Document · PDF

Bijlage 2 - Voorlopig ontwerp stedenbouwkundig plan

Raadsvergadering 30 september 2021, gemeente VughtBij agendapunt: Vaststellen gebiedsvisie Kloostergoed Theresia12.599 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Kloostergoed

THERESIA

Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig plan presentatie participatie

Inleiding

Visie en concept

Regeneratief ontwerpen

Ruimtelijk voorstel

58 Facetten

INHOUD

COLOFON Juli 2021 Opdrachtgever: BPD - Regio Zuid 040 2358729 www.bpd.nl

Uitgevoerd door Workframe:

Met een bijdrage van:

Tom van Tuijn Stedenbouw

FAAM Architects

Van Helvoirt Groen

info@tomvantuijn.com Nachtegaallaan 13m 5613 CM Eindhoven www.tomvantuijn.com

040 296 33 96 info@faamarchitects.nl www.faamarchitects.nl

013 540 8200 bert@shft.nl www.vanhelvoirtgroenprojecten.nl

TOM VAN TUIJN STEDENBOUW embedded urbanism

Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden zonder uitdrukkelijke toestemming van de pms 2334U opdrachtgever pms 129Uen uitvoerende partijen en zonder naam- en bronvermelding. 80% black

Voor gebruikte bronnen is getracht de bron te vermelden en auteursrechten te respecteren. Mocht in dit document iets niet juist zijn 25M / 86Y vermeld, dan kunt u dat ons laten weten, zodat alsnog de juist bronvermelding kan worden opgenomen. De informatie in dit document is met uiterste zorgvuldigheid samengesteld. Aan de inhoud hiervan kunnen geen rechten worden ontleend. De opdrachtgever en adviseurs wijzen alle aansprakelijkheid door onvolledige of onjuiste gegevens in dit document van de hand.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

INLEIDING

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Kloostergoed Theresia is een plek waar je bij het betreden je direct bewust bent van de bijzondere eigenschappen van het landschap. De groenkwaliteit, de rust, de zorgzaamheid van gebruikers, de weloverwogen omgang met de natuur en het belang van persoonlijk en collectief welbevinden. Het is daarmee zowel een gelaagde plek met veel historie als een plek met waarde voor de toekomst en een bijdrage aan ‘het grotere goed’.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

wat in het gebied aanwezig is (geweest)

Op het kloostergoed is al een zekere gemeenschap aanwezig. Dit maakt duidelijk dat er een ‘lange ontwikkellijn is’, een historie die al veel ouder is dan onze aanwezigheid. Daarom vermijden we ‘hit and run’ ingrijpen en gaan we voor een ontwikkeling door de tijd heen. Door in gesprek te gaan komen we er achter hoe de gemeenschap functioneert en ontdekken we de werkelijke waarde van de plek. Een waardevol (sociaal) basiskapitaal.

bouw kunstenaarsatelier

bouw van landhuis, garage en bakhuis

Sloop landhuis bouw klooster

1900

Landgoed in bezit van fruithandelaar Van Hoeckel

1963

Voedsel

Natuurinclusief

Zorg, gezondheid en welbevinden

Gemeenschap(szin)

Bewustzijn van de plek

Nieuwe functies nemen hun intrek

1945

2008

Zusters JMJ kopen grond

Zusters verlaten landgoed

2018

Mogelijkheden woningbouw worden onderzocht

2050 Pauzelandschap

DEEL 1 INLEIDING

1922 1926

Eigenaarschap

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Basiskapitaal

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Het is een prachtig gelegen plek waarin kinderen zichzelf kunnen ontwikkelen tot kleine mensen met respect en gevoel voor natuur, landschap, dieren, water en de seizoenen.

en de plek

Theresia, Vught

1. Verleden: Het Landgoed

Eerst de plek en de mensen leren kennen en dan pas plannen maken.

Theresia, Vught

ers Jag

b os

a chl

4. Toekomst: De Herontwikkeling

De indeling van de tuin is zodanig dat er een ruime wisselteelt kan plaats vinden, alles omzoomd en afgewisseld met bloemen van verschillende soorten. Dit verhoogt de diversiteit aan planten en trekt verschillende insecten en vogels aan.

Het schildersatelier

Het bakhuis Het landhuis Boomgaard

Moestuin De garage

Luchtfoto van Landgoed de Molenhoeve omstreeks 1938 (bron: BHIC)

Ontwerp van het landhuis door Johannes van Kaathoven

Plantekening van landgoed de Molenhoeve, getekend door Frans van der Heyden (1926).

2. Verleden: Het Kloostergoed

De entree van het landgoed kwam eerst op de kruising van de Jagersboschlaan en de Vijverboschlaan uit, later is deze opgeschoven naar oosten

Groenten en bloemen worden kleinschalig geteeld, zonder gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Eigen bijen zorgen voor de bestuiving, kippen zetten onkruid en groenteresten om.

De Theresiahoeve

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De mensen

3. Heden: Pauzelandschap

Een locatie waar het lijkt alsof de tijd heeft stilgestaan. Tot 2008 hebben daar ruim 60 jaar nonnen gewoond en dat merk je aan de serene sfeer in het park.

De naam ‘landgoed de Molenhoeve’ is ontstaan door de molen die tot 1911 aan de Esscheweg stond.Veel stratennamen in de buurt verwezen naar deze molen (Moleneind, Molenrijnselaan, Molenakker, etc.)

5. Toekomst: Gebruiksfase

Er is behoefte aan ‘samenleven’, niet als commune maar meer omkijken naar elkaar en soms zaken samen regelen.

Topografische kaart waarop de lus als toegang naar het landhuis goed te zien is.

DEEL 1 INLEIDING

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

VISIE

EN GEBIEDSCONCEPT

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

010

Een verzorgende plek met een gemeenschap. Zo rijk, puur en elegant als een natuurlijk ecosysteem. Met een boeiende historie, met jong en oud, met regeneratieve natuur, stress-verlagend en het delen van een leefomgeving met maximale schoonheid. Daarmee wordt Theresiapark een plek die klaar is voor de toekomst.

011

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Kernwaarden De kwaliteiten van het kloostergoed Kloostergoed Theresia is een plek waar je bij het betreden direct bewust bent van de bijzondere eigenschappen van het landschap. De groenkwaliteiten, de rust, de zorgzaamheid van gebruikers, de weloverwogen omgang met de natuur en het belang van persoonlijk en collectief welbevinden. Eigenschappen die zeer welkom zijn in de huidige tijd. Het is daarmee zowel een gelaagde plek met veel historie als een plek met waarde voor de toekomst en een bijdrage aan ‘het grotere goed’. Het op eigentijdse manier continueren van deze eigenschappen in een nieuwe leefomgeving is daarom ons doel. Hiermee pakken we de verantwoordelijkheid om met de ontwikkeling van het Kloostergoed een antwoord te geven op tal van maatschappelijke opgaven: het verlies van biodiversiteit, de individualisering en toenemende eenzaamheid en de scheiding tussen de haves en have-nots. Vanuit de kernwaarden van het bestaande Kloostergoed en de aanwezige landschappelijke kwaliteiten zijn wij gekomen tot 4 verschillende type bouwstenen, die op een vanzelfsprekende manier zijn ingebed om het landschap ruimtelijk te ervaren. Klooster Centraal in het gebied ligt het Klooster, een combinatie van verschillende woonvormen en -segmenten in een ensemble van gebouwen.

Het landgoed vormt een ecosysteem waar de mens al meer dan 100 jaar aan sleutelt. Eigenlijk hebben we het landgoed maar tijdelijk in bruikleen. Laten we er dan ook goed voor zorgen. Op het kloostergoed wordt gestreeft naar een gezonde wisselwerking tussen mens en natuur. Het gebied heeft een gezonde water-, energie- en groenbalans, gebruikte materialen doen geen afbreuk aan het ecosysteem en het landschap wordt in een duurzaam en aantrekkelijk nalatenschap aan toekomstige generaties doorgegeven. De relatie met de natuur vindt ook een uitwerking in de ‘ervaring’ van de ruimte, de omgeving en het gebouw. Hoe beleef je het, wat zie je en hoe voel je je. Natuurlijke aspecten als zicht op groen, de ervaring van seizoenen, voldoende buitenruimte en het gebruik van natuurlijke materialen die de lokale ecologie weerspiegelen.

Het landgoed is een bevoorrechte plek. Al meer dan een eeuw enigzins verscholen. De geschiedenis en aanwezige ingrediënten gebruiken we bij het vormgeven van een bijzondere, gezonde, prettige en mooie woonomgeving. Een omgeving die de gedeelde identiteit kan vormen voor de bewoners. De schoonheid zorgt ook voor zorgzaamheid om het grotere goed te behouden en voor de bewustwording van het effect van eigen handelen op de leefomgeving.

Moestuin In de open kamer ten zuiden van het klooster wordt een verrassende configuratie van rijwoningen opgenomen. De randen van de kamer worden, geinspireerd op de vroegere productietuin van het klooster, volgens het concept van permacultuur beplant. De Poel en voorzieningen Op een aantal plekken binnen het plan landen bijzondere functies. In een open kamer bij de poel ontstaat een kleinschalig woonveld met ruime woningen. In zorg en kinderdagopvang

Een aandachtig verbonden gemeenschap Op dit moment is er in het gebied al sprake van een zekere gemeenschap. Mensen van allerlei ‘pluimage’ komen hier samen. Ouderen maken er een wandeling. Kinderen van de kinderopvang slapen buiten in tentjes. Vrijwilligers uit de buurt werken in de moestuin en anderen vinden er weer hun dagbesteding. De positieve energie die reeds aanwezig is nemen we als sociaal kapitaal in het ontwikkelingsproces. Een verbonden gemeenschap zorgt voor persoonlijke ontwikkeling, voor omkijken naar elkaar en sterke (ver)banden. Niet als verplichting, alles gaat uit van vrije wil en van doen wat iemand wil of kan.

Een rijke en verzorgende plek voor mens en natuur Het landgoed vormde ooit het besloten buitenverblijf van de Zusters JMJ. Zij kwamen hier voor rust, bezinning en ontspanning. Vandaag de dag gebruiken het kinderdagverblijf en de moestuin de plek voor dezelfde rust, beweging en ontmoeting. Theresiapark is met recht een verzorgende plek, zowel fysiek als mentaal. Hieruit putten we op eigentijdse wijze inspiratie om een gezonde omgeving te creëren die het welzijn en de gezondheid van mens en milieu beschermt en optimaliseert. Het is ook een plek waar de menselijke ervaring centraal staat. Unheimische ruimtes, brede wegen, grote parkeervlaktes of bijvoorbeeld afgesloten private kavels zonder dat je je buren hoeft te kennen komen dan ook niet voor.

DEEL 2 VISIE EN CONCEPT

Groeiend landschap met een gezonde wisselwerking tussen mens en natuur

Het vieren van de schoonheid van de plek

Bosrand Aan de parkachtige noordzijde zijn vrijstaande woningen ingeschoven in de Bosrand. Door deze strategische plaatsing ontstaat er een gevarieerde ruimtelijke beleving: enerzijds het lommerrijke karakter van het bos en anderzijds de weidsheid van het uitzicht over het park. Met de bouw van woningen wordt de natuurlijke opbouw van de boszoom verbeterd.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De vier

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Wandeling De eerste wandeling op het terrein maakt je bewust van de kwaliteiten. Vanuit die ervaring zijn we gaan ontwerpen. Kijkend en luisterend naar de plek. Om het bijzondere ‘eigen’ karakter te behouden, om fijnzinnig de bebouwing in te weven en op de juiste plekken te investeren in groen. Of door ergens juist ‘niets’ te doen.

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 01

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 04

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 05

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 15

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 17

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 07

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 19

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 08

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 20

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 21

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 10

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 23

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 11

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 24

stap 2 analyse en uitwerking

DEEL 2 VISIE EN CONCEPT

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 14

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 06

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 09

stap 1 bestaand

RUIMTELIJKE ERVARING THERESIAPARK 13

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De eerste

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Ruimtelijk

Concept bosrand bosrand

klooster

boom(groepen) bomenlaan

moestuin

poel

1 Landschappelijke dragers

3. Bouwstenen

veld 5. entree langzaam verkeer

3: informele paden

park

2: paden

1: De oprijlaan kamers

5. entree langzaam verkeer

moestuin

2 Ruimtes

4 Routing

DEEL 2 VISIE EN CONCEPT

4: extra exit

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

WONEN

NATUUR

VOEDSEL

De ervaring van de landgoedkwaliteit: geen enclave, wel besloten ervaring en introverte ligging. De dichte rand blijft behouden. Kortom: functioneel verbonden maar ruimtelijk besloten.

Het landgoed heeft een vorm van ‘onbekendheid’ zoals in de natuur: de belofte van verrassing door dieper in de omgeving te willen trekken. Dit draagt bij aan de natuurlijke beleving van de plek.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Het ontwerp versterkt het contact tussen mens en natuur door elementen van de natuur te verwerken in de gebouwde omgeving. Op allerlei schaalniveaus.

Een wandeling op het landgoed vormt een dynamische boeiende ruimtelijke ervaring: licht-donker, open-gesloten, ver-dichtbij, vrijbegrensd.

19 Duurzaamheidsconcept

Wonen, natuur en voedsel

Waardevolle en boeiende betekenissen uit het verleden zijn afleesbaar.Bijvoorbeeld de aanwezigheid van het kloostergebouw of de schuren en kassen van de moestuin.

Op het kloostergoed ervaar je natuurlijke systemen: de bewustwording van natuurlijke processen en seizoensgebondenheid. Auditieve, tastbare, geur of smaak stimuli verwijzing naar de natuur en levende processen.

Een natuurlijke balans tussen complexiteit en orde. Niet volledig door en-door georganiseerd maar ruimte voor toeval en eigenaarschap van de open ruimte.

Met de toevoeging van rood een verrijking van het landschap mogelijk maken op het gebied van natuurwaarde en ecologie.

Van groen naar rood. Positie, bebouwing, grootte van massa’s, bewuste leegte en oriëntatie komen voort uit de ruimtelijke ervaring van het landgoed.

De overgang van privé naar openbaar is zacht, en onderdeel van de architectuur of van de natuur en biedt privacy voor de bewoners.

Die koppeling herstellen vraagt wel om een andere manier van denken en doen. Daarvoor hebben we een traject nodig die onze ambities helpt realiseren. Het traject noemen we ‘regeneratief ontwerpen’.

DEEL 2 VISIE EN CONCEPT

Wonen, natuur en voedsel zijn in onze huidige maatschappij gescheiden domeinen. In de onstaansgeschiedenis van het Kloostergoed waren deze domeinen juist gekoppeld. We geloven dat het herstel en de versterking van deze koppeling veel meerwaarde levert voor deze plek; het zorgt voor een gezonde en prettige leefomgeving. Maar het zorgt ook voor een ultieme beleving van deze geliefde plek.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

CIRCULAIR BOUWEN

sloopplan

HUISVESTING DIEREN EGELS/VLEERMUIZEN/ INSECTEN/VOGELS

ROUTING DOORZETTEN IN EN OM WONING AANDACHT VOOR WATERHUISHOUDING MATERIALISERING HERNIEUWBAAR

BIODIVERSITEIT ERVAREN DOOR ZICHTBAARHEID

OPSLAG CO2 IN MATERIAAL

ZICHT OP GROEN GROEN INTENSIVEREN BIJ WONINGEN: VERGROTEN BIODIVERSITEIT

020

REGENERATIEF ONTWERPEN

We beogen een ontwikkeling waar natuur en landschap voor flora, fauna en mens in een duurzaam en aantrekkelijk nalatenschap aan toekomstige generaties wordt doorgegeven. Daarom zetten we in op regeneratieve natuur: het herstellen, opnieuw laten groeien van de natuur. Hiermee gaan we verder dan het enkel in stand houden van de natuur. Middels een zorgvuldige werkwijze zijn bestaande waarden en opgaven met betrekking tot ecologie in kaart gebracht om vervolgens op locatie de bebouwing nauwkeurig in te passen met respect voor deze waarden.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

AANPLANT OP KLOOSTERGOED VOOR BOUWMATERIAAL

021

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Hoe doen we dat op hoofdlijnen? We kijken eerst welke natuurwaarden het terein nu al heeft. Welke soorten komen er nu voor? Welke soorten passen bij de omgeving? Hoe is de beplanting opgebouwd? Is er sprake van verstorende factoren? Welke logische en eenvoudige verbindingen ontbreken er? De antwoorden op deze vragen vormen het uitgangspunt bij het ontwerp. We zetten hierbij niet enkel de beschermde soorten centraal maar proberen juist ook in te spelen op alle algemene soorten die de afgelopen decennia in de vergetelheid zijn geraakt.

Naar een gezond

ecosysteem Van EGO naar ECO De mens is zichzelf de afgelopen eeuwen steeds meer gaan zien als superieur boven al het andere leven op aarde. De afgelopen decennia is gelukkig steeds meer het inzicht ontstaan dat de mens niet bovenaan het ecosysteem staat maar er net als al het andere leven op aarde, een onderdeel van is. Ook in het traditionele natuurbeheer werd vaak één soort bovenaan de piramide geplaatst. Met veel beschermde soorten gaat het daardoor de afgelopen jaren beter.

wegvalt, door bijvoorbeeld een ziekte of plaag, vangen de andere verbindingen dit op. Dit maakt een ecosysteem krachtig en weerbaar.

De algemene en zeer algemene soorten zijn echter niet beschermd en daardoor de afgelopen decennia min of meer vergeten. Hoewel deze soorten nog steeds algemeen zijn is hun populatie gekelderd. Bij de inrichting van Kloostergoed Theresia willen we optimaal inspelen op de behoefte van deze algemene soorten. Kortom, van een piramidemodel naar een systeemmodel.

In een gezond ecosysteem zijn dynamiek en diversiteit de sleutelwoorden. Hoe meer dynamiek en diversiteit er is, hoe weerbaarder het ecosysteem.

Ecosystemen Alle planten en dieren zijn aan elkaar verbonden. Een gezond ecosysteem kent een hoge diversiteit en dynamiek en daardoor een heleboel verbindingen. Wanneer één verbinding

Doordat de mens steeds meer is gaan regiseren zijn veel ecosystemen enorm aangetast. Veel verbindingen zijn verdwenen. Dat wil zeggen dat als één verbinding wegvalt het ecosysteem niet langer weerbaar genoeg is om dat op te vangen. Hierdoor raakt de natuur haar balans kwijt. Een goed voorbeeld daarvan is de eikenprocessierups.

Bodem Het bodemtype in het plangebied bestaat overwegend uit leem- en voedselarme zandgronden. Dergelijke zandgronden kennen van oudsher een grote soortenrijkdom. Ander beheer op Kloostergoed Theresia leidt er al snel toe dat veel van de soorten die oorspronkelijk op dergelijke gronden voor kwamen weer verschijnen. Soortenrijkdom Zonnige plaatsen

Beschaduwde plaatsen

Hoogteverschillen

Dode bomen

Zoom

Mantel

Kern

Water

Oever

Kruidenrijk grasland

De bosranden zijn hiervan een voorbeeld. De bomenetage wordt gedomineerd door gewone esdoorn en Amerikaanse eik. De zaailingen hiervan nemen zoveel licht weg op de bodem, dat de ontwikkeling van inheemse soorten zoals zomereik stopt. Actief beheer Actief beheer van deze soorten zorgt ervoor dat inheemse soorten weer de ruimte krijgen. Een goed beheer is de sleutel tot succes. Door goed en anders te gaan beheren zijn grootschalige ingrepen vaak niet eens noodzakelijk. Geduld is de key. Om tot een goed beheer te komen is het belangrijk dat voor alle natuurdoeltypen in het plangebied een einddoel wordt opgesteld. Het onwikkelingsbeheer bestaat uit de stappen die nodig zijn om van de nulmeting tot het gewenste einddoel te komen. Wanneer het einddoel is bereikt gaat het ontwikkelingsbeheer over in instandhoudingsbeheer. In onze stedelijke omgeving is een milieu ontstaan waar onze inheemse planten en soorten niet altijd optimaal meer op in kunnen spelen. Op deze plekken is het soms goed om te kiezen voor exoten die beter op de barre omstandigheden van een stedelijk milieu in kunnen spelen.

Een natuurlijke esthetiek Onze ouders en grootouders hebben ons geleerd wat ‘netjes’ is als het gaat om de buitenruimte. Netjes is een zwart aangeharkte grond, schone boomspiegels, bomenlanen bestaande uit dezelfde soorten etc. Naar deze maatstaven hebben we onze buitenruimte de afgelopen jaren ingericht en beheerd. We zijn de natuur en het “gezond boerenverstand” daarbij uit het oog verloren. Een bekend antwoord op de vraag waarom we dingen in de buitenruimte nu op een bepaalde manier doen luidt dan ook vaak: “omdat dat netjes is”! In deze door onszelf gecreëerde ecosystemen is de balans weg en de diversiteit en dynamiek verdwenen met als gevolg dat de populaties van algemene soorten in aantallen zijn gekelderd en dat ziekten en plagen ons teisteren. Voor herstel moet het idee over “schoonheid” veranderen. We moeten weer in gaan richten en gaan beheren met ons gezond boerenverstand.

Huidige situa�e

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Theresia is een voormalig landgoed. Op landgoederen werden oorspronkelijk veel uitheemse planten toegepast. Veel van deze exoten verstoren verbindingen in het ecosysteem of maken deze zelfs onmogelijk.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Kloostergoed Theresia De gedachtegang van een een weerbaar en robuust ecosysteem creëren vormt het hoofdoel bij de herinrichting van Kloostergoed Theresia.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

ECO-concepten Permacultuur Permanente agricultuur. meewerken met de natuur. iets doen en goed kijken wat er gebeurt. Alles is op een of andere manier productief, of geeft opbrengst.

Voedselbossen Onderhoudsarme, plantaardige voedselproductie op basis van bosecosystemen. verschillende soorten vormen een veelvoud van lagen, zodat ze een habitat vormen gelijkend op een bos.

Een zorgvuldige

Werkwijze Het plaatsen van bebouwing in een gebied met natuurwaarde zal altijd zorgvuldig moeten geschieden. Vanuit de bestaande natuurwaarde zijn locaties gekozen voor de bebouwing. Met het plaatsen van de bebouwing wordt natuur regeneratief ontwikkeld en aangevuld. De locaties zijn vervolgens in het veld uitgezet. In samenwerking tussen disciplines (ecologie, ontwerp, ontwikkelaar) zijn de locaties verfijnd tot de defintieve afmetingen en plek.

1. Inventarisaties en rapporten

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Inspiratie uit 5

2. Eerste planopzet

Herstellende landbouw De bodemstructuur opbouwen, het water goed vasthouden, diverse soorten door elkaar en geen eenjarige varianten zodat de bodem niet te vaak opnieuw bewerkt hoeft te worden

25 3. Uitzetten piketpaaltjes

4. Prioriteren en afwegen

Masanobu Fkuoka Niet ploegen, bemesten of snoeien. Weglaten en bekijken wat je nog wel moet doen.

5. Tweede planopzet

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Silvopasture Integreren van bomen, forage en vee, op een wederzijds voordelige manier. toename van productiviteit door gelijktijdige productie.

Nieuwe situa�e

Huidige situa�e

Nieuwe situa�e

De bosrand

Wal met bosplantsoen is van cultuurhistorische kwaliteit en ecologische waarde

A. Inventarisatie

Het vertrekpunt van het regeneratief ontwerpproces zijn de onderzoeken met betrekking tot flora- en fauna. Een goed inzicht in de bestaande waarde en de staat van het groen helpt ons de juiste keuzes te maken. De belangrijkste items zijn op de plattegrond aan de rechterzijde.

Afwisseling tussen inheemse en uitheemse boomsoorten. Plaatselijk domineert gewone esdoorn en Amerikaanse eik

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

Huidige situa�e

Waardevolle bomen in de bosrand aanwezig

Omringende bossen zijn droog en hadden oorspronkelijk een productiedoel (N16.03)

Huidige situa�e

B. Ecologisch principe Nieuwe situa�e

Kern

Mantel

Kruiden

Inlandse vogelkers Gewoon struisgras Gewone braam Gewone hulst Gewone esdoorn Noorse esdoorn Venijnboom Wilde lijsterbes Fluweelboom Cotoneaster spec.

Natuurlijke erfafscheiding

Huisjes

Veelal bomen zonder Amerikaanse eik Zomereik noemenswaardige Klimop gebreken.Amerikaanse Risicobomen vogelkers met name Laurierkers in oostelijke Rododendron spec. Gewone hazelaar rand aanwezig

Zoom

Soortenrijkdom

Terrein met relatief jong bos. Gezien de rust wel waardevol voor dieren

Hoogteverschillen DynamiekBeschaduwde terugbrengen in de opbouw van de Harde, plotselinge overgangen vormen een Dode bomen plaatsen Zoom bosrand. De mantel en zoom ontbreken in de Mantel Kern barrière voor flora en fauna. Het doel is om weer huidige situatie nagenoeg. gelaagdheid en geleidelijkheid aan te bregen in de bosrand ten noorden van het klooster. De woningen worden een ingepast onderdeel van de mantel en zoom.

Zonnige plaatsen

Potentiele roofvogelnesten aangetroffen. Indien niet binnen 75m gewerkt wordt, is er geen vervolgonderzoek nodig

clu

en ra nd

nd gr as la en

Hoogteverschillen: Noordelijke bosrand hoger gelegen dan zuidelijk deel

id rd enr ex ijk te gr ns as ie la f b nd eh ee r

fa kru se e ge

ois ell aa g ve rb et er ch en e bo in t e m r en es to san ev te oe in ge he n em se

Sporkehout Wilde lijsterbes Nieuwe Nieuwe situa�e situa�e Eenstijllige meidoorn

gis

ec olo

Nieuwe situa�e

st ro

op in lic h h vr toe eem ter uc vo s e p ht eg e la dr e blo at ag n e se en vo ien n e de or de n zo soo vlin stu aan og rt de ik ra die en rs vor nd re vo en me en: n or bij rs kle en in e

h kr oge uid r en blo gr em as e ve n ld

se m gis ch e bo in m ter en es to san ev te oe in ge he n e

g er een fa g fsc e he bo id uw in d vo ge e or n zie in nin de g be en bo int op uw eg in lic h h in rere g n vr toe eem ter uc vo s e p ht eg e la dr e blo at ag n e se en vo ien n e de or de n zo soo vlin stu aan og rt de ik ra die en rs vor nd re vo en me en: n or bij rs kle en in e

Huidige Huidige situa�e situa�e

ec olo

gis

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Huidige situa�e

Nieuwe situa�e

Huidige Huidigesitua�e situa�e

Nieuwe Nieuwesitua�e situa�e

Gewone hulst Gewone hazelaar Vingerhoedskruid Boerenwormkruid Look-zonder-look Stinkende gouwe Dolle kervel Bitterzoet Dagkoekoeksbloem Brandnetel spec.

Pijpenstrootje Bochtige smele Dovenetel spec. Ruwe berk Brem

ONTWERP PROJECTOMSCHRIJVING

Ecologische inspiratiesessie Kloostergoed Theresia OPDRACHTGEVER

BPD Ontwikkeling BV PROJECTNUMMER

20202516

SCHAAL

FORMAAT

Frank van Irsel

ONTWERPER

Frank van Irsel

N.V.T.

DATUM

CONTACTPERSOON

VERSIE

STATUS

BLAD NO.

10-06-2020

001

CONCEPT

1 van 1

Combinatie van hoge zwarte enkeerdgronden en duinvaaggronden (leemarm, zwak, lemig, fijn zand)

Huidige Huidige situa�e situa�e

TEK. NO.

001

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

Huidige situa�e

ra nd

nd la gr as

nd gr as la

da k

nd sc ha

d ie

bo sg

ra a

ie eb bo sg

Nieuwe Nieuwe situa�e situa�e

br a bu am ite str ch nr ue e an el bo in d m ter en es s to an ev te oe in op ge he n em in lic h h se vr toe eem ter uc vo s e p ht eg e la dr e blo at ag n e se en vo ien n e de or de n zo soo vlin stu aan og rt de ik ra die en rs vor nd re vo en me en: n or bij rs kle en in e

Huidige Huidige situa�e situa�e

m p bo s o m fv en rij in sta ve an ld de

Kruidenrijk grasland

Oever

Waardevolle bomen aanwezig aan de bomenlaan

Water

Donkere plekken afgewisseld met lichtere plaatsen, en hoogteverschillen

AUTEURSRECHT VOORBEHOUDEN

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De bosrand C. Ruimtelijke principe

43,92 meter open

36,11 meter clumbs

4,8m Jagerboschlaan

1,5m voetpad

43,92 meter open

36,11 meter clumbs

4,8m Jagerboschlaan

1,5m voetpad

DOORSNEDE 1. Bosrand DOORSNEDE 1. Bosrand HUIDIGE SITUATIE HUIDIGE SITUATIE Totaal van bosrand is tussen de 1 en 1,5 maal de boomhoogte (20-40 meter)

Natuurlijke erfafscheidingen, niet gebouwd

Eigendomsgrens kavel tpv greppel

Bestaand profiel

Daklandschap op woningen

Groen intensiveren bij woningen (gevel, dak) en aandacht voor waterhuishouding

Rich in species!

Struweel: sheltered gevoel + kruidenlaag op plekken met licht

Struweel: sheltered gevoel & afsluiting van omgeving

kavellengte: +- 40m (greppel tot bosweg)

KRUIDEN 11,5 meter open KRUIDEN

Mogelijkheid speelelementen

8 meter clumb | 8 meter clumb |

ZOOM

11,32 meter tuin | MANTEL

ZOOM

11,32 meter tuin | MANTEL

Ruigtekruiden. kan een hoogte bereiken van 1,5 meter

Greppel met ecologische functie. automatisch andere vegetatie

Zoom met middelhoog struweel (de basis tot 3 meter), geven privacy maar ook zicht op veld

DOORSNEDE 1. Bosrand DOORSNEDE 1. Bosrand ONTWERP VOORSTEL ONTWERP VOORSTEL

kavellengte: +- 40m (greppel tot bosweg) 15 meter 14,39 meter woning voorzijde KERN

3 meter bosweg

12 meter

4,8m Jagerboschlaan

1,5m voetpad

15 meter woning

3 meter bosweg

12 meter

4,8m Jagerboschlaan

1,5m voetpad

KERN

14,39 meter voorzijde

Concept profiel Struik- of hakhout zone. De mantel kan een hoogte bereiken van 10 meter

Uitgangspunt: minimale verharding (bijvoorbeeld 3 meter + 1 meter halfverhard aan bijde zijdes?) Type bepalen adhv effect op wortels

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

11,5 meter open

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

DOORSNEDE 1. Bosrand HUIDIGE DeSITUATIE bosrand D. Soorten

kavellengte: +- 40m (greppel tot bosweg)

11,5 meter

open Kruiden

KRUIDEN

8 meter clumb |

ZOOM

11,32 meter tuin | MANTEL

Doel Een soorten-, bloem- en kleurrijke vegetatie die ondersteuning biedt in de biodiversiteit, als leef- en foerageergebied, in het bijzonder ten behoeve van de insectenpopulatie en die met minimale inspanningen en beheerkosten duurzaam in stand te houden is. Eén en ander met als doel weer te komen tot een robuust, veerkrachtig en weerbaar ecosysteem dat inspeelt op de lokale omstandigheden en minder gevoelig is voor ziektes en plagen.

15 meter woning

KERN

14,39 meter voorzijde

Doel Geleidelijke en natuurlijke overgang van open gebied naar boskern. Een zo compleet en weerbaar mogelijk leefgebied creëren voor zoveel mogelijk (voornamelijk algemene) planten en dieren. De te realiseren woningen vormen een logisch en geleidelijk onderdeel van de mantel- en zoomvegetatie.

DOORSNEDE 1. Bosrand ONTWERP VOORSTEL Wat hebben we nu? Vegetatie die oorspronkelijk werd beheerd als gazon. De droogte van de afgelopen twee jaar in combinatie met een extensiever maaibeheer heeft reeds geleid tot een toename in kruiden en een afname in grassen. Bestaande soorten - Enkele solitaire, voornamelijk exotische boomsoorten - Geen solitaire struiken in de kruidenvegetatie - Gewoon struisgras, schapenzuring, gewone hoornbloem, kluwenhoornbloem, speerdistel, kleine ooievaarsbek, zachte ooievaarsbek, duizendblad, gewone brunel, gewoon biggenkruid, gestreepte witbol, Engels raaigras, veldbeemdgras, straatgras, gewoon varkensgras, paardenbloem en kruipende boterbloem Gewenste soorten - Hier en daar een solitaire boom, enkel bestaande bomen handhaven. geen nieuwe bomen aanplanten - Hier en daar solitaire, inheemse, bloeiende struiken zoals meidoorn of sleedoorn - Duizendblad, gele morgenster, gewone brunel, gewone margriet, gewone rolklaver, gewone veldbies, gewoon biggenkruid, gewoon reukgras, glad walstro, grasklokje, hazenpootje, jakobskruiskruid, knoopkruid, middelste teunisbloem, muizenoor, peen, reigersbek, reukeloze kamille, rode klaver, schapenzuring, scherpe boterbloem, sintjanskruid, smalle weegbree, stalkaars en veldzuring

Wat hebben we nu? Bestaand bos met een harde overgang naar gras-/kruidenvegetatie. De mantel/zoom ontbreekt op de meeste plekken.

Bestaande soorten - Noorse esdoorn - Gewone esdoorn - Zomereik - Amerikaanse eik - Fluweelboom Gewenste soorten - Nagenoeg geen boomvormers, sporadisch mag een (dode) boom blijven staan

- Amerikaanse vogelkers - Laurierkerks - Krent - Gewone braam

- Ontbreekt nagenoeg, op enkele plekken ruigtesoorten zoals kropaar, zeven-blad en brandnetel

- Lijsterbes (30%) - Vuilboompje (30%) - Ruwe braam, hondsroos, meidoorn, gele kornoelje, sleedoorn (op lichte plaatsen, 35%) - Gewone hazelaar en inlandse vogelkers (tegen bosrand, 5%)

Ruigtekruiden in de zoom zoals: - Vingerhoedskruid - Look-zonder-look - Stinkende gouwe - Bosandoorn - Grote brandnetel - Fluitenkruid - Dag- en avondkoekoeksbloem

3 meter bosweg

Bos

12 meter

4,8m Jagerboschlaan

1,5m voetpad

Doel Gesloten bos met de nadruk op inheemse, streekeigen soorten (diversiteit en dynamiek). Wat hebben we nu? Gevarieerd bos dat wordt gedomineerd door exoten, met name esdoorn en Amerikaanse eik. Inheemse soorten zoals zomereik en ruwe berk kunnen de exoten nauwelijks beconcurreren waardoor deze verdwijnen. Zaailingen van esdoorn, Amerikaanse eik en Amerikaanse vogelkers nemen veel licht weg van de bodem waardoor inheemse soorten zich niet kunnen vermeerderen. Ook de wintergroene laurierkers ontmeemt jaarrond veel licht. In de praktijk is zichtbaar dat onder laurierkers zich nagenoeg geen andere soorten vestigen. Bestaande soorten - Zomereik - Amerikaanse eik - Noorse esdoorn - Gewone esdoorn - Gewone beuk - Douglasspar - Grove den Gewenste soorten - Zomereik (60%) - Ruwe berk (30%) - Gewone beuk (10%) - Overige, enkele exoten en naaldbomen (10%)

- Laurierkers - Gewone hulst - Taxus - Gele kornoelje - Amerikaanse vogelkers - Lijsterbes

- Ontbreekt nagenoeg, op open plekken klimop

- Gewone hulst - Taxus - Lijsterbes - Vuilboompje

- Daar waar voldoende licht op de bodem valt: (eerste jaren) lookzonder-look, stinkende gouwe, bosandoorn en dagkoekoeksbloem, (daarna) gewone salomonszegel, dalkruid, Lelietje-vandalen, speenkruid, witte klaverzuring en bosanemoon. - Elders: klimop en ruigtesoorten zoals pijpenstrootje en bochtige smele

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Bosrand

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

DOORSNEDE 1. Bosrand HUIDIGE DeSITUATIE bosrand E. Beheer

kavellengte: +- 40m (greppel tot bosweg)

11,5 meter open KRUIDEN

8 meter clumb |

ZOOM

DOORSNEDE 1. Bosrand ONTWERP VOORSTEL

15 meter woning

Kruiden

Zoom

Verschralen van de uitgangssituatie. Hoe voedselarmer het systeem, hoe meer soorten.

Op deze plekken eens in de 2 tot 5 jaar gaan maaien (gefaseeerd) en afvoeren buiten het groeiseizoen. Houtige gewassen in de zoom verwijderen.

Vanaf heden het maaibeheer aanpassen naar één keer per jaar maaien en afvoeren, in november wanneer de gemiddelde dagtemperatuur minder dan 10 graden Celsius bedraagt. Om sneller tot het gewenste einddoel te komen is het mogelijk om het gebied in te zaaien met gebiedseigen, inheemse, autochtone soorten.

KERN

14,39 meter voorzijde

3 meter bosweg

12 meter

4,8m Jagerboschlaan

1,5m voetpad

33 Mantel Dunnen van de huidige bosrand ten behoeve van de woningen. Weghalen van Amerikaanse vogelkers, Noorse en gewone esdoorn, laurierkers, klimop en fluweelboom. Inheemse soorten in de mantel zoveel mogelijk sparen. Er gaat een rand van circa vijf meter van het bestaande bos weg (ongeveer tot aan de eerste solitaire bomen). Daarna de mantel aanplanten in eerder genoemde soortendichtheid. Diepte mantel circa 15 meter. Mantel vormt de natuurlijke afscheiding tussen de woningen. Breedte van de mantel tussen de woningen is een compromis. Uitgangspunt is om tenminste een breedte van 12 tot 15 meter te hanteren (drie uitgegroeide struiken naast elkaar).

Kern Toekomstbomen aanwijzen: dit zijn bomen die onderdeel uitmaken van het eindbeeld. Elke vijf jaar hier en daar wat exoten weghalen. De geplande weg zo leggen dat overwegend exoten verdwijnen. Dunningsronde elke vijf jaar herhalen. De geplande weg zoveel mogelijk over de bestaande padenstructuur aanleggen. In de struikenetage alle ongewenste soorten in één werkronde weghalen. Eén keer in de drie jaar herhalen.

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

11,32 meter tuin | MANTEL

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

A. Inventarisatie

Veelal bomen aanwezig zonder noemenswaardige gebreken, enkele attentiebomen

B. Ecologisch principe Hoge bomen in laag gras

Doel is een soorten-, bloem- en kleurrijke vegetatie die ondersteuning biedt in de biodiversiteit, als leef- en foerageergebied (in het bijzonder ten behoeve van de insectenpopulatie) en die met minimale inspanningen en beheerkosten duurzaam in stand te houden is. Eén en ander met als doel weer te komen tot een robuust, veerkrachtig en weerbaar ecosysteem dat inspeelt op de lokale omstandigheden en minder gevoelig is voor ziektes en plagen.

uidige situa�e

In de parkzone worden wadi’s aangelegd die bij piekbuien als waterretentiegebied dienen. De wadi’s en geulen dienen daarnaast als perceelsscheiding.

+35

Clumbs en solitaire bomen geven zichtlijnen door het veld, en een afwisseling van open en gesloten

Huidige situa�e

Nieuwe situa�e

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

Combinatie van hoge zwarte enkeerdgronden en duinvaaggronden (leemarm, zwak, lemig, fijn zand)

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

uwe situa�e

Grasland in centraal deel is in huidige vorm minder van belang voor de flora en fauna in het gebied. De grote bomen bieden wel leefgebied aan insecten, vogels en er is een paarverblijf van de ruige dwergvleermuis aanwezig

Waardevolle solitaire bomen en boomgroepen (clumbs) blijven grotendeels behouden. In de boomgroepen wordt de ontwikkeling vrij gelaten en worden geen grote Nieuwe ingrepen gedaan, situa�e anders dan het beheersen van enkele exoten.

Rondom de bebouwing ter hoogte van het voormalige klooster wordt de gebruiksintensiteit hoger. De beplanting is hier gecultiveerder. Er is ruimte om exoten toe te passen mits deze voorzien in nectar. Rondom de bebouwing maakt de kruidenvegetatie in een langzame overgang ruimte voor gazon waar functionaliteit boven biodiversiteit gaat. Het doel is om sociale activiteiten naar de ruimte rondom het klooster te trekken zodat de ecologische waardevolle plekken verder vanaf het klooster af, worden ontzien.

Parkzone ligt in zijn geheel hoger dan het zuidelijke deel van Theresia: met een kleine uitzondering ten westen van het klooster

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De parkzone

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

C. Ruimtelijk principe

20 meter clumbs

37,61 m open

10,82 m clumb

20 meter clumbs

DOORSNEDE 2. Park en klooster HUIDIGE SITUATIEClumbs staan vrij van de Gelaagde opbouw van struweel

randen

± 35 meter clumbs

DOORSNEDE 2. Park en klooster ONTWERP VOORSTEL ± 35 meter clumbs

1,5 m

4m weg

15,51 m gras

7,44 m pleintje

14,57m kloosterblok

21,07 m kloostertuin (bso)

2m bomenlaan

15,51 m gras

7,44 m pleintje

14,57m kloosterblok

21,07 m kloostertuin (bso)

2m bomenlaan

Bestaand profiel

DOORSNEDE 2. Park en klooster HUIDIGE SITUATIE

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De parkzone

37,61 m open

10,82 m clumb

1,5 m

4m weg

Lange zichtlijnen door parkzone

Zicht vanaf woningen op open gebieden

27 m open

10,56 m voorzijde

9m woning

5m tuin

2m 1,5m

1,5m

16m woning

13,39 m

2m bomenlaan

27 m open

10,56 m voorzijde

9m woning

5m tuin

2m 1,5m

1,5m

16m woning

13,39 m

2m bomenlaan

Concept profiel

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Gecultiveerde beplanting (nectarachtigen)

Integreren van voorzieningen voor dieren (vogels, vleermuis, egels etc.) in aangrenzende bebouwing (klooster)

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DOORSNEDE 2. Park en klooster Grasland: naar de rand zijn Ter plaatse maaien de bloemen en grassen ten behoeve van ONTWERP VOORSTEL hoger paden/speelveld

Zicht op groene randen

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

DOORSNEDE 2. Park en klooster Kruiden ONTWERP VOORSTEL Doel Een soorten-, bloem- en kleurrijke vegetatie die ondersteuning biedt in de biodiversiteit, als leef- en foerageergebied, in het bijzonder ten behoeve van de insectenpopulatie en die met minimale inspanningen en beheerkosten duurzaam in stand te houden is. Eén en ander met als doel weer te komen tot een robuust, veerkrachtig en weerbaar ecosysteem dat inspeelt op de lokale omstandigheden en minder gevoelig is voor ziektes en plagen. Wat hebben we nu? Vegetatie die oorspronkelijk werd beheerd als gazon. De droogte van de afgelopen twee jaar in combinatie met een extensiever maaibeheer heeft reeds geleid tot een toename in kruiden en een afname in grassen. Bestaande soorten - Enkele solitaire, voornamelijk exotische boomsoorten - Geen solitaire struiken in de kruidenvegetatie - Gewoon struisgras, schapenzuring, gewone hoornbloem, kluwenhoornbloem, speerdistel, kleine ooievaarsbek, zachte ooievaarsbek, duizendblad, gewone brunel, gewoon biggenkruid, gestreepte witbol, Engels raaigras, veldbeemdgras, straatgras, gewoon varkensgras, paardenbloem en kruipende boterbloem

1,5 m

4m weg

15,51 m gras

7,44 m pleintje

14,57m kloosterblok

21,07 m kloostertuin (bso)

2m bomenlaan

Gewenste soorten - Hier en daar een solitaire boom. Enkel bestaande bomen handhaven. Geen nieuwe bomen aanplanten - Hier en daar solitaire, inheemse, bloeiende struiken zoals meidoorn of sleedoorn - Duizendblad, gele morgenster, gewone brunel, gewone margriet, gewone rolklaver, gewone veldbies, gewoon biggenkruid, gewoon reukgras, glad walstro, grasklokje, hazenpootje, jakobskruiskruid, knoopkruid, middelste teunisbloem, muizenoor, peen, reigersbek, reukeloze kamille, rode klaver, schapenzuring, scherpe boterbloem, sintjanskruid, smalle weegbree, stalkaars en veldzuring

27 m open

10,56 m voorzijde

9m woning

5m tuin

2m 1,5m

1,5m

16m woning

13,39 m

2m bomenlaan

Boomgroepen of clumbs

Grassen

Doel Clumbs of boomgroepen waarin de ontwikkeling vrij wordt gelaten en geen grote ingrepen worden gedaan, anders dan het beheersen van enkele exoten. Ruimte laten voor successie.

Doel Op specifieke plekken gazon waar functionaliteit gaat boven biodiversiteit. Het doel is om de sociale activiteiten naar de ruimte rondom het huidige klooster te trekken, zodat de ecologisch waardevolle plekken, die op grotere afstand van het klooster liggen worden ontzien. Denk aan het uitmaaien van een intensief te gebruiken speel- of sportveld.

Wat hebben we nu? Gevarieerde boomgroepen die veelal bestaan uit Amerikaanse eik en zomereik. In de kruidenetage vormen zaailingen van Amerikaanse eik en esdoorn concurrentie voor inheemse soorten. Doordat de zaailingen heel groeikrachtig zijn en veel licht wegnemen op de bodem krijgen inheemse soorten niet langer de kans zich te vermeerderen. Deze zullen daardoor op termijn grotendeels uit de vegetatie verdwijnen.

Bestaande soorten - Voornamelijk Amerikaanse eik en zomereik, in mindere mate Noorse esdoorn, gewone esdoorn, ruwe berk, Douglas spar en grove den - Hoofdzakelijk Chinees klokje, krent, gewone esdoorn en Noorse esdoorn - De struikenetage ontbreekt nagenoeg. Op enkele open plekken ontwikkelt zich klimop

Gewenste soorten - Zomereik (30%), ruwe berk (30%) gewone beuk en naaldbomen (10%) en exoten (30%) - Gewone hulst, lijsterbes, taxus, vuilboompje en bestaande exoten zoals: Chinees klokje, rododendron, laurier en krent - Daar waar voldoende licht op de bodem valt: gewone salomonszegel, dalkruid, Lelietje-van-dalen, speenkruid, witte klaverzuring en bosanemoon - Elders: klimop en ruigtesoorten zoals pijpenstrootje en bochtige smele

Wat hebben we nu? Vegetatie die oorspronkelijk werd beheerd als gazon. De droogte van de afgelopen twee jaar in combinatie met een extensiever maaibeheer heeft geleid tot een toename in kruiden en een afname in grassen.

Bestaande soorten - Zie ‘kruiden’ - Zie ‘kruiden’ - Gewoon struisgras, schapenzuring, gewone hoornbloem, kluwenhoornbloem, speerdistel, kleine ooievaarsbek, zachte ooievaarsbek, duizendblad, gewone brunel, gewoon biggenkruid, gestreepte witbol, Engels raaigras, veldbeemdgras, straatgras, gewoon varkensgras, paardenbloem en kruipende boterbloem Gewenste soorten - Hier en daar een solitaire boom. Enkel bestaande bomen handhaven. Geen nieuwe bomen aanplanten - Hier en daar solitaire, inheemse, bloeiende struiken zoals meidoorn of sleedoorn - Veldbeemdgras, zwenkgras, schapengras en Engels raaigras, gemengd met concept ‘nectar onder het maaimes’ bestaande uit soorten zoals madeliefje, pinksterbloem, klein streepzaad, gewone reigersbek, gewoon biggenkruid, vertakte leeuwentand, gewone rolklaver en kleine klaver

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

10,82 m clumb

DOORSNEDE 2. Park en klooster HUIDIGE SITUATIE D. Soorten

± 35 meter clumbs

37,61 m open

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De parkzone 20 meter clumbs

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

20 meter clumbs

E. Beheer

37,61 m open

27 m open

DOORSNEDE 2. Park en klooster ONTWERP VOORSTEL

4m weg

15,51 m gras

7,44 m pleintje

14,57m kloosterblok

10,56 m voorzijde

9m woning

5m tuin

2m 1,5m

1,5m

Kruiden

Clumbs en randen

Gras/gazon

Verschralen van de uitgangssituatie. Hoe voedselarmer het systeem, hoe meer soorten.

Kern van de clumbs zoveel mogelijk ongeroerd laten. De esdoorns in de mantel weghalen. Boomvorming in de mantel tegengaan.

Bestaande gazon doorzaaien met soorten die droogte en maaien verdragen en diep wortelen. Daarna maaien en afvoeren. Frequentie afhankelijk van de groeisnelheid.

21,07 m kloostertuin (bso)

2m bomenlaan

Een strook van twee meter rondom de clumbs eens in de 2 tot 5 jaar gaan maaien (gefaseeerd) en afvoeren buiten het groeiseizoen. Houtige gewassen in de zoom verwijderen.

16m woning

13,39 m

2m bomenlaan

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

1,5 m

DOORSNEDE 2. Park en klooster HUIDIGE SITUATIE

± 35 meter clumbs

10,82 m clumb

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De parkzone

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De moestuin A. Inventarisatie

Het vertrekpunt van het regeneratief ontwerpproces zijn de onderzoeken met betrekking tot flora- en fauna. Een goed inzicht Nieuwe Nieuwesitua�e situa�e in de bestaande waarde en de staat van het groen helpt ons de juiste keuzes te maken. De belangrijkste items zijn op de plattegrond aan de rechterzijde. B. Ecologisch principe In de voormalige moestuin wordt de bouwintensiteit het hoogst. De woningen, bijgebouwen en moestuinen gaan visueel één geheel vormen, dat past in de omgeving.

Een stedelijke omgeving brengt een ander milieu met zich mee. Om optimaal op dit milieu in te spelen worden in dit deel van het plangebied ook exoten toegepast, die beter passen bij de ontstane omstandigheden. De nadruk ligt op zogenaamde ‘voedselbossen’. Onderhoudsarme, plantaardige voedselproductie op basis van bosecosystemen. Nabootsen van traditioneel boshabitat (kern, mantel, zoom, zie tabel) met voedselproducerende soorten. Permacultuur wordt hier een belangrijk thema. Zo blijft de referentie naar de voormalige moestuin behouden. Het toepassen van permacultuur dient daarnaast een belangrijk educatief doeleinde voor toekomstige bewoners. Door pluk- en eetbaar groen toe te passen leren kinderen al op jonge leeftijd over de natuur. Het plaatsen van bijenstallen zorgt voor een verse leverantie van honing in het zomerseizoen.

Eetbare/medicinale kruiden, zoals die vroeger ook in kloostertuinen werden toegepast

Struiken met eetbare vruchten

In het gebied worden voorzieningen (schuil-, rust- en nestgelegenheden) voor vogels, vleermuizen en egels geïntegreerd. Ieder type begroeiing heeft zijn eigen microklimaat. Dit microklimaat bepaalt in grote mate welke planten er in kunnen kiemen en welke organismen er in voorkomen. Zo leidt bijvoorbeeld het plaatsen van een prullenbak al tot een microklimaat met een zonnige en warme kant en een microklimaat met een schaduwrijke en vochtige kant. In dit deel van het plangebied worden deze microklimaten zorgvuldig toegepast. Om de bewustwording te vergroten kunnen informatieborden worden geplaatst.

Hoge zwarte enkeerdgronden (leemarm en zwak lemig, fijn zand) Huidige moestuin heeft cultuurhistorische kwaliteit

Bomen met eetbare vruchten

Kassencomplex staat centraal

Bestaand bos

Veelal bomen aanwezig zonder noemenswaardige gebreken, enkele attentiebomen

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

ONTWERP Orthogonaal ingedeeld, gecultiveerde gronden

PROJECTOMSCHRIJVING PROJECTOMSCHRIJVING

Ecologische Ecologische inspiratiesessie inspiratiesessie Kloostergoed Kloostergoed Theresia Theresia OPDRACHTGEVER OPDRACHTGEVER

BPD BPD Ontwikkeling Ontwikkeling BV BV PROJECTNUMMER PROJECTNUMMER

20202516 20202516 Huidige Huidigesitua�e situa�e

Nieuwe Nieuwesitua�e situa�e

ONTWERPER ONTWERPER

CONTACTPERSOON CONTACTPERSOON

SCHAAL SCHAAL

FORMAAT FORMAAT

Frank Frankvan vanIrsel Irsel

N.V.T. N.V.T.

A0 A0

TEK. TEK.NO. NO.

DATUM DATUM

VERSIE VERSIE

STATUS STATUS

BLAD BLADNO. NO.

10-06-2020 10-06-2020

001 001

CONCEPT CONCEPT

11van van11

001 001

AUTEURSRECHT AUTEURSRECHTVOORBEHOUDEN VOORBEHOUDEN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

Moestuin is laag gelegen binnen het gebied van Theresia

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De moestuin C. Ruimtelijk principe

1,76m 2 m bospad

60 meter moestuinen

30 meter veld

25 meter zaailingen

30 meter veld

25 meter zaailingen

Bestaand profiel

DOORSNEDE 4. Moestuin HUIDIGE SITUATIE 1,76m 2 m bospad

DOORSNEDE 4. Moestuin HUIDIGE SITUATIE

Bomenlaan en cluster van bomen

1,76m 2 m bospad

24,16 meter moestuinen

1,5 m

DOORSNEDE 4. Moestuin ONTWERP VOORSTEL 1,76m 2 m bospad

24,16 meter moestuinen

1,5 m

DOORSNEDE 4. Moestuin geinspireerd op ONTWERPBeplanting VOORSTEL principes permacultuur

Binnenerf

Open veld & bosrand

Nader te onderzoeken: woningen en erfafscheiding

12,6 m woning

6m tuin

14 m moestuinen

22,80 m woningen

1,5 m

12,6 m woning

6m tuin

14 m moestuinen

22,80 m woningen

1,5 m

35 m

KRUIDEN

ZOOM

MANTEL

KERN

MANTEL

KERN

35 m

KRUIDEN

Concept profiel Microculturen op specifieke plekken, zoals windstille ruimtes of warme muren.

Woningen, bijgebouwen en (moes)tuinen vormen 1 geheel

Beplanting geinspireerd op principes permacultuur

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

60 meter moestuinen

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

D. Soorten

Bos- en boomgroepen Doel: Bos- of boomgroepen waarin de ontwikkeling vrij wordt gelaten en geen grote ingrepen worden gedaan, anders dan het beheersen van enkele 2m exoten.1,76m Bij nieuwe aanplant nadruk op zogenaamde ‘voedselbossen’. 60 meter bospad moestuinen Nabootsen van een traditioneel boshabitat (kern, mantel, zoom) met voedselproducerende soorten. Het toepassen van exoten is hier toegestaan. Wat hebben we nu? Gevarieerd bos dat wordt gedomineerd door exoten, met name esdoorn en Amerikaanse eik. Inheemse soorten zoals zomereik, en ruwe berk kunnen de exoten nauwelijks beconcurreren waardoor deze verdwijnen. Zaailingen van esdoorn, Amerikaanse eik en Amerikaanse vogelkers nemen veel licht weg van de bodem waardoor inheemse soorten zich niet kunnen vermeerderen.

DOORSNEDE 4. Moestuin HUIDIGE SITUATIE

Bestaande soorten - Zomereik, Amerikaanse eik, Noorse esdoorn, gewone esdoorn, gewone beuk, douglasspar, fijnspar en grove den. Enkele walnoten, 30 meter lindes en tamme kastanjes.

Gewenste soorten - Zomereik (30 %), ruwe berk (30 %), gewone beuk en naaldbomen (10 %) en exoten (30 %). Bestaande vruchtdragende bomen zoals de 25 meter walnoot mogelijk te behouden.

- Laurierkers, gewone hulst, taxus, gele kornoelje, Amerikaanse vogelkers en lijsterbes.

- Gewone hulst, lijsterbes, taxus, vuilboompje, plaatselijk exoten zoals krent, Chinees klokje, Rododendron en laurier.

- Ontbreekt nagenoeg. Op open plekken klimop.

- Daar waar voldoende licht op de bodem valt: gewone salomonszegel, dalkruid, Lelietje-van-dalen, speenkruid, bosanemoon en witte klaverzuring. - Elders: klimop en ruigtesoorten zoals pijpenstrootje en bochtige smele.

veld

zaailingen

47 1,76m 2 m bospad

24,16 meter moestuinen

1,5 m

12,6 m woning

DOORSNEDE 4. Moestuin Bomenlaan ONTWERP VOORSTEL

Doel Indelen van de ruimte. Het vormen van een visuele scheiding tussen noord en zuid. Centrale ontmoetingsplek in het plangebied. Daarnaast dient de bomenlaan de weggeleiding te bevorderen en de natuurwaarden te versterken. Wat hebben we nu? Bomenlaan, uitsluitend bestaande uit Amerikaanse eik. Een deel van de eiken verkeert in een beginnende aftakelingsfase. Dit uit zich onder andere in zwamaantastingen, een transparante bovenhelft van de kroon en de ontwikkeling van dood hout. Desondanks heeft het grootste deel van de bomen bij ongewijzigde groeiomstandigheden een levensverwachting van meer dan 15 jaar. Bestaande soorten - Amerikaanse eik - Enkele solitaire struiken, voornamelijk laurierkers - Voornamelijk schaduwverdragende grassen Gewenste soorten - Vooralsnog bestaande bomen behouden, op termijn combinatie van zomerlinde, winterlinde en de bastaard - Hollandse linde - Enkele solitaire struiken, zolang het laaneffect daardoor niet wordt verstoord

6m tuin

14 m moestuinen

22,80 m woningen

1,5 m KRUIDEN

35 m |

ZOOM

MANTEL

KERN

Ruimte voor stadslandbouw/permacultuur

Openbare ruimte tussen woningen

Doel De lokale voedselproductie op kleine schaal koppelen aan maatschappelijke doeleinden zoals ontspanning, sociale cohesie en educatie.

Doel Bewustwording onder bewoners creëren voor natuur en de toepassing van groen.

Wat hebben we nu? Een traditionele moestuin, hoofdzakelijk bestaande uit éénjarige gewassen. De moestuin maakt onderdeel uit van diverse maatschappelijke projecten en vormt een belangrijke plek van samenkomst binnen het projectgebied.

Bestaande soorten n.v.t.

Gewenste soorten Intiatieven voornamelijk bij de bewoners laten. Zo weinig mogelijk sturen. Keuzelijsten aanbieden met soorten die toegepast kunnen worden. Onderstaand een voorbeeld van gewenste soorten: - Vruchtdragende boomsoorten zoals: walnoot, tamme kastanje, appel (cultivars geschikt voor zandgrond zoals Malus domestica ‘Engelsche Winter Goud Pearmain’), zwarte moerbei - Vruchtdragende struiken zoals gewone braam, zwarte bes, aalbes, bottelroos, appelbes, hondsroos, kruisbes etc - Pastinaak, peen, wilde cichorei, duizendblad, gewone smeerwortel, grote brandnetel, look-zonder-look, muskuskaasjeskruid, vijfdelig kaasjeskruid, paardenbloem, bijvoet, sint-janskruid, echte valeriaan, teunisbloem, veldzuring, wilde tijm, aardbei etc

Gewenste soorten - Vruchtdragende boomsoorten zoals: walnoot, tamme kastanje, appel (cultivars geschikt voor zandgrond zoals Malus domestica ‘Engelsche Winter Goud Pearmain’), zwarte moerbei - Vruchtdragende struiken zoals gewone braam, zwarte bes, aalbes, bottelroos, appelbes, hondsroos, kruisbes - Pastinaak, peen, wilde cichorei, duizendblad, gewone smeerwortel, grote brandnetel, look-zonder-look, muskuskaasjeskruid, vijfdelig kaasjeskruid, paardenbloem, bijvoet, sint-janskruid, echte valeriaan, teunisbloem, veldzuring, wilde tijm, aardbei etc.

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De moestuin

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

60 meter moestuinen

30 meter veld

25 meter zaailingen

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De moestuin

1,76m 2 m bospad

E. Beheer DOORSNEDE 4. Moestuin HUIDIGE SITUATIE

1,76m 2 m bospad

24,16 meter moestuinen

1,5 m

12,6 m woning

6m tuin

14 m moestuinen

22,80 m woningen

1,5 m KRUIDEN

35 m |

ZOOM

MANTEL

KERN

DOORSNEDE 4. Moestuin ONTWERP VOORSTEL 48

Bomenlaan

Ruimte voor stadslandbouw

Gezien beginnende aftakeling jaarlijks visueel controleren op gebreken. Onderhoudssnoei afstemmen op controle.

Verspreid over het plangebied solitiare, vruchtdragende bomen en struiken en aanplanten. Toepassing van veldjes met eetbare kruiden zoals die vroeger ook in kloostertuinen werden toegepast. Aansturen op zoveel mogelijk meerjarige soorten om te voorkomen dat de bodem jaarlijks bewerkt moet worden. Ruimte laten voor eigen intitiatief van bewoners en goede afspraken maken over het beheer.

Laanverjonging toepassen wanneer 1/5e van de laan is uitgevallen. Tot die tijd geen exemplaren inboeten.

Exoten in uitzonderlijke gevallen beheersen. Dat wil zeggen: hier en daar exoten weg te halen om inheemse soorten te bevoordelen. Het gaat dan met name om Amerikaanse vogelkers, Amerikaanse eik en esdoorn. Enkele Amerikaanse eiken ringen en gecontroleerd af laten sterven. Meer ruimte creëren voor dood hout. Dat wil zeggen: bomen die dood zijn op vier meter afzagen wanneer deze een risico vormen voor de omgeving. Takafval verwerken in het bos. In de bosrand op enkele plekken groepen exoten weghalen en vervangen voor vruchtdragende soorten. Eens in de vijf jaar een dunningsronde uitvoeren in de bomenetage. Eens in de 2 à 3 jaar een dunningsronde in de struikenetage.

Het beheer is afhankelijk van de hoeveelheid initiatieven en de hoeveelheid vrijwilligers die in de stadslandbouw actief willen zijn.

Zoveel mogelijk kiezen voor open verhardingstypen zoals grasbetontegels. Met name bij parkeerplaatsen. Zo blijft de verticale zuurstofdiffussie en neerslaginfiltratie zoveel mogelijk gehandhaafd. Daarnaast biedt grasbeton kiemgelegenheid voor kruiden.

Bewoners bewustmaken van de microklimaten. Volledig gebasseerd op spontane ontwikkeling. “Onkruiden” zoveel mogelijk laten staan. Het moet voor de bewoners duidelijk met welk doel beheerd wordt in het plangebied.

Openbare ruimte tussen woningen Bestaande ‘clumbs’ met bomen worden zoveel mogelijk behouden en duurzaam ingepast om de wijk meteen ‘body’ en een groen aanzien te geven. Verspreid over het plangebied worden vruchtdragende solitaire bomen en struiken aangeplant. De bomen dienen te worden opgenomen in het regulier snoei- en controlebeleid van de gemeente wanneer het gebied openbare ruimte wordt. Indien dat niet het geval is wordt geadviseerd dezelfde snoeien controlefrequentie te hanteren als de gemeente.

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWEPREN

DEEL 3 REGENERATIEF ONTWERPEN

Bos en boomgroepen

Onderhoud van bosplantsoen, klimplanten en stadslandbouw afstemmen op de hoeveelheid vrijwilligers die in het gebied actief is. Beheerfrequentie is daarvan eveneens afhankelijk.

Kloostergoed Theresia Vught Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan

De poel A. Inventarisatie

Nieuwesitua�e situa�e Nieuwe

B. Ecologisch principe Voortplantingslocatie en leefgebied voor amfibieën en insecten met ongeveer 50 % open water. De ruigte rondom de poel dient te bestaan uit hoge kruiden, braam en in beperkte mate uit solitaire bomen of struiken.

Zoom Zoom

Mantel Mantel

Kern Kern

In de huidige situatie liggen twee poelen verscholen in het bos. Rondom de poelen staan veel exoten, waaronder een aantal wintergroene soorten, die jaarrond veel licht op de poel wegnemen. De vele bomen en struiken rondom de poelen zorgen ervoor dat beide poelen vol bladafval liggen. De poel in het oosten van het plangebied betreft een kunstmatige vijver. Het is niet het doel deze

te behouden. De poel in zuidwest hoek van het terrein wordt vergroot. Realiseren van verschillende oeverzones (zon/ schaduw, natuurlijke begroeiing; riet, houtige opslag, kruiden / lage grazige oever, waarvan sommige delen niet betreden kunnen worden door ruigere vegetatie. Dit zorgt voor een leefgebied voor meer verschillende diersoorten (libelle, amfibie). Flauwe, zonbeschenen noordoever en meer beschaduwde begroeide oever. nden: ecologisch interessante inheemse bomen toevoegen + inheemse bloeiende struikvormers

Hoge zwarte enkeerdgronden (leemarm, zwak, lemig, fijn zand) Kunstmatige vijver met doek Afwijkende norm wateroverlast

Gebied rond de poel is het laagst gelegen deel van Theresia

Omringende weilanden: droge dooradering, vochtig

uidenrijkgrasland grasland uidenrijk

Alle aanwezige bomen zijn zonder noemenswaardige gebreken

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Vught&id=ea93c385-e393-4d97-9965-702a935245d5