Vught een pad en twee wagons te voorzien. Vanuit Erfgoed (RVB) is aangegeven zorgvuldig om te gaan met het karakter van de Lunettenlaan als weg door het bos en de hoofdentree van het Voormalig Kamp Vught (nu entree Van Brederodekazerne) met het Wachthuis.

Achterzijde NMKV: herstellen van verdwenen elementen vertelt het verhaal van Voormalig Kamp vught

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 37

24

63

Legenda Losliggend fietspad Fietspad icm weg Voetpad (hoger schaalniveau) Voetpad (lager schaalniveau) Belangrijkste bestemmingen langzaam verkeer Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 38

60

6.1.4

Versterken recreatief netwerk

Het plangebied ligt verankerd in een bestaand recreatief netwerk van fiets- en wandelpaden. Op de Lunettenlaan krijgen fietsers en voetgangers een eigen plek en wordt de bezoeker van informatie voorzien (cultuurhistorisch, toeristisch, netwerk), waardoor dit een volwaardige verbinding kan zijn in het recreatieve netwerk. De langzaam verkeerroute evenwijdig aan de functionele weg is geen onderdeel van het recreatief fiets- en wandelnetwerk (knooppuntenroutes e.d.) en zal worden bewegwijzerd als doodlopende route voor bezoekers, die de PI of OT de Kamp bezoeken. Belangrijke doorgaande fietsroutes liggen aan de noordzijde van het Drongelens Kanaal en langs de Loonse Baan - Boslaan - Pepereind. De Lunettenlaan is een verbinding tussen beiden, via een brug over het Drongelens Kanaal. Doordat het meeste verkeer op de Lunettenlaan verdwijnt, de hele laan maximale snelheid van 30 km/uur krijgt en door fietsers en voetgangers een volwaardige plek in het profiel van de Lunettenlaan te geven, ontstaat hier een veiligere situatie voor zowel bewoners als bezoekers. Zonder dat de bedrijfsvoering van defensie wordt belemmerd; de Lunettenlaan blijft ook gewoon de toegangsweg voor personeel en bezoekers van de VBK en LNK. Voor het monument kamp Vught ligt het startpunt tot de route door het bos naar de Fusilladeplaats en wandelpaden over de Vughterheide.

Hier begint de informatievoorziening langs de Lunettenlaan vanaf de noordzijde. De wandelpaden rond de IJzeren man en over de Vughterheide worden aangesloten op de zuidzijde van het nieuwe wandelpad langs de Lunettenlaan. Hier begint de informatievoorziening vanaf de eerste bocht vanaf de Boslaan, bij het begin van de rechtstand van de Lunettenlaan. Vanuit Woonoord Lunetten is het op het moment mogelijk via de baileybrug de Broekleij over te steken. Deze langzaam verkeerroute mag blijven bestaan voor de bewoners van het woonoord, maar wordt niet bewegwijzerd voor recreatieve gebruikers. Hierdoor zal geen formele verbinding ontstaan voor tussen de Lunettenlaan de functionele weg.

Referentiebeeld versterken sfeer cultuurhistorische as

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 39

Legenda Weg auto Entree functie Tijdelijke weg Korte route LunettenkazerneOT de Kamp Parkeren Parkeren bussen Route OV OV-halte Opstelplaats Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 40

6.1.5

Mobiliteit

De routes zijn zodanig opgezet dat het grootste deel van de verkeersbewegingen over de functionele weg gaan en de Lunettenlaan ontlast wordt. Parkeren wordt zoveel mogelijk geclusterd en het oppervlakte aan verharding wordt daarnaast beperkt door het gebruik van open verharding / grasstenen. Parkeervelden worden landschappelijk ingepast, door ze van voldoende bomen, struikvormers en/of hagen te voorzien. Voor het bouwverkeer zijn nog verschillende opties mogelijk en wordt nader onderzocht. Functionele weg Aan het begin van de weg ligt de locatie van DV&O en aan het einde liggen de entrees van de PI en OT de Kamp. De weg wordt belast met verkeersbewegingen van medewerkers, logistiek transport en bezoekers van eerder genoemde functies en heeft geen aansluitingen met het omliggende wegennetwerk. Het is dus een doodlopende weg met een snelheid is maximaal 60 km/uur. Naast de weg bevindt zich een obstakelvrije zone van minimaal 3 meter. Keermogelijkheden voor BOT transporten worden gerealiseerd door deze obstakelvrije zone verhard (grasstenen) uit te voeren. Tegenover de PI wordt een parkeergebouw van twee lagen voorzien voor medewerkers. Dit scheelt de helft aan oppervlakte parkeren ten opzichte van maaiveld parkeren. De hoogte van het parkeergebouw is beperkt vanwege de beveiliging van de PI.

Bezoekers van de PI parkeren op het veld tegenover de entree, dit parkeerterrein wordt landschappelijk ingepast. Waar mogelijk worden op het voorterrein grasstenen toegepast om de oppervlakte verharding te beperken.Langzaam verkeer heeft een vrijliggende route aan de oostzijde van de rijbaan, die uitkomt bij de entree van de fietsenstalling voor bezoekers van de PI en het parkeergebouw met daarin de fietsenstalling voor medewerkers. Aan het einde van de functionele weg ligt de kruising voor zwaar Defensie-materieel vanuit de Van Brederodekazerne naar de ingang van OT de Kamp. Lunettenlaan De Lunettenlaan wordt gebruikt door: bewoners en bezoekers van woonoord Lunetten, bezoekers van NMKV (100.000 bezoekers/jaar, 80 parkeerplaatsen, 7 parkeerplaatsen bussen), medewerkers en materieel Defensie Van Brederode- en Lunettenkazerne, kruisend materieel Defensie van Lunettenkazerne naar OT de Kamp en vice versa, bezoekers Geniemuseum, recreatieve gebruikers Vughtse Heide De snelheid is maximaal 30km/uur. Fietsers rijden op eigen stroken op de rijbaan. Wandelaars krijgen een losliggend halfverhard voetpad aan één zijde van de weg. Het huidige parkeerterrein aan de oostzijde van de PI wordt omgevormd naar een landschappelijke parkeerplaats in het bos en een groen/open voorterrein aan de zijde van het NMKV. Hier liggen ook in eerste instantie twee (bestaande) entrees van de PI.

Op termijn blijft alleen de entree in het zuid oosten in gebruik, de huidige hoofdentree wordt gesloten zodat het voorterrein van het NMKV verder wordt vrijgespeeld van verkeersbewegingen van de PI. De routes vanuit deze uitgangen worden voorzien van verharding, maar ondergeschikt gemaakt aan de nieuwe landschappelijke inrichting. Langs de Lunettenlaan liggen enkele kort-parkeerplaatsen van open verharding voor bezoekers van de kazernes, die zich dienen te melden bij de portier. Het parkeergebouw, de tijdelijke parkeervoorziening ten noorden van de Lunettenkazerne, is bedoeld voor medewerkers van de PI. Nadat de entree van de PI naar de westzijde is verplaatst, wordt de parkeergarage ontmanteld en weer in gebruik genomen door de Lunettenkazerne. Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 41

Natuurwaarden: kleinschalige landschap tussen Cromvoirt en Broekleij

Natuurwaarden: open plek in bos aan westkant Broekleij

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 42

6.1.6

Biodiversiteit, Klimaatadaptatie

Het plangebied en haar omgeving heeft een grote natuurwaarde die in acht genomen moet worden bij nieuwe ontwikkelingen. Doordat de benodigde aanpassingen en functies een groot maatschappelijk belang dienen, veiligheid vergroten en kwaliteit opleveren, worden deze binnen het plangebied verplaatst en ingepast. Daarbij is zorgvuldig gekeken of de footprint beperkt kan worden en hoe ingrepen de bestaande kwaliteiten van het Natuur Netwerk zo min mogelijk aantasten. Belangrijke landschapsstructuren zoals de Broekleij zijn zorgvuldig ingepast. Daarnaast is gekeken hoe landschapsherstel kan plaatsvinden en de ecologie verbeterd kan worden op plekken waar functies verdwijnen, zoals op de huidige parkeerplaats van de PI langs de Lunettenlaan. Bestaande ecologische kwaliteiten worden daarnaast niet meer dan noodzakelijk aangetast, door een zorgvuldige manier van uitvoeren en bouwen. Bomen worden ingepast, door het wortelpakket te beschermen en niet onnodig te belasten tijdens en na de bouw. Natuur die verdwijnt wordt in de directe omgeving gecompenseerd door aanwezige landschapsstructuren op te dikken en robuuster te maken met gebiedseigen beplanting. Biodiversiteit In het projectgebied wordt zoveel mogelijk gewerkt met gebiedseigen beplanting, van waarde voor vogels en insecten. Bestaande bomen worden zoveel mogelijk ingepast.

Dit betekent dat de wortels niet belast of aangetast worden waar dit niet nodig is. De rijbaan van de Lunettenlaan blijft op de huidige plek gehandhaafd, langs wegen worden geen greppels aangelegd en waar mogelijk worden wandelpaden voorzien van (half)verharding met een dunne / lichte fundering. Dit betekent dat alle nieuwbouw en aanpassingen in de buitenruimte met grote zorgvuldigheid gebeurt, waardoor zoveel mogelijk groen behouden blijft, ondanks de ingrepen. Grote oppervlaktes verharding worden voorkomen en verharding wordt onderbroken door groen: alle nieuwe parkeerterreinen worden landschappelijk ingepast met bomen, struweel en/of hagen. Hierdoor loopt het landschap (kruidenrijk gras, struweel, boomkronen) zoveel mogelijk door tussen de nieuwe functies. Naast het toevoegen van nieuwe beplanting ter versterking van de (bos)ecologie, zal ook de noodzakelijke natuurcompensatie binnen of direct grenzend aan het gebied worden gerealiseerd. Het grootste deel van de omgeving valt onder het beheertype 'Droog bos met productie' en bestaat uit van oorsprong aangeplante bosopstanden, grotendeels gedomineerd door den, eik en beuk. De diversiteit is (nog) relatief laag. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de uniforme aanleg en beheer in het verleden, door de jonge leeftijd van de bossen en onvoldoende abiotische kwaliteit (door o.a. verzuring en vermesting).

In de nieuwe aanplant zorgen we naast gebiedseigen soorten, voor de inbreng van strooiselverrijkende en of bloeiende soorten (hazelaar, haagbeuk, linde, krent), die nodig zijn om dynamiek, variatie in vestigingsmilieus te bevorderen en bos van een hogere ecologische kwaliteit te realiseren. Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 43

Gebiedsvisie voormalig Kamp Vught e.o. | bladzijde 44

Langs de westzijde van de Broekleij wordt een oude boomstructuur ingepast tussen de nieuwe weg en de oever van de Broekleij. De oevers blijven groen, ook onder de bruggen. Bermen worden schraal afgewerkt en beheerd als kruidenrijk grasland met extensief maaibeheer. De nieuwe weg en functies als het parkeergebouw tasten het huidige Natuur Netwerk Brabant aan. Het bos dat verdwijnt door de nieuwe functies wordt op plekken gecompenseerd, die van meerwaarde zijn voor het functioneren van het plangebied en die ecologische verbindingen in het gebied versterken. Voorstel is om bos te compenseren aan de noordzijde van Het Drongelens Kanaal, waar de groenstructuur dunner is dan elders. Aan de westzijde van het landschap wordt de groenstructuur / ecologische verbinding tussen het Dongelens Kanaal en het Pepereind opgedikt, als vervanging van de aangestaste structuur tussen de PI en OT de Kamp. Klimaatadaptatie In de nieuwe plannen wordt zorgvuldig omgegaan met de veranderingen van het klimaat. Er wordt gekozen om binnen het plangebied de oppervlakte verharding en dakvlakken zoveel mogelijk te beperken, vanwege hittestress en waterberging. Verharding van parkeervakken, opstelplaatsen en bermen bestaan zoveel mogelijk uit open verharding. Parkeerplaatsen zijn voorzien van groen (bomen, hagen).