Bijlage 1 - Plan Water en Riolering (PWR) 2022-2026
Tekst van het document
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026 2022-2026 Op weg naar een waterrobuust en klimaatbestendig Vught Op weg naar een waterrobuust en klimaatbestendig Vught 28 FEBRUARI 2022
28 FEBRUARI 2022
Figuur 1. Esscheweg
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
Contactpersoon ERWIN SLINGERLAND Adviseur en Projectleider Stedelijk Water en Klimaatadaptatie
T 06 31 55 43 78 M 06 31 55 43 78 E erwin.slingerland@arcadis.com
Arcadis Nederland B.V. Postbus 1018 5200 BA 's-Hertogenbosch Nederland
Auteurs • • • •
Erwin Slingerland Tetje Henstra Michel Moens Kevin Gortmaker
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
2 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
INHOUDSOPGAVE 1
2
3
4
5
6
INLEIDING
7
1.1
Een nieuw plan, passend bij de tijd
7
1.2
Opsplitsing gemeente Haaren
7
1.3
Doelstelling en geldigheidsduur
8
1.4
Raakvlakken
8
1.5
Leeswijzer
10
KADERS
11
2.1
Taken en bevoegdheden
11
2.2
Samenwerking
13
2.3
Uitdagingen en ontwikkelingen
13
BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE
16
3.1
Stedelijk watersysteem
16
3.2
Terugblik afgelopen planperiode
19
3.3
Aandachtspunten voor de komende planperiode
22
VISIE EN STRATEGIE
23
4.1
Visie
23
4.2
Doelen
24
4.3
Speerpunten
25
UITVOERINGSAGENDA
32
5.1
Gezamenlijk programma
32
5.2
Gemeentelijk uitvoeringsprogramma
32
MIDDELEN
35
6.1
Personele middelen
35
6.2
Financiële middelen
35
BIJLAGEN BIJLAGE A – BEGRIPPEN EN DEFINITIES
42
BIJLAGE B – WETTELIJK KADER
49
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
3 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
BIJLAGE C – BASISOPGAVE
56
BIJLAGE D – TERUGBLIK AFGELOPEN PLANPERIODE
73
BIJLAGE E - OVERZICHT LOZINGSPUNTEN
80
BIJLAGE F – KOSTENVERDELING ONDERHOUD ASFALT
82
BIJLAGE G - KAARTMATERIAAL STRESSTEST WATEROVERLAST
84
BIJLAGE H – ONDERBOUWING FINANCIËN
91
COLOFON
101
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
4 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
SAMENVATTING “Het is 2050 en Vught is klimaatneutraal, waar het in 2035 al klimaatadaptief was; de uitstoot van CO 2 en fijnstof is teruggedrongen, de luchtkwaliteit en waterkwaliteit zijn verbeterd. We zetten vergroende pleinen, parken en plantsoenen in voor (tijdelijke) wateropvang en verkleinen zo ook de kans op hittestress. Verharding maken we daar waar mogelijk, zoals bij parkeerplaatsen en goten langs de weg, waterdoorlatend. Het watersysteem is multifunctioneel en gericht op tijdelijke berging. Met de aanleg van blauwe aders verminderen we de kans op wateroverlast als gevolg van extreme neerslag. De combinatie van ondergrondse en bovengrondse voorzieningen zorgt voor berging en infiltratie van overtollig hemelwater. Dit is zomaar een stukje uit de visie zoals omschreven in dit Programma Water en Riolering. Een plan waarin we niet alleen dromen over een klimaatbestendige en aantrekkelijke gemeente, maar ook de koers uitzetten om dit daadwerkelijk te realiseren. Het beschrijft de uitdagingen die voor ons liggen, wat we op korte en lange termijn willen realiseren, wat we gaan doen en hoe we dit zo duurzaam mogelijk financieren vanuit de rioolheffing. Om een stap te zetten in de komende planperiode met betrekking tot de realisatie van bovenstaande visie hebben we drie speerpunten geformuleerd: 1. Werken aan een robuust en klimaatbestendig systeem continueren. 2.
Continueren integraal werken. 3. Samenwerken met inwoners en ondernemers. Speerpunt 1 Bij het woord riool zijn we nog vaak geneigd te denken aan een buis onder de grond. Maar in toenemende mate spelen bovengrondse voorzieningen een rol. De uitvoering van Rijksinfraprojecten N65 en PHS Meteren – Boxtel , het bewustzijn vergroten door afkoppelen te stimuleren en het vervangen van het gemengde stelsel in Helvoirt door een gescheiden stelsel. Allemaal voorbeelden van voorzieningen die ervoor zorgen dat we droge voeten hebben en houden. Niet alleen bij normale buien, maar ook bij extreme buien. Daarnaast anticiperen we op perioden van langdurige droogte door het water in deze voorzieningen zo lang als mogelijk vast te houden. We stoppen het water niet weg maar benutten de openbare ruimte, om tijdelijk grote hoeveelheden regenwater op te vangen en gedoseerd af te voeren naar de omgeving. Bij nieuwe ontwikkelingen en herontwikkelingen wordt het uitgangspunt hierin dat het plangebied klimaatadaptief gemaakt wordt, voorzien in een klimaatrobuust watersysteem. De gemeente Vught heeft een waterafvoerverordening opgesteld waarmee de gemeente een instrument heeft om de bebouwde omgeving waterrobuust in te richten. Speerpunt 2 De afgelopen planperioden hebben we de samenwerking opgezocht binnen de waterketen en het watersysteem.
Dit heeft geleid tot afstemming van maatregelen, uniformering en leren van elkaars kennis en kunde. Met de toenemende aandacht voor klimaatadaptatie neemt de interactie tussen onder- en bovengrond verder toe. Hierdoor krijgen we in toenemende mate te maken met partijen die in de openbare ruimte actief zijn. Dit vraagt om een omgevingsgerichte werkwijze, waarbij we bij elke bovengrondse ingreep een belangenafweging maken waarin water een rol van betekenis speelt. Speerpunt 3 Een groot deel van het verharde oppervlak ligt op particulier terrein en is de grond privaat eigendom. Samen met inwoners en ondernemers kunnen wij onze leefomgeving verbeteren door bijvoorbeeld hemelwater op eigen terrein te bergen, daken te vergroenen, tegels uit de tuin te halen en meer water in de wijk vast te houden. De komst van de Omgevingswet stimuleert en faciliteert dit proces van samenwerking. Daarnaast is ons streven om bij ieder project een participatietraject te doorlopen. “Wat betekent dit voor de portemonnee?” zult u zich afvragen. Voor het uitvoeren van de zorgplichten riolering (stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater) mogen we als gemeente volgens de Gemeentewet een heffing opleggen.
Uit deze rioolheffing betalen we alle noodzakelijke maatregelen die te maken hebben met het op orde brengen en houden van een goed functionerend (afval)watersysteem inclusief de bovengrondse voorzieningen die daar een bijdrage aan leveren. In het uitvoeringsprogramma zijn budgetten opgenomen voor onder andere planvorming, onderzoek, rioolvervanging en -verbetering en cyclisch onderhoud. Daarnaast worden de komende planperiode uitvoeringsmaatregelen getroffen om de wateroverlast te verminderen bij de Helvoirtsestraat en is er een Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
5 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
jaarlijks budget voor klimaatmaatregelen gereserveerd. Daarnaast zijn budgetten gereserveerd om invulling te kunnen geven aan de speerpunten. Zo gaat de gemeente onder andere de komende planperiode aan de slag met een Systeemoverzicht Stedelijk Water, de Omgevingswet en droogtebestrijding. Op basis van de geactualiseerde investeringsuitgaven en exploitatiekosten hebben we de hoogte van de rioolheffing bepaald. Onderstaande tabel geeft de rioolheffing weer voor de komende planperiode, afgezet tegen de heffing in het jaar 2021. Daarbij is onderscheid gemaakt in de rioolheffing per eenheid op het prijspeil van 2021 en de nominale rioolheffing per eenheid (inclusief inflatie). Tabel 1: Verwacht heffingsverloop gemeente Vught periode 2022 t/m 2026. Vermelde bedragen zijn op prijspeil 2021 en laatste kolom geeft nominale rioolheffing per eenheid weer .
Jaar
Benodigde inkomsten rioolheffing (prijspeil 2021)
Aantal (equivalente) heffingseenheden
Rioolheffing per eenheid (prijspeil 2021)
Rioolheffing per eenheid (nominaal)
2021
€ 4.311.848
18.952
€ 227,52
€ 227,52
2022
€ 4.274.511
19.074
€ 224,11
€ 227,52
2023
€ 4.237.325
19.196
€ 220,75
€ 227,52
2024
€ 4.215.730
19.389
€ 217,43
€ 227,52
2025
€ 4.193.829
19.582
€ 214,17
€ 227,32
2026
€ 4.171.426
19.774
€ 210,96
€ 227,52
2027
€ 4.182.396
19.826
€ 210,96
€ 230,67
2028
€ 4.193.366
19.878
€ 210,96
€ 234,13
2029
€ 4.204.336
19.930
€ 210,96
€ 237,65
2030
€ 4.215.306
19.982
€ 210,96
€ 241,21
2031
€ 4.226.276
20.034
€ 210,96
€ 244,83
Het overzicht in Tabel 1 drukt Figuur 2 in getallen uit samen met de rioolheffing voor de komende planperiode en een doorkijk naar de lange termijn. In de komende planperiode blijft de rioolheffing nominaal gelijk. Om het saldo in de voorziening op peil te houden, is een verhoging van het tarief op lange termijn noodzakelijk.
Figuur 2: Benodigd heffingsverloop gemeente Vught 2021-2081 (prijspeil 2021)
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
6 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
1
INLEIDING
Maar weinig mensen beseffen hoe belangrijk riolering is. Weet u bijvoorbeeld dat riolering en de drinkwatervoorziening sinds de 19e eeuw voor de volksgezondheid meer hebben betekend dan de hele medische wetenschap daarna? Pas als het mis dreigt te gaan en er bijvoorbeeld stank‐ of wateroverlast optreedt, krijgt riolering aandacht. Verder gaat de inzameling en het transport van afvalwater vaak ongemerkt aan de inwoners voorbij. Toch worden dagelijks veel inspanningen verricht om deze kostbare infrastructuur goed te beheren.
1.1
Een nieuw plan, passend bij de tijd
Onderliggend Programma Water en Riolering (hierna te noemen: PWR) laat zien dat we als gemeente Vught terug- en vooruitkijken en verder bouwen aan een robuust en flexibel watersysteem. Daarnaast is de naderde Omgevingswet en de samenvoeging van Helvoirt bij Vught een directe aanleiding voor dit PWR (zie 1.2 en 1.5). Het beschrijft het beleid – en de verwachte gevolgen daarvan – voor: .
Het PWR is een goed planinstrument om mee te kunnen bewegen met de trends en ontwikkelingen binnen dit vakgebied. Zo is er bijvoorbeeld sprake van meer extreme neerslag door klimaatverandering, een veranderende verhouding tussen overheid en bewoners en verandering in wetgeving. Om mee te kunnen bewegen met de ontwikkelingen om ons heen is het wenselijk om het Programma Water en Riolering periodiek te actualiseren. Afvalwater, hemelwater en grondwater • Afvalwater is water dat voor de gebruiker niet meer bruikbaar is en waar deze gebruiker dan ook van af wil. Uiteraard valt verontreinigd water hier normaal gesproken onder. • Regen is, net als sneeuw en hagel, een vorm van neerslag alias hemelwater. • Grondwater is al het water dat zich in de ondergrond, in bodems en gesteenten bevindt.
1.2
Opsplitsing gemeente Haaren
Sinds 1 januari 2021 is de gemeente Haaren opgesplitst en is Helvoirt bij de gemeente Vught toegevoegd. Dit biedt kansen en uitdagingen waarin samenwerking bijdraagt aan een goede invulling van deze kansen en uitdagingen. Specifieke aandachtspunten zijn onder andere het relatief grote aantal kilometers gemengd vrijvervalriool en de beperkte personele capaciteit. Komende planperiode starten we met de aanleg van een blauwe ader in de Helvoirtstestraat en maken we extra budget vrij voor het aantrekken van personeel.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
7 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
Figuur 3. Helvoirt is bij gemeente Vught gekomen na de herindeling van gemeente Haaren
1.3
Doelstelling en geldigheidsduur
Het PWR is een beleidsplan dat op hoofdlijnen de invulling van de gemeentelijke watertaken weergeeft. Door middel van het PWR leggen we vast wat we willen bereiken en wat de rolverdeling is tussen overheid en bewoners/ondernemers ten aanzien van afval-, hemel-, en grondwater. De wettelijke en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit PWR zijn beschreven in hoofdstuk 2. Het PWR vervult vier hoofdfuncties: 1. Kader gemeentelijke zorgplichten overzicht beleidskeuzes en ambities ten aanzien van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater en bijdragen aan de zorgplichten oppervlaktewater en drinkwater.
2. Interne afstemming met andere vakdisciplines binnen de gemeentelijke organisatie en met onze waterpartners.
3. Externe afstemming met bewoners en ondernemers.
4. Continuïteit en voortgangsbewaking vanwege de relatief lange levensduur van stedelijke watervoorzieningen en kapitaalintensieve investeringen is een lange termijn aanpak essentieel (begroting, investeringen en evaluatie).
De Wet milieubeheer schrijft voor een PWR geen geldigheidsduur voor, hierin wordt de gemeente vrijgelaten. Daarentegen dient de gemeente wel verantwoordelijk af te leggen hoe deze is omgegaan met de rioolheffingsopbrengsten. Om aan te sluiten op het voorgaande PWR is gekozen om aan te sluiten bij het coalitieakkoord voor een geldigheidsduur van vijf jaar: 2022 tot en met 2026. De riolering ligt echter veel langer dan deze planperiode onder de grond. Om deze reden is dit PWR opgesteld met een doorkijk over de gehele gebruiksduur van de riolering. De rioolheffing en de lange termijn doelstellingen zijn (mede) gebaseerd op deze doorkijk, om zo te komen tot een doelmatige invulling van de gemeentelijke zorgplichten, tegen zo laag mogelijke lasten.
1.4
Raakvlakken
Het PWR is een planinstrument dat meerdere raakvlakken heeft met andere plannen en beleidsvelden. Er zijn een aantal dominante ontwikkelingen die raakvlakken kennen met de traditionele gemeentelijke watertaken. Ten eerste is dit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie waarin de overheden hebben afgesproken om in 2020 klimaatbestendig en waterrobuust te handelen om hiermee in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. Gemeente Vught gaat hierin een stap verder door 2035 als stip op de horizon te zetten. Hierdoor ontstaan nog Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
8 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
meer dan voorheen raakvlakken met andere beleidsvelden die bijdragen aan de ruimtelijke inrichting: groen, wegen en nieuwbouwplannen. Ten tweede is dit de Omgevingswet die wordt ingevoerd in 2022 en de vorming van een integrale omgevingsvisie verplicht stelt. Recent is de inwerkingtreding van de Omgevingswet verplaatst naar juli 2022. De jaartallen van wanneer waterschappen en gemeenten gereed moeten zijn staan nu nog op respectievelijk 2023 en 2029, maar omdat deze op het moment van schrijven worden heroverwogen zijn deze aan verandering onderhevig. De gemeente Vught is begonnen met het opstellen van een omgevingsvisie. Dit programma zal bijdragen aan de invulling van de Omgevingswet op het gebied van riolering en stedelijk water (zie ook 2.3). Toelichting op de Omgevingswet Na het van kracht worden van de omgevingswet is het PWR niet langer een wettelijk verplichte planvorm, maar moeten elementen hiervan opgaan in respectievelijk de omgevingsvisie, -plan en -programma. Hoewel de wettelijke verplichting tot het opstellen van een rioleringsplan komt te vervallen houden we rekening met een nieuw op te stellen rioleringsprogramma als opvolger van dit PWR. Het is immers een effectief planinstrument om de rioleringszorg te borgen en activiteiten af te stemmen.
Het PWR past in een logische lijn van de verplichte nationale en regionale waterprogramma’s naar een lokaal programma voor stedelijk water en riolering. Door andere beleidsvelden en plannen te betrekken bij het planproces van dit PWR zijn de raakvlakken gewaarborgd. In het Omgevingsplan worden alle (locatiegerichte) regels en actieve verplichtingen voor inwoners en ondernemers opgenomen. Ook worden hierin lozingen, water en ruimtelijke ordening geïntegreerd. Vooralsnog gaan we ervan uit dat voor de bebouwde kom de huidige regelgeving volledig wordt overgenomen en zo mogelijk zal worden aangepast om beter te kunnen sturen op een klimaatbestendige omgeving en een robuust stedelijk watersysteem. Voor het buitengebied kunnen mogelijk in goede afstemming regels komen te vervallen om hiermee meer duurzame alternatieven voor riolering en het verwaarden van afvalwater beter te kunnen faciliteren. Een Programma in de geest van de Omgevingswet bevat een uitwerking van de zorgplichten in principes en uitgangspunten, de planmatige uitvoering en programmering (assetmanagement), personeel en organisatie en een kostendekkingsplan.
Een derde raakvlak is de energietransitie met als gevolg een veranderende openbare ruimte. Zo zal met de verandering naar een aardgasloze samenleving een nieuwe ondergrondse energie-infrastructuur ontstaan, waarbij ook afvalwater steeds meer leverancier wordt van energie en grondstoffen. Met het ontkoppelen van gasleidingen en de (mogelijke) aanleg van ondergrondse warmwaterleidingen gaat de straat open. Dit biedt kansen om de onder- en bovengrondse infrastructuur kostenefficiënt te vernieuwen en samen meerwaarde te creëren. In de regio Noordoost-Brabant werken de gemeenten, waterschappen, de provincie en Enexis samen aan de Regionale Energie Strategie (RES). Gezamenlijk wordt de opgave voor duurzame energieopwekking verdeeld en gemonitord of de met elkaar vastgestelde opgaven worden gerealiseerd. De lokale autonomie is hierbij leidend. Bij invulling van de opgave wordt gekeken naar koppelkansen, potentie, landschap, maatschappelijke kosten en baten en maatschappelijke acceptatie. Op lokaal niveau stelt de Gemeente Vught een Transitievisie Warmte op. Voorwoord Transitievisie Warmte – Duurzaam wonen in Vught De Transitievisie Warmte is een visie op de warmtetransitie en omschrijft de meest logische routes per wijk of dorp om stappen te zetten richting een aardgasvrij Vught.
We laten zien wat startkansen zijn, waar logische ontwikkelingen zijn die helpen om de transitie sneller te laten verlopen, want er gebeurt al veel! Vandaag een transitievisie betekent niet dat u morgen aardgasvrij bent, maar wel dat u een stappenplan hebt richting die aardgasvrije toekomst. De warmtetransitie vormt een onderdeel van de energietransitie en onze integrale duurzaamheidsopgave binnen Vught. We hebben drie gebieden geïdentificeerd waar we de komende jaren gaan starten met de eerste stappen om van het aardgas af te gaan: de zogenaamde startwijken. Waar we ook in de toekomst gezond, veilig en comfortabel kunnen wonen, werken en leven. Dit zijn de kern Helvoirt, de wijk Loyola en de buurt Klein Brabant in de wijk De Baarzen. De schop gaat hier nog niet morgen in de grond. We beginnen met verdere verkenning en planvorming. Dat betekent: een onderzoek naar de technische en financiële haalbaarheid, een verkenning van de bereidheid in een wijk om mee te doen, maar ook welke ondersteuning vanuit de gemeente en energiecoöperaties nodig is. Daarbij wordt ook meegenomen hoe we de woningen geschikt moeten maken voordat ze comfortabel met de nieuwe oplossing verwarmd kunnen worden. Als u in één van de voorgestelde startwijken woont, wordt u ruim van te voren geïnformeerd en uitgenodigd om mee te denken.
We starten niet in gebieden voordat duidelijk is dat er voldoende financiële middelen komen vanuit het Rijk om de transitie op een betaalbare manier uit te voeren. We streven naar een betaalbare transitie voor alle inwoners. Lang niet alle wijken zullen vóór 2030 van het aardgas af gaan. De kans is groot dat u niet in een startwijk woont. Maar als u zelf al stappen richting aardgasvrij wilt maken, dan kan dat. De transitievisie biedt voor u duidelijkheid, omdat Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
9 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
deze inzichtelijk maakt op welke manier u al kunt beginnen met bijvoorbeeld isolatie. Door dat slim te doen, zet u daarmee een stap om de woning helemaal of grotendeels klaar te maken voor een aardgasvrije oplossing. Er zijn ook andere maatregelen die u nu al in uw woning kunt nemen om stappen te zetten naar aardgasvrij en eigen duurzame energie op te wekken.
Circulaire economie is een vierde raakvlak. Duurzaam waterbeheer betekent niet alleen het voorkomen van overlast, maar ook zuinig en verantwoord omgaan met de benodigde materialen en energie. We beschouwen materialen en afvalwater daarom niet langer als bron van afval maar als potentiële leverancier van energie en grondstoffen. Bij de inzet van materialen houden we rekening met de gehele levenscyclus zodat ook vaak duurdere milieuverantwoorde producten een gelijke kans krijgen. Rijk en decentrale overheden streven gezamenlijk naar 49% CO2-reductie in 2030 en om te komen tot een circulair Nederland in 2050. Onderstaande afbeelding geeft een indruk van de verschillende tijdspaden op basis van landelijke afspraken. In dit PWR houden we daar zoveel als mogelijk rekening mee. Recent is de inwerkingtreding van de Omgevingswet verplaatst naar juli 2022. De jaartallen van wanneer waterschappen en gemeenten gereed moeten zijn staan nu nog op respectievelijk 2023 en 2029, maar omdat deze op het moment van schrijven worden heroverwogen zijn deze aan verandering onderhevig.
Figuur 4: Tijdspaden transities
Daarnaast streven we als waterpartners er naar om communicatie en duurzaamheid hoog in het vaandel te zetten en willen we bewoners en ondernemers actief betrekken bij (uitvoering)plannen. In de op rijksniveau overeengekomen “Aanvullende afspraken Bestuursakkoord Water” zijn naast de implementatie van de Omgevingswet, ambities opgenomen met betrekking tot de kansen van de informatiesamenleving en de risico’s van digitale ontwikkelingen. Als gemeente Vught is het coalitieakkoordakkoord 2021-2026 opgesteld. De ambities op het gebied van duurzaamheid, water en samenwerking die hierin staan, bieden aanknopingspunten waar we rekening mee hebben gehouden in dit PWR.
1.5
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de kaders en samenwerkingen die relevant zijn voor dit PWR. Daarnaast wordt ingegaan op de ontwikkelingen en uitdagingen die de basis zijn voor het vormen van speerpunten. Hoofdstuk 3 van dit PWR bevat een beeld van de toestand van het stedelijk watersysteem en de mate waarin wordt voldaan aan de korte- en lange termijn doelen. Dit beeld brengt de aandachtspunten in beeld voor de komende planperiode en vormt het vertrekpunt voor het bepalen van de ambitie en de koers. In hoofdstuk 4 geven we op strategisch niveau invulling aan de zorgplichten en beschrijven we de speerpunten voor de komende planperiode inclusief een ambitie en strategie. De voorgenomen acties en (gebiedsgerichte en gezamenlijke) maatregelen voor het thema (stedelijk) water en de bijbehorende financiële middelen zijn opgenomen in hoofdstukken 5 (uitvoeringsagenda) en 6 (middelen) van dit PWR. Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
10 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
2
KADERS
Bij het invullen van de zorgplicht riolering hebben we te maken met verschillende taken en bevoegdheden van de diverse waterpartners en nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen waar we op willen anticiperen. De kaders in dit hoofdstuk vormen het speelveld om te komen tot een doelmatig uitvoeringsprogramma.
2.1
Taken en bevoegdheden
De zorg en verantwoordelijkheid voor het water is in handen van gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat, drinkwaterbedrijven, provincie en perceeleigenaren. Iedere partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en bevoegdheden, die zijn vastgelegd in wetgeving of beleid. De belangrijkste wetten en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit PWR zijn de Europese Kaderrichtlijn Water, de Waterwet, de Wet milieubeheer, de Gemeentewet en de Algemene lozingenbesluiten. In bijlage B is een overzicht van relevante wetgeving opgenomen. De taken en bevoegdheden van waterketenpartners zijn weergegeven in tabel 1. Tabel 2: taken en bevoegdheden waterketenpartners
Actor
Taken en bevoegdheden
Europa
Op 22 december 2000 is de Kaderrichtlijn Water (KRW) van kracht geworden. De KRW is een Europese richtlijn, die bedoeld is om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater op goed niveau te krijgen en te houden.
Rijk
Het Rijk is verantwoordelijk voor het nationale beleidskader en de strategische doelen en maatregelen voor het waterbeheer in Nederland. De Minister van Infrastructuur en Waterstaat is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water (KRW) en het DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie. Het Rijk is opsteller van het Nationaal Waterplan 2016-2021. Met de komst van de Omgevingswet verandert het Nationaal Waterplan in het Nationaal Waterprogramma conform artikel 3.9 uit de Omgevingswet. Op het moment van schrijven ligt een Ontwerp-Nationaal Waterprogramma 2022-2027 ter inzage. Het Nationaal Waterprogramma vormt de rode draad voor het behalen van omgevingswaarden en andere doelstellingen uit de KRW. Volgens Omgevingsbesluit artikel 8.14 dient het programma elke zes jaar geactualiseerd te worden door het Rijk. De provincie is verantwoordelijk voor de vertaling van het rijksbeleid naar een regionaal beleidskader en voor strategische regionale opgaven. De provincie is opsteller van het Provinciaal Milieu- en Waterplan 2016-2021. Deze wordt in 2022 opgevolgd door het Regionaal Water en Bodem Programma (RWP), conform artikel 3.8 uit de Omgevingswet. Hierin worden de EUrichtlijnen zoals de KRW en de Grondwaterrichtlijn (GWR) geïmplementeerd.
Provincie Noord Brabant
De provincie is tevens bevoegd gezag voor vergunningverlening, het toezicht en handhaving van onderstaande grondwateronttrekkingen en -infiltraties: • Industriële onttrekkingen > 150.000 m3 • Grondwateronttrekkingen t.b.v. drinkwaterwinning • Bodemenergiesystemen (Warmte koude opslag systemen) Ten aanzien van het PWR heeft de provincie een adviserende en toetsende rol. De provincie kan een aanwijzing geven indien er tegenstrijdigheden zijn tussen het PWR en de provinciale plannen. De provincie is opsteller van de Brabantse Omgevingsvisie (2018).
Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat heeft de regiefunctie over drie belangrijke netwerken: het hoofdwegennet, vaarwegennet en hoofdwatersysteem. Ten aanzien van wateren beheert Rijkswaterstaat in de praktijk de oppervlaktewaterlichamen, inclusief kunstwerken en waterkeringen, die in beheer zijn bij het Rijk. Dit behelst waterkwaliteitsbeheer, waterkwantiteitsbeheer en waterstaatkundig beheer.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
11 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
Actor
Taken en bevoegdheden Het waterschap is verantwoordelijk voor het operationele regionale waterbeheer. Dit betekent dat zij zorgen voor droge voeten (veiligheid), schoon en voldoende water. De visie hierop en de bijhorende maatregelen zijn beschreven in Waterbeheerplan 2016-2021. Momenteel ligt een Ontwerp-Waterbeheerplan 2022-2027 voor zowel Waterschap De Dommel als Waterschap Maas en Aa ter inzage. Conform artikel 3.7 uit de Omgevingswet verandert dit in het Waterbeheerprogramma en moet bij de vaststelling rekening gehouden worden met het Regionale Waterprogramma. Het waterschap heeft een zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater en is bevoegd gezag voor directe lozingen op de RWZI en naar het oppervlaktewater. Voor de regulering van indirecte lozingen (naar het riool) heeft het waterschap een adviserende rol naar gemeenten.
Waterschap De Dommel en Waterschap Aa en Maas
Het waterschap heeft eveneens een zorgplicht voor het beheer van regionale wateren en keringen. Handelingen in het oppervlaktewatersysteem reguleren waterschappen o.a. middels algemene regels, verordeningen en een Watervergunning. Het waterschap is ook verantwoordelijk voor vergunningverlening, het toezicht en de handhaving van grondwateronttrekkingen en infiltraties in haar beheergebied, met uitzondering van de drie categorieën waarvoor de provincie verantwoordelijk is. Om de waterbelangen bij ruimtelijke ontwikkelingen veilig te stellen doorlopen waterschap en gemeente bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de watertoetsprocedure. Hierbij wordt o.a. toegezien op een hydrologisch neutrale of positieve inpassing van ontwikkelingen. De resultaten hiervan worden vastgesteld in de waterparagraaf. Ten aanzien van het PWR heeft het waterschap een adviserende rol. Overheden die (in)direct betrokken zijn bij de bescherming van drinkwater hebben een verantwoordelijkheid voor de invulling van de zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht is opgenomen in de Drinkwaterwet. De zorgplicht drinkwater geldt zowel voor de bescherming van bronnen van drinkwater als voor de infrastructuur. Brabant Water zorgt ervoor dat er schoon drinkwater uit de kraan komt. Daarnaast kan Brabant Water zorg dragen voor het (fysiek) inrichten, beheren en onderhouden van grondwatermeetnetten.
Brabant Water
De gemeente heeft drie zorgplichten t.a.v. stedelijk waterbeheer: • •
•
Inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater naar een zuiveringstechnisch werk (Wm art. 10.33) Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater dat perceelseigenaren redelijkerwijs niet zelf kunnen verwerken. Eventueel kan de gemeente hiervoor maatwerkvoorschriften of een gebiedsverordening instellen (Ww art. 3.5) Treffen van maatregelen om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. Voorwaarde hierbij is dat de maatregelen doelmatig zijn en niet tot de zorg van het waterschap/provincie behoren. De gemeente dient het loket te zijn voor grondwatervraagstukken binnen haar beheersgebied (Ww art.3.6)
Gemeente Lozingen van (afval)water zijn per doelgroep geregeld via lozingenbesluiten en de Wet Activiteitenbesluit milieubeheer. In de meeste gevallen is de gemeente hiervoor bevoegd gezag. Bij de verwerking van (afval)water houdt de gemeente rekening met de wettelijke voorkeursvolgorde. Volgens de wet hebben gemeenten een belangrijke taak in het voorkomen van graafschade aan kabels en leidingen (Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken/ WIBON) en het beschikbaar stellen van gegevens over de ondergrond. In het kader van het Besluit op de lijkbezorging hebben gemeenten een toetsende rol in de ontwatering van begraafplaatsen. De gemeente heeft conform het DeltaPlan Ruimtelijke Adaptatie klimaatadaptatiestrategie uitgewerkt in de Nota Vught Klimaatadaptief.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
(DPRA)
een
12 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
Actor
Taken en bevoegdheden
De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen om de waterdichtheid te garanderen en voor de inzameling van stedelijk afvalwater en overtollig hemel- en grondwater. Pas als de perceeleigenaar zich redelijkerwijs niet kan ontdoen van het overtollige hemel- en grondwater, is er een taak voor de gemeente of waterschap. Perceeleigenaar
De perceeleigenaar heeft ook een zorgplicht. Dit betekent dat hij geen handelingen mag verrichten waarvan hij kan verwachten dat deze het doelmatige functioneren van (water)voorzieningen belemmeren.
2.2
Samenwerking
2.2.1
Ontstaan samenwerking
Vanuit het nationale Bestuursakkoord Water (NBW) werken gemeenten, Brabant Water en waterschappen in regio’s aan samenwerking in het waterbeheer en de afvalwaterketen. Aanleiding is de nadrukkelijke politieke wens tot kostenvermindering, kwaliteitsverbetering en vermindering van kwetsbaarheid. De werkeenheid De Meierij is in 2013 opgericht naar aanleiding van het NBW. De gemeenten Sint-Michielsgestel, Boxtel, Best, Meierijstad, Heusden, ‘s-Hertogenbosch, Oirschot, Vught, waterschap Aa en Maas, waterschap de Dommel en Brabant Water hebben zich geformeerd in werkeenheid De Meierij.
2.2.2
Continuering samenwerking
We hebben de samenwerkingsovereenkomst met de samenwerkende partijen geëvalueerd. De evaluatie heeft geresulteerd in een gecontinueerde samenwerkingsovereenkomst voor de periode 1 januari 2021 tot 1 januari 2027. De looptijd van deze samenwerkingsovereenkomst is gebaseerd op de afspraken en planningen van relevante opgaven en beleid en wetgeving: • • •
Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), inclusief de impulsregeling; Deltaprogramma Hoge Zandgronden (DHZ); Europese Kaderrichtlijn Water.
We hebben de gewenste focus van de samenwerking opnieuw bepaald. Het voortzetten van de regionale netwerksamenwerking heeft de volgende beoogde effecten: • • •
Kostenvermindering: de lasten voor de afvalwaterketen te verlagen; Kennis- en kwaliteitsverbetering: door het delen van kennis en het kritisch kijken naar ons werk met daarbij de vraag die we onszelf stellen: doen we de goede dingen en doen we de dingen goed? Verminderen (personele) kwetsbaarheid: door bewustwording en samenwerken zorg dragen voor voldoende gekwalificeerd personeel.
2.3
Uitdagingen en ontwikkelingen
Het gemeentelijke waterbeheer staat niet op zich, maar is continu in beweging door diverse uitdagingen en ontwikkelingen. De belangrijkste zijn onderstaand beschreven en vormen de basis voor de speerpunten voor de planperiode 2022-2026 (hoofdstuk 4).
Klimaatverandering Het klimaat is aan het veranderen en leidt tot meer extremen. Het wordt natter, droger en warmer. Het (hemel) watersysteem en de afvalwaterketen moet de neerslag zo goed als mogelijk kunnen verwerken. Het besef groeit dat dit niet meer uitsluitend met grotere rioolbuizen is op te vangen, maar dat een integrale aanpak noodzakelijk is. We zullen in het kader van klimaatadaptatie een afweging moeten maken tussen het accepteren of beperken van schade door wateroverlast bij extreme buien. Deze aanpak richt zich op afstemming binnen de waterketen, in de openbare ruimte (klimaatadaptatie) en op particulier terrein. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) zijn doelstellingen opgenomen om in 2020 klimaatrobuust te handelen Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
13 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
en in 2050 een klimaatrobuuste leefomgeving te hebben. In 2019 heeft de gemeente de Nota Vught klimaatadaptief vastgesteld en de ambitie uitgesproken om in 2035 klimaadaptief te zijn. Bij het inrichten van riolering, transportsysteem en zuivering is het al gemeengoed om rekening te houden met de risico’s en gevolgen van overstromingen, wateroverlast, verdroging en hitte. Binnen werkeenheid de Meierij zijn hierin al de nodige stappen gezet. Het effect van de klimaatverandering op de leefomgeving is in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie in 2018 in beeld gebracht aan de hand van een 'stresstest' light en klimaatateliers in de gemeenten van de werkeenheid. Op lokaal niveau zijn in het kader van de Nota Vught Klimaatadaptief de nodige Figuur 5. Waterpartij de Reutse plas treedt buiten de oevers stresstesten uitgevoerd (zie voor informatie 3.1).
Rijksinfra Om te voldoen aan de zorgplichten wordt een deel van de personele capaciteit ingezet om de uitvoering van het ontwerptracé-besluit PHS Meteren-Boxtel te begeleiden. Daarbij moet rekening worden gehouden met de ‘Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie uit 2014’. In de deltabeslissing is vastgelegd dat alle overheden samen de ambitie hebben dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn ingericht. De waterschappen hebben een zienswijze ingediend tegen het ontwerptracé-besluit, omdat onvoldoende onderbouwd was wat de effecten van de verdiepte ligging van Programma Hoogfrequent Spoor en de N65 waren op de omgeving en op welke wijze in de projecten wordt ingespeeld op de klimaatextremen. Dit heeft geresulteerd tot een gebiedsstudie met een pakket van maatregelen die worden uitgevoerd om de projecten PHS en N65 volledig klimaatpositief aan te leggen. De maatregelen uit deze gebiedsstudie zijn vastgelegd in het convenant ’klimaatadaptatie-opgave PHS Vught en N65 Vught-Haaren’.
Participatie en bewustzijn We kunnen de gebouwde omgeving niet in één keer klimaatbestendig en waterrobuust maken. Opgaves worden daarom steeds vaker integraal opgepakt en gekoppeld aan andere ruimtelijke ontwikkelingen. Op deze wijze lossen we niet alleen problemen op maar verhogen we tevens de leefbaarheid van de omgeving. Aangezien meer dan vijftig procent van de gebouwde omgeving in handen is van particulieren/ private partijen, ligt het voor de hand om gezamenlijk op te trekken en de participatie als een vast onderdeel van projecten op te nemen.
Vitaal en kwetsbaar Bij langdurige uitval van de water infrastructuur, bijvoorbeeld door een langdurige stroomstoring of een massale hack, kan maatschappelijke ontwrichting optreden. In dat geval kan sprake zijn van een aanzienlijk verstorend effect, veel slachtoffers, grote (economische) schade en aantasting van vitale belangen. Bovendien kan adequaat herstel van deze infrastructuur zeer lang gaan duren en zijn er geen reële alternatieven voorhanden, terwijl grote groepen personen hier afhankelijk van zijn. Wanneer een verstoring of uitval van een proces maatschappelijke ontwrichting kan veroorzaken is dit proces vitaal. Ten tijde van het opstellen van dit plan wordt op rijksniveau voor verschillende soorten infrastructuur de vitaliteit beoordeeld. Voor drinkwater (winning en distributie) is dit al gebeurd. Drinkwaterbedrijven laten dit doorwerken in onder andere hun leveringsplannen. Het volledige proces van afvalwater wordt nog beoordeeld. Afhankelijk van de uitkomst heeft dit mogelijke consequenties voor de inrichting van de waterketen. De extreme droogte in 2018 en het hoogwater in 2021 heeft duidelijk gemaakt dat we ook op dit vlak meer rekening moeten gaan houden met de mogelijke effecten hiervan op o.a. schade aan gebouwen, kabels en leidingen, volksgezondheid etc.
Omgevingswet Een belangrijke ontwikkeling binnen de planperiode van dit PWR is de komst van de Omgevingswet. Deze wordt naar verwachting per 1 juli 2022 van kracht. De Omgevingswet stelt, veel meer dan de traditionele ruimtelijke ordening, de fysieke omgeving centraal. Leefbaarheid en gezondheid spelen hiermee een meer nadrukkelijke rol in de belangenafweging tussen mobiliteit, water, groen, bebouwing etc. Met het in werking treden van de Omgevingswet in 2022 komt de verplichting tot het opstellen van een planinstrumenten te Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
14 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
vervallen. Naar verwachting zal de planvorm vanaf deze datum geleidelijk overgaan in een programma dat naast de andere programma’s invulling geeft aan de Omgevingsvisie. Met de komst van de Omgevingswet worden regels vastgelegd in een Omgevingsplan. De kern van de Omgevingswet gaat over ruimte geven (loslaten en vertrouwen) en over een andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen overheid en samenleving. De Omgevingswet beoogt meer ruimte te geven voor ideeën van initiatiefnemers. Het maakt niet uit of de gemeente, een bewoner, ondernemer, projectontwikkelaar of maatschappelijke organisatie het initiatief neemt. De Omgevingswet geeft meer ruimte om lokale afwegingen te maken en om de belangen van direct betrokkenen in die afwegingen te betrekken door middel van participatie. De wet zegt alleen dat er participatie moet plaatsvinden, maar schrijft bewust niet voor hoe dat moet. Dit geeft ons als gemeente de ruimte om een werkwijze te ontwikkelen die past binnen de lokale context. In dit PWR hebben we geanticipeerd op de komst van de Omgevingswet door rekening te houden met de beoogde opzet van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. In de lichtgroene tekstblokken hebben we bouwstenen opgenomen voor de Omgevingsvisie. In de lichtoranje tekstblokken hebben we bouwstenen opgenomen voor in het Omgevingsplan.
Figuur 6. Overzicht Omgevingswet (Bron: gebaseerd op schema Gemeente Zwolle/BRO adviseurs) .
Het Rijk beperkt zich in het nieuwe stelsel bij het stellen van algemene regels tot de meest milieubelastende activiteiten. Daar behoort het lozen van afvalwater (stedelijk afvalwater, regenwater en grondwater) niet toe. De regels over lozen van afvalwater worden daarom voortaan volledig door de decentrale overheden gesteld: door de gemeente in het Omgevingsplan (lozen op de bodem of in de riolering) en door het waterschap in de Waterschapsverordening (lozen op oppervlaktewater). Van de gemeenten en waterschappen wordt niet verwacht dat zij direct bij inwerkingtreding van de Omgevingswet regels vaststellen over het lozen van afvalwater. De overgangsrechtelijke oplossing hiervoor is de zogeheten “bruidsschat”. De bruidsschat bevat bestaande rijksregels die vervallen. Deze regels worden via het Invoeringsbesluit Omgevingswet aan alle omgevingsverordeningen van Nederland toegevoegd, die bij inwerkingtreding van rechtswege ontstaan. Het Omgevingsplan en de Waterschapsverordening bevatten dus bij inwerkingtreding de huidige rijksregels over het lozen van afvalwater, inclusief de zorgplicht en de bevoegdheid tot het stellen van maatwerkvoorschriften. Er is wel een overgangsperiode ingesteld (voor gemeenten tot 2029, voor waterschappen tot 2023) zodat gemeenten en waterschappen aan alle vereisten van het nieuwe stelsel kunnen gaan voldoen.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
15 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
3
BEELD VAN DE HUIDIGE SITUATIE
Om de goede dingen goed te kunnen doen is inzicht in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en in het functioneren van het systeem nodig. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan.
3.1
Stedelijk watersysteem
Onderstaand is een overzicht opgenomen van het areaal, de toestand en het functioneren.
Kenmerken Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Vught over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 245 km en 23 rioolgemalen. Om ervoor te zorgen dat tijdens extreme neerslag geen wateroverlast optreedt, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten en hemelwaterlozingspunten. Speciale randvoorzieningen (bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld met 296 pompunits en verpompt via 64 km aan drukriolering. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichtingen (RWZI) in ’s-Hertogenbosch en Haaren. In navolgende tabellen hebben we de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem van onze gemeente weergegeven. Tabel 3: overzicht voorzieningen stedelijk watersysteem gemeente Vught
Voorziening
Gemeente Vught
Inzameling • Kolken hemelwaterriolering • Kolken gemengde riolering
9.900 stuks (Vught) 1.900 stuks (Helvoirt)
Afvoer (vrij verval) • Gemengde riolering • Vuilwaterriolering • Hemelwaterriolering • Overige riolering • Overstortputten (verbeterd) gemengde riolering • Hemelwateruitlaten (verbeterd) gescheiden riolering
18 109 112 6 2 183
km km km km (drain, duikers, lijngoten, overstortriool) stuks stuks
Afvoer (mechanisch) • Persleidingen • Drukriolering • Drukriool-pompunits • Rioolgemalen
14 64 296 23
km km stuks stuks
Bergingsvoorzieningen • Randvoorzieningen • Bijzondere (hemelwater)voorzieningen (bijv. wadi’s)
2 stuks 7 stuks
Meetpunten • Grondwater • Oppervlaktewater
50 stuks 8 stuks
Lozingspunten Een overzicht van lozingspunten is opgenomen in Bijlage E.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
16 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
Kwaliteitstoestand riolering De leeftijdsopbouw van onze riolering is in onderstaande tabellen in zowel lengte als percentage van het gehele areaal weergegeven. Tabel 4: Leeftijdsopbouw riolering gemeente Vught (lengte) Leeftijdsklasse <1930 1930-1940 1940-1950 1950-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-2010 2010-heden
Gemengde riolering (km) 0.2
Vuilwater riolering (km) 1.8 0.4 0.3 6.0 7.2 20.8 7.6 13.8 17.1 35.2
0.5 5.3 7.3 3.2 1.2 0.1
Hemelwater riolering (km) 1.2 1.5 0.4 3.4 8.6 12.6 6.9 14.3 22.1 43.6
Totaal (km) 3 2 1 10 21 41 18 29 39 79
Tabel 5: Leeftijdsopbouw riolering gemeente Vught (percentage van totale lengte) Leeftijdsklasse <1930 1930-1940 1940-1950 1950-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-2010 2010-heden
Gemengde riolering (%) 0.1%
Vuilwater riolering (%)
0.2% 2.2% 3.0% 1.3% 0.5% 0.0%
0.7% 0.2% 0.1% 2.5% 3.0% 8.6% 3.1% 5.7% 7.1% 14.5%
Hemelwater riolering (%) 0.5% 0.6% 0.2% 1.4% 3.5% 5.2% 2.9% 5.9% 9.1% 18.0%
Totaal (%) 1% 1% < 1% 4% 9% 17% 7% 12% 16% 33%
In de afgelopen periode is 66% van de vuilwater-, hemelwater- en gemengde riolering geïnspecteerd. Uit de inspectiegegevens blijkt dat de kwaliteit van de riolering op orde is. De riolering van slechte kwaliteit is opgenomen in het Meerjaren Onderhoudsprogramma Openbare Ruimte (MOR). Tabel 6. Inspectiegegevens riolering gemeente Vught (totale lengte en percentage van totale lengte) Vrijvervalriolering - geïnspecteerd Geïnspecteerd totaal Vrijvervalriolering - inspectiejaren
km
%
161.23
66%
km
%
Ouder dan 10 jaar
75.70
31%
Tussen 5 en 10 jaar
53.43
22%
Jonger dan 5 jaar
32.10
13%
Functioneren stedelijk watersysteem De riolering in de gemeente Vught functioneert naar behoren, maar in samenwerking met de waterschappen willen we dat de riolering nog beter gaat functioneren. Bij extreme neerslag treedt op een aantal locaties water op straat op en in een aantal gevallen leidt dit tot wateroverlast. Daarnaast willen we verhard oppervlak van het vuilwaterriool afkoppelen. In 2020 zijn er 40 meldingen van wateroverlast geweest (voornamelijk Vught-Noord). Bij extreme neerslaggebeurtenissen zijn geen grote knelpunten gemeld of naar voren gekomen. Het is niet eenduidig aan te geven of dit daadwerkelijk overlast betrof of dat meer sprake Figuur 7. Wadi bij de van de Goorstraat in Cromvoirt functioneert was van hinder. Voor een eenduidig antwoord naar behoren. Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
17 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
worden op de volgende pagina de gemaakte wateroverlastberekeningen door Arcadis in 2021 beschreven en vergeleken met de meldingen. Helvoirt heeft op dit moment een gemengd stelsel, maar in samenwerking met Waterschap De Dommel is de afgelopen tijd veel afgekoppeld, met name in het centrum. Inmiddels ligt er een blauwe ader dwars door Helvoirt. Op deze blauwe ader kan de toekomstig aan te leggen regenwaterriool aangesloten worden. Nota Vught Klimaatadaptief Om te beoordelen welke invloed een extreme bui heeft in Vught is een neerslagstresstest uitgevoerd als onderdeel van de Nota Vught Klimaatadaptief. Op veel plekken in Vught zou tijdens zo’n extreme bui water blijven staan op de straten en in of tegen panden. Het meest extreem zal dit zijn in het centrum, Vijverhof, Molenstraat en omgeving, de Vughtse Hoeven en De Baarzen. In Cromvoirt zijn geen zeer urgente gebieden aanwezig.
Figuur 8. Resultaat neerslagstresstest (bron: Nota Vught Klimaatadaptief)
De gevolgen van de verdiepte aanleg van de N65 en PHS op de neerslagbestendigheid van de gemeente Vught zijn eveneens onderzocht. Resultaat uit de neerslagstresstest is dat de eindsituatie over het algemeen een afname laat zien van het water op het straatbeeld rondom het PHS. Dit is het gevolg van het nemen van aanvullende klimaatregelen waarmee bestaande knelpunten oplost worden en werk met werk maken op een slimme en doelmatige wijze.
Wateroverlastberekeningen extreme neerslag Voor een analyse van de kwetsbaarheid van de gemeente Vught (inclusief kern Helvoirt) voor extreme neerslag is de bebouwde omgeving blootgesteld aan drie klimaatbuien: 70 mm in 1 uur, 90 mm in 1 uur en 160 mm in 2 uur. Een voorbeeld van een rekenresultaat van 70 mm is weergegeven in Figuur 9. Onderstaand zijn per kern de locaties weergegeven die bij een neerslaggebeurtenis van 70 mm in 1 uur gevoelig zijn voor wateroverlast. De kaarten van de rekenresultaten zijn als bijlage opgenomen (Bijlage G).
Figuur 9. Resultaat van een 70 mm in een uur. Links knelpunt Vincent van Goghstraat – Achterstraat (Helvoirt) en rechts knelpunt Leeuwensteinlaan - Vliertstraat in kern Vught.
De grootste knelpunten in de kern Vught zijn de straten Leeuwensteinlaan - Vliertstraat en de straten Esscheweg – Jagersweg – W.J. van Ghenstraat. Daarnaast lijkt er een groot knelpunt te zijn in de tunnel van de A65 onder de spoorweg door. In de berekeningen zijn echter niet gegevens van Rijkswaterstaat Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
18 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
meegenomen met betrekking tot pompcapaciteit van pompen in deze tunnel. Vermoedelijk zal dit knelpunt in werkelijkheid minder extreem zijn. Bij de locaties waar melding van wateroverlast is gemaakt (Vught-Noord), worden geen grote knelpunten berekend. De verklaring hiervoor is dat bij het maken van de meldingen eerder sprake is van hinder en geen wateroverlast. In de kern Helvoirt zijn drie kwetsbare locaties waar te nemen. De berekende waterstanden als gevolg van een 70 mm neerslaggebeurtenis zijn hoog bij de kruising Vincent van Goghstraat - Achterstraat, de Bloeymanstraat en de Kloosterstraat. De kruising bij de Vincent van Goghstraat en Achterstraat ligt tevens aan een doorgaande weg van de kern, daarmee is het een urgent knelpunt.
3.2
Terugblik afgelopen planperiode
Hieronder volgt de samenvatting van de terugblik op de afgelopen planperiode. Daarin komen de volgende aspecten naar voren: • • • •
Wat waren de doelen en hoe is daaraan gewerkt? Hoe is samengewerkt? Was de personele capaciteit voldoende? Wat was de ontwikkeling van de rioolheffing?
Een uitgebreide evaluatie is weergegeven in Bijlage D. Wat waren de doelen en hoe is daaraan gewerkt? In het vGRP 2018-2023 heeft de gemeente Vught de volgende ambities geformuleerd vanuit het bestuursakkoord Vught 2014-2018 “Kracht door continuïteit”: 1. We zetten in op een veilig en leefbaar Vught, door realisatie van de rijksinfrastructuur; 2. We faciliteren de ontwikkelingen (met name rijksinfrastructuur en centra) en werken aan duurzaamheid; 3. We benoemen risico’s, maar gaan ze niet uit de weg; 4. We voeren een transparant financieel beleid; 5. We gaan verder met het versterken van de biodiversiteit. Vertaald in de drie zorgplichten en voor de aspecten oppervlaktewater en bedrijfsvoering zijn de opgaven en aandachtspunten in de vorm van doelen voor de afgelopen planperiode opgesteld. De doelen waren vooral gericht op het continueren van hetgeen waar we mee bezig waren en het inpassen van de rijksinfrastructuurprojecten PHS en de N65. De gestelde doelen zijn grotendeels behaald. Zorgplicht afvalwater We hebben de afgelopen planperiode veel verhard particulier oppervlak afgekoppeld, we voldoen echter nog niet aan het richtpunt uit de programmabegroting (6.000 m2 per jaar). Daarbij zijn we afhankelijk van aanvragen. Zorgplicht hemelwater We informeren bewoners en ontwikkelaars bij bouwplannen.
Het handboek ‘Openbare Ruimte’ wordt aan de ontwikkelaars meegegeven met daarin onder andere richtlijnen om klimaatadaptief te ontwikkelen. Daarmee komt steeds meer grip op de situatie. Klimaatadaptief ontwikkelen wordt daarmee niet meer als last ervaren, maar meer als noodzaak. In de waterafvoerverordening staan de juridische kaders die klimaatadaptief ontwikkelen borgen. In het afgelopen GRP is 15 mm meegegeven als ‘bergingseis’, maar dit kon niet juridisch worden hard gemaakt. Daarnaast is de wens om vanaf elke vierkante meter toename verhard oppervlak een bergingsopgave te eisen. Daarbij kan mogelijk een onderscheid gemaakt in kwetsbare en minder kwetsbare gebieden. Daarnaast wordt op diverse thema’s invulling gegeven aan klimaatadaptatie. De nota Vught klimaatadaptatief 2035 is in 2019 vastgesteld. Het thema droogte is nog een onbekend terrein gebleken. Zorgplicht grondwater Inmiddels hebben we een gemeentelijk grondwatermeetnet en peilbuizen vanuit de rijksinfrastructuurprojecten opgezet. Met dit meetnet wordt proactief gemonitord. Bij specifieke vragen wordt de data uit het Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
19 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
grondwatermeetnet geraadpleegd en wordt gekeken naar de oorzaak en oplossingen bij overlast. Deze vragen worden relatief vaak gesteld. Het beheer en onderhoud grondwatermeetnet wordt binnenkort overgedragen aan Brabant Water (inclusief de peilbuizen geplaatst vanuit de rijksinfrastructuurprojecten). Grondwater Rijksinfra Op basis van de ontwateringsdiepte, de berekende grondwaterstanden en voorziene maatregelen worden negatieve effecten (vernatting/verdroging) op de omgeving voorkomen. Permanente negatieve effecten op de grondwaterstand kunnen niet uitgesloten worden, dit risico is beheersbaar beoordeeld. Gezamenlijk hebben Prorail, Provincie NoordBrabant, gemeente Vught en de waterschappen als beheersmaatregel een monitoringsplan opgesteld. Dit om onvoorziene situaties op de grondwaterstand te identificeren en optredende effecten te voorkomen, signaleren, mitigeren en indien nodig te compenseren. Op een aantal vlakken zijn afspraken gemaakt die voorzien in borging en de belangen van betrokken partijen gedurende de looptijd van de projecten. Deze betreffen onder andere een monitoringsplan voor de validering van het opgestelde grondwatermodel en tijdige toetsing van de wijze van uitvoering van het werk. Gezien de grote impact van de Rijksinfra-projecten op het grondwatermeetnet van Vught is besloten om het complete grondwatermeetnet (incl.
de peilbuizen die geplaatst zijn voor de Rijksinfra-projecten) onder te brengen bij Brabant Water.
Veiligheid & bereikbaarheid, kwaliteit riolering De komende jaren zullen de integrale werken iets afnemen. Daarentegen zullen de effecten van Rijksinfra en de daarmee benodigde aanpassingen de boventoon gaan voeren. Hiervoor zijn de werkzaamheden nu in volle gang. In Helvoirt is relatief jonge riolering en oude riolering aanwezig, maar minder riolering uit de tussenliggende jaren. Er is vorig jaar een inspectieronde gedaan en op basis daarvan is er een maatregelenpakket opgesteld. Relining wordt veelvuldig toegepast op de riolering in Helvoirt om hiermee de levensduur van de bestaande riolering te verlengen. Aan het eind van een termijn, wordt er relining toegepast op de leidingen en gaat er een nieuwe termijn in. Daarnaast levert de aangesloten drukriolering op het vrijvervalriool knelpunten op in Helvoirt. Imago, klantvriendelijkheid en economie We communiceren transparant met onze burgers. Het principe is dat de vervuiler betaalt. Door binnen de werkeenheid de Meierij in te zetten op de voordelen van samenwerking wordt hard gewerkt aan regionale maatregelen om de kosten te verlagen of beter te verdelen. Hoe is samengewerkt? Met de ondertekening van het Bestuursakkoord Water (2011) hebben het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven verklaard dat zij intensief met elkaar gaan samenwerken in de (afval)waterketen.
Deze samenwerking moet leiden tot een besparing van €380 miljoen aan minder meerkosten, kwaliteitsverbetering, vermindering van de kwetsbaarheid en kennisuitwisseling. In de afgelopen planperiode is gewerkt aan het opzetten en continueren van samenwerking in de regio werkeenheid de Meierij. Een mooi voorbeeld hiervan is het samenwerkingsverband Doelmatig Waterbeheer De Meierij (DWDM).
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
20 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
Hier hebben we een vrij unieke, maar goede samenwerking, waarbij ook waterschap De Dommel en waterschap Aa en Maas nauw betrokken zijn. Op het gebied van kennisdeling werpt de samenwerking duidelijk zijn vruchten af. Een kostenbesparende, gezamenlijke aanbesteding gebeurt alleen als dit meerwaarde biedt. Intern loopt de samenwerking met de afdeling Ontwikkeling steeds beter. Het contact met de disciplines Financiën, Groen en Wegen gaat eveneens goed. Daarbij is een tijdige benadering van de disciplines in ruimtelijke ontwikkelingsvraagstukken cruciaal voor een goed eindresultaat. De interne samenwerking met ‘Ondersteunende systemen’ is een aandachtspunt: het is complex om gegevens uit de systemen te halen. Was de personele capaciteit voldoende? De beschikbare personele capaciteit vanuit Vught was afgelopen periode als volgt: • • • • • •
Beleidsadviseur Wijk coördinator Beheerder water en riolering Medewerking ondersteuning Buitendienstmedewerker riolering Buitendienst
1,00 fte 0,50 fte 0,66 fte 0,50 fte 1,00 fte 0,50 fte
Vanuit Helvoirt is 2,0 fte aan capaciteit overgekomen: • Beleidsadviseur 1,00 fte • Buitendienstmedewerker riolering 1,00 fte •
Totaal
Figuur 10. Duikerpassage in beheer van de Gemeente Vught nabij de Reutse dijk.
6,16 fte
De verwachting is dat 6,5 fte personele capaciteit nodig is voor de komende planperiode als gevolg van een toenemend takenpakket. Denk daarbij aan de ontwikkelingen en uitdagingen beschreven in 2.3. Namelijk de areaaluitbreiding met Helvoirt, rijksinfraprojecten en intensievere samenwerking met de waterschappen. In 6.1 gaan we in op de budgetten die we opnemen voor personele capaciteit. De benodigde fte voor de komende periode bedragen; • • • • • •
Beleidsadviseur Wijk coördinator Beheerder water en riolering Medewerker ondersteuning Buitendienstmedewerker Totaal
2,00 fte 1,00 fte 1,00 fte 0,50 fte 2,00 fte 6,50 fte
Ontwikkeling rioolheffing De heffingsgrondslag in de gemeente Vught is eenzelfde tarief tot een waterverbruik van 299 m3. Boven de 299 m3 stijgt het tarief per gebruikte kuub sterker. Gepland heffingstarief*
Werkelijk heffingstarief
Jaar 2018 € 227,88 € 227,52 2019 € 233,58 € 227,52 2020 € 239,52 € 227,52 2021 € 227,52 * Gepland heffingstarief conform huidig GRP 2018-2023.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
21 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
3.3
Aandachtspunten voor de komende planperiode
Op basis van de evaluatie van het afgelopen GRP zien wij de volgende aandachtspunten voor de komende periode: • • • • • • • • • •
Een goede integratie van de toevoeging van Helvoirt bij Vught. Aandachtspunten zijn daarbij het relatief grote aantal kilometers gemengd vrijvervalriool en een andere financieringsgrondslag met betrekking tot het financieren van investeren; De onvoldoende personele capaciteit gezien het takenpakket. Daarom gaan we meer budget vrijmaken voor het aantrekken van personeel; Het participeren van de gebruikers in projecten op het gebied van water en riolering en daarmee het waterbewustzijn vergroten in samenwerking met Waterschap De Dommel. Ondanks een hoog areaal dat afgekoppeld is, is de afkoppelnorm van 6.000 m2 per jaar uit de programmabegroting nog niet gehaald; Het opzetten en uitvoeren van de Rijksinfrastructuurprojecten; Middels regelgevende of stimulerende instrumenten invulling geven aan hemelwaterbeleid; De interne samenwerking met ‘Ondersteunende systemen’ is een aandachtspunt. Het is complex om meeten rioleringsgegevens uit de systemen te halen; Aanpakken van knelpunten waar het drukriool op de vrijverval inprikt (Helvoirt) en knelpunten die naar voren komen bij extreme neerslag (gemeentebreed); Beter inzicht krijgen in het droogteprobleem in Vught en Helvoirt en in beeld brengen van mogelijke maatregelen voor het droogteprobleem. In 2021 is een droogte-onderzoek uitgevoerd om deze inzichten in beeld te brengen, definitieve resultaten volgen begin 2022.
De verbinding maken tussen de verschillende uitgevoerde stresstesten, Nota Klimaatadaptief Vught en de ambities vanuit de DPRA. Het verminderen van de regenwaterafvoer naar rioolgemaal Vught. Daarmee scheiden we schoon en vuil water.
Onze referentie: BIM360Docs - Datum: 28 februari 2022
22 van 101
PROGRAMMA WATER EN RIOLERING, 2022-2026
4
VISIE EN STRATEGIE
In dit hoofdstuk kijken we vooruit, beschrijven we wat we willen bereiken en laten we zien hoe we daar vanuit een goede basis en met gepaste ambities en (gezamenlijke) strategieën naartoe werken. Een goede basis verkrijgen we met het continueren van de uitvoering van planmatige taken.
4.1
Visie
Verweven van blauw en groen Vught is in 2050 klimaatneutraal en in 2035 klimaatadaptief; de uitstoot van CO2 en fijnstof is teruggedrongen, de luchtkwaliteit en waterkwaliteit zijn verbeterd. De intrede van de circulaire economie heeft ervoor gezorgd dat er geen restafval meer is binnen de gemeente. We zetten vergroende pleinen, parken en plantsoenen in voor (tijdelijke) wateropvang en verkleinen zo ook de kans op hittestress. Verharding maken we daar waar mogelijk, zoals bij parkeerplaatsen en goten langs de weg, waterdoorlatend. Door de invoering van integraal beheer leidt het multifunctionele karakter van de te beheren voorzieningen niet tot problemen. Het watersysteem is multifunctioneel en gericht op tijdelijke berging. Met de aanleg van blauwe aders verminderen we de kans op wateroverlast als gevolg van extreme neerslag. De combinatie van ondergrondse en bovengrondse voorzieningen zorgt voor berging en infiltratie van overtollig hemelwater (rijstvelden idee). Het deel wat we niet kunnen bergen voeren we af naar waterpartijen buiten de kernen. We stimuleren maatregelen om te verduurzamen en water langer vast te houden. Hemelwater koppelen we af van het gemengde rioolstelsel, maar infiltreren we alleen op plaatsen waar dit kan. Door het inzetten op vasthouden van water kunnen we ook perioden van droogte langer het hoofd bieden.