7. Raadsinformatiebrief Deelname aan het Mentaal gezondheidsnetwerk in de regio Zorgzaam

Zo weten de wijkteammedewerkers welke buurtkamers er zijn, kleinschalige plekken waar inwoners kunnen werken aan hun herstel (bv kringloopwinkel, buurttuinen etc.). Ook zijn de organisaties in de basisondersteuning veelal betrokken bij de toegang tot geïndiceerde zorg in de 2e lijn van het sociaal domein. •

Overlegtafel:

De deelnemers van de Overlegtafel zijn tevens belangrijke betrokken partijen.

In hoofdstuk 5 is de programmaorganisatie beschreven en gekoppeld aan de inzet op deelproject 2.

4.3 Deelproject 3: Inrichten en borgen van een lerend netwerk Inleiding en doelstelling Deelproject 1 Verkennend gesprek en deelproject 2 Passend aanbod, zorg en ondersteuning vormen samen de bouwstenen voor een duurzaam werkend MGN. Onderlinge samenhang is nodig om optimaal gebruik te maken van de informatie en aanbod. De praktische invulling en

27

uitvoering zal door een programmateam en werkgroepen ontwikkeld worden20. Echter, een netwerk ontstaat niet zomaar. Het is essentieel om de netwerksamenwerking te stimuleren en faciliteren: het is aan alle partijen samen om zich optimaal in te spannen om de inwoners tijdig en passende zorg en ondersteuning te bieden. Partijen vormen niet alleen een netwerk op papier, belangrijker is om zich samen een netwerk te voelen en als netwerk te werken. Dit vraagt onder andere om aanjagen, draagvlak creëren, sturing, samenwerkingsafspraken, capaciteit, ondersteunende systemen en ook cultuurvorming en plezier. Al deze benodigdheden vormen samen deelproject 3 Inrichten en borgen van het netwerk. Samen werken we aan het doel: “Eind 2027 is er een duurzaam Mentaal Gezondheidsnetwerk in regio Zorgzaam ’sHertogenbosch e.o. van samenwerkende organisaties die de inwoners ondersteunen om met mentale problematiek om te gaan”.

Doelgroep Alle zorgprofessionals en organisaties die samen het MGN regio Zorgzaam vormen. Hierbij is primair het uitgangspunt dat alle GGZ-aanbieders, huisartsen en sociaal domein aanbieders en ervaringsdeskundigen in de regio, vrijelijk aan het MGN kunnen deelnemen, zonder uitsluitingseffecten, wanneer zij zich committeren aan de samenwerkingsafspraken21. Om gelijkwaardigheid te borgen zal een samenwerkingsovereenkomst leidend zijn, ook voor latere toetreders. Het MGN zal ook aandacht hebben voor overige partijen en streeft stapsgewijs naar een netwerk waarin in de volle breedte betrokkenheid22, al dan niet deelname, is.

Zie Hoofdstuk 5 Inrichting governance en programmateam MGN De mate van vrijblijvendheid voor aansluiten bij het MGN zal gedurende de transformatieperiode worden afgestemd met de stuurgroep en zorgverzekeraar(s). 22 Het boekje ‘De basis van mentale gezondheid’ dient hierbij als inspiratiebron (de basis van mentale gezondheid). 20 21

28

Aanpak •

Duurzame inrichting en borging samenwerking in netwerk

Op dit moment is er geen bestaand volledig overkoepelend netwerk in regio Zorgzaam dat mentale problematiek en passende hulp en/of begeleiding domeinoverstijgend met elkaar verbindt. Een onafhankelijk programmateam coördineert het op te richten netwerk en werkt met een samenwerkingsovereenkomst. Het programmateam organiseert, coördineert en verbindt de deelprojecten: Verkennend Gesprek en Passend aanbod, zorg en ondersteuning. Het vormt één gestroomlijnde aanpak rondom mentale gezondheidsklachten. Het gezamenlijk doel is om de hulp- en ondersteuningsvragen van inwoners en hun naasten snel en op de juiste plek oppakken, om escalatie van problemen en onnodige instroom en doorpompen (herhaaldelijk doorverwijzen) naar de GGZ te voorkomen. Verbinding met Platform Zorgzaam en de Zorgzaam Kennisfestivals zijn essentieel om het MGN regionaal op te bouwen en draagvlak te creëren. Het programmateam heeft specifiek aandacht voor het creëren van de juiste condities voor netwerksamenwerking. In navolging op het Platform Zorgzaam zal de toepassing van het Common Eye Model23 hierbij een uitgangspunt vormen.

23

Homepage | Common Eye

29

Vanuit een projectmatige aanpak komen onderstaande activiteiten aan bod: -

Formeren programmateam Samenwerkingsovereenkomst MGN Toetreding partijen Verbinden & kennisdelen Opleiding Monitoring Jaarplannen en begrotingen Structurele financiële middelen Borging

•

Innovaties

Daarnaast zal het programmateam oog hebben voor innovaties. Landelijk zijn er diverse innovatieve ontwikkelingen gaande die kunnen bijdragen aan de doelstellingen van het MGN. Zoals de inzet van AI of landelijke dashboards t.b.v. wachttijden. Het MGN vindt het van belang om gedurende de transformatieperiode hierop te anticiperen. Binnen het Verkennend Gesprek wordt gedacht aan de inzet van bijvoorbeeld Alii.care24 en Juvoly25. Alii.care maakt gebruik van AI om complexe medische kennis toegankelijk te 24 25

Met Alii beter en sneller de doelen uit het integraal zorgakkoord halen - Alii Juvoly - AI Spraakherkenning & Samenvatting in de Zorg

30

maken, zodat elke zorgprofessional gemakkelijk behandelplannen kan maken die zijn afgestemd op patiëntkenmerken en -voorkeuren. Juvoly zet in op spraaktechnologie die de verslaglegging van het Verkennend Gesprek kan uitvoeren. Beiden AI-tools hebben een testfase in een pilot nodig, alvorens grootschalige implementatie mogelijk is. De tools hebben de potentie om (structurele) personele kosten te besparen. Gezien de landelijke inzet op Mentale Gezondheidsnetwerken is het aannemelijk dat gedurende de transformatieperiode nog andere kansrijke innovaties zich aandienen. De definitieve keuze voor AI-toepassingen zal plaatsvinden in de stuurgroep waarbij uitganspunt is dat de AItoepassingen en/of innovaties door het Kenniscentrum Digitale Zorg als kansrijk / valide zijn geëvalueerd of geselecteerd.

Fasering Het goed kunnen inrichten en borgen van het lerend netwerk MGN regio Zorgzaam valt of staat met de inrichting van een stevig programmateam om vanuit voldoende capaciteit verder te bouwen aan de doelstellingen. Daaraan gekoppeld zijn samenwerkingsafspraken essentieel voor alle deelnemende partijen. Het MGN wil in de periode van Q4 2025-Q1 2026 (tot uiterlijk 01-02-2026) de governance en het programmateam inrichten. Om vervolgens in februari 2026 de samenwerkingsovereenkomst (zie 5.6) gereed te hebben.

Betrokken partijen In principe zijn alle netwerkpartijen betrokken bij het Verkennend Gesprek en/of via aanbod, ondersteuning of zorg. De Samenwerkwijze biedt een gemeenschappelijke taal en werkwijze om domeinoverstijgend samen te werken. Vanuit de projectmatige MGN aanpak richt een programmamanager zich hoofdzakelijk op het inrichten en borgen van het netwerk. De programmamanager werkt in het programmateam nauw samen met de projectleiders van de twee deelprojecten, een projectondersteuner, communicatieadviseur en (incidenteel) overige deelnemers die expertise hebben op het technisch of juridisch vlak (zie Hoofdstuk 5).

31

5 Inrichting governance en programmateam MGN Ten tijde van het opstellen van dit transformatieplan is er al een opererende stuurgroep MGN en een werkgroep MGN. Per 1 december 2024 is er een onafhankelijk projectleider gestart (gefinancierd via de regeling SPUK IZA voor het jaar 2025). Deze projectleider opereert namens alle betrokken partijen en neemt hiermee een neutrale rol aan om zo te handelen en bouwen in het belang van het netwerk. Vanuit de stuurgroep MGN is er verbinding met het Platform Zorgzaam.

5.1

Benodigde structuur MGN

Om in 2026-2027 de beoogde doelstellingen van het MGN te behalen is onderstaande structuur nodig. Elke deelnemende partij is verantwoordelijk voor het leveren van personele capaciteit. Alle betrokkenen zetten samen in op een duurzame netwerksamenwerking die ook na de transformatieperiode wordt voortgezet. Het MGN is bij uitstek een netwerksamenwerking zonder specifieke fysieke locatie. Het MGN organiseert zich dicht bij de inwoner of daar waar de samenwerking tot stand komt bij één van de partners op locatie.

5.2

Governance

De stuurgroep formuleert het kader en de prioriteiten waar programmateam in dient te opereren. Naast de beschreven deelnemers is de coördinerend zorgverzekeraar VGZ ook lid van de Stuurgroep. In de stuurgroep staat monitoren en bijsturen van de vastgestelde inspannings- en resultaat KPI’s van dit transformatieplan op de agenda. 32

•

•

5.3

Het transformatieplan ‘Naar sterkere netwerkzorg voor mentale gezondheid in de regio’ ingediend door Reinier van Arkel heeft een eigen stuurgroep Netwerkzorg. VGZ is hierin vertegenwoordigd. Voor de governance en verantwoording van de KPI’s en voortgang op de mijlpalen is de stuurgroep Netwerkzorg verantwoordelijk. Dit transformatieplan is namelijk gericht op interne transformatie van Reinier van Arkel. De resultaten worden gedeeld in de stuurgroep MGN door het stuurgroep lid van Reinier van Arkel. Er is geen overlappende financiering. Governance en verantwoording uitvoering Samenwerkwijze: de Samenwerkwijze is integraal onderdeel van de MGN-begroting. Vanuit het Platform Zorgzaam worden een aantal bestuurders met focusgebieden welzijn, zorg en wonen, verantwoordelijk voor het leren werken met de Samenwerkwijze in de regio. De bestuurder met focusgebied welzijn (Farent) zal de verbindende schakel zijn naar de stuurgroep MGN t.b.v. terugkoppeling van de stand van zaken rondom de SWW. Er is geen overlappende financiering.

Klankbordgroep

Van belang is dat de voorstellen vanuit MGN getoetst worden bij de inwoners en/of ervaringsdeskundigen. Verkend wordt of de bestaande Klankbordgroep van Platform Zorgzaam (i.s.m. Zorgbelang) toereikend is.

5.4

Programmateam

Een programmateam zal geformeerd worden om uitvoering te geven aan de transformatie zoals beschreven in dit transformatieplan MGN. Het programmateam vertaalt de prioriteiten vanuit de stuurgroep naar de werkgroepen t.b.v. operationalisering. Het programmateam opereert namens alle betrokken partijen en neemt hiermee een neutrale positie in om te handelen en te bouwen in het belang van het netwerk als geheel. •

Programmateam In het programmateam bestaat uit de programmaleider, de projectleiders van spoor 1 en spoor 2, aangevuld met expertise op het gebied van projectondersteuning, communicatie en (incidenteel) financiën. Onder leiding van de programmaleider adviseert het programmateam de Stuurgroep over te nemen besluiten, richt zich op de transformatie en bewaakt de doelstellingen, dat er gewerkt wordt volgens de vastgestelde doelen en grondhouding, financiën, etc. Technische en juridische expertise wordt wanneer nodig ingevlogen bij het opstellen van samenwerkings- of gebruikersovereenkomsten (bij voorkeur vanuit de betrokken netwerkpartijen).

•

Programmaleider De programmaleider richt zich hoofdzakelijk op het inrichten en borgen van het netwerk, verbinden, planvorming, monitoren en evalueren. Het hele MGN valt of staat met het goed inrichten en borgen van het netwerk (zie deelproject 3). De 33

programmaleider coördineert het programmateam en geeft richting aan de projectleiders van deelprojecten 1 en 2. De programmaleider rapporteert periodiek aan de stuurgroep over de te nemen stappen en voorstellen. De programmaleider heeft tevens als taak om structurele financiering te onderzoeken en te adviseren aan de stuurgroep. •

Projectleiders De projectleiders van spoor 1 en spoor 2 coördineren de voortgang en zorgen voor het bereiken van de afgesproken resultaten (zie deelprojecten 1 en 2).

•

Werkgroepen De werkgroepen werken de sporen uit, leggen voorstellen via de projectleiders voor aan het programmateam. Ook koppelen zij, via de projectleider, de voortgang en resultaten terug aan het programmateam. De werkgroepen bestaan uit een afvaardiging van de netwerkpartners die in het betreffende spoor samenwerken. De werkgroep leden hebben direct contact met de uitvoering (hebben goed zicht op wat daar gebeurt).

5.5

Communicatie

Communicatie vormt een vast onderdeel van het programmateam. Een communicatiemedewerker, bij voorkeur van een van de betrokken partners, draagt zorg voor een gezamenlijke boodschap en uitstraling (o.a. naam en logo). Vanuit het MGN zal er aandacht zijn voor de communicatie naar de betrokken partners middels een website, folders en nieuwsbrieven. Een nauwe afstemming zal plaatsvinden met het Platform Zorgzaam.

5.6

Samenwerkingsovereenkomst

De basis voor een eenduidige en gelijkwaardige samenwerking wordt gelegd in een samenwerkingsovereenkomst waarbij de landelijke voorbeeldovereenkomst het uitgangspunt vormt. Partijen ondertekenen een samenwerkingsovereenkomst waarin tenminste overeen wordt gekomen dat partijen zich in volledigheid committeren aan het transformatieplan en de bijbehorende governance-structuur. Daarnaast wordt in de overeenkomst vastgelegd wat ieders verantwoordelijkheid is, hoe partijen met elkaar omgaan en hoe de middelen worden verdeeld. De voorbereidingen voor de samenwerkingsovereenkomst zijn verkend en zullen na goedkeuring van het transformatieplan voortgezet worden.

5.7

Toetreding partijen

Bij de uitvoering van dit transformatieplan wordt deelname van externe partijen niet uitgesloten. Toetreding tot dit transformatieplan vereist een formele goedkeuring van de stuurgroep MGN en wordt formeel vastgelegd door aansluiting bij de samenwerkingsovereenkomst, in een addendum. Het is van essentieel belang dat de 34

toetredende partijen actief deelnemen aan het bereiken van de doelstellingen van het MGN. Er kunnen geen financiële middelen worden opgenomen in dit transformatieplan voor partijen die zich na goedkeuring toevoegen aan het MGN. Eventuele financiële afspraken kunnen gemaakt worden in onderaannemerschap, als dit past binnen de toegekende transformatiemiddelen.

5.8

Gelijkgerichtheid

Gelijkgerichtheid is nodig om de juiste zorg op de juiste plek te realiseren; daarbij conformeren de ondertekenende partijen zich aan: “wat er moet gebeuren om de inwoner de Juiste Zorg op de Juiste Plek te geven”, we spreken af hoe we dit met elkaar organiseren en hoe en door wie dit bekostigd gaat worden, ook op de langere termijn. Binnen het hele netwerk staat niet meer het probleem (‘diagnose’) gerichte denken, maar het oplossingsgericht denken voorop, uitgaande van een zorgvuldige probleemanalyse binnen de levensdomeinen. De essentie van de zorgverbetering zit in de samenwerking; over de domeinen heen. Ontschotten en verbinden, en daarin accepteren en borgen dat we een lerend netwerk zijn. Deze beweging, die zal leiden tot een beter toegankelijke mentale gezondheidszorg en het helpen van meer mensen met dezelfde hoeveelheid personeel, kan alleen succesvol zijn indien ook álle relevante partijen zich aan deze beweging committeren. Dit transformatieplan zet in op een impactvolle transformatie die uitgaat van gelijkgerichtheid op inhoud, niet op tarieven. Met deze transformatie beogen wij een afbuiging van GGZ naar Sociaal Domein en verschuiving van zorg, wat gepaard gaat met het verminderen van zorgkosten en het verkorten van wachttijden.

Door dat er geen FTE reductie wordt beoogd, gedurende de transformatieperiode, zijn er vooralsnog geen gelijkgerichte afspraken nodig op tarieven.

5.9

Duurzaamheid

MGN regio Zorgzaam bekijkt duurzaamheid vanuit twee perspectieven: enerzijds zetten we in, zoals blijkt uit onze ambitie, op een duurzaam netwerk. Onze inspanningen zijn gericht op langdurige samenwerking en duurzame stevige relaties vanuit het netwerk. Anderzijds heeft het MGN regio Zorgzaam oog voor duurzaamheid vanuit mens- en ecologisch perspectief door o.a. geen nieuw locaties in te richten en aan te sluiten bij digitale innovaties ter voorkoming van onnodig energiegebruik.

35

6 Business Case en beoogde effecten Dit hoofdstuk gaat in op de impact en beoogde effecten van het MGN regio Zorgzaam. Hierin wordt een onderverdeling gemaakt in de te verwachten 1) financiële effecten en 2) maatschappelijke effecten. Tot slot wordt inzicht gegeven in de financiële aanvraag voor de transformatiemiddelen. Enkele uitgangspunten: •

• •

•

•

26

De landelijke business case MGN zoals beschreven door het Programma Mentale Gezondheidsnetwerken26 is als uitgangspunt genomen en de daarin gedane aannames zijn overgenomen. Deze landelijke cijfers zijn doorgerekend voor de regio Zorgzaam, uitgaande van het MGN regio Zorgzaam gebied overeenkomstig aan het RHO gebied van Jeroen Bosch Huisartsen met op 01-01-2025 325.727 ingeschreven patiënten; De business case is een cijfermatige vertaling van de hoofddoelstellingen van dit transformatieplan (zie hoofdstuk 2, paragraaf 2.3); Alle activiteiten zoals opgenomen in het transformatieplan hebben in meer of mindere mate invloed op het realiseren van een effect op deze hoofddoelstellingen. Niet alle activiteiten zijn kwantificeerbaar in financiële effecten. Tegelijkertijd is er een breed scala aan andere factoren die hierop van invloed zijn. Denk hierbij aan demografische ontwikkelingen, het aantal beschikbare professionals, de kwaliteit van de behandelingen/begeleiding, financiële ontwikkelingen, digitale ontwikkelingen en/of (als gevolg hiervan) veranderingen in de instroom GGZ. De activiteiten zoals benoemd in dit transformatieplan beïnvloeden een aantal van deze factoren. Andere factoren liggen buiten de scope of buiten de invloedssfeer van dit plan.

In de businesscase is gefocust op de activiteiten die goed te kwantificeren zijn en waar de activiteiten en de deelnemers voldoende invloed op hebben. Dit is met name, net als in de landelijke business case, het Verkennend Gesprek (deelproject 1). Echter, de beoogde effecten zijn niet één op één terug te leiden tot enkel en alleen het Verkennend Gesprek. Het gaat om het geheel van de werkwijze van het Mentale Gezondheidsnetwerk en de verschillende interventies zoals beschreven in deelproject 2 en 3 (Overlegtafel, transfermechanisme, verwijsadviespunt SamenWijzer, netwerk bouwen en borgen etc.). Bij goede inrichting en verloop van alle MGN-functies is een groter positief effect te verwachten aangezien deze MGN functies zorgdragen voor passende zorg en/of ondersteuning ná het advies dat volgt uit een Verkennend Gesprek. Goede opvolging is essentieel om de beoogde effecten cijfermatig zichtbaar te maken. Ook de mate waarin overige interventies in de regio geïmplementeerd zijn en effectief werken (zoals bijv. Welzijn op Recept) zijn van invloed.

Businesscase Mentale gezondheidsnetwerken 2025-2028 - Mentale gezondheidsnetwerken

36

•

Hoofdzakelijk gaat de business case in op: o Afbuiging van GGZ naar Sociaal Domein na Verkennend Gesprek o Verschuiving van zorg

Opgemerkt dient te worden dat de Samenwerkwijze een regionale voorziening betreft die breder ingezet zal worden dan het MGN. In afstemming met de stuurgroep, inclusief VGZ, zijn de kosten voor deze generieke regionale voorziening integraal opgenomen in de business case en begroting als kostenpost. De methode is niet doorberekend in eventuele financiële baten. Regionaal wordt echter als grote meerwaarde gezien dat de methode inzet op het vergroten van de netwerkgedachte en -werkwijze. Ook zal het een grote maatschappelijke waarde hebben (zie 6.2).

6.1 Financiële effecten MGN regio Zorgzaam gaat uit van het volgende scenario: ✓ Een ratio van 22% Verkennende Gesprekken op de GGZ instroom. ✓ De verwijzing naar de GGZ zal na een Verkennend Gesprek respectievelijk afnemen van 80% (2025) naar 75% (2026) naar 70% (2027, 2028, 2029). ✓ Waarbij overeenkomstig een toename is te zien richting het sociaal domein van 20% (2025) naar 25% (2026) naar 30% (2027, 2028, 2029). Dit scenario sluit aan bij de landelijke business case en gedane aannames met betrekking tot verwachtte aantallen en percentages. Deze regionale vertaling wordt daardoor als een realistisch scenario gezien. Het MGN regio Zorgzaam hecht veel waarde aan tussentijdse evaluaties met de stuurgroep, inclusief zorgverzekeraar, om het scenario te blijven volgen op realiteit. Het doorberekende scenario laat een positieve business case zien. Zowel binnen de transformatieperiode van 2025 t/m 2027 waarvoor IZA middelen worden aangevraagd, als over de periode van 2025 t/m 2029 zijnde de totale maatschappelijke business case waarbij geen transformatiemiddelen voor 2028 en 2029 worden aangevraagd. Het MGN regio Zorgzaam draagt daarmee bij aan de beoogde doelstellingen van het MGN en de doelstellingen beschreven in het IZA.

37

Grafiek IZA-aanvraag MGN regio Zorgzaam 2025-2027:

Grafiek MGN regio Zorgzaam 2025-2029:

Baten Kosten 38

Beoogde effecten Verkennend gesprek (deelproject 1 / MGN functie 1) Wij beogen door de inzet van het Verkennend Gesprek, bij de groep die een Verkennend Gesprek heeft gehad, positieve effecten op: • • • •

Verkorten behandelduur basis GGZ: 6% (2026), 9% (2027), 12% (2028 en 2029); Demedicalisering GGZ (van specialistische naar basis): 3% (2026), 4% (2027), 5% (2028 en 2029); Demedicalisering Sociaal domein (van gemiddeld naar licht): 3% (2026), 4% (2027), 5% (2028 en 2029); Demedicalisering GGZ naar Sociaal Domein: 25% (2026), 30% (2027), 30% (2028 en 2029).

Door deze kortere behandelduur en demedicalisering ontstaat er reductie op de wachtlijsten binnen de GGZ. Daardoor is er minder wachttijd voor GGZ-zorg voor inwoners met complexe psychische problematiek, blijft de specialistische zorg beschikbaar én kan mogelijke escalatie worden voorkomen. In navolging op de landelijke aannames, betreffen ook deze percentages inschattingen. De MGN-partijen gaan zich volledig samen inzetten om deze transformatie en doelstellingen tot uiting te laten komen, maar benadrukken dat hier geen financiële consequenties aan gekoppeld kunnen worden, anders dan beschreven in de resultaat- en inspannings KPI’s betreffende dit transformatieplan. Daarnaast zijn er ook niet kwantificeerbare effecten:

39

Toename kosten sociaal domein Omdat de aanname is dat na een Verkennend Gesprek de verschuiving naar voren daadwerkelijk zichtbaar is, nemen de kosten in het sociaal domein toe omdat er meer gebruik van wordt gemaakt (bv. bij inlooppunten, trainingen, basisondersteuning). Dit is in lijn met de doelstelling van het MGN en sluit aan op de ontwikkeling van de regioteams van (Reinier van Arkel en Farent), het eerder in beeld brengen van middelen gebruik (NovadicKentron) en verstandelijke beperkingen bij de huisarts (MEE de Meent groep). Beoogde effecten Passende zorg en/of ondersteuning via netwerkzorg (deelproject 2 en deelproject 3) Door het doorontwikkelen van de Overlegtafel, het opzetten van een Verwijsadviespunt en het bouwen van een duurzaam Samenwerknetwerk verwachten we (i.c.m. het Verkennend Gesprek) dat we vaker passendere hulp voor inwoners inzetten, waardoor vraag en aanbod van zorg en ondersteuning nauwer op elkaar aansluiten. Het is beperkt mogelijk om de financiële effecten van deze essentiële onderdelen van het MGN te kwantificeren. Wij verwachten effecten op de doelstellingen; -

Passende toeleiding Optimaal benutten capaciteit Verminderen wachttijd Betere domeinoverstijgende samenwerking Inzet op herstel, eigen regie, kracht en netwerk

Verwachting na transformatieperiode 2025 t/m 2027 m.b.t. kosten en baten in 2028 en 2029 MGN regio Zorgzaam verwacht de beoogde transformatie en effecten te realiseren in de periode tot en met 2027. Na deze periode is mogelijk nog inzet nodig om de ingezette transformatie te bestendigen. Daarom zijn de kosten in 2028 aanzienlijk lager (variërend van 10%-25% van de kosten in 2027). Voor 2029 is de verwachting dat er geen kosten meer zijn ten behoeve van de transformatie.

6.2 Maatschappelijke effecten Landelijk perspectief Goede mentale gezondheid draagt bij aan een hogere kwaliteit van leven, een grotere kans op succesvol ouder worden en een sterkere verbondenheid met de samenleving. Mentale gezondheid heeft een aanzienlijke economische waarde; mensen met een goede mentale gezondheid zijn productiever, dragen meer bij aan de samenleving en hebben een langere levensverwachting. Psychische aandoeningen leiden tot aanzienlijke kosten door productiviteitsverliezen en zorgkosten (bron: Trimbos, 2021). Een mentaal gezondheidsnetwerk faciliteert vroegsignalering en preventie, bijvoorbeeld door het aanbieden van verkennende gesprekken en het delen van informatie over het aanbod in de GGZ en het sociaal domein, waardoor milde klachten minder snel escaleren naar 40

ernstige problemen (bron: De Nederlandse GGZ, 2025). Tevens dragen netwerken bij aan een betere toegankelijkheid van zorg, met name door het optimaliseren van de doorverwijzing en ondersteuning bij psychische klachten. Dit is een belangrijk speerpunt in het Integraal Zorgakkoord (bron: Sociaal Werk Nederland, 2025). Ook wordt verwacht dat de verwijzing van de huisarts, door netwerksamenwerking en een domein overstijgend advies vanuit een Verkennend Gesprek, steeds beter zal kunnen verwijzen naar de nodige en passende zorg en/of ondersteuning. Dit leidt ook tot eerder de juiste zorg op de juiste plek. Uiteraard vraagt het van alle partijen dat de informatie over het aanbod actueel is en dat de wachtlijsten onder de loep worden genomen, zoals beschreven in het AZWA. Netwerksamenwerking en domein overstijgend overleg, zoals onderdeel van het MGN, zal bijdragen aan verbeterde samenwerkingsafspraken en uniforme werkwijzen in de regio. Regionaal perspectief: Zorgzaam In regio Zorgzaam willen we dat alle inwoners betekenisvol mee kunnen doen. Wij streven naar mentaal gezonde inwoners met goede ervaren gezondheid die samen een veerkrachtige samenleving vormen in de regio. Wij verwachten de landelijke beschreven maatschappelijke effecten terug te zien in regio Zorgzaam.

Daarnaast verwachten wij aanvullende maatschappelijke effecten te gaan zien door de inzet op Positieve Gezondheid en de Samenwerkwijze: ✓ Positieve Gezondheid Positieve Gezondheid is verankerd in de netwerkintake die primair centraal staat in het Verkennend Gesprek. Positieve gezondheid heeft als belangrijkste effect dat het de focus verlegt van ziekte naar veerkracht en eigen regie, wat leidt tot meer welzijn en zelfmanagement bij mensen. Dit concept biedt voordelen voor zowel individuen, zoals meer gezondheid en eigen regie, als voor de zorg, waaronder betere afstemming en potentieel lagere kosten (bron: iPH, 2025). Al eerder heeft Positieve Gezondheid binnen de eerstelijns zorg geleid hoger werkplezier van professionals, stijging van de ervaren kwaliteit van zorg door de patiënten, latere zorgkosten, minder verwijzingen naar tweedelijns zorg en minder medicatievoorschriften (bron: Jung, 2018). ✓ Samenwerkwijze De Samenwerkwijze wordt in regio Zorgzaam ingevoerd naar het voorbeeld van buurregio Samen in Gezondheid (Oss e.o.), ook wel Proeftuin Ruwaard genoemd. In de buurregio is eind 2018 onderzoek gedaan naar het maatschappelijk rendement van de Samenwerkwijze. Dit is gedaan via zogenoemde micro-analyses op basis van 42 casussen.

Bij het meten van het maatschappelijk rendement zijn twee indicatoren gemeten: het ervaren welbevinden van de betreffende wijkbewoner(s) en de jaarlijkse maatschappelijke kosten van de geleverde zorg en ondersteuning. Het ervaren welbevinden wordt weergegeven met een cijfer tussen 1 en 10. 41

Uit de analyse blijkt dat het ervaren welbevinden in alle gevallen stijgt; van gemiddeld een 3,5 naar een 8,3 (gemeten bij 23 wijkbewoners binnen 21 casussen). Uit de herhaalmeting na een half jaar tot een jaar blijkt dat het ervaren welbevinden verder stijgt naar een 8,5 (gemeten bij 9 casussen). De totale maatschappelijke kosten bij bestaande casussen (32) dalen met € 132.394,-. Uit de herhaalmetingen bij 8 bestaande casussen blijkt dat de totale maatschappelijke kosten na verloop van tijd nog verder dalen. De micro-analyses van 42 casussen laten dus zien dat de Samenwerkwijze een duurzaam positief effect heeft op zowel het welzijn van wijkbewoners als de maatschappelijke kosten. Uit de analyse van casussen blijkt dat de baten in verschillende domeinen vallen (Wmo, Zvw, Wlz) (bron: Rapportage Micro-analyses Het maatschappelijke rendement van de Samenwerkwijze September 2018) 27. Ook in regio Zorgzaam zijn er eerste positieve maatschappelijke effecten ervaren in ’s-Hertogenbosch West28. Inwoners voelen zich eindelijk gehoord (bron: Farent, 2025). Daarnaast zien wij in regio Zorgzaam, nu nog op kleine schaal binnen de pilots Verkennend Gesprek, hele positieve ervaringen en enthousiaste professionals die bij de uitvoering betrokken zijn. Werknemers die plezier in hun werk hebben, voelen zich meer betrokken en gemotiveerd.

Dit leidt tot een lagere uitval en een hogere bereidheid om zich in te zetten voor de organisatie. Zeker binnen de zorgsector, met toenemende arbeidskrapte, is dit een zeer belangrijk effect wat bijdraagt aan maatschappelijke voordelen zoals verbeterde zorgkwaliteit, kostenbesparingen en een robuustere gezondheidszorginfrastructuur. De verwachting is dat met het opschalen van het Verkennend Gesprek in de regio dit effect zal toenemen. Mogelijk leidt dit tot besparing van het aantal benodigde FTE, aangezien hetzelfde aantal personeel meer inwoners/patiënten kan helpen.

6.3 Financiële aanvraag Om de ambities uit dit transformatieplan te realiseren, is de inzet van middelen noodzakelijk. De investering in deze transformatie-opgave heeft betrekking op de kosten die gepaard gaan met de ontwikkeling en implementatie zoals beschreven in de deelprojecten van het MGN. Daarbij is bij de bepaling van de kosten enkel uitgegaan van die kosten die nu niet worden vergoed (zie 6.4). Belangrijk om daarbij te benoemen dat de kosten zijn onderverdeeld naar de verschillende domeinen waarop de implementatie van toepassing is. Het betreffen eenmalige kosten welke voortkomen uit deze transformatie waaronder ook opleidingskosten.

27 28

Rapportage-Micro-analyses-2018.pdf Farent - 'We worden eindelijk gehoord'

42

Uitgaande van het realistische scenario betreft de aanvraag voor 2025 tot en met 2027: 4.773.713,- euro. In deze aanvraag van middelen is uitgegaan van een indexering van 3,64% (2025). Het tijdelijke rijksbudget SPUK-IZA wordt verstrekt aan gemeenten en aan reeds door gemeenten gesubsidieerde en gecontracteerde organisaties voor de extra inspanningen zoals die zijn voorzien in het transformatieplan MGN regio Zorgzaam. De gemeenten hebben getoetst dat de inzet van SPUK-transformatiemiddelen voor deze extra inspanningen van de betreffende partijen voldoen aan de eisen die de betreffende SPUK stelt aan staatsteun.

6.4 Voorkomen dubbelfinanciering Binnen MGN regio Zorgzaam zal dubbelfinanciering van regionale en gemeentelijke SPUK IZA middelen en SPUK Transformatiemiddelen voorkomen worden. In 2025 zijn de kosten voor de projectleider MGN bij JBH gefinancierd uit de lokale SPUK IZAmiddelen van de gemeenten ’s-Hertogenbosch en Sint-Michielsgestel. Er is afgesproken dat deze kosten vanaf 2026 niet meer worden opgenomen in de lokale SPUK IZA begroting, zodra het Transformatieplan MGN is goedgekeurd. Daarnaast is in 2025 in de wijk West in ’s-Hertogenbosch een gebiedsaanjager gestart voor de Samenwerkwijze, bekostigd vanuit de lokale SPUK IZA begroting van de gemeente ’sHertogenbosch. De opdracht aan Farent voor deze gebiedsaanjager loopt door in 2026, maar is niet opgenomen in de begroting van het Transformatieplan MGN. In het transformatieplan gaan we uit van 13 gebieden in de subregio Zorgzaam, waarvan er in 2026 vijf starten met de Samenwerkwijze en in 2027 nog eens vijf nieuwe gebieden volgen. In totaal dus 10 gebieden waar de Samenwerkwijze wordt geïmplementeerd en waar de wijk West geen onderdeel van uitmaakt in de begroting. Het uitvoeren van trainingen voor de Samenwerkwijze en de kwartiermakers zijn opgenomen in het Transformatieplan MGN. Deze taken worden uitgevoerd door het regionaal leerhuis Samenwerkwijze.

Het regionaal leerhuis staat zowel in 2025 als 2026 opgenomen in de SPUK IZA-begroting van de regio RNOBB. In de transformatieplannen van de drie subregio’s — Zorgzaam, Mooi Maasvallei en Samen in Gezondheid — is de Samenwerkwijze opgenomen als onderliggende methode voor domeinoverstijgende samenwerking. De hele regio RNOBB maakt gebruik van het regionaal leerhuis. De inzet die in de transformatieplannen staat betekent uitbreiding van de werkzaamheden van het regionaal leerhuis. Er is dus vanuit de SPUK Transformatiemiddelen aanvullende financiering nodig op de SPUK IZA. Om dubbelfinanciering te voorkomen, worden op RNOBB-niveau afspraken gemaakt over welke kosten uit SPUK IZA worden betaald en welke uit SPUK Transformatie, zodra de transformatieplannen van Samen in Gezondheid en Zorgzaam worden goedgekeurd.

43

7 Afsluitende woorden De eerste contouren voor het MGN regio Zorgzaam staan en deze zullen uitgebouwd worden tot een duurzaam netwerk van samenwerkende organisaties die de inwoners van ’sHertogenbosch e.o. ondersteunen om met mentale problematiek om te gaan. Wij zetten in op een transformatie die gericht is op het realiseren van passende zorg over domeinen heen, zoals afgesproken in het IZA en AZWA. Vol vertrouwen gaan wij verder bouwen! Eind 2027 is een belangrijke stip op de horizon, maar wij benadrukken dat deze beoogde transformatie geen eindpunt kent: het is een doorlopend proces dat verdere aandacht en inzet vereist. Daar gaan wij als huidige MGN partners voor staan en zullen partijen aan ons verbinden om de doelstellingen te realiseren. Verbinding gaat wat ons betreft niet alleen over de aansluiting van partijen. Verbinding is nodig over de gehele levensloop heen: dit plan betreft de doelgroep volwassenen, maar al van jongs af aan is inzet op een veerkrachtige mentale gezondheid essentieel. Daarvoor is meer nodig dan de inzet uit het MGN29. Vanuit het MGN als zodanig beschreven in dit plan zullen wij ons openstellen tot het delen van geleerde lessen om de brede maatschappelijke opgave van mentale gezondheid te doen kantelen.

Tot slot sluiten wij graag dit transformatieplan af met een dankwoord aan alle betrokken bij het MGN tot nu toe, de schrijfgroep en de inzet van VGZ bij de totstandkoming van dit plan.

Namens alle MGN-stuurgroepleden, Regien Kievits voorzitter Stuurgroep MGN

29

GGZ uit de knel: https://youtu.be/dtmdnyNk6Y8?si=gEslMJyOPA9SZdXG

44

Bijlage 1 - Definitie- en afkortingenlijst Algemeen AZWA

Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord

IZA

Integraal Zorg Akkoord

LVB

Licht verstandelijke beperking

MGN

Mentaal Gezondheidsnetwerk

SWW

Samen Werk Wijze

Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) Basis GGZ

De Basis GGZ is bedoeld voor mildere, niet-complexe psychische problemen en aandoeningen. De zorgvraag en wens van de patiënt is bij de Basis GGZ erg belangrijk. Het behouden van de ’eigen regie’ speelt een belangrijke rol.

Specialistische GGZ

Als de psychische problemen na behandeling in de Basis GGZ nog niet zijn opgelost of de problemen van complexere of ernstigere aard zijn, kan de huisarts doorverwijzen naar de gespecialiseerde (specialistische) GGZ. Vaak is er dan sprake van een zware en/of ingewikkelde psychische aandoening waarbij intensieve behandeling nodig is. Ook begeleiding van een gespecialiseerde verpleegkundige (ambulante zorg) is een veelvoorkomend onderdeel van de specialistische GGZ. Ook vrijgevestigde psychotherapeuten kunnen patiënten in de specialistische GGZ behandelen.

Huisartsenzorg Eerstelijnszorg

Zorg waar de inwoner zonder verwijzing naartoe kan gaan, zoals een behandeling door de huisarts, fysiotherapeut, ergotherapeut. De huisarts behandelt zelf lichte psychische klachten, samen met een praktijkondersteuner (POH-ggz). 45

Sociaal Domein 0e -lijn Sociaal Domein

Informele ondersteuning / sociale basis. Het geheel aan informele en formele diensten, voorzieningen en relaties in de leefomgeving van mensen die eraan bijdragen dat mensen tot hun recht komen en kunnen floreren. We noemen dit ook wel de sociale basis30.

1e- lijn Sociaal Domein

Basisondersteuning. Vrij toegankelijke hulp en ondersteuning door professionals waarvoor geen beschikking of verwijzing nodig is. De inhoud van de opdracht Basisondersteuning aan Farent is hiervan een voorbeeld. Maar ook andere organisaties leveren 1elijns ondersteuning, zoals de huisarts, GGD, Ypse en NovadicKentron (preventie en herstel). Maar ook vormen van hulp en ondersteuning die de gemeente zelf uitvoert vallen hieronder, zoals de expertises sociaal-juridische dienstverlening en hulp bij geldzaken.

2e-lijn Sociaal Domein

Specialistische hulp en ondersteuning waar een indicatie of andere vorm van toegang nodig is. Ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning, Jeugdwet en Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening behoren tot de 2e lijn. Hiervoor is een beschikking nodig. De gemeente koopt deze hulp voornamelijk (in regionaal verband) in voor haar inwoners. De definitie van de 2e lijn is breder, namelijk alle hulp en ondersteuning die niet vrij toegankelijk is, maar een vorm van ‘toelating’ vereist. Dit kan een toets zijn op voorwaarden, maar ook een ‘onderzoek’ of men op grond van vraagstelling en situatie in aanmerking komt voor een bepaald traject (bijv. bij TOM).

Welzijn

Welzijn is een term waarmee in het sociaal domein de nulde en eerste lijn bedoeld wordt. Het gaat om formele en informele vormen van ondersteuning aan individuele inwoners en groepen inwoners. Het doel is het bevorderen van het welzijn en de kwaliteit van leven van mensen, vooral in kwetsbare situaties. Dit kan verschillende vormen aannemen, zoals maatschappelijke ondersteuning, sociale cohesie en het stimuleren van zelfredzaamheid.

30

Wat is de sociale basis precies? | Movisie

46

Bijlage 2 - Toelichting Samenwerkwijze In het kader van de beoogde IZA-transformatie waarbij de beweging van zorg naar welzijn gemaakt moet worden hebben de zorg- en welzijnsorganisaties, aangesloten bij het Platform Zorgzaam 's-Hertogenbosch, met elkaar afgesproken mensen met meervoudige problemen te benaderen volgens de ‘Samenwerkwijze' (bron: Home - Leerhuis). Deze Samenwerkwijze is de methodiek waarop we ook in het MGN, zowel vóór als ná verwijzing naar de SGGZ, samen met de inwoner met mentale problemen én een probleem op een ander domein, in onze regio de juiste zorg en ondersteuning willen bieden. De essentie van de Samenwerkwijze is blijven luisteren naar de vraag van de inwoner. Het is een praktische werkwijze waarbij inwoners samen met hun eigen netwerk en met beroepskrachten oplossingen vinden voor hulpvragen. De Samenwerkwijze omvat werken vanuit de juiste grondhouding, vijf principes, vijf stappen, gebiedsgericht samenwerken en actie leren.

De vijf principes van de Samenwerkwijze: 1.

De inwoner staat centraal Het Samenwerkoverleg als onderdeel van de Samenwerkwijze vindt altijd plaats met het huishouden en het liefst bij hem thuis. Hiervoor wordt iedereen uitgenodigd die betrokken is bij de hulpvraag van het huishouden. Dit kunnen professionals zijn, maar ook bijvoorbeeld familieleden of buren. Wie voor het Samenwerkoverleg wordt uitgenodigd wordt altijd samen met het huishouden bepaald.

2.

De vraag van de inwoner leidt tot het nieuwe aanbod Aan de hand van drie vragen ‘Wat wil ik? ‘Wat kan ik?’ en ‘Wat heb ik nodig?’ formuleert het huishouden samen met de betrokkenen (professionals en niet-professionals) zijn oplossing alsof er geen belemmeringen zijn. Wat de beste oplossing is, wordt altijd gezamenlijk in het Samenwerkoverleg besloten. Dat betekent dus niet ‘u vraagt, wij

47

draaien’. 3.

Werken vanuit vertrouwen en een gezamenlijke verantwoordelijkheid Het besluit over de beste oplossing wordt altijd genomen in het Samenwerkoverleg. Wat daar wordt bedacht wordt binnen zes weken uitgevoerd (of er wordt in ieder geval perspectief geboden). Alle informatie komt op tafel en er wordt gebruik gemaakt van elkaars expertise.

4.

Beginnen bij de basis Er wordt altijd oplossingsgericht gewerkt. Een goede woonplek, financiële rust, de mogelijkheid om relaties aan te gaan met dierbaren en een zinvolle dag invulling zorgen ervoor dat huishoudens in veel gevallen weer zelf oplossingen kunnen organiseren.

5.

Het maatschappelijk rendement is wat telt Bij het maatschappelijk rendement gaat het in de eerste plaats over het ervaren welbevinden van de inwoner, maar ook over de maatschappelijke kosten voor en na de oplossing.

De vijf stappen van de Samenwerkwijze zijn: 1.

De inwoner stelt een vraag De inwoner stelt een hulpvraag aan een professional.

2.

Vraagverheldering De professional past een (eigen) brede vraagverheldering toe waardoor gesignaleerd wordt op alle leefgebieden. De uitkomst van dit gesprek is de inhoud van ‘ik wil’, ‘ik kan’ en ‘ik heb nodig’. Bij de ‘ik wil’ is de uitkomst de vraag achter de vraag wat nooit een zorgaanbod of oplossing kan zijn. Bij de ‘ik kan’ weten we wat de inwoner zelf kan doen en kan betekenen voor zijn omgeving. En de ‘ik heb nodig’ is de ‘ik wil’ minus de ‘ik kan’. Op basis van het Samenwerkplan, waarin de antwoorden op de drie vragen staan, wordt er samen met de inwoner bekeken welke partijen/expertises er nodig zijn om tot een plan van aanpak te komen. Als er meerdere professionals nodig zijn, wordt er een Samenwerkoverleg gepland.

3.

Het Samenwerkoverleg De professional plant een Samenwerkoverleg bij de inwoner thuis met alle relevante partijen en het betrokken netwerk. Tijdens het Samenwerkoverleg wordt het Samenwerkplan met daarin de vragen ‘ik wil’, ‘ik kan’ en ‘ik heb nodig’ vanuit de vraag van de inwoner verder ingevuld. De inwoner bedenkt samen met de betrokkenen welke oplossingen er nodig zijn. Het kan zijn dat er meerdere overleggen nodig zijn om tot een oplossing te komen.

48

4.

Uitvoering De oplossingen die de inwoner met de betrokkenen heeft bedacht wordt opgeschreven in het Samenwerkplan. Ook wordt afgesproken wie met de inwoner de casusregie houdt en wanneer er wordt geëvalueerd. De acties worden binnen zes weken uitgevoerd (of er wordt perspectief geboden). Eventuele wijzigingen worden altijd gedeeld met alle betrokken partijen.

5.

Evaluatie Na de afgesproken periode wordt er gekeken of de inwoner is geholpen met de oplossingen die in het Samenwerkoverleg zijn bedacht. Het maatschappelijk rendement is wat telt.

Implementatie in de regio Zorgzaam Regio Zorgzaam maakt gebruik van de ervaringen die opgedaan in buurregio Samen in Gezondheid (Oss e.o.), door aan te sluiten bij het Regionaal Leerhuis31. In die regio zijn positieve effecten te zien: Inwoners voelen zich echt geholpen op een manier die bij hen past en professionals zien dat oplossingen echt werken32.

31 32

Home - Leerhuis Samenwerkwijze - Proeftuin Ruwaard - Proeftuin Ruwaard

49

In september 2024 is gestart met de Samenwerkwijze in ’s-Hertogenbosch-West met tien casussen, dit is in april 2025 uitgebreid naar 50. Er is een gebiedsaanjager aangesteld die als procesbegeleider de Samenwerkwijze met beroepskrachten en inwoners ontwikkelt. Inmiddels is ook in andere deelgebieden in de regio gestart met de Samenwerkwijze of is dit in voorbereiding (Vught, Sint-Michielsgestel, Meierijstad/Schijndel en Boxtel). In het Platform Zorgzaam en op het kennisfestival Zorgzaam staan periodiek updates geagendeerd. Voor een succesvolle implementatie is het essentieel dat iedere organisatie en/of werkgebied de volgende rollen invult. Dit zijn geen nieuwe functies, maar rollen en taken die (tijdelijk) worden opgenomen binnen bestaande functies: 1. Casusregisseur: dit is meestal de sociaal professional bij wie de hulpvraag is binnengekomen of die het meeste contact heeft met de inwoner. De casusregisseur heeft de focus op de inhoud. 2. Deelnemers Samenwerkoverleg: alle personen en professionals die een rol kunnen spelen bij de oplossing van de casus. Ze worden erbij gevraagd vanwege hun expertise. 3. Gebiedsaanjager: dit is de sociale professional die als voortrekker de Samenwerkwijze in een gebied aanjaagt. De gebiedsaanjager heeft de focus op het proces. 4.

Kwartiermaker: de ‘buitenboordmotor’ die het proces aanjaagt waardoor bestuurders met elkaar de steungroep vormen en lerende netwerken worden ingericht. 5. Ambassadeur: professional of beleidsadviseur die medeverantwoordelijkheid neemt om het gedachtegoed van de Samenwerkwijze in de eigen organisatie te verspreiden. Bestuurlijke trekkers en verantwoordelijkheid Vanuit het Platform Zorgzaam worden een aantal bestuurders met focusgebieden welzijn, zorg en wonen, verantwoordelijk voor het leren werken met de Samenwerkwijze in de regio. De bestuurder met focusgebied welzijn (Farent) zal de verbindende schakel zijn naar de stuurgroep MGN t.b.v. terugkoppeling van de stand van zaken rondom de SWW.

50