Document · PDF

8. Raadsinformatiebrief Integraal Zorgakkoord (IZA)

Raadsvergadering 1 februari 2024, gemeente VughtBij agendapunt: Categorie I-B Schriftelijke mededelingen van college of griffie14.817 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Raadsinformatiebrief Datum Onderwerp Zaaknummer Documentnr.

19 december 2023 Integraal Zorgakkoord (IZA) Z23 - 270626 UIT/23 - 588006

Inleiding Hoe houden we de zorg toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit? Die vraag staat centraal bij de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord (IZA) in de zorgkantoorregio NoordoostBrabant (RNOBB: tien gemeenten in Noordoost-Brabant + twee gemeenten in de Bommelerwaard). Want één ding is duidelijk: tot 2040 stijgt de zorgvraag fors, terwijl de zorgcapaciteit afneemt. De ambitie is de kloof tussen de zorgvraag en zorgcapaciteit te dichten richting 2040. Met de uitvoering van het Regioplan IZA RNOBB zetten we tot en met 2027 (de looptijd van het IZA) de eerste, belangrijke stappen.

Gemeenten geven lokaal uitvoering aan het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Het GALA richt zich hoofdzakelijk op het bouwen aan een fundament voor een gerichte aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis, waarin een gezonde samenleving centraal staat. Zie hiervoor ook de brief aan uw raad `Bestedingsplan 2024 Brede SPUK GALA en Sportakkoord II'. We hebben uw raad in de brief van 6 juni 2023 (552068) eerder geïnformeerd over de ontwikkelingen rond het IZA. Inhoudelijk Regioplan IZA RNOBB In de RNOBB heeft de Regionale coalitie IZA op basis van het Regiobeeld IZA (bijlage 1) gewerkt aan de totstandkoming van het Regioplan IZA (bijlage 2). De coalitie bestaat uit zorgverzekeraar VGZ, de gemeente 's-Hertogenbosch (naandaatgemeente namens alle twaalf gemeenten), de GGD, patiënten- en cliëntenorganisaties (vertegenwoordigd door Zorgbelang Brabant/Zeeland) en een groep van zorg- en welzijnsaanbieders uit diverse sectoren. In het Regioplan zijn op basis van de knelpunten uit het Regiobeeld zes prioritaire opgaven benoemd waaraan partijen uit de coalitie de komende jaren gaan werken. Zij verwachten hiermee de kloof te kunnen dichten. De prioritaire opgaven zijn:

Aanjagen cultuurverandering De zorg van morgen zal anders zijn dan de zorg van gisteren en vandaag. De samenleving zal lichte zorg- en ondersteuningsvragen meer zelf moeten oppakken. Zo blijft de schaarse professionele zorg en ondersteuning beschikbaar voor inwoners voor wie dat echt noodzakelijk is. We zien dat inwoners en professionals zich nog niet goed bewust zijn van de noodzaak voor deze cultuuromslag. En dus ook hun gedrag daarop nog niet kunnen aanpassen. Daarom streeft de Regionale coalitie IZA ernaar dat er in 2027 een beweging op gang is gebracht die leidt tot een zorgzame samenleving die is gebaseerd op zelfregie en gemeenschapszin.

1/6

Inspelen op de veranderende zorgvraag Als gevolg van de (dubbele) vergrijzing stijgt de zorgvraag onder ouderen de komende jaren explosief. In de RNOBB neemt de grijze druk (het aantal 65-plussers ten opzichte van het aantal inwoners tussen 19 en 65 jaar) meer toe dan in de rest van Nederland. Met het ouder worden stijgt ook het aantal mensen met chronische aandoeningen, zoals COPD, artrose en dementie. De complexiteit van de zorgvraag bij ouderen neemt toe en raakt aan het medisch domein, het langdurige zorgdomein en het sociaal domein. Ook stijgt het aantal inwoners met een stapeling van problemen (psychiatrie, verslaving, verstandelijke beperking, armoede, schulden en dakloosheid). Het Sociaal Cultureel Planbureau schatte in 2021 dat 27% van de inwoners in Nederland tot deze groep behoort. Mensen met een stapeling van problemen ontwikkelen vaak complexe domeinoverstijgende zorgvragen. De Regionale coalitie IZA streeft ernaar om de zorgvraag bij deze twee groepen te beheersen, zodat in 2027 en 2040 de professionele zorg en ondersteuning beschikbaar blijft voor inwoners voor wie dat nodig is. Belangrijk hierbij is het stimuleren en faciliteren van de zorgzame samenleving waarin burgerinitiatieven gericht op onderlinge zorg en ondersteuning, mantelzorg en vrijwilligerswerk belangrijk zijn. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het IZA zijn met elkaar verbonden.

Door te investeren in preventie wil de coalitie gezond en actief leven bevorderen. Bijvoorbeeld door de implementatie van mentale gezondheidsnetwerken waarin we proberen een ggz-vraag met een sociale oorzaak bij de huisarts af te buigen naar het sociaal domein in plaats van naar de ggz. Of door een sociale benadering van dementie, waardoor mensen met dementie langer thuis kunnen wonen. Gemeenten organiseren en coordineren de regionale invoering van twee ketenaanpakken uit het GALA: Valpreventie bij ouderen en Welzijn op recept. Verder gaat het om het anders organiseren van de zorg en ondersteuning. Bijvoorbeeld in de vorm van gebiedsgerichte netwerkzorg rond ouderen met een complexe zorgvraag en mensen met een stapeling van problemen. Hiervoor is gebiedsgerichte domeinoverstijgende netwerkzorg een mogelijke oplossing. Verminderen van de krapte op de arbeidsmarkt In de RNOBB hebben we tot 2040 te maken met een fors personeelstekort in de zorg. Het tekort is het grootst in de verpleeghuiszorg, thuiszorg, huisartsenzorg (ondersteunend personeel) en de jeugdzorg. De Regionale coalitie IZA wil op een andere manier (samen)werken, zodat het huidige personeelstekort van 2.000 arbeidsplaatsen in de RNOBB in 2027 niet verder is gestegen. In 2040 moet het voor dat jaar verwachte tekort van 5.000 arbeidsplaatsen voor 100°/0 zijn opgelost.

Om de krapte op de arbeidsmarkt aan te pakken zet de Regionale coalitie IZA in op extra inspanningen om nieuw personeel te vinden en bestaand personeel te behouden. Verder kijkt de coalitie hoe de vraag naar zorgpersoneel kan verminderen. Onder andere door te investeren in Artificial Intelligence (AI), digitalisering en zorgtechnologie. Maar ook door zorgvragen met een sociale achtergrond op te lossen in het sociaal domein of door de zorg in de RNOBB anders te

2/6

organiseren. Ten slotte zet de coalitie in op een grotere betrokkenheid van familie en naasten bij de professionele zorg. Verbeteren van de doorstroom in de zorgketen In de RNOBB zijn er forse wachttijden in de thuiszorg en verpleeghuiszorg. Zo wachten er nu ruim 1.000 mensen per 100.000 inwoners op een verpleeghuisbed. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde. Ook zijn er forse wachttijden in de ggz. De gemiddelde wachttijd bedraagt nu 18 weken. De landelijke Treek-norm van maximaal 14 weken wordt hiermee overschreden. Daarnaast zijn er wachtlijsten in de medisch specialistische zorg, bijvoorbeeld voor de operatiekamers. Omdat de vervolgzorg stokt, liggen er op dit moment nog teveel mensen in het ziekenhuis die daar om medische redenen niet meer hoeven te zijn. De Regionale coalitie IZA wil de doorstroom in de zorgketen verbeteren. In 2027 moeten de wachttijden in de ggz, ouderenzorg en medisch specialistische zorg zijn gedaald tot op het niveau van de landelijke wachttijdnormen. In 2040 wil de coalitie daar onder zitten. Om de doorstroom in de zorgketen te verbeteren zet de coalitie in op regionale coördinatiepunten voor verwijzingen naar de thuiszorg, verpleeghuiszorg en de ggz. Ook investeren partijen in het uniformeren van de zorgcommunicatie tussen partijen, zoals ziekenhuizen, huisartsen, thuiszorg, verpleeghuiszorg en apothekers.

En gemeenten, welzijnsinstellingen, huisartsen en ggz-instellingen werken in de RNOBB aan mentale gezondheidsnetwerken. Hierin worden mensen met psychische klachten met een sociale oorzaak (eenzaamheid, bestaansonzekerheid) minder verwezen naar de ggz en meer naar gemeenten en welzijnsorganisaties. Ten slotte is er ook aandacht voor respijtzorgvoorzieningen in de ouderenzorg en de ggz. Deze voorzieningen voorkomen escalatie van zorg en kunnen rnantelzorgers ontlasten. Verminderen van de gezondheidsverschillen Mensen met een lage sociaaleconomische status (laag opleidingsniveau, migratieachtergrond en weinig inkomen) ervaren in de RNOBB een minder goede gezondheid (stress, angst, depressie en chronische aandoeningen) dan mensen met een hoge sociaaleconomische status. Zij leven gemiddeld zeven jaar korter en leven gemiddeld 15 jaar in een minder goede gezondheid. De Regionale coalitie IZA erkent dat het terugdringen van gezondheidsverschillen niet eenvoudig is. Zij streeft ernaar dat de huidige trend van oplopende verschillen in 2027 is gekeerd in een dalende trend. In 2040 moet er sprake zijn van een substantiële afname van de verschillen. Om de gezondheidsverschillen te verkleinen zet de coalitie in op het verbeteren van bestaanszekerheid. De regionale ruimte hierbij is beperkt. Veel hangt af van landelijke beleidskeuzes.

Het is wel mogelijk om op lokaal niveau in de vorm van buurtaanpakken vanuit de leefwereld van de inwoner met een lage sociaaleconomische status te werken aan het verkleinen van de verschillen. Bij het verkleinen van gezondheidsverschillen zetten partijen bovendien in op gezondheidsvaardigheden en de implementatie van drie ketenaanpakken uit het GALA: Kansrijke start, Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen en de Gezonde Leefstijl Interventie bij volwassenen.

3/6

ught

Meten en monitoren van de impact Gedurende de looptijd van het IZA ontwikkelen de partijen uit de Regionale coalitie IZA in wisselende samenstelling plannen om de doelen per prioritaire opgave te bereiken. Het is belangrijk dat daarbij goed wordt gekeken naar de impact van de plannen op het dichten van de kloof tussen de stijgende zorgvraag en de afnemende zorgcapaciteit. Dit vraagt om goed onderbouwde businesscases. Dat is zeker in het sociaal domein niet eenvoudig. In 2024 ontwikkelt de Regionale coalitie een tool om per plan de impact te kunnen meten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de kennis en expertise op het gebied van datagestuurd werken binnen en buiten de regio. Regionale governance De Regionale coalitie IZA stuurt op het bereiken van de doelen per prioritaire opgave uit het Regioplan IZA. Het ontwikkelen en uitvoeren van de plannen gebeurt vooral in drie subregio's: 1. Subregio Zorgzaam 's-Hertogenbosch e.o.: Boxtel, Maasdriel, Meierijstad, 'sHertogenbosch, Sint-Michielsgestel, Vught en Zaltbommel. Hoewel zij formeel niet behoren tot de RNOBB, maken ook de gemeenten Heusden en Land van Altena deel uit van deze subregio. 2. Subregio Samen in Gezondheid: Bernheze, Boekel, Maashorst, Meierijstad en Oss. 3. Mooi Maasvallei: Land van Cuijk. Hoewel zij formeel niet behoren tot de RNOBB, maken ook de gemeenten Bergen en Gennep deel uit de deze subregio.

Bijdrage gemeenten aan het Regioplan IZA RNOBB In de beweging van zorg naar preventie en gezondheid spelen gemeenten inhoudelijk een grote rol. Zij leveren een eigen bijdrage aan de uitvoering van het Regioplan IZA en krijgen hiervoor eigen middelen van het rijk via de regeling SPUK IZA doelen 2023-2026. In de periode 20232026 ontvangen de twaalf gemeenten samen ruim € 5,5 miljoen per jaar. De middelen komen binnen bij de mandaatgemeente. Regionaal programma IZA gemeenten RNOBB In aansluiting op het Regioplan IZA maken de twaalf gemeenten in 2024/Q1 een `eigen' Regionaal programma IZA gemeenten RNOBB, zes bestedingsdoelen van de SPUK IZA zijn daarbij richtinggevend: 1. Organiseren van de regionale samenwerking met zorgverzekeraars, -kantoren en aanbieders op basis van het Regioplan IZA. 2. Structureel inzetten op de netwerksamenwerking van het sociaal domein met in ieder geval de ggz, de eerstelijnszorg en de huisartsenzorg. 3. Structureel inzetten op de coordinatie van de vijf ketenaanpakken uit het GALA. 4. Inrichten en bemensen van een regionaal dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten in de regio voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. 5. Regionaal stimuleren van de inzet van e-health-toepassingen, anonieme hulplijnen en vormen van digitale/hybride zorg. 6. Extra inzet van gemeenten voortkomend uit het Regioplan IZA.

Financiën Bestedingsplan SPUK IZA 2023 De regeling SPUK IZA doelen 2023-2026 is pas in juli gepubliceerd. En de middelen voor 2023 zijn pas eind september ontvangen. We hebben als gemeenten onderling afgesproken dat de

4/6

Vught middelen SPUK IZA 2023 (€ 5,5 miljoen) worden verdeeld onder de gemeenten naar rato van inwoneraantal omgerekend naar een % in de regio, na aftrek van € 450.000 voor het Regionaal programmateam IZA bij de mandaatgemeente 's-Hertogenbosch. De afzonderlijke gemeenten maken zelf de afweging hoe zij de middelen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2023 inzetten voor personeel en activiteiten die raken aan de zes bestedingsdoelen. Dit is een eenmalige oplossing voor 2023. Middelen uit 2023 mag de mandaatgemeente 's-Hertogenbosch niet doorschuiven naar 2024. De budgetten per gemeenten worden dan als volgt: Totaal beschikbaar bedrag Gemeente Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss `s-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel Subtotaal Programmateam mandaatgemeente Totaal SPUK IZA

5.058.786 Verdeling op inwoneraantal omgerekend naar een / in de regio 252.939 101.176 252.939 657.642 202.351 455.291 607.054 708.230 1.163.521 202.351 252.939 202.351 5.058.786 450.000 5.508.786

In 2023 zijn in de gemeente Vught nog geen nieuwe projecten en activiteiten in relatie tot het IZA gestart. Er zijn wel lopende projecten en activiteiten die passen binnen de zes bestedingsdoelen van de SPUK IZA. Denk aan de Stenen Hut (een laagdrempelig inlooppunt voor mensen met een psychische kwetsbaarheid), de POH-jeugd GGZ en personeelskosten gemaakt voor IZA. De dekking van deze inzet is al geregeld. We kunnen deze kosten in 2023 eenmalig uit de middelen SPUK IZA dekken, waardoor de huidige middelen vrijvallen. Het voorstel is om deze toe te voegen aan de middelen SPUK GALA voor de verplichte ketenaanpakken waar we niet voldoende middelen hebben ontvangen om uit te voeren, n.l.: Aanpak overgewicht en obesitas kinderen, Valpreventie ouderen, Gecombineerde Leefstijl Interventie Volwassenen en Welzijn op Recept. Concept begroting SPUK IZA 2024-2026 De mandaatgemeente 's-Hertogenbosch moet uiterlijk 31 december 2023 de middelen SPUK IZA 2024-2026 aanvragen. Daarvoor moet een begroting op hoofdlijnen worden ingestuurd. Omdat het Regionaal programma IZA gemeenten pas in 2024/Q1 gereed is, wordt volstaan met een concept begroting waarin wordt ingezet op het maximaal aan te vragen bedrag per jaar (€ 5,5 miljoen). Bij de vaststelling van het Regionaal programma IZA gemeenten RNOBB in 2024/Q1 wordt de begroting binnen dit totaalbedrag bijgesteld.

5/6

Vught Regionale samenwerkingsovereenkomst IZA gemeenten RNOBB De twaalf gemeenten in de RNOBB hebben 's-Hertogenbosch aangewezen als mandaatgemeente voor het IZA (collegebesluit Z23- 263644, 6 juni 2023). Bij het mandaatbesluit hebben de gemeenten besloten dat de mandaatstructuur zou worden uitgewerkt in een Regionale samenwerkingsovereenkomst IZA gemeenten RNOBB. U treft de overeenkomst aan in bijlage 3. De uitwerking van de mandaatstructuur is een voorwaarde voor het kunnen aanvragen van de middelen SPUK IZA 2024-2026. De komende jaren houden we u op de hoogte van de uitvoering van het Regioplan IZA RNOBB in het algemeen en het Regionaal programma IZA gemeenten RNOBB in het bijzonder. Burgemeester en wethouders van Vught, rgemeester, de secretaris,

W.F

Keijzers

R.T. van de Mortel

Bijlage(n): 1.Regiobeeld IZA Noordoost-Brabant 2. Regioplan IZA Noordoost-Brabant 3. Regionale samenwerkingsovereenkomst IZA gemeenten RNOBB

6/6

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Regiobeeld NoordoostBrabant 2023

Contactpersonen Coördinerende zorgverzekeraar: coöperatie VGZ Naam: Angeline van Doveren-Kersten Functie: Regiomanager Zorg Mailadres: a.kersten@vgz.nl Telefoonnummer: 06 48149924

Coördinerende gemeente: gemeente ‘s-Hertogenbosch Naam: Geertje Dimmendaal Functie: strategisch adviseur Mailadres: g.dimmendaal@s-hertogenbosch.nl Telefoonnummer: 06 21104462

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Doel van het regiobeeld & betrokken partijen Dit regiobeeld geeft inzicht in: 1.

Prognoses van en ontwikkelingen in de zorgbehoefte en andere relevante informatie over de bevolking van de regio; en

De capaciteit en prestaties van zorg, sociaal domein en ondersteuning in de regio.

Het regiobeeld vormt de basis voor het regioplan. In het regioplan stellen de regionale zorgpartijen vast wat de belangrijkste prioritaire opgaven zijn en staan de afspraken hoe deze gezamenlijk worden aangepakt. Betrokken partijen Dit regiobeeld is tot stand gekomen in samenwerking met een kernteam bestaande uit VGZ, gemeenten, de GGD en een vertegenwoordiging van zorgen welzijnspartners. Daarnaast is er een bijeenkomst geweest met een bredere vertegenwoordiging van partners uit de regio.

Zie voor meer informatie, verdiepende data en vergelijking met andere regio’s: www.regiobeeld.nl 3

De positie en inhoud van dit regiobeeld Het doel van dit regiobeeld is om een objectief beeld te geven van de situatie van de gehele zorgketen in de regio Noordoost Brabant. Om zo compleet mogelijk te zijn bevat dit regiobeeld daarom een groot aantal cijfers en figuren. Vanuit deze gegevens zijn een aantal conclusies en knelpunten gedestilleerd. Deze overkoepelende conclusies zijn aan het begin van dit document opgenomen. Alle achterliggende gegevens zijn in de hoofdstukken daarna terug te vinden. In het laatste hoofdstuk is ten slotte een overzicht opgenomen van de huidige samenwerkingen binnen de regio. Beperkingen van dit regiobeeld Dit regiobeeld is bedoeld als uitgangspunt voor het opstellen van het regioplan. Hoewel er veel gegevens zijn opgenomen, is dit regiobeeld niet uitputtend. Enerzijds waren sommige gegevens niet beschikbaar, anderzijds zijn er mogelijk ook relevante gegevens die onverhoopt niet in dit document zijn beland vanwege de korte doorlooptijd van het onderzoeksproces. Ten slotte is dit regiobeeld uiteraard een momentopname. Het is daarom van groot belang om (een deel van de) gegevens te blijven monitoren. De conclusies en knelpunten zijn geïdentificeerd vanuit een objectieve blik. Er is geen waardeoordeel of urgentie aan gegeven.

Deze conclusies zijn niet vanzelfsprekend volledig of uitputtend, maar kunnen dienen als eerste aanzet voor een lijst van knelpunten voor het regioplan.

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Inhoudsopgave Belangrijkste conclusies en knelpunten A. Kenmerken van de regio: 1. Demografie 2. Sociale factoren 3. Gezondheid en leefstijl 4. Fysieke omgeving 5. Arbeidsmarkt B. Zorg in de regio (per sector): 6. Huisartsenzorg 7. Medisch specialistische zorg 8. Acute zorg 9. Geboortezorg 10. Geestelijke gezondheidszorg 11. Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg 12. Gehandicaptenzorg 13. Jeugdwet en Wmo 14. Preventie C. Regionale samenwerking D. Slotwoord 4

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Belangrijkste conclusies en knelpunten In dit regiobeeld is een grote hoeveelheid gegevens en figuren opgenomen. Onderstaand zijn de belangrijkste conclusies hieruit opgenomen. Vanuit deze conclusies zijn ook een aantal mogelijke knelpunten geïdentificeerd. Deze knelpunten kunnen als uitgangspunt dienen bij het komen tot een regioplan. Noordoost Brabant vergrijst relatief hard De populatie in de regio is ouder dan landelijk gemiddeld het geval is. In de komende jaren neemt dit alleen maar toe, en is er sprake van een relatief grote vergrijzing. Deze vergrijzing leidt tot een aantal knelpunten die naar verwachting in de komende jaren zullen optreden. ▹ Ten opzichte van het landelijk gemiddelde zijn er in de regio relatief veel inwoners met een leeftijd boven de 45 jaar, en relatief weinig inwoners met een leeftijd onder de 45 jaar. ▹ In de periode tot 2040 zal dit beeld zich naar verwachting voortzetten. Door de vergrijzing neemt de vraag naar zorg en ondersteuning naar verwachting toe, terwijl het aantal werkende zorgprofessionals naar verwachting afneemt. Deze combinatie zorgt voor een knelpunt tussen vraag en aanbod van zorg en ondersteuning. Beide punten worden onderstaand in meer detail toegelicht.

Het huidige personeelstekort, en daarmee de druk op de zorg, groeit Momenteel is er al sprake van een personeelstekort in de sector zorg en welzijn. Als er niks verandert, zal dit tekort in de komende jaren alleen maar toenemen, waardoor de druk op de zorg verder groeit. De belangrijkste knelpunten die hierbij spelen zijn als volgt. ▹ Door de vergrijzing gaan relatief veel professionals met pensioen de komende jaren waardoor de personeelstekorten in zorg en welzijn verder stijgen. Dit is een autonome ontwikkeling waar weinig grip op mogelijk is. ▹ De instroom van nieuwe professionals stijgt naar verwachting minder hard dan de zorgvraag. Dit is een knelpunt waar enige sturing op mogelijk kan zijn. ▹ Het aandeel inwoners van 85 jaar en ouder ten opzichte van de leeftijdsgroep 50-64 jaar zal naar verwachting stijgen. Hierdoor daalt het aantal beschikbare mantelzorgers, terwijl de vraag hiernaar zal toenemen. Een tekort aan mantelzorgers betekent dat de vraag naar formele zorg (in dit geval vooral ouderenzorg) toeneemt.

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Belangrijkste conclusies en knelpunten Het huidige personeelstekort, en daarmee de druk op de zorg, groeit (vervolg) ▹ Personeelstekorten worden verwacht in vrijwel elke branche van zorg en welzijn. Het grootste zijn ze naar verwachting voor Verpleging en Verzorging, maar ook andere branches verwachten grote tekorten. ▹ In de afgelopen periode is de vraag naar gehandicaptenzorg fors gegroeid. Deze groei (die ook groter is dan het landelijk gemiddelde) zal de komende jaren naar verwachting doorzetten. Deze toenemende vraag betekent dat het verwachte personeelstekort mogelijk nog hoger kan uitvallen. ▹ Ondanks een naar verwachting minder grote stijging dan landelijk gemiddeld, vormt ook de toenemende druk op de jeugdzorg een knelpunt. ▹ Het aantal huisartsenconsulten groeit naar verwachting, wat een grotere druk op het aantal huisartsen met zich meebrengt.

▹ De regio geeft aan dat er ook nu al grote personeelstekorten zijn binnen de GGZ, vooral wat betreft psychiaters en verpleegkundig specialisten. Er wordt hard gewerkt aan het betaalbaar houden van de zorg De kosten per verzekerde, en de kosten voor Jeugdhulp en Wmo, liggen in de

meeste gemeenten in de regio lager dan landelijk gemiddeld. Desalniettemin geeft de regio aan dat gezien de toenemende vergrijzing in de regio en het kunnen blijven garanderen van een goede zorgkwaliteit de betaalbaarheid van de zorg een belangrijk aandachtspunt vormt in de regio. Het is tevens belangrijk om voorzichtig te zijn met het trekken van conclusies o.b.v. hogere of lagere kosten per verzekerde. Zo kunnen hogere gemiddelde kosten voor bepaalde zorgvormen er juist toe leiden dat kosten voor andere vormen juist lager uitvallen. Daarnaast kan er ook sprake zijn van een daadwerkelijk hogere zorgvraag. Hoewel inwoners relatief gezond zijn, zijn er zeker aandachtspunten In veel gemeenten is de leefstijl van inwoners gezonder te noemen dan landelijk het geval is. Dit geldt echter niet voor alle gemeenten in de regio. ▹ Hoewel deze indicatoren lager liggen dan landelijk gemiddeld, zijn er nog steeds veel inwoners die te weinig bewegen, roken, met overgewicht te maken hebben of worstelen met hun mentale welzijn. Dit zijn belangrijke factoren die kunnen bijdragen aan een hogere zorgvraag. ▹ Het alcoholgebruik ligt in de regio een stuk hoger dan landelijk gemiddeld. Ook hiervan is het bekend dat het kan leiden tot een hogere zorgvraag in de toekomst.

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Belangrijkste conclusies en knelpunten De veranderende zorgvraag, vraagt om integrale samenwerking Deels door de vergrijzing, maar deels ook vanwege een verandering in de maatschappelijke opinie, verandert de zorgvraag.

De doorstroom binnen de zorgketen is van groot belang Om de schaarse capaciteit van zorgprofessionals optimaal te benutten is het belangrijk om een goede doorstroom binnen de zorgketen te hebben.

▹ Logischerwijs zal het aantal vragen naar aandoeningen die aan ouderdom zijn gekoppeld (zoals bijv. dementie) toenemen. Hetzelfde geldt voor de vraag naar plekken in de ELV, VVT en wijkverpleging.

▹ In de regio wordt aangegeven dat de doorstroom vanuit ziekenhuizen een knelpunt is. Patiënten liggen regelmatig in het ziekenhuis, zonder dat er (nog) een medische noodzaak is. Zij wachten dan op vervolgzorg (thuiszorg, tijdelijk verblijf, of een Wlz-plaats).

▹ De regio zelf signaleert een toenemende complexiteit in het type hulpvraag. Hierbij is een stevige samenwerking tussen verschillende domeinen van groot belang. ▹ Aansluitend bij het landelijk beeld, is er ook in de regio Noordoost Brabant sprake van een toegenomen vraag naar GGZ. ▹ In een goede, domeinoverstijgende samenwerking speelt het openbaar maken (of in ieder geval onderling delen) van data een belangrijke rol.

▹ Momenteel zijn er geen goede, overkoepelende gegevens over dit knelpunt. Het is belangrijk om dit goed te monitoren en data vanuit verschillende zorgpartijen te gebruiken om het knelpunt goed in kaart te brengen. Naast de figuren en cijfers die in dit regiobeeld zijn opgenomen, zijn er ook aanvullende gegevens te vinden in het ROAZ-beeld. Dit beeld richt zich op de ontwikkelingen in de zorgvraag en het zorgaanbod op het gebied van toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de acute zorg. In hoofdstuk 8 (acute zorg) is meer te vinden over het ROAZ-beeld.

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

A. Kenmerken van de regio

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

Beknopte omschrijving van de regio ▹ De zorgkantoorregio Noordoost-Brabant is gelegen in het zuiden van Nederland en bestaat uit 12 gemeenten. De regio heeft 674.380 inwoners. ▹ Gemeenten in zorgkantoorregio Noordoost-Brabant: Bernheze, Boekel, Boxtel, ’s-Hertogenbosch, Land van Cuijk, Maasdriel, Maashorst, Meierijstad, Oss, Sint-Michielsgestel, Vught, en Zaltbommel. ▹ De regio kent ook een indeling in drie subregio’s: ▹ In Mooi Maasvallei werken Land van Cuijk, Bergen en Gennep samen (de

laatste twee vallen niet onder de zorgkantoorregio). ▹ In de subregio Oss / Samen in Gezondheid werken Oss, Meierijstad en

Maashorst samen. ▹ In de subregio Zorgzaam ‘s-Hertogenbosch werken ‘s-Hertogenbosch,

Boxtel, Maasdriel, Meierijstad, Sint-Michielsgestel, Vught, Zaltbommel, Heusden, en Land van Altena samen (de laatste twee vallen niet onder de zorgkantoorregio).

▹ In zorgkantoorregio Noordoost-Brabant woont in 2022 29% van de inwoners in (zeer) sterk stedelijk gebied (NL: 50%) en 16% van de inwoners woont in niet stedelijk gebied (NL: 17%) (CBS, 2023)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

1. Demografie A. Aantal inwoners B. Leeftijdsopbouw C. Migratieachtergrond D. Ontwikkeling aantal inwoners E. Ontwikkeling leeftijdsopbouw F. Druk op de populatie

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

A. Aantal inwoners ▹ De grootste gemeente in de regio is ‘s-Hertogenbosch. ▹ De regio kent 7 gemeenten met < 40.000 inwoners en (naast ‘sHertogenbosch) enkele gemeenten met rond de 100.000 inwoners.

Aantal inwoners per gemeente 11.162

Boekel

26.011 30.131 30.351 32.115 32.262 33.761

Maasdriel Sint-Michielsgestel Zaltbommel Vught Bernheze Boxtel

58.936

Maashorst

83.710

Meierijstad

300.000

91.447

Land van Cuijk

200.000

94.457

Oss

158.796

's-Hertogenbosch

700.000 600.000 500.000 400.000

100.000 -

Figuren: aantal inwoners per gemeente Bron: CBS statline, 2023

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

B. Leeftijdsopbouw ▹ Noordoost-Brabant heeft t.o.v. NL een wat oudere populatie. Relatief weinig inwoners onder de 45, en juist relatief veel inwoners boven de 45 (m.u.v. 90+ maar dat gaat om kleine aantallen)

Leeftijdsopbouw Noordoost-Brabant 00-04 05-09 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85-89 90-94 95+

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland 00-04 05-09 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85-89 90-94 95+

-0,8%

-0,6%

-0,4%

-0,2%

0,0%

Figuren: aantal inwoners per leeftijdsgroep in Noordoost Brabant (links) en het verschil tussen Noordoost Brabant en Nederland in procentpunten (rechts) Bron: CBS statline, 2022

0,2%

0,4%

0,6%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

C. Migratieachtergrond ▹ T.o.v. landelijk gemiddelde relatief veel inwoners zonder migratieachtergrond. Dit geldt voor elke gemeente in de regio.

Percentage met migratieachtergrond

▹ Binnen de regio zijn er verschillen. Zeker wat kleinere gemeenten hebben weinig inwoners met migratieachtergrond.

Nederland 's-Hertogenbosch Oss Boxtel Noordoost-Brabant

Percentage met migratieachtergrond

Meierijstad Maashorst

Zaltbommel

Noordoost-Brabant

Land van Cuijk Vught Maasdriel Sint-Michielsgestel

Nederland

Bernheze Boekel 0%

20% Niet-Westers

40%

60%

Westers

Nederlands

80%

100%

20% Niet-Westers

40%

60%

Westers

Nederlands

80%

Figuren: percentage inwoners met Nederlandse achtergrond, Westerse migratieachtergrond (landen in Europa, exclusief Turkije, of landen in Noord-Amerika, Oceanië, of Indonesië of Japan) en Niet-Westerse migratieachtergrond Bron: CBS statline, 2022

100%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

D. Ontwikkeling aantal inwoners ▹ De groei van het aantal inwoners in de regio ligt lager dan het landelijk gemiddelde. Het aantal inwoners van Sint-Michielsgestel daalt volgens de prognoses zelfs. Het aantal inwoners in Land van Cuijk en Maashorst blijft vrijwel gelijk.

Prognose ontwikkeling inwoners Nederland Bernheze Boekel

Prognose ontwikkeling inwoners

Boxtel Land van Cuijk Maasdriel

110%

Maashorst Meierijstad

105%

Oss 's-Hertogenbosch

100%

Sint-Michielsgestel Vught

95%

Zaltbommel -4% Nederland

Noordoost-Brabant

-2%

2% 2030

10%

2040

Figuren: verwachte ontwikkeling van het aantal inwoners in Nederland en Noordoost Brabant in percentages t.o.v. 100% in 2023 (links) en de bevolkingsprognose per gemeente t.o.v. 2023 voor 2030 en 2040 (rechts). Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF research)

12%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Ontwikkeling leeftijdsopbouw ▹ In heel NL daalt procentueel de groep 20-64 jarigen, maar in NoordoostBrabant is die daling nog iets harder. ▹ Het aantal ouderen (en jongeren < 20) stijgt in de regio iets harder dan landelijk gemiddeld.

Ontwikkeling in leeftijdsopbouw

Leeftijdsopbouw 2040 t.o.v. 2023 00-19

20-64

100% 80%

65-79

60% 40% 20%

80+

0% -8% 00-19

20-64

65-79

80+

-6%

-4% Nederland

-2%

Noordoost-Brabant

Figuren: procentuele opbouw van de bevolking in vier leeftijdsgroepen tussen 2023 en 2040 (links) en de relatieve ontwikkeling van deze leeftijdsgroepen in 2040 t.o.v. 2023 (rechts). Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF research) (links) en CBS statline (rechts)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

F. Druk op de populatie ▹ De demografische druk (de verhouding tussen inwoners jonger dan 19 en ouder dan 65 t.o.v. inwoners tussen deze leeftijdsgrenzen) stijgt in de regio meer dan landelijk ▹ Vooral de grijze druk (het aantal 65+’ers t.o.v. inwoners tussen de 19 en 65 stijgt iets meer dan landelijk gemiddeld).

Demografische druk 100%

Grijze druk 60%

50% 40% 30%

80% 20%

60% 40%

10%

20% 0%

Noordoost-Brabant

Nederland

Noordoost-Brabant

Nederland

Figuren: het aantal inwoners onder de 19 plus het aantal inwoners boven de 65 t.o.v. het aantal inwoners tussen deze leeftijden (links) en het aantal inwoners boven de 65 t.o.v. het aantal inwoners tussen de 19 en 65 (rechts). Bron: Bevolkingsstatistiek (CBS) i.c.m. Primos-prognose (ABF research)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

2. Sociale determinanten A. Sociaal-economische scores B. Gemiddelde inkomens C. Moeite met rondkomen D. Schuldsanering E. Eenzaamheid F. Ervaren regie over eigen leven G. Laaggeletterdheid

H. Vrijwilligers

1 7

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

A. Sociaal-economische scores ▹ De onderstaande overzichten van de sociaal-economische status en de financiële welvaart (een deelscore van de sociaal-economische status) per gemeente geven een vrij vergelijkbaar beeld. Beide scores zijn zo gedefinieerd dat het landelijk gemiddelde precies op 0 ligt. ▹ Alle gemeenten binnen Noordoost Brabant scoren hoger dan het landelijk gemiddelde op beide indicatoren. Er zijn wel wat verschillen tussen gemeenten, waarbij vooral Sint-Michielsgestel, Boekel en Vught een relatief hoge sociaal-economische status kennen, waarbij deze in Oss, ‘s-Hertogenbosch, Boxtel en Maashorst iets lager ligt.

Figuren: De sociaal-economische (SES-WOA, waarbij WOA staat voor welvaart, opleidingsniveau en arbeidsmarktdeelname) score (links) en de score op financiële welvaart (rechts). De score is ten opzichte van andere gemeenten, zodanig dat het landelijk gemiddelde precies 0 is. Bij een hogere score zijn de inwoners welvarender. Bron: CBS statline (2019)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

B. Gemiddelde inkomens ▹ Het gemiddeld gestandaardiseerd inkomen ligt in de regio iets hoger dan landelijk, en is de afgelopen jaren ook harder gestegen. ▹ Er is slechts één gemeente met lagere inkomens dan landelijk gemiddeld het geval is.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze Boekel

Boxtel

Gemiddeld gestandaardiseerd inkomen

Land van Cuijk Maasdriel

€ 40.000 € 35.000

Maashorst

€ 30.000

Meierijstad

€ 25.000

Oss

€ 20.000 € 15.000

's-Hertogenbosch

€ 10.000

Sint-Michielsgestel

€ 5.000

Vught

€2015

2016

2017

2018

Noordoost-Brabant

2019 Nederland

2020

2021

Zaltbommel € -2.000

€-

€ 2.000

€ 4.000

€ 6.000

€ 8.000

Figuren: het gemiddeld gestandaardiseerd inkomen (bruto inkomen van huishoudens, verminderd met betaalde inkomensoverdrachten, premies inkomensverzekering, premies ziektekostenverzekering en belastingen op inkomen en vermogen. Gecorrigeerd voor grootte en samenstelling van huishoudens). Bron: CBS statline, 2021

€ 10.000

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

C. Moeite met rondkomen ▹ Elke gemeente in de regio Noordoost-Brabant heeft een lager percentage mensen dat moeite heeft met rondkomen dan landelijk gemiddeld het geval is.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze Boekel

Boxtel Land van Cuijk Maasdriel

Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel -7%

-6%

-5%

-4%

-3%

-2%

Figuren: percentage personen van 18 jaar of ouder dat moeite heeft met rondkomen. Rechts het verschil per gemeente t.o.v. het Nederlands gemiddelde in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

-1%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

D. Schuldsanering ▹ Zowel landelijk als in Noordoost-Brabant daalt het percentage inwoners in de schuldsanering al jaren. Deze daling is in Noordoost-Brabant minder snel, maardit is ook logisch aangezien het aandeel inwoners in de schuldsanering in 2015 slechts de helft was van het Nederlands gemiddelde. ▹ In alle gemeenten lag in 2021 het aandeel inwoners met een schuldsaneringstraject onder het Nederlands gemiddelde. Alleen in Meierijstad en ‘sHertogenbosch lag dit aandeel redelijk dicht tegen het landelijk gemiddelde.

Schuldsanering per 10.000 inwoners

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland

25 20 15 10 5 2015

2016

2017 Nederland

2018

2019

Noordoost-Brabant

2020

2021

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel -7

-6

-5

-4

-3

-2

-1

Figuren: het aantal inwoners in de schuldsanering per 10.000 inwoners in de periode van 2015 t/m 2021 (links) en ditzelfde aantal voor de gemeenten in Noordoost-Brabant ten opzichte van het Nederlands gemiddelde van 2021 (rechts). Bron: CBS statline

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Eenzaamheid ▹ Eenzaamheid komt in de regio iets minder vaak voor dan landelijk. ▹ Onder inwoners van 65 jaar en ouder is er in drie gemeenten iets vaker sprake van eenzaamheid dan landelijk gemiddeld het geval is.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze

Boekel Boxtel

Land van Cuijk

Percentage eenzame inwoners

Maasdriel

50%

Maashorst

40%

Meierijstad

30%

Oss 's-Hertogenbosch

20%

Sint-Michielsgestel

10%

Vught

0% Eenzaam

Ernstig/zeer ernstig Emotioneel Eenzaam eenzaam Nederland

Noordoost-Brabant

Sociaal Eenzaam

Zaltbommel -14%

-12%

-10%

-8%

Eenzaamheid

-6%

-4%

-2%

Eenzaamheid 65+

Figuren: percentage inwoners boven de 18 dat zich eenzaam, ernstig of zeer ernstig eenzaam, emotioneel eenzaam of sociaal eenzaam voelt (links). Rechts het percentage inwoners 18+ en 65+ dat zich eenzaam, ernstig of zeer ernstig eenzaam voelt t.o.v. het landelijk gemiddelde in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

F. Ervaren regie over eigen leven ▹ In de regio ervaart een iets kleiner deel van de inwoners voldoende regie over het eigen leven dan landelijk, maar dit is verwaarloosbaar. ▹ Hierin zijn wel redelijk wat verschillen tussen gemeenten. Tussen Vught en Oss scheelt het ongeveer 4%-punt t.o.v. het Nederlands gemiddelde.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze Boekel

Ervaren regie over eigen leven

Land van Cuijk Maasdriel

91%

90%

Maashorst

89%

Meierijstad

88%

Oss

87%

's-Hertogenbosch

86%

Sint-Michielsgestel

85%

Vught

84%

Zaltbommel

83% Regie Nederland

Boxtel

Regie 65+ Noordoost-Brabant

-3%

-2%

-1% Regie

Regie 65+

Figuren: het percentage inwoners dat aangeeft matig tot veel regie over het eigen leven te ervaren, hierbij is zowel het resultaat voor alle volwassen inwoners, als voor inwoners boven de 65 weergegeven. Rechts is het percentage per gemeente t.o.v. het landelijk gemiddelde in procentpunten te zien. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

G. Laaggeletterdheid ▹ Het percentage inwoners dat laaggeletterd is ligt in de meeste gemeente onder het landelijk gemiddelde. Uitzonderingen hierop zijn Zaltbommel, Land van Cuijk, Maasdriel en Boekel. Boxtel en Vught scoren ongeveer hetzelfde als het landelijk gemiddelde. Gemeenten met relatief weinig laaggeletterdheid zijn Bernheze en Maashorst. ▹ Het gaat hierbij niet alleen om taalvaardigheden, maar vooral ook om de vaardigheden die nodig zijn om informatie te kunnen gebruiken en begrijpen.

Laaggeletterdheid Bernheze Boekel

Boxtel Land van Cuijk Maasdriel

Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel 0%

Figuren: het percentage laaggeletterde inwoners Bron: Geletterdheid in zicht, ROA

10%

12%

14%

16%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

H. Vrijwilligers ▹ Het percentage inwoners dat aangeeft vrijwilliger te zijn is in de regio iets hoger dan landelijk gemiddeld. Dit is in vrijwel alle gemeenten het geval. ▹ Het gaat hierbij om alle vormen van vrijwilligers. Dit kan een indicator zijn voor de bereidheid van inwoners om zich ook in te zetten als bijvoorbeeld mantelzorger indien dit in de toekomst nodig zou zijn.

Percentage vrijwilligers Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk

Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught

Zaltbommel 0%

10%

15%

20%

25%

30%

Figuren: het percentage volwassen inwoners dat aangeeft vrijwilligerswerk te doen. Hieronder wordt verstaan: werk dat in georganiseerd verband (bijvoorbeeld sportverenigingen, kerkbestuur, school) onbetaald wordt uitgevoerd. Bron: RIVM, 2020

35%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

3. Gezondheid en leefstijl A. Ervaren gezondheid B. Stress, angst en depressie C. Levensverwachting D. Doodsoorzaken E. Leefstijlindicatoren F. Zorgkosten (Zvw totaal) G. Prevalentie van aandoeningen

H. Medicijngebuik

2 6

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

A. Ervaren gezondheid ▹ In veel gemeenten ervaren mensen hun gezondheid beter dan landelijk gemiddeld. Alleen in Maasdriel ligt dit een stuk lager, zowel voor 18+ als 65+ ▹ Opvallend is dat in slechts één gemeente inwoners van 65+ hun gezondheid minder ervaren dan landelijk gemiddeld, terwijl dit voor inwoners van 18+ in 5 gemeenten het geval is.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel -6%

-4%

-2% 18+

65+

Figuren: het percentage inwoners dat de gezondheid als goed of zeer goed ervaart. Rechts is zowel het resultaat voor alle volwassenen als voor 65+’ers weergegeven t.o.v. het landelijk gemiddelde in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

B. Stress, angst en depressie ▹ In de meeste gemeenten ligt het percentage inwoners met een hoog risico op angst of depressie lager dan het landelijk gemiddelde. Uitzonderingen hierop zijn Maashorst, Oss en ‘s-Hertogenbosch. ▹ Het percentage is gebaseerd op een enquête met vragen naar bijv. hoe vaak men zich zenuwachtig / hopeloos / rusteloos / somber of depressief voelt.

Hoog risico angst of depressie Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel 0%

Noordoost-Brabant

Figuren: percentage inwoners met een hoog risico op angst of depressie, gebaseerd op de Kessler-10 vragenlijst. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

5% Nederland

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

B. Stress, angst en depressie ▹ Het percentage volwassenen met veel stress op een bepaald gebied ligt in de meeste gemeenten lager dan gemiddeld. In Meierijstad, Vught, ‘s-Hertogenbosch, Maashorst en Land van Cuijk ligt dit hoger. ▹ Inwoners met veel stress in de afgelopen 4 weken (ten tijden van het onderzoek in 2020) zijn er ook relatief weinig. Hierbij ligt het percentage alleen in ‘sHertogenbosch iets hoger dan landelijk gemiddeld.

(Heel) veel stress op één gebied Bernheze

Bernheze

Boekel

Boxtel

Land van Cuijk

Maasdriel

Maashorst

Meierijstad

Oss

's-Hertogenbosch

Sint-Michielsgestel

Vught

Zaltbommel

2% Noordoost-Brabant

(Heel) veel stress afgelopen 4 weken

4% Nederland

10%

Noordoost-Brabant

15%

20%

Nederland

Figuren: per gemeente het percentage volwassen inwoners dat veel of heel veel stress ervaart op één gebied (links), en het percentage volwassen inwoners dat in de afgelopen 4 weken veel of heel veel stress heeft ervaren. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

25%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

C. Levensverwachting ▹ De levensverwachting in de regio komt redelijk overeen met het landelijk gemiddelde. ▹ Het verschil in de sterfte in de laatste jaren is mogelijk een effect van de corona-pandemie. Hierbij zijn relatief veel ouderen overleden, en de populatie van de regio is relatief oud t.o.v. het landelijk gemiddelde.

Levensverwachting bij geboorte 83 82 81 80 79 78 77 76 75

Sterfte t.o.v. inwonertal 1,10% 1,05% 1,00% 0,95% 0,90% 0,85% 0,80% 2015

Noordoost-Brabant

Nederland

2016

2017 Nederland

Figuren: de levensverwachting van inwoners bij geboorte (links) en het aantal overleden personen t.o.v. het aantal inwoners (rechts). Bron: Doodsoorzaakstatistieken, CBS (via CBS remote access), bewerking RIVM (links) en CBS statline (rechts)

2018

2019

Noordoost-Brabant

2020

2021

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

D. Doodsoorzaken ▹ In de figuur rechts zijn de gestippelde lijnen het landelijk gemiddelde. De doorgetrokken lijnen horen bij de regio Noordoost-Brabant.

Ontwikkeling doodsoorzaken

▹ De prevalentie van doodsoorzaken in de regio komt redelijk overeen met het landelijk gemiddelde.

50%

▹ De ontwikkelingen van de verhouding tussen de verschillende doodsoorzaken was de afgelopen jaren ook vrij vergelijkbaar.

40%

▹ Belangrijke uitzondering hierbij is het jaar 2020. In dit jaar is er een groter aandeel ‘overige doodsoorzaken’ dan landelijk het geval is. De verwachting is dat dit te maken heeft met de relatief grote sterfte in de regio door de corona-pandemie.

45% 35% 30%

25% 20% 15% 10% 5% 0% 2015

2016

2017

2018

2019

Nieuwvormingen

Ziekten van hart- en vaatstelsel

Ziekte van ademhalingsstelsel

Uitwendige doodsoorzaken

Overige doodsoorzaken

2020

Figuren: procentuele verdeling van verschillende doodsoorzaken voor de regio Noordoost Brabant (doorgetrokken lijnen) en Nederland (gestippelde lijnen). Bron: Doodsoorzaakstatistieken, CBS (via CBS remote access), bewerking RIVM

2021

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

D. Doodsoorzaken ▹ Er zijn wel wat regionale verschillen in de prevalentie van doodsoorzaken. In de figuren rechts is de prevalentie voor de verschillende gemeenten weergegeven per doodsoorzaak. ▹ In Sint-Michielsgestel is de doodsoorzaak bijv. relatief vaak nieuwvormingen (36% tegenover 28% in NL)

Nieuwvormingen 40%

35%

Hart- en vaatziekten 30%

Sint-Michielsgestel 25%

25%

20%

Maasdriel Oss Meierijstad Maashorst Land van Cuijk Nederland Bernheze 's-Hertogenbosch Vught Boxtel Zaltbommel

8% Zaltbommel

Boekel Maashorst Bernheze

Boekel 30%

Ademhalingsstelsel

20%

Meierijstad Oss Maasdriel Nederland 's-Hertogenbosch Land van Cuijk Boxtel Vught Zaltbommel

Oss Maashorst Maasdriel Bernheze 's-Hertogenbosch Boekel Nederland Sint-Michielsgestel Meierijstad Vught

Sint-Michielsgestel

15%

Land van Cuijk Boxtel

Figuren: per doodsoorzaak is de prevalentie in de gemeenten in Noordoost Brabant (blauwe strepen) en het gemiddelde van Nederland (rode stip) weergegeven. De data betreft 2021. Bron: Doodsoorzaakstatistieken, CBS (via CBS remote access), bewerking RIVM

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

D. Doodsoorzaken ▹ Er zijn wel wat regionale verschillen in de prevalentie van doodsoorzaken. In de figuren rechts is de prevalentie voor de verschillende gemeenten weergegeven per doodsoorzaak. ▹ In ‘s-Hertogenbosch zijn er relatief vaak uitwendige oorzaken, terwijl dit in SintMichielsgestel juist minder vaak het geval is.

Uitwendige oorzaken 7%

Overige oorzaken 45% Boxtel

's-Hertogenbosch Vught 6%

Zaltbommel Nederland

Vught Zaltbommel

Maasdriel Boekel Meierijstad Bernheze Oss Boxtel Land van Cuijk

40%

35%

Maashorst

Land van Cuijk 's-Hertogenbosch Nederland Oss Meierijstad Sint-Michielsgestel Maasdriel Bernheze Maashorst

Sint-Michielsgestel

30%

Boekel

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Leefstijlindicatoren: bewegen ▹ T.o.v. NL sporten er iets meer inwoners van Noordoost-Brabant wekelijks, maar voldoen er iets minder inwoners aan de beweegrichtlijn. Vooral in Zaltbommel, Maasdriel, Oss en ‘s-Hertogenbosch ligt het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn lager dan landelijk gemiddeld. ▹ Wat wekelijks sporten betreft liggen alleen Zaltbommel en Maasdriel lager dan landelijk gemiddeld

Percentage inwoners bewegen en sporten

Bernheze

Boekel Boxtel

Land van Cuijk Maasdriel

56%

Maashorst

54%

Meierijstad

Oss

52%

's-Hertogenbosch

50%

Sint-Michielsgestel

48%

Vught Zaltbommel

46% Voldoet aan beweegrichtlijn Nederland

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland

Wekelijks sporten Noordoost-Brabant

-15%

-10%

-5%

Voldoet aan beweegrichtlijn

10%

Wekelijks sporten

Figuren: percentage inwoners boven de 18 die voldoen aan de beweegrichtlijn (minimaal 150 min. per week matig intensieve inspanning, zoals wandelen of fietsen en minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten) en die minimaal eens per week sporten. Rechts verschil t.o.v. Nederland in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

15%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Leefstijlindicatoren: overgewicht ▹ Overgewicht in de regio is redelijk vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde. ▹ Binnen de regio zijn er echter wel verschillen. Vooral in Maasdriel, Zaltbommel en Oss ligt het percentage inwoners met overgewicht hoger dan landelijk gemiddeld.

Percentage inwoners met overgewicht 40%

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze

Boekel Boxtel

Land van Cuijk Maasdriel

Maashorst Meierijstad

30%

Oss 's-Hertogenbosch

20%

Sint-Michielsgestel 10%

Vught Zaltbommel

0% Matig overgewicht Nederland

Ernstig overgewicht Noordoost-Brabant

-4%

-3%

-2%

-1%

Matig overgewicht

Ernstig overgewicht

Figuren: percentage inwoners boven de 18 met matig overgewicht (BMI tussen de 25 en 30) of ernstig overgewicht (BMI boven de 30). Rechts verschil t.o.v. Nederland in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Leefstijlindicatoren: roken ▹ In Noordoost-Brabant wordt iets minder gerookt dan landelijk gemiddeld. ▹ In Maasdriel, Oss, ‘s-Hertogenbosch en Zaltbommel wordt er echter juist meer gerookt.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze

Boekel Boxtel

Percentage inwoners dat rookt 20%

Land van Cuijk Maasdriel

Maashorst Meierijstad

15%

Oss 's-Hertogenbosch

10%

Sint-Michielsgestel 5%

Vught Zaltbommel

0% Roken Nederland

Roken E-sigaret Noordoost-Brabant

-8%

-6%

-4% Roken

-2%

Roken E-sigaret

Figuren: percentage inwoners boven de 18 die de vraag ‘rookt u weleens’ met ‘ja’ beantwoord. Rechts verschil t.o.v. Nederland in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Leefstijlindicatoren: alcohol richtlijn ▹ In Noordoost-Brabant zijn er minder inwoners die voldoen aan de alcohol richtlijn dan landelijk gemiddeld. Dit geldt voor elke gemeente behalve voor Oss en Zaltbommel.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze

Boekel Boxtel

Percentage inwoners alcoholrichtlijn

Maasdriel

44%

Maashorst

43%

Meierijstad

42%

Oss

41%

's-Hertogenbosch

40%

Sint-Michielsgestel

39%

Vught

38%

Zaltbommel

37% Alcohol richtlijn Nederland

Land van Cuijk

Noordoost-Brabant

-12%

-10%

-8%

-6%

-4%

Alcohol richtlijn

Figuren: percentage inwoners boven de 18 die aan de alcohol richtlijn voldoen (maximaal 1 glas per dag). Rechts verschil t.o.v. Nederland in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

-2%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

E. Leefstijlindicatoren: alcoholgebruik ▹ Zwaar alcoholgebruik ligt in de regio dan ook hoger dan landelijk gemiddeld. Ook dit is in vrijwel elke gemeente het geval.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze

Boekel Boxtel

Percentage alcoholgebruik

Maasdriel

12%

Maashorst

10%

Meierijstad

Oss

's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel

Vught

Zaltbommel

0% Alcohol zwaar Nederland

Land van Cuijk

Alcohol overmatig Noordoost-Brabant

-2%

-1%

Alcohol zwaar

Alcohol overmatig

Figuren: percentage inwoners boven de 18 die als zware drinker (minstens 1 keer per week 4 (voor vrouwen) of 6 (voor mannen) glazen alcohol op één dag) of overmatig drinker (per week meer dan 14 (vrouwen) of 21 (mannen) glazen alcohol) worden beschouwd. Rechts verschil t.o.v. Nederland in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

F. Zorgkosten (Zvw totaal) ▹ Opvallend is dat onder de 35 de zorgkosten voor de Zvw per inwoner (in die leeftijdscategorie) wat hoger liggen dan landelijk gemiddeld, terwijl dit voor alle leeftijdsgroepen boven de 35 juist een stuk lager ligt.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland 00-04 05-09 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85-89 90+

€ -1.000

0,3% 5,3%

-0,7%

-5,9%

-5,9% -6,1% -2,7% -2,7% -2,8% -5,5% -3,6% -1,2%

-6,3%

-9,1% -9,3% € -800

4,4% 8,3% 0,9% 7,1%

€ -600

€ -400

Figuren: de totale zorgkosten per verzekerde voor de Zvw, rechts per leeftijdscategorie t.o.v. het Nederlands gemiddelde in euro’s en procentpunten. Bron: Vektis, 2020

€ -200

€-

€ 200

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

F. Zorgkosten (Zvw totaal) ▹ Er zit behoorlijk wat spreiding in zorgkosten voor de Zvw per inwoner voor kinderen. Voor kinderen van 0-4 liggen vooral in Maasdriel, Vught, Boekel, SintMichielsgestel en Land van Cuijk de zorgkosten een stuk lager dan landelijk gemiddeld. Voor kinderen tussen de 5 en 19 gaat het om Boekel, Maasdriel, Boxtel en Sint-Michielsgestel.

Zvw-kosten 0-4 jaar t.o.v. Nederland

Zvw-kosten 5-19 jaar t.o.v. Nederland

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel € -800

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel € -600

€ -400

€ -200

€-

€ 200

€ 400

€ 600

€ -300

€ -200

Figuren: de zorgkosten per verzekerde binnen leeftijdsgroepen 0-4 jaar (links) en 5-19 jaar (rechts) t.o.v. het Nederlands gemiddelde. Bron: Vektis, 2020

€ -100

€-

€ 100

€ 200

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

F. Zorgkosten (Zvw totaal) ▹ In de groep 20-34 jaar valt vooral op dat de kosten per persoon voor de Zvw in Vught hoog liggen. ▹ Voor de leeftijdsgroep tussen de 35 en 64 liggen de kosten voor de Zvw in alle gemeenten op Oss en ‘s-Hertogenbosch na een stuk lager dan landelijk gemiddeld.

Zvw-kosten 20-34 jaar t.o.v. Nederland

Zvw-kosten 35-64 jaar t.o.v. Nederland

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel € -400

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel € -200

€-

€ 200

€ 400

€ 600

€ 800

€ -300

€ -250

€ -200

Figuren: de zorgkosten per verzekerde binnen leeftijdsgroepen 20-34 jaar (links) en 35-64 jaar (rechts) t.o.v. het Nederlands gemiddelde. Bron: Vektis, 2020

€ -150

€ -100

€ -50

€-

€ 50

€ 100

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

F. Zorgkosten (Zvw totaal) ▹ Ook onder ouderen (65-79 en 80+) liggen de zorgkosten voor de Zvw voor vrijwel alle gemeenten lager dan landelijk gemiddeld.

Zvw-kosten 65-79 jaar t.o.v. Nederland

Zvw-kosten 80+ jaar t.o.v. Nederland

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel € -800

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel € -600

€ -400

€ -200

€-

€ 200

€ 400

€ -1.500

€ -1.000

Figuren: de zorgkosten per verzekerde binnen leeftijdsgroepen 65-74 jaar (links) en 80 jaar of ouder (rechts) t.o.v. het Nederlands gemiddelde. Bron: Vektis, 2020

€ -500

€-

€ 500

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

G. Prevalentie van aandoeningen ▹ Zowel het percentage inwoners met één aandoening als twee of meer aandoeningen ligt iets hoger dan landelijk gemiddeld. Dit zal naar verwachting ook zo blijven in de toekomst.

Inwoners met één aandoening 53% 53% 52% 52% 51% 51% 50% 50% 49%

30% 29% 28% 27% 26% 25% 24% 23%

Nederland

Inwoners met twee of meer aandoeningen

Noordoost-Brabant

Nederland

Noordoost-Brabant

Figuren: het percentage inwoners met één aandoening (links) en twee of meer aandoeningen (rechts). Prognoses zijn weergegeven met een stippellijn. Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

G. Prevalentie van aandoeningen ▹ De prevalentie van stemmings- en angststoornissen neemt in de toekomst minder hard toe dan landelijk. ▹ COPD, dementie, diabetes en perifere artrose nemen landelijk behoorlijk toe, en in de regio is dit in nog grotere mate het geval. Vooral voor dementie is de stijging groter.

Ontwikkeling aandoeningen 170% 160% 150% 140% 130% 120% 110% 100% 90%

170% 160% 150% 140% 130% 120% 110% 100% 90%

COPD

Ontwikkeling aandoeningen

Dementie

Stemmingsstoornissen

Angststoornissen

Diabetes

Perifere artrose

Figuren: de ontwikkeling van de prevalentie van specifieke aandoeningen t.o.v. de waarde in 2015 (100%). Het Nederlands gemiddelde is met de gestippelde lijnen aangegeven, en het gemiddelde van Noordoost Brabant met de doorgetrokken lijnen. Bron: Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, RIVM

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

G. Prevalentie van aandoeningen ▹ Beroertes en coronaire hartziekten zullen in de toekomst ook iets meer toenemen in de regio dan landelijk gemiddeld, maar voor beiden is de landelijke stijging ook behoorlijk.

Ontwikkeling aandoeningen 140%

140%

130%

120%

110%

100%

90%

Beroerte

Ontwikkeling aandoeningen

Longkanker

Coronaire hartziekten

Nek- en rugklachten

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

H. Medicijngebruik ▹ Voor veel medicijnen ligt het procentuele gebruik iets hoger dan landelijk gemiddeld. Dit geldt vooral voor medicijngebruik t.a.v. het skeletspierstelsel, bloed en bloedvormende organen en het hartvaatstelsel.

Medicijngebruik t.o.v. Nederland Maagdarmkanaal en metabolisme Bloed en bloedvormende organen Hartvaatstelsel Dermatologica Urogenitale stelsel en geslachtshorm. System. horm.prep. excl geslachtshorm. Antimicrob. middelen v. system. gebr. Oncolytica en immunomodulantia Skeletspierstelsel Zenuwstelsel Antiparasitica, insecticiden Ademhalingsstelsel Zintuiglijke organen Diverse middelen -1,0% -0,5% 0,0% 0,5% 1,0% 1,5% 2,0% 2,5%

Figuren: het percentage inwoners dat bepaalde medicijnen gebruikt. Rechts ten opzichte van het Nederlands gemiddelde in procentpunten. Bron: CBS statline (2021)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

4. Fysieke omgeving A. Ernstige geluidshinder B. Grondgebruik C. Afstand tot recreatie

4 7

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

A. Ernstige geluidshinder ▹ In de regio ondervinden inwoners gemiddeld meer geluidshinder door vliegverkeer dan landelijk gemiddeld. Geluidshinder door weggebruikers ligt alleen in ‘s-Hertogenbosch, Vught en Boxtel hoger dan landelijk gemiddeld. In deze drie gemeenten is ook de geluidsoverlast door treinen hoger.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk

Percentage geluidshinder

Maasdriel

12%

Maashorst

10%

Meierijstad

Oss

's-Hertogenbosch

Sint-Michielsgestel

Vught

0% Geluidshinder weg

Geluidshinder trein Nederland

Geluidshinder vliegen

Noordoost-Brabant

Geluidshinder buren

Zaltbommel -6,0%

-4,0%

-2,0%

Geluidshinder weg

0,0%

2,0%

4,0%

Geluidshinder trein

Figuren: percentage inwoners dat ernstige geluidshinder door wegverkeer, treinverkeer, vliegverkeer of buren ervaart. Rechts verschil t.o.v. Nederland in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

6,0%

8,0%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

A. Ernstige geluidshinder ▹ In vrijwel alle gemeenten is er relatief veel geluidshinder door vliegverkeer. ▹ Geluidshinder door buren ligt alleen in Oss en ‘s-Hertogenbosch hoger dan landelijk gemiddeld.

Geluidshinder door vliegen t.o.v. Nederland

Geluidshinder door buren t.o.v. Nederland

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel -4,0%

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel -2,0%

0,0%

2,0%

4,0%

6,0%

8,0%

10,0%

-4,0%

-3,0%

-2,0%

-1,0%

0,0%

1,0%

Figuren: percentage inwoners dat ernstige geluidshinder door vliegverkeer (links) of buren (rechts) ervaart. Data is weergegeven per gemeente t.o.v. het Nederlands gemiddelde in procentpunten. Bron: RIVM statline (GGD gezondheidsmonitor 2020)

2,0%

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

B. Grondgebruik ▹ Er is relatief weinig bos en open natuurlijk terrein in de regio. ▹ Hierin zijn grote verschillen tussen gemeenten. Sommige gemeenten scoren twee maal zo hoog als landelijk gemiddeld, en anderen juist twee maal zo laag.

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze

Boekel Boxtel

Grondgebruik (hectaren per 1.000 inwoners)

Maasdriel

Maashorst

Meierijstad

Oss

's-Hertogenbosch

Sint-Michielsgestel

Vught

Zaltbommel

0 Recreatieterrein Nederland

Land van Cuijk

Bos en open natuurlijk terrein Noordoost-Brabant

-30

-20

Recreatieterrein

-10

Bos en open natuurlijk terrein

Figuren: aantal hectaren per 1.000 inwoners voor recreatieterrein (park en plantsoen, sportterrein, volkstuin, dagrecreatief terrein (o.a. dierentuinen en pretparken) en verblijfsrecreatief terrein (o.a. campings en bungalowparken)) en bos en open natuurlijk terrein (o.a. bossen, duinen, stranden). Rechts t.o.v. Nederland. Bron: CBS statline (2017)

Regiobeeld Noordoost Brabant 2023

C. Afstand tot recreatie ▹ In de meeste gemeenten verschilt de afstand tot zwembaden, sportterreinen en openbaar groen slechts een paar honderd meter van het landelijk gemiddelde

Verschil Noordoost-Brabant en Nederland Bernheze Boekel Boxtel

Afstand tot zwembad (km t.o.v. Nederland)

Land van Cuijk Maasdriel

Bernheze Boekel Boxtel Land van Cuijk Maasdriel Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel

Maashorst Meierijstad Oss 's-Hertogenbosch Sint-Michielsgestel Vught Zaltbommel -0,4 -3

-2

-1

-0,3

-0,2 Sportterrein

-0,1

0,1

0,2

0,3

0,4

Openbaar groen

Figuren: afstand over (verharde) weg tot zwembaden, sportterreinen en openbaar groen, gemiddeld over alle inwoners van de gemeenten in de regio. De voorzieningen hoeven niet in de betreffende gemeente te liggen. Rechts t.o.v. het landelijk gemiddelde. Bron: CBS statline (2017)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Vught&id=85ed9da6-37ac-4412-9eea-d03ed5c2e9c2