VERVALLEN Jaarstukken 2023

Verder zijn de acties uit het uitvoeringsplan 2023 behorende bij het integraal veiligheidsplan uitgevoerd en werken de medewerkers van zorg en van veiligheid ook lokaal steeds meer samen.

Verbonden partijen

Bij de realisatie van de doelstellingen binnen dit programma zijn de volgende verbonden partijen betrokken: Verbonden partij Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG)

Doel De VNOG voert de dagelijkse brandweerzorg uit. De brandweer op regioniveau zorgt onder andere voor de voorbereiding op rampen en calamiteiten, samen met de GHOR (geneeskundige hulpverlening in de regio). Hiervoor wordt samengewerkt met politie en de deelnemende gemeenten.

Beleidsindicatoren Taakveld Openbare orde en veiligheid Openbare orde en veiligheid

60 |

Naam indicator Eenheid Winkeldiefstal Het aantal per 1.000 winkeldiefstallen per inwoners 1.000 inwoners. GeweldsmisdrijvenHet aantal per 1.000 geweldsmisdrijven, inwoners per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.).

2020 0,4

2021 0,4

2022 0,4

2023 Bron 1 CBS

2,0

2,6

1,8

2,2 CBS

Taakveld Openbare orde en veiligheid Openbare orde en veiligheid

Openbare orde en veiligheid

Naam indicator Diefstal uit woning per 1.000 inwoners Vernieling en beschadiging per 1.000 inwoners Verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12-17 jaar

Eenheid Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. Het aantal vernielingen en beschadigingen, per 1.000 inwoners. Het aantal verwijzingen naar Halt, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 12-17 jaar.

2020 1,4

2021 1,2

2022 1,4

2023 Bron 1,6 CBS

3,7

4,9

3,2

3,4 CBS

9

5

9

cijfers Bureau 2023 nnb Halt

Bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren (bron: www.waarstaatjegemeente.nl)

Wat heeft het gekost Exploitatie Taakveld Lasten 1-1 Crisisbeheersing en brandweer 1-2 Openbare orde en veiligheid Totaal lasten Baten 1-1 Crisisbeheersing en brandweer 1-2 Openbare orde en veiligheid Totaal baten Saldo Programma Mutaties reserves Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2023 voor wijziging

Raming 2023 Rekening 2023 na wijziging

Saldo 2023

1.676.864 343.920 2.020.785

1.696.158 610.613 2.306.771

1.737.629 485.465 2.223.094

-41.471 125.148 83.677

14.232 14.232 -2.006.553

58.313 58.313 -2.248.458

137.638 137.638 -2.085.456

79.325 79.325 163.002

-2.006.553

89.000 89.000 -2.159.458

89.000 178.000 89.000 -1.996.456

-89.000 89.000 163.002

Voor een toelichting op de cijfers verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

| 61

3.7 Dienstverlenend Voorst Wat willen we bereiken (Coalitieakkoord 2022-2026) De dorpen en buurtschappen vormen samen de gemeente Voorst. Wij hechten waarde aan een goede relatie met de dorpen. Dit betekent dat het bestuur zichtbaar en met regelmaat aanwezig wil zijn in iedere dorp. De gemeentelijke coördinator maatschappelijke initiatieven is een belangrijke schakel tussen inwoners en de gemeente. Iedere wethouder is ook dorpswethouder om de lijn tussen het college en de dorpen ook op bestuurlijk niveau zo kort mogelijk te houden. De kracht van de samenleving is ons uitgangspunt. De gemeente is een wendbare organisatie die verankerd is in de lokale gemeenschap en die maatwerk kan leveren in dorpen en naar doelgroepen. De gemeente stelt zich meedenkend op. Als initiatieven vanuit de samenleving niet gerealiseerd kunnen worden, onderbouwen we waarom dit zo is, en geven we aan wat wél kan. Samenkracht en burgerparticipatie In tien van de twaalf dorpen zijn plaatselijke belangenverenigingen, die de belangen van hun inwoners behartigen. In Steenenkamer doet de actieve buurtvereniging dit. In Twello is geen belangenvereniging. Aan de hand van een Leefbaarheidsonderzoek maken wij aansluitend graag afspraken over de gewenste samenwerking. De rol van de dorpscontactpersonen is van groot belang.

We continueren deze rol en gaan in gesprek over de invulling van deze functie en eventuele doorontwikkeling. In een dorpsvisie staat hoe het dorp zich wil ontwikkelen. Een dorpsvisie gaat over voorzieningen, projecten en kansen en is van belang voor alle inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden uit het dorp. Het initiatief om te starten met een dorpsvisie kan zowel vanuit de gemeente als vanuit de dorpen zelf komen. We willen zoveel mogelijk een gezamenlijk proces doorlopen en ondersteunen waar mogelijk. Bestuur Aan de balies van het nieuwe gemeentehuis worden inwoners snel en goed geholpen als zij een nieuw rijbewijs of een reisdocument nodig hebben. De gemeente maakt interactief beleid samen met inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en andere gemeenten en organisaties. De vorm en invulling van participatie verschilt per project. Wij vinden verwachtingenmanagement daarbij belangrijk, zodat inwoners vooraf weten wat de kaders zijn. Wij handelen met verantwoordelijkheid voor de volgende generaties. De jeugd heeft de toekomst en kan de gemeente ook nu al veel bieden. We zetten daarom specifiek in op het betrekken en enthousiasmeren van de jeugd bij de lokale politiek en democratie, onder meer door het instellen van een jongerenraad. Regionale samenwerking Wij hechten een groot belang aan samenwerking.

In de regio, maar ook met netwerkpartners als buurgemeenten, andere overheden, waterschappen en veertien verbonden partijen. We zetten graag op een rij wat de mogelijkheden zijn om elkaar verder te helpen en samen het beste te doen voor onze inwoners. Voor alle samenwerkingsverbanden geldt dat we actief samenwerken voor het beste resultaat. Voorst werkt met 7 andere gemeenten aan een regionale agenda. De thema’s hierbij zijn duurzaam wonen en werken in een goed bereikbare regio, met versterking van ons gevarieerde landschap. Voorst is een relatief kleine gemeente tussen grotere steden. Waar mogelijk trekken we samen op om meer te bereiken. Dat doen we bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, waar we samenwerken met de politie en andere partners, zoals het Regionale Informatie- en Expertise Centrum. 62 |

De Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland is een belangrijke partner als het gaat om risico- en crisisbeheersing, GGD Noord- en Oost-Gelderland als het gaat om gezondheid. Kansen voor bedrijven Voorst is onderdeel van de kennis- en netwerkorganisatie die werkt aan het versterken van de duurzame, economische ontwikkeling van de regio; de Cleantech Regio. De organisatie verbindt initiatieven uit onderwijs, ondernemers en overheid. Voorst levert hieraan een actieve bijdrage. De samenwerking biedt kansen voor bedrijven in onze gemeente, maar ook om de doelstellingen op het gebied van energie en duurzaamheid dichterbij te halen. Klarenbeek is deels onderdeel van de gemeente Voorst, maar ook deels onderdeel van de gemeente Apeldoorn. Dit vraagt vanuit de gemeente Voorst om een goede afstemming met Apeldoorn over onderwerpen die spelen in het dorp, zoals ouderenzorg, woningbouw, de energietransitie, kinderopvang en een vitaal multifunctioneel centrum. Bestuurlijk kompas Een bestuurlijk kompas is opgesteld met daarin afspraken over de samenwerking met de inwoners van Voorst, de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie. Dit bestuurlijk kompas laat zien hoe gehandeld wordt om Voorst betrouwbaar en betrokken te besturen. In het bestuurlijk kompas komen de volgende thema’s aan bod: ▪ In gesprek met de samenleving ▪ De gemeenteraad in positie ▪ Samenwerking ambtenaren en bestuur

Waar ligt dat vast Het beleid dat betrekking heeft op dit programma is vastgelegd in diverse verordeningen, beleidsnota's en beleidsregels. De volledige documenten zijn te raadplegen via de volgende link: www.voorst.nl/beleid-en-regelgeving

| 63

Wat hebben wij er voor gedaan Activiteiten Bestuur Verkiezingen Provinciale Staten en Waterschappen Inhoud In 2023 vonden de verkiezingen voor de Provinciale staten en Waterschappen plaats op 15 maart 2023. De laatste verkiezingen voor de Provinciale staten werden op 20 maart 2019 gehouden. Beoogd effect De verkiezingen voorspoedig laten verlopen. Onze inwoners faciliteren we goed, zodat zij hun stem eenvoudig kunnen uitbrengen. Zorgdragen voor een correcte vaststelling van de uitslagen. Verantwoording De hoge opkomst in combinatie met dubbele verkiezingen heeft in 2023 impact gehad op de jaarrekening ambtelijke organisatie en op de stembureauleden. De extra controleprotocollen en -maatregelen 2023 zorgden voor een langer tel- en invoerproces dan gemiddeld. De gemeente Voorst heeft de uitslagen tijdig en correct vastgesteld. De extra kosten worden verantwoord bij ''Wat mag het kosten" van dit programma. Landelijke verkiezingen Tweede Kamer Inhoud Op 8 juli 2023 is het kabinet gevallen en dit resulteert in nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer. Deze tussentijdse verkiezingen vinden plaats op 22 november 2023. Beoogd effect We zorgen voor een voorspoedig verloop van de verkiezingen. In de gemeente zijn de partijen op verkiezingsborden goed zichtbaar. Onze inwoners worden gefaciliteerd om op correcte wijze hun stem uit te brengen.

We hanteren processen voor het juiste verloop van het vaststellen van de verkiezingsuitslag. Verantwoording Na de evaluatie van de voorgaande verkiezingen hebben we meer stemhokjes en stembureauleden jaarrekening ingezet. Zo hebben we lange wachttijden voorkomen. De controleprotocollen en -maatregelen van de 2023 Kiesraad blijven van kracht. Voor deze verkiezingen is voor het eerst gebruik gemaakt van duurzaam inzetbare borden voor de posters van de politieke partijen. Deze zullen we blijven gebruiken voor volgende verkiezingen. De extra kosten worden verantwoord bij ''Wat mag het kosten" van dit programma.

Samenkracht en burgerparticipatie Participatie Inhoud

De samenwerking met en tussen de dorpen krijgt al jaren veel aandacht binnen de gemeente. In zowel de Ruimtelijke Toekomstvisie Voorst als de Kadernota Sociaal Domein 2020-2024 staat beschreven dat we samenwerken aan de leefbaarheid van de dorpen en dat wij initiatieven uit de kernen zoveel en zo goed mogelijk ondersteunen. Dit beleid om de dorpen ruimte te geven en op te zoeken heeft al verschillende dorpsvisies opgeleverd (o.a. Teuge, Nijbroek, Voorst en Posterenk). Ook zijn enkele dorpen hier op dit moment mee bezig (o.a. Wilp, Bussloo). De geactualiseerde beleidsregels subsidie Leefbaarheid Kleine Kernen 2021 maken mogelijk dat de dorpen hun eigen slagkracht kunnen vergroten. We faciliteren ontmoetingen tussen de dorpen, zodat zij van elkaar kunnen leren. Ook is het de wens om met iedere dorpsbelangenorganisatie elk jaar 1 op 1 in gesprek te gaan over de uitdagingen die er liggen.

Eind 2022 wordt naar verwachting het participatiebeleid binnen de omgevingswet vastgesteld. In 2023 gaan we hier onze eerste ervaringen mee op doen. Begin 2023 wordt in samenwerking met de griffie een symposium georganiseerd dat gaat over de lokale democratie. Lokale organisaties waarmee we samenwerken op het gebied van leefbaarheid worden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Beoogd effect Het onderhouden van contacten met maatschappelijke organisaties op het gebied van leefbaarheid. We stimuleren ontmoetingen om van elkaar te leren. Verantwoording Op 23 januari 2023 is een infomatieve beeldvormende bijeenkomst georganiseerd waarin jaarrekening onder andere het onderwerp participatie aan de orde kwam. Een vertegenwoordiger vanuit een 2023 dorpsbelangenorganisatie, een lokaal bouwbedrijf en het college lichtten de raad toe hoe tot het conceptparticipatiebeleid is gekomen. Elk met een eigen inbreng. De gemeenteraad stelde het participatiebeleid op 3 juli 2023 vast. In 2023 is er regelmatig overleg geweest tussen de dorpsbelangenorganisaties en de gemeente Voorst. Doel was om tot een gezamenlijk beeld te komen over participatie en samen te leren van elkaars ervaringen. Het Dorpenplatform speelt hierin een belangrijke rol. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden, waarmee het participatiebeleid ook werking krijgt.

64 |

Aanjagen van bewonersinitiatieven in Twello Inhoud Samen met actieve inwoners uit Twello gaan we de resultaten van het Leefbaarheidsonderzoek Twello (juli 2022) vertalen naar een gebiedsgerichte (wijk)aanpak die passend is bij ons grootste dorp. Dit vindt plaats in het najaar van 2022. Er zijn zo’n 30 geïnteresseerde inwoners van Twello die hierbij hun bijdrage leveren. Concreet bepalen we eind 2022 wie welke rol kan nemen richting een initiatiefrijk en verbonden Twello. Is een samenwerking met (vrijwillige) ‘kartrekkers’ of ondersteuners in de Twellose wijken kansrijk? Welke taken kunnen zij op zich nemen en hoe staan zij in contact met de gemeente? Waarmee kunnen wij hen ‘uitrusten’ om goed de wijk in te gaan? Deze vragen krijgen plek in een gebiedsgerichte (wijk)aanpak. Het is mogelijk dat voor de uitvoering hiervan extra middelen nodig zijn. Wij informeren de raad hier separaat over. Tot slot kan ook een dorpshuisfunctie van meerwaarde zijn voor de samenhang in Twello. In het onderzoek naar een nieuwe functie voor het Kulturhus wordt de mogelijkheid van de dorpshuisfunctie concreet meegenomen. Beoogd effect Het verbeteren van de leefbaarheid en de saamhorigheid in de wijken van Twello. Verantwoording In Twello trekken we samen met Mens en Welzijn en IJsseldal Wonen op in het project Sterke jaarrekening Buurtverbinders om antwoorden te vinden op bovengenoemde vragen.

Het gaat hierbij om een 2023 2-jarig project (van september 2023 tot september 2025) dat financieel en met kennis wordt ondersteund door het Oranje Fonds. Doelen van het project zijn onder andere om actief gelegenheid te bieden aan inwoners om elkaar te leren kennen en erachter te komen wat ze voor elkaar kunnen doen. En om in de dorpen – in het bijzonder in Twello – de kracht, kwaliteiten en ideeën van inwoners beter te benutten en de samenleving te versterken. Samen met genoemde partners hebben we in 2023 bewonersinitiatieven in Twello ondersteund. Zoals het omvormen van een speelplek in de wijk Demmerskamp naar een ontmoetingsplek voor alle wijkbewoners. Ook het initiatief van Stichting Lawa Mena om hun gebouw aan het Mr. Dr. Chris Soumokilplein meer als buurthuis te exploiteren ondersteunen we. Dit proces is gestart in 2023 en loopt door in 2024. Het Kulturhus vervult inmiddels steeds meer een dorpshuisfunctie voor Twello en is hier ook beter op ingericht. Dit project wordt afgerond met de verbouwing in februari/maart 2024.

| 65

Regionale samenwerking Inhoud De regionale samenwerking met o.a. de verschillende verbonden partijen, buurgemeenten en gemeenschappelijke regelingen is van groot belang. In de samenwerking binnen de CleanTechRegio is in 2022 gestart met de voorbereidingen voor de regionale uitvoeringsagenda. Naar verwachting wordt deze in 2023 opgeleverd. De kansen voor bedrijven kunnen zich voordoen in het Regionaal Programma Werken, dit is bestaand beleid dat periodiek wordt herijkt. Daarnaast is er binnen de samenwerking in de regio oog voor de afstemming van de opgaven op het gebied van wonen, werken en bereikbaarheid in het afstemmingsberaad. De provincies hebben opdracht gekregen van het Rijk om voor 1 juli 2023 de ruimtelijke opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie in samenhang in kaart brengen. Met het water- en bodemsysteem als leidend principe. De provincie Gelderland wil dit op regionale schaal uitwerken en werkt samen met partners aan het Ruimtelijk Perspectief. Sommige opgaven kunnen worden gekoppeld, maar soms zullen opgaven botsen en is een ruimtelijke afweging nodig. De provincies moeten hiervoor voor 1 juli hiervoor een bod neerleggen bij het Rijk. Om dit op een goede manier te kunnen doen, wil het Rijk voor 1 oktober 2022 al duidelijkheid geven over een aantal nationale vraagstukken die er liggen via de nationale programma’s.

De provincie Gelderland wil dit in regioverband oppakken en gaat werken met regioteams om dit te realiseren. Dit wordt in het najaar van 2022 opgestart . Over het dorp Klarenbeek vindt per kwartaal overleg plaats met de gemeente Apeldoorn. Deze afstemming wordt voortgezet, waarbij de komende jaren een vitaliteitsagenda wordt opgesteld. Dit wordt vanuit de gemeente Apeldoorn geïnitieerd en naar verwachting in 2023 opgestart. Wij werken hierbij actief samen. Beoogd effect Actief samenwerken voor een goed woon- en leefklimaat voor onze inwoners. Verantwoording In 2023 is de regionale samenwerking van naam gewijzigd; van CleanTechRegio naar Regio jaarrekening Stedendriehoek. Daarnaast zijn de gemeenten in 2023 gestart met het afwegen van de nieuwe 2023 mogelijkheden die de wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen biedt. Aan de nieuwe gemeenschappelijke regeling (GR) is in 2023 verder gewerkt, uiteindelijk moet deze GR voor 1 juli 2024 zijn vastgesteld. In 2023 is de regionale uitvoeringsagenda vastgesteld en is een nieuwe aanvraag voor de regiodeal gedaan,ook is het agenderende regio-arrangement vastgesteld door de Regioraad. Over het dorp Klarenbeek vindt per kwartaal ambtelijk overleg plaats met de gemeente Apeldoorn. In november 2023 heeft er een gezamenlijk overleg plaatsgevonden met de dorpswethouders van beide gemeenten en de dorpsbelangenvereniging.

De door de gemeente Apeldoorn te initiëren vitaliteitsagenda is vanwege capaciteitsproblemen uitgesteld.

66 |

Verbonden partijen

Bij de realisatie van de doelstellingen binnen dit programma zijn de volgende verbonden partijen betrokken: Verbonden partij Regio Stedendriehoek

Doel De regio Stedendriehoek is een samenwerkingsvorm van 8 gemeenten samen met ondernemers en onderwijs en richten zich gezamenlijk op het realiseren van 3 lange termijn doelen: 1. Een duurzame en gezonde leef- en werkomgeving 2. Een vitale, toekomstbestendige arbeidsmarkt 3. Een circulaire en energieneutrale economie De komende jaren wordt gezamenlijk gewerkt aan de regionale uitvoeringsagenda. Hierin staan de ambities en gewenste resultaten tot 2030. De agenda geeft aan waar wij gezamenlijk voor staan en is gericht op de toekomst met slimme groene verstedelijking, een vitaal landelijk gebied en een gezonde regionale economie.

Beleidsindicatoren Taakveld Bestuur en ondersteuning Bestuur en ondersteuning

Naam indicator Eenheid Formatie Fte per 1.000 inwoners Bezetting Fte per 1.000 inwoners

2020 7,8 fte

2021 7,5 fte

2022 7,5 fte

7,7, fte

8,6 fte

8,0 fte

2023 Bron 7,92 fte Eigen gegevens 8,12 fte Eigen gegevens

Bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren (bron: www.waarstaatjegemeente.nl)

Wat heeft het gekost Exploitatie Taakveld Lasten 0-1 Bestuur 0-2 Burgerzaken 0-3 Beheer overige gebouwen 6-1 Samenkracht en burgerparticipatie Totaal lasten Baten 0-1 Bestuur 0-2 Burgerzaken 0-3 Beheer overige gebouwen Totaal baten Saldo programma Mutaties reserves Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2023 voor wijziging

Raming 2023 Rekening 2023 na wijziging

Saldo 2023

1.808.891 916.226 829.932 107.637 3.662.686

1.990.594 1.020.909 1.683.424 132.636 4.827.563

1.949.786 997.507 1.484.171 120.584 4.552.048

40.808 23.402 199.253 12.052 275.515

67.933 345.778 138.436 552.147 -3.110.539

67.933 345.778 139.238 552.949 -4.274.614

142.292 322.261 281.374 745.927 -3.806.121

74.359 -23.517 142.136 192.978 468.493

52.760 52.760 -3.057.779

209.000 141.760 -67.240 -4.341.854

328.000 469.760 141.760 -3.664.361

-119.000 328.000 209.000 677.493

Voor een toelichting op de cijfers verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

| 67

3.8 Algemene dekkingsmiddelen en financieringen Overzichtalgemenedekkingsmiddelen Naast de inhoudelijke onderwerpen in de programma’s volgt nu informatie over de algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. De belangrijkste dekkingsmiddelen zijn de onroerende-zaakbelastingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De lasten en baten die worden gekwalificeerd als algemene dekkingsmiddelen en financieringsbaten en –lasten hebben in tegenstelling tot andere inkomsten vooraf geen bestemming en zijn dus niet geoormerkt. De lasten en baten kunnen niet direct aan de inhoudelijke programma’s worden toegerekend. Exploitatie Taakveld Lasten 0-5 Treasury 0-61 OZB Woningen 0-64 Belastingen overig 0-7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0-8 Overige baten en lasten 0-9 Vennootschapsbelasting (VBP) Totaal lasten Baten 0-5 Treasury 0-61 OZB Woningen 0-62 OZB- niet woningen 0-64 Belastingen overig 0-7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0-8 Overige baten en lasten Totaal baten Saldo programma Mutaties reserves Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2023 voor wijziging

Raming 2023 Rekening 2023 na wijziging

Saldo 2023

122.180 377.333 51.453 970.000

122.178 442.413 51.453 -51.000

194.976 416.993 56.930 -

-72.798 25.420 -5.477 -51.000

200 1.521.165

6 565.050

186.256 144.036 999.191

-186.250 -144.036 -434.141

159.400 4.680.658 2.732.536 110.000 43.446.582

328.500 4.680.657 2.732.536 110.000 45.184.619

362.959 4.664.306 2.706.005 118.573 45.347.454

34.459 -16.351 -26.531 8.573 162.835

51.129.176 49.608.010

53.036.312 52.471.262

467.876 53.667.173 52.667.982

467.876 630.861 196.720

124.871 124.871 49.732.881

1.302.365 1.427.236 124.871 52.596.133

1.310.938 1.402.236 91.298 52.759.280

-8.573 -25.000 -33.573 163.147

Algemene uitkering gemeentefonds De algemene uitkering is vrij besteedbaar en wordt als zodanigaangewend voor dekking van de lasten van de gemeente. De algemene uitkering is primair een algemeen dekkingsmiddel. Dit betekent dat de gemeente autonoom is in het aanwenden van de algemene uitkering. Het Rijk informeert de gemeenten over de algemene uitkering uit het gemeentefonds via circulaires. De primitieve raming in de begroting 2023 is gebaseerd op de prognoses van de algemene uitkering in de mei- en septembercirculaire van 2022. De raming van de algemene uitkering is met de Bestuursrapportage 2023 op basis van de meicirculaire 2023 bijgesteld. Uitkeringsjaar 2023 De gemeenteraad is met raadsmededelingen geïnformeerd over de uitkomsten van de algemene uitkering in 2023 naar aanleiding van de mei- en septembercirculaire 2023. In de Bestuursrapportage 2023 zijn de effecten van de meicirculaire 2023 verwerkt. Door de late verschijning van de septembercirculaire zijn de uitkomsten van deze circulaire niet meegenomen in de Bestuursrapportage 2023. De decembercirculaire 2023 kwam eind december pas uit. In deze circulaire zijn nog incidentele middelen 68 |

opgenomen voor compensatie van de kosten voor de invoering van de omgevingswet en gebiedsgerichte aanpak. Dit verklaart grotendeels de hogere opbrengsten ten opzichte van de raming. Bij de bestemming van het rekeningsresultaat wordt voorgesteld om deze middelen in 2024 voor deze doelen in te zetten. Lokale heffingen niet gebonden besteding Voor een toelichting op de realisatie van de diverse lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is zoals de reclamebelasting en de onroerendezaakbelastingen wordt verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen. Hierin wordt in hoofdlijnen inzicht gegeven in de diverse lokale heffingen, belastingen en de lokale lastendruk. Dividend Vitens De gemeente Voorst heeft 21.364 gewone en 14.322 preferente aandelen in Vitens. Over de gewone aandelen ontving de gemeente Voorst een dividenduitkering en over de preferente, aandelen een rentevergoeding. Door de lage WACC (de gewogen gemiddelde kosten van het vermogen) en het voor de komende jaren verhoogde investeringsniveau staat de financierbaarheid van Vitens onder druk. Dit heeft impact op de solvabiliteit van Vitens. Gevolg is dat naar verwachting de komende jaren geen dividend uitgekeerd wordt aan aandeelhouders. Het hernieuwde financieel beleid is vastgesteld en het beleid stelt dat bij een solvabiliteit lager dan 30 procent Vitens in beginsel geen dividend gaat uitkeren.

Bank Nederlandse Gemeenten De gemeente Voorst heeft 112.983 aandelen in het maatschappelijk kapitaal van de NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Over 2022 is een dividend van € 282.458 in 2023 ontvangen. Voor een verdere toelichting op de algemene dekkingsmiddelen en financiering verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2023. Verbonden partijen Verbonden partij Tribuut belastingsamenwerking

NV Bank Nederlandse Gemeenten

Waterbedrijf Vitens (dividend)

Doel Tribuut voert voor de gemeenten Apeldoorn, Brummen, Epe, Lochem, Zutphen en Voorst alle gemeentelijke heffingen en belastingen uit. Een uitzondering geldt voor de heffing en invordering van de leges publiekszaken. Het aanwezig zijn van een bankiersbedrijf specifiek ten behoeve van overheden met het oog op het bijdragen aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Als aandeelhouder ontvangt de gemeente Voorst jaarlijks een dividend. Vitens houdt zich bezig met het winnen, zuiveren en leveren van drinkwater. Als aandeelhouder heeft de gemeente Voorst jaarlijks een dividend ontvangen. De komende jaren wordt vanwege wijzigingen in het financiële beleid bij Vitens geen dividend uitgekeerd.

| 69

3.9 Overhead Algemeen In dit onderdeel is de realisatie van de kosten van de overhead opgenomen. Onder overheadkosten vallen alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces (zogenaamde PIOFACH-kosten: Personeel Informatievoorziening Organisatie Financiën Automatisering Communicatie Huisvesting). Ook de rente en afschrijvingskosten op investeringen op het terrein van de overhead vallen onder dit onderdeel. Deze kosten worden, conform de vernieuwing van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), niet meer toegerekend aan de programma's. In de programma's worden alleen de kosten opgenomen die betrekking hebben op het primaire proces. Exploitatie Taakveld

Raming 2023 voor wijziging

Lasten 0-4 Overhead Totaal lasten Baten 0-4 Overhead Totaal baten Saldo programma Mutaties reserves Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2023 Rekening 2023 na wijziging

Saldo 2023

8.773.347 8.773.347

9.562.548 9.562.548

9.975.641 9.975.641

-413.093 -413.093

703.569 703.569 -8.069.778

844.910 844.910 -8.717.638

909.970 909.970 -9.065.671

65.060 65.060 -348.033

-8.069.778

219.383 219.383 -8.498.255

200.000 352.019 152.019 -8.913.652

-200.000 132.636 -67.364 -415.397

Voor een toelichting op de cijfers verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening. Beleidsindicatoren Bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren. De volgende indicatoren hebben betrekking op dit programma: Taakveld Naam indicator Overhead Apparaatskosten

Eenheid Kosten per inwoner

2020 635

2021 678

2022 736

Overhead Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen % van totale lasten

3,6%

6,4%

6,07%

9,54%

9,16%

11,40%

Overhead Overhead

70 |

2023 Bron 797 Eigen begroting 10,84% Eigen begroting

11,97% Eigen begroting

Hoofdstuk 4 Paragrafen

| 71

4.1 Paragraaf Lokale heffingen Algemeen In de verantwoording van de paragraaf Lokale heffingen gaan we in op de veranderingen en daadwerkelijke inkomsten van alle gemeentelijke heffingen. Van de gemeentelijke heffingen worden de onroerende-zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolrechten aangemerkt als directe woonlasten belastingen. Beleid ten aanzien van lokale heffingen Binnen de paragraaf lokale heffingen zijn drie soorten opbrengsten te onderscheiden, namelijk belastingen, heffingen en rechten (gebruiks- of genotsrechten). De belastingen worden gebruikt als algemeen dekkingsmiddel, de heffingen en rechten worden ingezet ter bestrijding van gemaakte kosten. Voor de heffingen en rechten geldt als uitgangspunt een kostendekking op begrotingsbasis van maximaal 100%. Het streven is een volledige dekking van de gemaakte kosten door middel van heffingen en rechten. Omschrijving Onroerende zaakbelasting Toeristenbelasting Reclamebelasting Rioolheffing

Type Belasting Belasting Belasting Heffing

Afvalstoffenheffing & reinigingsrecht

Heffing/recht

Begraafrechten

Rechten

Marktgeld

Rechten

Leges

Rechten

Besteding Algemene middelen Algemene middelen Algemene middelen Specifieke lasten, verband houdend met collectieve voorzieningen. Specifieke lasten, verband houdend met collectieve (afval) of individuele (reiniging) voorzieningen. Specifieke lasten verband houdend met individuele diensten. Specifieke lasten verband houdend met individuele diensten. Specifieke lasten verband houdend met individuele diensten

Opbrengst Vrij Vrij Vrij (afspraken) Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Onroerende-zaakbelastingen Onder de naam onroerende-zaakbelastingen (verder OZB) worden binnen onze gemeente twee directe belastingen geheven. In het geval van woningen: een eigenarenbelasting en in het geval van niet woningen: een eigenaren- en een gebruikersbelasting. Vanaf 2009 zijn de tarieven per heffingseenheid vervangen door tariefpercentages per € 1.000 van de OZB-waarde van de onroerende zaak. Tarief Woningen - eigenaar Niet woningen - eigenaar Niet woningen - gebruiker Ontvangsten Begroot

2020 0,1130% 0,2019% 0,1641% 5.752.771 5.825.762

2021 0,1090% 0,2035% 0,1781% 6.021.210 6.025.400

2022 0,1126% 0,2359% 0,1957% 6.757.376 6.743.063

2023 0,1018% 0,2474% 0,1972% 7.327.487 7.373.113

Toelichtingverschil: Een lagere opbrengst van € 45.626. Omdat dit beperkt is ten opzichte van de totale begroting behoeft dit geen nadere toelichting. Afvalstoffenheffing/reinigingsrecht Het inzamelen, afvoeren en laten verwerken van huishoudelijk afval is een gemeentelijke taak. In de Wet milieubeheer is geregeld dat de gemeenteraad ter bestrijding van de gemaakte kosten daarvoor een heffing kan instellen: de 72 |

afvalstoffenheffing. Daarnaast biedt de gemeente de mogelijkheid aan een beperkte groep belastingplichtigen (o.a. scholen) om bedrijfsafval van beperkte omvang en hoeveelheid aan te bieden. In de Gemeentewet is geregeld dat de gemeenteraad ter bestrijding van de gemaakte kosten daarvoor een heffing kan instellen: de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht. Om te stimuleren het afval te scheiden is de aanslag afvalstoffenheffing/reinigingsrecht opgesplitst in een vast- en een variabel deel. De hoogte van het variabele deel van de aanslag is te beïnvloeden door belastingplichtige. Het aantal aanbiedingen van de grijze restafvalcontainer bepaalt namelijk de hoogte van het variabele deel van de aanslag. Tarief per huishouden Afvalstoffenheffing vastrecht Afvalstoffenheffing lediging grijze container Reinigingsrecht vastrecht * Reinigingsrecht lediging grijze container Ontvangsten Begroot

2020 136,70 5,30 165,40 6,40 1.805.036 1.754.769

2021 162,05 5,30 196,05 6,40 2.074.880 1.923.730

2022 164,65 5,40 199,25 6,55 2.114.795 1.957.302

2023 169,60 5,55 205,20 6,75 2.158.248 2.137.250

* vanaf 2017 incl. BTW

Toelichtingverschil: De meeropbrengst afvalstoffenheffing 2023 bedraagt € 20.998. Omdat dit verschil beperkt is behoeft dit geen nadere toelichting. Het totale resultaat van afvalverwerking 2023 bedraagt € 78.496 dat is toegevoegd aan de voorziening afval.Door hogere kosten en minder opbrengsten afvalstromen (papier, kleding en glas) is het resultaat minder hoog dan begroot voor 2023. Kostendekkendheid afval

Omschrijving Afval

Directe lasten Overhead 2.062.031 44.882

Inkomst KostenTotale Andere Totale dekkenduit BTW lasten heffingen inkomsten baten heid 273.874 2.380.787 2.158.248 222.539 2.380.787 100%

Rioolheffing Met de rioolheffing worden alle kosten gedekt die verbonden zijn aan de inzameling, transport en zuivering van huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater. Daarnaast worden ook de kosten gedekt voor het treffen van maatregelen (en beheer) voor de afvoer en inzameling van hemelwater en de gevolgen van overtollig grondwater of een te lage grondwaterstand. Met deze extra taken vanuit de wet Milieubeheer en de Waterwet wordt de heffing breder ingezet dan enkel vervanging van het rioleringssysteem. De hoogte van de aanslag en de tarieven rioolheffing zijn afhankelijk van het aantal afgevoerde m3 afvalwater. Tarief Rioolheffing: basistarief Ontvangsten Begroot

2020 210,32 2.344.496 3.100.357

2021 214,10 2.424.696 2.381.070

2022 217,55 2.477.527 2.438.745

2023 224,10 2.578.257 2.532.073

Toelichtingverschil: De meeropbrengst rioolheffing 2023 bedraagt € 46.184. Het totale nadelige resultaat riool 2023 van € 22.294 is onttrokken aan de voorziening groot onderhoud en vervangingsinvesteringen riolering. Kostendekkendheid riolering

Omschrijving Riolering

Directe lasten Overhead 2.240.332 241.303

Inkomst KostenTotale Andere Totale dekkenduit BTW lasten heffingen inkomsten baten heid 104.759 2.586.394 2.578.257 8.137 2.586.394 100% | 73

Toeristenbelasting De toeristenbelasting wordt geheven voor personen die niet zijn ingeschreven in de BRP van de gemeente voor het tegen vergoeding overnachten in de gemeente. De middelen zijn vrij besteedbaar. Een deel van de opbrengst wordt gebruikt voor het realiseren van toeristische voorzieningen en/of - activiteiten. In 2012 heeft de gemeenteraad (i.o.m. de toeristenbranche) gekozen voor de huidige differentiatie van de oorspronkelijke grondslag: het aantal overnachtingen in de gemeente. De exploitant is belastingplichtige en verantwoordelijk voor het bijhouden van het nachtregister en het aanleveren van het soort en aantal overnachtingen. De uitzondering voor het bijhouden van een nachtregister is bij jaar- of seizoenplaatsen, de exploitant kan opteren voor forfaitaire tarieven. Tarief Per overnachting (kampeermiddel) Per overnachting (overig) Per overnachting (hotel, ontbijthotel of vliegtuighotel.) Ontvangst Begroot

2020 0,90 1,29 1,869 206.198 184.322

2021 0,92 1,31 1,92 175.242 189.500

2022 0,94 1,33 1,95 221.443 190.641

2023 0,97 1,37 2,01 236.651 196.361

Toelichtingverschil: De meeropbrengst toeristenbelasting 2023 bedraagt € 40.290 en is toe schrijven aan meer overnachtingen dan begroot. Lijkbezorgingsrechten (Begraafrechten) De lijkbezorgingsrechten heffen we voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Lijkbezorgingsrechten heffen we van de nabestaande voor onder andere het begraven en/of bijzetten van stoffelijke overschotten, de huur van een graf, de verlenging van een grafrecht, etc. Omschrijving Begraafrechten

raming 2023 165.296

werkelijk 2023 168.230

Toelichting verschil: De opbrengst aan begraafrechten is € 2.934 hoger dan begroot. Omdat dit verschil beperkt is behoeft dit geen nadere toelichting. Kostendekking lijkbezorging

Omschrijving Lijkbezorging

Directe lasten Overhead 208.807 15.233

BTW 0

Inkomst Totale Andere uit lasten heffingen inkomsten 224.040 168.230 327

KostenTotale dekkendbaten heid 168.557 75%

Marktgeld De gemeente maakt kosten voor het beheer van de marktplaatsen. De Gemeentewet maakt het mogelijk om door de gemeente gemaakte kosten te dekken door middel van marktgeld. Het marktgeld wordt geheven van degene die gebruik maakt van deze dienst: het innemen van een standplaats. De grondslag voor de berekening van het marktgeld is het aantal strekkende meters van de standplaats. Omschrijving Marktgelden

raming 2023 43.190

werkelijk 2023 42.326

Toelichtingverschil: De meeropbrengst van het marktgeld bedraagt € 864. Omdat dit verschil beperkt is behoeft dit geen nadere toelichting. Met name door hogere toegerekende salarislasten a.g.v. cao-verhogingen komt de kostendekkendheid onder druk te staan.

74 |

Kostendekking markt

Omschrijving Markt

Directe lasten Overhead 46.923 18.116

BTW 00

Inkomst Totale Andere uit lasten heffingen inkomsten 65.039 42.326 18.088

KostenTotale dekkendbaten heid 60.414 93%

Reclamebelasting In de gemeente Voorst wordt enkel reclamebelasting geheven van bedrijven (gebruikers) in het centrumgebied van Twello. De belasting wordt geheven voor het hebben van openbare aankondigingen die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. In beginsel zijn de opbrengsten vrij te besteden. Bij de invoering van de reclamebelasting zijn echter afspraken gemaakt over de verdeling van de jaarlijkse opbrengst. Een vast deel wordt aangewend voor de exploitatie van de parkeergarage, een vast deel wordt als subsidie doorgesluisd naar de ondernemersvereniging Twello Centrum en een vast deel wordt aangemerkt als perceptiekosten belastingen. Een belangrijk onderdeel van de afspraken was: geen invoering van parkeerbelasting in Twello centrum. Deze afspraak is per 2019 verlengd tot 2030. Tarief Tarief (basis) Per 1.000 van WOZ waarde Ontvangst Begroot

2020 850 0,65 117.362 110.000

2021 850 0,65 106.254 110.000

2022 850 0,65 112.705 110.000

2023 850 0,65 118.573 110.000

Toelichtingverschil: De meeropbrengst aan reclamebelasting bedraagt € 8.573. Na het toevoegen van het overschot bedraagt de reserve reclamebelasting € 10.902 (reserve 2022 was € 2.329). Volgens afspraak wordt € 4.000 aangehouden in deze reserve en keren we een extra bijdrage 2023 van € 6.902 uit aan de ondernemersvereniging Twello. Leges Leges zijn vergoedingen die door gemeenten worden gevraagd voor het verlenen van diensten. Deze diensten kunnen variëren van het verstrekken van bouwvergunningen tot het afgeven van paspoorten. Het uitgangspunt bij het heffen van leges is dat deze jaarlijks worden geïndexeerd met het indexpercentage. Dit betekent dat de hoogte van de leges meestijgt met de inflatie. De kostendekkendheid wordt jaarlijks onderzocht en is onderdeel van een afspraak met Tribuut. Omschrijving Leges

raming 2023 € 1.461.767

werkelijk 2023 € 2.005.806

Toelichtingverschil: De meeropbrengst leges 2023 bedraagt € 544.039. De meest in het oog springende voorbeelden van lagere/hogere opbrengsten zijn: 1. Leges omgevingsvergunningen in combinatie met de invoering omgevingswet per 1-1-2024. De legesopbrengst omgevingsvergunningen bouwen is € 570.738 hoger dan geraamd. Het overschot is onder meer het gevolg van extra legesinkomsten omgevings-vergunningen door toename van het aantal aanvragen voor de wetswijziging van de Wabo naar de Omgevingswet. De legesopbrengsten zijn hierdoor incidenteel en hoeven niet structureel te worden begroot. 2. De legesinkomsten voor de ruimtelijke plannen en adviezen Deze inkomsten komen over 2023 € 50.577 lager uit dan geraamd. Reden hiervoor is dat een deel van de ruimtelijke ordening (ro)-leges wordt toegerekend aan de leges omgevingsvergunningen, voor zover het betreft de zogenaamde grote buitenplanse afwijkingen. Daarnaast worden er ro-inkomsten gegenereerd door | 75

3.

4.

het afsluiten van anterieure overeenkomsten. Het tekort aan legesinkomsten wordt volledig goed gemaakt door de inkomsten uit anterieure overeenkomsten. De totale inkomsten voor de ruimtelijke plannen en adviezen komen hiermee hoger uit dan geraamd. Leges rijbewijzen Deze leges laten over 2023 een lagere opbrengst zien van € 84.758. Dit is het gevolg van het invoeren van de DAR (digitaal aanvragen rijbewijzen). Hiermee kunnen inwoners met een foto van een RDW erkend fotograaf een aanvraag voor een rijbewijs rechtstreeks bij de RDW inleveren en ontvangt de gemeente minder leges per verstrekt rijbewijs. Leges reisdocumenten De meeropbrengst leges reisdocumenten bedraagt per saldo € 28.072. Dit verschil is beperkt en behoeft geen verdere toelichting.

Kostendekkendheid leges In de Meerjarenprogrammabegroting 2023-2026 is in de paragraaf lokale heffingen een drietal tabellen opgenomen over de kostendekkendheid van de leges. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij u naar deze begroting. Onderstaand zijn, op basis van realisatie in 2023, dezelfde tabellen opgenomen. De leges zijn niet kostendekkend. Hoofdstuk legesverordening 1. Burgerlijke stand 1. Reisdocumenten 1. Rijbewijzen 1. Overige leges Totaal hoofdstuk 1

Begroting lasten 2023 € 287.149 € 138.081 € 173.383 € 169.176 € 767.789

Begroting baten 2023 € 55.272 € 97.876 € 188.759 € 61.639 € 403.546

Realisatie baten 2023 € 86.412 € 125.948 € 104.001 € 105.719 € 422.080

Kostendekking 30% 91% 60% 62% 55%

Hoofdstuk legesverordening 2. Bestemmingsplannen 2. Omgevingsvergunningen Totaal hoofdstuk 2

Begroting lasten 2023 € 234.063 € 1.072.457 € 1.306.520

Begroting baten 2023 € 97.113 € 945.795 € 1.042.908

Realisatie baten 2023 € 46.537 € 1.516.533 € 1.563.070

Kostendekking 20% 142% 120%

Hoofdstuk legesverordening 3. Horeca 3. Evenementen en markten 3. Kinderopvang 3. Overige leges Totaal hoofdstuk 3 Totaal tarieventabel

Begroting lasten 2023 € 6.753 € 98.226 € 12.379 €€ 117.358 € 2.191.667

Begroting baten 2023 € 3.464 € 10.768 € 1.080 €€ 15.312 € 1.461.766

Realisatie baten 2023 € 2.713 € 14.614 € 3.330 €€ 20.657 € 2.012.234

Kostendekking 40% 15% 27% 0% 18% 92%

2020 5.752.771 1.805.036 2.344.496 206.198 174.578 42.454 117.362 1.294.252 1.503.540 13.240.687

2021 6.021.210 2.074.880 2.424.969 175.242 139.655 36.776 106.254 1.294.252 1.720.799 13.994.037

2022 6.757.376 2.114.795 2.477.527 221.443 190.334 42.948 112.705 1.294.252 1.769.561 14.980.941

2023 7.327.487 2.158.248 2.578.257 236.651 168.230 42.326 118.573 2.005.806 14.635.578

Totale opbrengsten lokale heffingen Belasting c.q. heffing Onroerende-zaakbelastingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing Toeristenbelasting Begraafrechten Marktgelden Reclamebelasting Precariobelasting (tot en met 2022) Leges Totaal lokale heffingen

Aanduiding van de lokale lastendruk De hoogte van de gemeentelijke woonlasten, de "lokale lastendruk", krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder gemeentelijke woonlasten scharen we de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Dit zijn de belastingen en heffingen waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. 76 |

Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Daarin zijn de lokale lasten op basis van "appels met appels" met elkaar vergeleken. Bij die vergelijking hanteert het Coelo voor alle gemeenten dezelfde uitgangspunten. Bij die uitgangspunten houdt het Coelo rekening met een gemiddelde WOZ -waarde en WOZ-waardestijging. Ook wordt er rekening gehouden met het feit dat gemeenten met dure woningen een lagere algemene uitkering uit het gemeentefonds ontvangen dan gemeenten met goedkopere woningen. Door deze factoren mee te nemen, kunnen de lokale lasten op een eerlijke en vergelijkbare manier worden beoordeeld tussen verschillende gemeenten. De woonlastendruk voor meerpersoonshuishoudens, op basis van de Coelo vergelijking 2023, is in Voorst € 4hoger dan de gemiddelde woonlasten in de provincie Gelderland. De gemiddelde woonlasten in de provincie Gelderland komt uit op € 940 per meerpersoonshuishouden. Voor Voorst heeft het Coelo op basis van de gehanteerde uitgangspunten € 944 aan woonlasten per meerpersoonshuishouden berekend. Volgens de Coelo atlas 2023 staat Voorst nu op plaats 176 van de 352gemeenten (plaats 1 heeft de laagste woonlasten).

Kwijtscheldingsbeleid De gemeente Voorst biedt inwoners de mogelijkheid om gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de afvalstoffenheffing en het rioolrecht aan te vragen, op basis van een beoordeling van hun vermogen en betalingscapaciteit. De kwijtscheldingsnorm die wordt gehanteerd is 100%, wat betekent dat de gemeente de volledige kosten van de belastingen kwijtscheldt als aan de voorwaarden wordt voldaan. Personen met een laag inkomen kunnen in sommige gevallen automatisch in aanmerking komen voor kwijtschelding zonder dat zij een aanvraag hoeven in te dienen. De kosten van de kwijtschelding worden in de tarieven van de afvalstoffenheffing en rioolrechten meegenomen. Omschrijving Kosten kwijtscheldingsbeleid

Begroting 2023 Realisatie 2023 140.854 129.576

Toelichtingverschil: De lagere uitgaven van € 11.278 zijn het gevolg van een te hoge raming voor kosten kwijtschelding.

| 77

4.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In de paragraaf weerstandsvermogen wordt niet alleen teruggekeken op de risico's van het afgelopen jaar, maar kijken we ook vooruit naar welke risico's er op dit moment zijn. De blik in de toekomst is belangrijk om de financiële positie van de gemeente in de juiste context te kunnen plaatsen. Om inzicht te krijgen in welk effect risico's hebben op de financiële positie wordt het het weerstandsvermogen bepaald. Dit geeft de mate van financiële robuustheid van de gemeente aan. Op vrijwel alle gemeentelijke beleidsterreinen zijn risico's aanwezig die niet door deze maatregelen zijn afgedekt. Dat deze risico's aanwezig zijn is geen probleem, zolang deze in evenwicht zijn met de weerstandscapaciteit. Continuïteit en fraude Continuïteit De Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) heeft in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In hoofdlijnen komt het er op neer dat over de onderwerpen continuïteit en fraude afzonderlijk in de controleverklaring bij de jaarrekening wordt gerapporteerd. Onder de term continuïteit wordt verstaan in hoeverre de onderneming (gemeente) haar bedrijfsactiviteiten in de voorzienbare toekomst kan voortzetten.

In het kort kan hierover voor de gemeente Voorst het volgende worden aangegeven: ▪ de risico’s vanuit de bedrijfsvoering kunnen financieel worden opvangen (voldoende weerstandsvermogen); ▪ de bedrijfsvoering kan zonder tussenkomst van de provinciale toezichthouder worden voortgezet (repressief toezicht). Er is als zodanig geen sprake van continuïteitsonzekerheid. Fraude Binnen de gemeente Voorst is aandacht voor (fraude)risico's en de preventie daarvan. Op het moment van samenstelling van deze jaarstukken is de gemeente Voorst vanuit de interne controle bezig met het verder in beeld brengen van alle processen gericht op het opstellen van een interne (fraude)risicoanalyse. Risicoprofiel In het onderstaande overzicht zijn de belangrijkste risico's opgenomen. Risico Programma 1: Bouwend Voorst Grondexploitatie algemeen: minder opbrengsten binnen de complexen.

Gevolgen

Het lager uitvallen van de geraamde opbrengsten omdat we de grondprijzen moeten bijstellen Grondexploitatie algemeen: nieuwe complexen Boekwaarde komen niet tot ontwikkeling. van grond moet worden afgewaardeerd, wat leidt tot financieel verlies

78 |

Financieel gevolg (x € 1,00)

Incidenteel/ structureel

50%

750.000 max

Incidenteel

10%

6.000.000 max

Incidenteel

Kans

Risico

Gevolgen

Bouwmateriaal: hoge inflatie op de kosten en ontstaan schaarste (o.a. door oorlog Oekraïne).

Hogere investeringen leiden tot een structurele toename in de kapitaallasten. Lagere legesopbrengsten.

50%

Financieel gevolg (x € 1,00) 400.000 max

Incidenteel/ structureel Structureel

80%

500.000 max

Structureel

10%

500.000 max

Incidenteel

80%

200.000 max

Structureel

50%

500.000 max

Structureel

20%

400.000 max

Incidenteel

30%

450.000 max

Structureel

50%

800.000 max

Structureel

30%

100.000 max

Structureel

20%

3.000.000 max

Incidenteel

Kans

Als gevolg van externe effecten (rente, inflatie en tariefstelling) in relatie tot de invoering van de Omgevingswet bestaat het risico dat de legesopbrengsten dalen. Programma 2: Mooi Voorst Als gevolg van het niet (of niet tijdig) realiseren Reparaties van de maatregelen uit het programma Water leiden tot bestaat het risico dat schade ontstaat in de een tekort in openbare ruimte. het budget. Als gevolg van stijgende energie- en Hogere materiaalkosten bestaat het risico dat de investeringen investeringen m.b.t. de infrastructurele leiden projecten hoger uitvallen. tot een structurele toename in de kapitaallasten. Als gevolg van het versnellen van de Budget wordt verduurzaming van gebouwen en installaties overschreden wordt het budget overschreden. en kapitaallasten nemen toe. Programma 3: Bedrijvig Voorst Door uitstappen van één of meerdere partijen Hoge in regionale samenwerkingsverbanden blijven onvoorziene de overige partijen met hoge kosten achter kosten voor overige partijen, waaronder de gemeente Programma 4: Gezond Voorst Als gevolg van toenemende vraag naar Hogere jeugdzorg bestaat het risico dat budgetten uitgaven. worden overschreden, waardoor er een tekort ontstaat.

Programma 5: Sociaal Voorst Als gevolg van een toename van aanvragen Nieuwe WMO (vergrijzing en open einde regeling) inkoopafspraken, bestaat het risico dat budgetten worden hogere overschreden, waardoor er een tekort ontstaat. inkoopprijzen maar een maximale eigen bijdrage waardoor het resultaat onzeker is Als gevolg van een toenemende vraag Hogere om maatschappelijke dienstverlening / uitgaven. schuldhulpverlening / bijzondere bijstand bestaat het risico dat budgetten worden overschreven, waardoor er een tekort ontstaat. Programma 7: Dienstverlenend Voorst Aanspraak maken op de garantie van de Financieel lening verlies

| 79

Risico

Gevolgen

Als gevolg van stijgende energiekosten bestaat het risico dat bij aflopende energiecontracten de lasten toenemen. Begrotingstekorten in gemeenschappelijke regelingen.

Hogere uitgaven.

70%

Financieel gevolg (x € 1,00) 1.000.000 max

Incidenteel/ structureel Structureel

50%

500.000 max

Incidenteel

10%

1.000.000 max

Incidenteel

50%

500.000 max

Structureel

10%

1.500.000 max

Incidenteel

40%

1.000.000 max

Structureel

60%

500.000 max

Structureel

25%

2.300.000 max

Structureel

Kans

Financieel bijspringen door de gemeente aan gemeenschappelijke regelingen. Als gevolg van het overtreden van de AVG of Boete een Datalek kan de gemeente Voorst beboet opgelegd worden. krijgen of extra kosten door onderzoek / repareren datalek in systeem Als gevolg van een (nieuwe) pandemie wordt Hoger de gemeente geconfronteerd met extra kosten ziekteverzuim, en werkzaamheden. hogere zorgkosten, handhaving, etc. Als gevolg van een Hack of gijzelsoftware Het kan de digitale infrastructuur lange tijd herstellen niet bereikbaar zijn en schade oplopen van de (dataverlies). infrastructuur en data kent grote financiële gevolgen. Algemene risico's Lagere algemene uitkering als gevolg van een Tekort aan nieuwe financierings-systematiek van het rijk inkomsten. Vergrijzing personeel gemeente Voorst. Kans Hogere op ontbreken specifieke kennis, opvullen van uitgaven vacatures is problematisch vanwege krapte op inhuur de arbeidsmarkt. personeel. Algemene post kleine risico's. Hogere uitgaven.

Totaal alle risico's: € 21.900.000 Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van alle risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (€ 21.900.000) ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Hieruit volgt dat voor het afdekken van de risico's een weerstandscapaciteit van € 6.005.000 nodig is. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit zijn de middelen welke beschikbaar zijn om niet-begrote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, financieel af te kunnen dekken, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. Deze middelen bestaan uit de algemene reserves, onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien.

80 |

De onbenutte belastingcapaciteit is bij deze jaarrekening (einde 2023) nog relatief groot. De begrote verhoging van de OZB in de begroting 2024 en meerjarenraming is hierin niet verwerkt. De beschikbare weerstandscapaciteit zal daardoor in de komende jaren hoogstwaarschijnlijk dalen. Beschikbare weerstandscapaciteit gemeente Voorst Weerstand Algemene reserves* Onbenutte belastingcapaciteit ** Onvoorzien incidenteel Totale weerstandscapaciteit

Startcapaciteit 14.772.600 2.600.650 25.000 17.398.250

* De algemene reserve is weergegeven exclusief het rekeningresultaat **de onbenutte belastingcapaciteit als weerstandscapaciteit is de ruimte tussen de fictieve OZB-opbrengst bij maximale tarieven conform de zgn. artikel 12norm en de OZB-opbrengst bij de huidige tarieven binnen de gemeente Voorst

Weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

€ 17.398.250 € 6.005.000

= 2,90

De ratio weerstandsvermogen ligt boven de 2,0 en heeft daardoor op grond van de waarderingscijfers het oordeel "Uitstekend". Waarderingscijfer A B C D E F

Ratio >2,0 1,4 - 2,0 1,0 - 1,4 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,06

Oordeel Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Financiële kengetallen In deze paragraaf is een basisset van vijf financiële kengetallen opgenomen: Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De hoogte van de schuldquote hangt af van meerdere factoren (onder andere afgesloten en doorgeleende gelden of omvang van de voorraad gronden). Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Het is belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld. | 81

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De relevantie van dit kengetal voor de beoordeling van de financiële positie schuilt erin dat het van belang is om te weten welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft inzicht hoe de woonlasten in de gemeente zich verhouden ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde in de gemeente. Overzicht kengetallen gemeente Voorst In onderstaande tabel zijn de voor de gemeente Voorst berekende kengetallen opgenomen. Financiële kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

82 |

Jaarrekening 2022 61% 60% 26% 4,90% 9,71% 113%

Begroting Jaarrekening 2023 2023 89% 69% 88% 69% 17% 24% 4,63% 1,04% -2% 11,57% 101% 100%

Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie Een individueel kengetal kan niet worden gebruikt voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie. De kengetallen netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd zijn een stuk lagerin vergelijking met de begroting 2023, omdat de werkelijke financieringsbehoefte lager was dan verwacht bij de begroting 2023.Ten opzichte van de jaarrekening 2022 zijn deze kengetallen iets hoger. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere kortlopende schulden in 2023. In 2023 zijn geen langlopende geldleningen aangetrokken en de omvang van de vaste schulden is gedaald ten opzichte van 2022. De solvabiliteitsratio is ten opzichte van de begroting 2023 met name gestegendoor een toename van het eigen vermogen. In vergelijking met de jaarrekening 2022 is dit kengetal iets gedaald. Dit wordt veroorzaakt door een toename van het vreemd vermogen. Hierdoor wijzigt de verhouding tussen het eigen vermogen en het vreemd vermogen. Het jaar 2023 laat een positief jaarrekeningresultaat zien en dit zien we terug in het kengetal structurele exploitatieruimte.

Dit betekent dat de structurele baten groter zijn ten opzichte van de structurele lasten. Het kengetal grondexploitatie is gestegen als gevolg van de toename van te ontwikkelen gronden. In 2022 is het grondcomplex Nieuw Basselt en Fliertlanden geopend en zijn de eerder aangekochte gronden ingebracht. Het kengetal belastingcapaciteit was voor 2023 100%. Dit betekent dat de belastingcapaciteit op het landelijk gemiddelde ligt.

| 83

4.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen In deze paragraaf wordt ingegaan op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties met betrekking tot de kapitaalgoederen van de gemeente. De belangrijkste kapitaalgoederen zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen en openbare verlichting. Daarnaast behoort het materieel van de buitendienst tot de kapitaalgoederen. Per kapitaalgoed wordt ingegaan op de beleidskaders, de financiële consequenties en de vertaling daarvan in de begroting en de mate van kwaliteit en risico’s. Voor de onderdelen wegen, riolering, mobiliteit en groen zijn de beleidskaders al herzien door de vaststelling van het Integraal Wegenplan (IWP) Voorst 2020 – 2024, het Programma Water 2020-2025, het Programma Groen 2020-2025 en het Programma Mobiliteit 2020-2030. Volgens de Financiële verordening is met ingang van 2021 geen vierjaarlijks onderhoudsplan openbare ruimte meer opgesteld, maar zijn de beleidskaders zoals opgenomen in de diverse vastgestelde programma's opgenomen in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen. Wegen Beleidskader De beleidsuitgangspunten voor het wegonderhoud zijn vastgelegd in het Integraal Wegen Plan (IWP) 2020-2024. Het beheer richt zich op het bereiken en vasthouden van: ▪ ▪ ▪ ▪

een gemiddelde kwaliteit waarbij de kans op ongevallen klein is; een kwaliteit waarbij de bereikbaarheid niet in het geding is; een kwaliteit die comfortabel gebruik mogelijk maakt; een kwaliteit die er redelijk uitziet en waarbij aan de wettelijke eisen voldaan wordt.

Financiële consequenties en vertaling in de begroting Het onderhoudsbudget is opgenomen in de begroting op basis van de vastgestelde beleidskaders. Daarnaast zijn kredieten beschikbaar gesteld voor reconstructies, omvormen van semi-/verharde fietspaden naar betonpaden en groot onderhoud. Kwaliteit en risico’s Periodiek toetsen we aan de normering van de Stichting Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond, Weg- en Waterbouw en Verkeerstechniek (CROW). Dit is een landelijke normering die het mogelijk maakt verhardingen objectief te beoordelen en daardoor de kwaliteit eenduidig vast te leggen. Het systeem richt zich er op om de juiste maatregel op het juiste moment te nemen. Binnen deze systematiek wordt bereikt dat instandhouding plaats vindt voor de laagste kosten. De inspectie van de verhardingen vindt jaarlijks plaats. Verantwoording 2023 In het kader van het IWP is het volgende te melden. In Twello is de herinrichting van de Mozartstraat, Lindelaan en zuidelijk deel van de Holthuizerstraat uitgevoerd. In Wilp is de eerste fase van de herinrichting van de Binnenweg uitgevoerd. De herinrichting van de Parmentierstraat in Teuge is aanbesteed, uitvoering volgt na de aanleg van de nieuwbouwwijk en start in 2024. Deel 1 van de herinrichting van het Barteldplein en Van Ghentstraat is in 2023 uitgevoerd.

In overleg met de winkeliers is er voor gekozen om het werk gefaseerd uit te voeren om de overlast voor Twello Centrum te minimaliseren. Deel 2 (Van Ghentstraat) wordt in de eerste maanden van 2024 uitgevoerd. Exploitatie (wegenonderhoud) 84 |

In 2023 hebben wij in het kader van de exploitatie (wegenonderhoud) in grote lijnen de volgende werkzaamheden uitgevoerd: Het fietspad tussen de Penninksweg en Verlengde Lindelaan in Twello is opnieuw bestraat, tevens is er een verhard wandelpad naast het fietspad gerealiseerd. Op de volgende wegen is groot asfaltonderhoud uitgevoerd; Broekhuizerstraat, Zeedijk, Knibbelallee, Slangengatweg, Zwarte Kolkstraat, Achterhoekseweg, Zonnenbergstraat, Doornweerdstraat, Schakerpad en Oudhuizerstraat. De werkzaamheden bestonden onder ander uit het aanbrengen van een nieuwe deklaag, het aanbrengen van bermbeton en grasbetonstenen. Verspreid in het buitengebied zijn op diverse plekken asfaltreparaties uitgevoerd door plaatselijk het asfalt weg te frezen en nieuw asfalt in te brengen (bakfrezen). Door het toepassen van voegvulling bij schuren in het asfalt is de levensduur van diverse wegen verlengd. Binnen de bebouwde kom zijn op diverse plekken kleine verzakkingen in het straatwerk en schade door wortelopdruk hersteld. Diverse halfverhardingspaden zijn duurzaam hersteld en aangelegd met GeoFound. GeoFound is een product bestaande uit enkel natuurlijke bouwstoffen en past esthetisch gezien goed in natuurlijk landschap of woonomgeving. Riolering Beleidskader Het beleidskader staat verwoord in het Programma Water.