Uitvoeringsagenda 2023-2030

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Uitvoeringsagenda 2023-2030

2023-2030

1

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek 2023-2030 2

In samenwerking met veel ondernemers en andere onderwijsinstellingen in de Regio Stedendriehoek. Colofon Uitgave van de Regio Stedendriehoek, maart 2023 Fotocredits: Omslagfoto: Siebe Swart Wij bedanken alle acht gemeenten voor het verzorgen van het beeldmateriaal.

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Inhoudsopgave Voorwoord

5

Een regio in balans

6

01

13

Programma Slimme Groene Verstedelijking

02 Programma

22

03 Programma

31

Samenwerken aan de regio

42

Vitaal Landelijk Gebied

Regionale Economie van de Toekomst

2023-2030 3

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek 2023-2030 4

Minister-president Mark Rutte nam al op 8 februari 2023 een concept van de Uitvoeringsagenda 2023-2030 in ontvangst, tijdens zijn werkbezoek aan de Regio Stedendriehoek. Dit was tegelijk de markering van een startpunt voor verdere samenwerking door de acht gemeenten, provincies Overijssel en Gelderland, onderwijsinstellingen en ondernemers. Samen gaan we voor een regio die vernieuwt en groeit en waar alles toch mooi in balans blijft. De Regio Stedendriehoek heeft de premier uitgedaagd om samen met ons die handschoen op te pakken in het belang van de regio, ons landsdeel en heel Nederland. Fotocredits Rob Voss. V.l.n.r.: Arko van Brakel, Jan van der Meer, Eva Boswinkel, Mark Rutte, Ton Heerts, Andries Heidema, Ron König en Ineke Lijnema.

Beste lezer,

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Voorwoord Kijk rond in de Regio Stedendriehoek en je treft een prachtige balans aan tussen stad en land, tussen groen en groei, tussen groot en klein. We horen u zeggen: mooi, houden zo. En daar zit hem precies de kneep! Want die mooie balans is kwetsbaar en vraagt om continu onderhoud. Nieuwe uitdagingen en transities buitelen over elkaar heen. In deze dynamiek kun je niet meer op eigen houtje plannen maken. Je moet groter denken, bovenlokaal elkaar opzoeken en samen werken aan slimme keuzes. Dat doen we in de Regio Stedendriehoek met volle overtuiging. Hier werken acht gemeenten met elkaar, met ondernemers en onderwijsinstellingen en natuurlijk met andere regio’s, provincies, waterschappen en het Rijk aan de brede welvaart van volgende generaties. Bij het werken aan een regio die goed in elkaar blijft steken, heb je houvast nodig. De lijnen waarlangs we dat doen staan daarom in deze Uitvoeringsagenda 2023-2030: slimme groene verstedelijking, een vitaal landelijk gebied en de economie van de toekomst. Deze Uitvoeringsagenda 2023-2030 is het vervolg op de Strategische Agenda 2022-2030. Maar hoe werken we dan samen? En wat levert het op? De Regio Stedendriehoek zet zich in 2024 neer met een vernieuwde werkorganisatie en komt dit jaar al met een nieuwe Strategische Board.

Wij weten, met bijvoorbeeld een verse woondeal op zak en een aanvraag voor een nieuwe regiodeal in de maak, heel duidelijk wat onze ontwikkelkansen zijn en op welke kwaliteiten we scherp letten. Ja, we groeien naar een half miljoen inwoners. Ja, we groeien in economie en voorzieningen. We willen ook duurzaam van a naar b en zelf energie opwekken. Daarbij komen we hoe dan ook voor tegenstellingen te staan die we moeten overbruggen. Meer woningen, meer werk én een gezond landschap en natuur? Ga er maar aan staan. Al die doelen en belangen afstemmen lijkt lastig, maar het kan als je elkaar vasthoudt en de tegenstelling niet schuwt maar juist benoemt waar het wringt. Simpel gezegd: als je het samen doet. En samen is wat ons betreft ook over de regiogrenzen met andere regio’s in Oost-Nederland, in Nederland of zelfs daarbuiten. Dat we soms voor stevige keuzes komen te staan, is een open deur. Juist in regioverband gaat het ons lukken om de kansen, de groei en bloei én de pijn te verdelen die nu eenmaal ook hoort bij deze tijd van grote veranderingen. Onze oproep aan u: lees de agenda en kijk waar u een bijdrage kunt leveren. We hopen u te ontmoeten in de Regio Stedendriehoek!

2023-2030

Ron König, voorzitter Dagelijks Bestuur en Ton Heerts, voorzitter Strategische Board

5

Uitvoeringsagenda Regio Regio Stedendriehoek Stedendriehoek Uitvoeringsagenda

Regio in balans 2023-2030 2023-2030 6

De Regio Stedendriehoek is misschien wel de mooiste regio van Nederland. Het gebied kenmerkt zich door zijn prachtige landschappen met de Veluwe en de meanderende IJssel, goede voorzieningen en aantrekkelijke kernen, dorpen en steden. Het is niet voor niets dat in de Brede Welvaart Monitor van de provincie Gelderland de Regio Stedendriehoek hoog scoort op de nabijheid van groen én de tevredenheid van de inwoners. In de strategische agenda van begin 2022 werd dit al benadrukt, aangevuld met een waarschuwing: trots en tevreden, maar met grote uitdagingen in het verschiet.

Uitdagingen en een regio in balans

Steeds meer maatschappelijke opgaven vragen om

De uitdagingen waar we als regio voor staan kunnen we in

samenwerking, omdat ze op bovenlokale schaal spelen.

twee woorden samenvatten: leefbaarheid en vestigingsklimaat.

Ook zijn er steeds meer thema’s waarbij strategische en

Leefbaarheid gaat over aantrekkelijkheid van een gebied voor

economische samenwerking onmisbaar is en overheden,

onze inwoners, om er te leven én voldoende voorzieningen

ondernemers, onderwijs en maatschappelijke partners elkaar

te hebben als scholen, winkels, groen, openbaar vervoer,

nodig hebben. Binnen Regio Stedendriehoek werken acht

sportfaciliteiten, onderwijs cultuur en zorg. Vestigingsklimaat

gemeenten (Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Heerde,

gaat over de mogelijkheid om hier een bedrijf te vestigen en/

Lochem, Voorst en Zutphen), twee provincies (Gelderland

of te laten groeien. Dat vraagt om zaken als fysieke ruimte, de

en Overijssel), ondernemers en onderwijs samen aan

beschikbaarheid van medewerkers, goede bereikbaarheid

maatschappelijke opgaven. Ook partners als de waterschappen

(over weg, water, spoor maar ook digitaal) en de aanwezigheid

zijn actief betrokken. Net als het Rijk. We hebben iedereen nodig

van onderwijs. Hoe werken we aan leefbaarheid en

om aan onze regionale ambities te werken en de balans in de

vestigingsklimaat in een kwetsbaar landschap van Veluwe en

regio te bewaken.

IJsselvallei?

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Samen werken aan regionale ambities

Oftewel: hoe houden we balans in de regio? Met die vraag in ons achterhoofd hebben we deze agenda gemaakt.

2023-2030 7

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Regionaal Perspectief 2030 en Strategische Agenda richting Uitvoeringsagenda Deze uitvoeringsagenda is het eindproduct van een traject dat in 2021 startte met het Regionaal Perspectief 2030. Daarna volgde onze strategische agenda die in februari 2022 door de samenwerkende partners is opgeleverd. In de strategische agenda staat in hoofdlijnen hoe we komen tot een regio die in balans is. Hierin staan de pijlers wonen, werken en bereikbaarheid en de kernwaarden hoge kwaliteit van ruimte en leefomgeving, duurzaamheid en digitale vooruitstrevendheid centraal.

Integraal en gebiedspecifiek uitvoeren In deze uitvoeringsagenda hebben we de pijlers en kernwaarden uit de strategische agenda verwerkt in integrale programma's voor specifieke gebieden. De grote lijnen van wonen, werken, bereikbaarheid, kwaliteit van de leefomgeving, digitaal en duurzaam vormen de basis van de volgende integrale programma’s:

1. Slimme Groene Verstedelijking, waarin opgaven als wonen, bereikbaarheid, energietransitie en voorzieningen behouden samenkomen.

2. Vitaal Landelijk Gebied, waarin we werken aan opgaven als klimaatadaptatie, stikstof, landbouwtransitie maar ook woningbouw en ruimte voor energieopwekking.

3. Regionale Economie van de Toekomst, waarbij de aandacht gericht is op werklocaties, ondernemers en een veerkrachtige arbeidsmarkt. Voorwaarden scheppen Naast deze drie integrale programma’s, zijn er drie voorwaardenscheppende programma’s met elk hun eigen focus, namelijk ons energiesysteem, gebiedsontwikkeling en mobiliteit. Verderop in dit hoofdstuk staat omschreven welke uitdagingen we hierin oppakken.

Looptijd van deze uitvoeringsagenda is tot 2030 Deze uitvoeringsagenda is leidend voor de periode tot 2030 en ontwikkelt zich gaandeweg. Nieuwe 2023-2030

initiatieven en plannen die invulling geven aan de doelen en passen bij de focus van deze agenda kunnen worden toegevoegd. Zo blijven we flexibel en bieden we ruimte aan innovatie. De agenda wordt uitgewerkt in jaarplannen. Elk jaar evalueren we de realisatie van doelen en resultaten. Ook de indicatoren voor brede welvaart nemen we hierin mee. De uitkomsten kunnen leiden tot bijstellen en bijsturen van de uitvoeringsplannen. Eind 2026 wordt gekeken of een herijking van de uitvoeringsagenda nodig is.

8

Dat vraagt om samenwerking en innovatie maar zeker ook

Uit de monitor brede welvaart van de Provincie Gelderland in

om weloverwogen keuzes en het afwegen van verschillende

2022 blijkt dat inwoners in de Regio Stedendriehoek gelukkig

belangen bij het continu zoeken naar manieren om ecologisch,

zijn in onze groene omgeving. Daar staat tegenover dat we

sociaal en economisch vooruitgang te boeken. Daarbij kijken

vergrijzen en ten opzichte van de andere Gelderse regio’s wat

we ook naar de wereldwijd gedeelde sustainable development

lager scoren op gezondheid en arbeidsparticipatie.

goals (SDG’s) die door het Centraal Bureau voor de Statistiek worden meegenomen in de monitor brede welvaart. We

Met deze agenda richten we ons op het verbeteren van de brede welvaart, met andere woorden op het leven van nu en de toekomst, dus ook het leven van toekomstige generaties.

gebruiken de komende periode om de SDG’s en brede welvaart steeds meer op te nemen in onze werkwijze.

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Focus op brede welvaart

2023-2030 9

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Puzzelen met schaarse ruimte Een hoge kwaliteit van ruimte en leefomgeving is een van de drie kernwaarden in de strategische agenda. De opgaven op wonen, werken en bereikbaarheid zijn groot en urgent. Dezelfde urgentie ligt bij de energietransitie, klimaatadaptatie, natuur, landbouw, het realiseren van een circulaire economie en de stikstofproblematiek. De grote opgaven voor onze regio spelen zich ook af op provinciale, nationale en zelfs internationale schaal. Deze stapeling en de schaalgrootte van opgaven vraagt om samenhangende oplossingen. De grootste uitdaging is de ruimte zelf, want in verhouding tot alles wat we graag willen is de ruimte in onze regio beperkt. Er moet veel gebeuren op een klein oppervlak. Dat vraagt om keuzes, slimme combinaties en innovaties. Het vormgeven van deze keuzes, combinaties en innovaties doen we in de Regio Stedendriehoek met ons voorwaardenscheppende programma Gebiedsontwikkeling. Het Rijk heeft de regie op de ruimte naar zich toe getrokken en vervolgens de provincies de opdracht gegeven om tot gebiedsgerichte integrale oplossingen te komen, waarin alle opgaven moeten worden meegenomen. Dat betekent dat de provincies de nationale opgaven en doelen ruimtelijk vertalen, inpassen en combineren met decentrale opgaven. Zo wordt duidelijk welke ruimtelijke keuzes moeten worden gemaakt en waar ruimtelijke opgaven te realiseren zijn.

De stapeling van opgaven in de ruimte vraagt om een stevige en langjarige samenwerking tussen overheden. Het Rijk, de provincies, de regio’s en de gemeenten maken in 2023 bestuurlijke afspraken over de ruimtelijke inpassing van opgaven op het gebied van wonen, bereikbaarheid energie, economie, landbouw en natuur. De komende jaren is de Regio Stedendriehoek dan ook een belangrijke gesprekspartner voor provincies en Rijk. Als Regio Stedendriehoek werken we in het programma Gebiedsontwikkeling samen met de provincies en waterschappen aan een Ruimtelijk regioverhaal en maken we in een regioarrangement heldere, richtinggevende afspraken. Dit om ook aanspraak te kunnen maken op financierings- of ondersteuningsmogelijkheden vanuit Rijk en provincies. Het

2023-2030 10

Ruimtelijk regioverhaal kan gevolgen hebben voor projecten en acties uit deze uitvoeringsagenda. De gemaakte afspraken verwerken we in onze jaarplannen en bij het updaten van deze agenda.

In verhouding tot alles wat we graag willen is de ruimte in onze regio beperkt

In de regionale Mobiliteitsagenda 2023-2027 zijn daarom als

Een goede en duurzame bereikbaarheid is essentieel voor

opgaven opgenomen:

het binden van bedrijven, het aantrekken van arbeidskrachten,

•

Verbetering van de bereikbaarheid met omliggende regio’s

toegang tot voorzieningen voor onze inwoners en het verminderen van de CO2-uitstoot. Maar een goede

•

Regionale knelpunten verlichten

bereikbaarheid is geen vast gegeven. Daarom werken we

•

Bereikbaarheid verbeteren binnen de (nieuwe)

hieraan vanuit ons voorwaardenscheppende programma Mobiliteit. Zonder aanvullende maatregelen leiden de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen (wonen en werken) tot extra knelpunten bovenop de al aanwezige verkeersknelpunten. Daarnaast dient de mobiliteit veilig, slim en duurzaam te zijn

verstedelijkte gebieden

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Goede en duurzame bereikbaarheid

en bij te dragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. We leggen de verbinding met de thema’s wonen en werken, bijvoorbeeld rond de stationsgebieden en met het organiseren van geschikte woon- en werklocaties in de nabijheid van multimodale bereikbare locaties (mobiliteitshubs). Dit geldt voor kleine en grote gemeenten. Samen ‘drukken’ we hiermee het

2023-2030 11

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Naar een toekomstbestendig energiesysteem

te maken en zo onze toekomstige energieopgave niet onnodig

De energietransitie gaat over meer dan alleen opwek en

nog groter maken. Door opwek van warmte en elektriciteit te

besparing van energie. Het gaat ook, nu meer dan ooit, om

programmeren en prioriteren en zoveel mogelijk te verbinden

gezamenlijk toewerken naar het energiesysteem van de

aan andere opgaves. Door toe te werken naar een goede zon/

toekomst. Op dit moment ervaren we de beperkende effecten

wind verhouding, omdat zo het net flexibel wordt gebruikt; zon

van netcongestie; het kunnen aansluiten op het elektriciteitsnet

vooral van april tot en met oktober overdag en wind vooral

is voor bedrijven of zonnevelden al geen gegeven meer. Alle

in de andere maanden wanneer de vraag naar elektriciteit

ambities in deze agenda zullen vroeg of laat aanlopen tegen de

hoger is. Zo beperken we ook de maatschappelijke kosten,

netcongestie als hier niet vroegtijdig over is nagedacht. Er wordt

want zon vraagt drie keer meer aansluitcapaciteit om dezelfde

hard gewerkt aan het oplossen van netcongestie; landelijk,

hoeveelheid energie op te wekken. De combinatie zon/wind op

provinciaal, regionaal en lokaal. Maar met onze toenemende

één kabel levert nog meer energie bij minder aansluitcapaciteit.

vraag naar energie en de verschuiving naar decentrale

Dit vraagt om structurele inzet en samenwerking tussen

energie-opwek, is netcongestie een blijvend gegeven. Dit wordt

gemeenten, bedrijven, ontwikkelaars en netbeheerder en staat

deels opgelost door netverzwaringen, maar ons toekomstige

aan de basis van ieder programma.

energiesysteem zal heel anders zijn dan we nu kennen. Ons werk aan een gezond, toekomstbestendig energiesysteem

2023-2030 12

Ook omdat we de maatschappelijke kosten moeten beperken.

is onderdeel van het programma Regionale Energiestrategie

Met flexibele, intelligente en lokale energiesystemen die minder

RES, dat wordt aangejaagd van uit het Rijk. Het heeft voor het

afhankelijk zijn van het energienet en dus de netcongestie

Gelderse deel van onze regio ook een sterke relatie met het

ontlasten. Door onze leefomgeving zo energiezuinig mogelijk

beleid voor de Gelderse Energie Infrastructuur GEIS.

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

01

Programma Slimme Groene Verstedelijking De leefbaarheid van onze regio is, zoals gezegd, één van de belangrijkste opgaven waar we voor staan. Dat heeft te maken met de beschikbaarheid van (betaalbare en duurzame) woningen, met een goede bereikbaarheid en de aanwezigheid van voorzieningen. In de afgelopen periode hebben we als regio al stevige afspraken gemaakt over het toevoegen van nieuwe woningen en over de ambities als het gaat over bereikbaarheid. Deze afspraken vormen de basis voor ons handelen.

Doelen voor 2030: 1. 24.000 nieuwe woningen en verduurzamen bestaande wijken 2. Versterken stationsgebieden 3. Goede bereikbaarheid voor inwoners

2023-2030

Een belangrijke plek waar deze verstedelijkingsopgave zichtbaar wordt, zijn de verschillende spoorzones in onze regio. Daar komen bereikbaarheid, wonen, voorzieningen en werken samen. Door onze regio daar te versterken groeien we als regio en blijven we aantrekkelijk als vestigingsregio voor bijvoorbeeld jongeren.

13 13

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

01 24.000 nieuwe woningen en verduurzamen bestaande wijken In 2030 zijn 24.000 woningen extra toegevoegd aan de Regio Stedendriehoek ten opzichte van 2022, daarnaast hebben we 20.000 woningen verduurzaamd in bestaande wijken en hebben we in 2030 een flink aantal woningen gerealiseerd die geheel of gedeeltelijk uit circulaire of bio-based materialen bestaan. De toevoeging van nieuwe en passende woningen biedt

Bij de keuzes waar en hoe te bouwen zijn de mogelijkheden en

woonruimte aan huidige en nieuwe inwoners. Dat is nodig

beperkingen van water en bodem een sturend principe voor

om de leefbaarheid van de regio te behouden en daarmee

ons. Daarnaast vragen energietransitie, klimaatverandering en

bij te dragen aan het oplossen van het landelijk woningtekort

gebruik van grondstoffen de aandacht. Ook daar houden we

en het tegengaan van de vergrijzing in de regio. Dat vraagt

rekening mee.

om woningen die passen bij de vraag; van studenten tot ‘lege nesters’, van gezinnen tot arbeidsmigranten en van sociale woningbouw tot koopwoningen. Meer woningen zijn ook nodig om doorstroom op de woningmarkt mogelijk te maken. Daarnaast zetten we in op verduurzaming: het klimaatbestendig maken en het versterken van de leefbaarheid van bestaande en nieuwe wijken. Bijvoorbeeld door het circulair bouwen van woningen, het verduurzamen van 20.000 woningen, het ondersteunen van de energietransitie in wijken en het daarbij betrekken van lokale ondernemers en onderwijspartijen. En door werklocaties en woningen goed met elkaar verbonden te houden.

2023-2030 14

We zetten in op het klimaatbestendig maken en het versterken van de leef baarheid van bestaande en nieuwe wijken.

•

Sluiten we een woondeal met het Rijk.

•

Monitoren we de voortgang van nieuwbouw bij

•

grondstoffen en lokale en/of biobased producten. •

Zorgen we voor passende woonruimte voor (tijdelijke)

•

•

Werken gemeenten, woningcorporaties en ondernemers

•

Onderzoeken we actief financieringsmogelijkheden via het

aan impactvol circulair aanbesteden en circulair bouwen

investeringsplatform Stedendriehoek om bovenstaande

Voeren we een gebiedsgerichte aanpak voor nieuwe en

doelen te realiseren.

bestaande wijken om energietransitie en klimaatadaptatie •

Passen gemeenten mobiliteitsoplossingen toe volgens het STOMP-principe1.

arbeidsmigranten en andere doelgroepen. •

Maken we afspraken met lokale bouwers over klimaatadaptief, natuurinclusief en circulair bouwen.

gemeenten. •

Experimenteren we met de toepassing van nieuwe

•

Denken we samen met de provincies Gelderland

te realiseren.

en Overijssel na hoe het eigendom en de exploitatie

Onderzoeken we de effecten van klimaat en groen op de

van publieke warmtenetten het beste kan worden

gezondheid in de steden.

georganiseerd. •

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Om de regionale doelen te bereiken:

Stimuleren we de verduurzaming van bedrijven en maatschappelijk vastgoed.

2023-2030

1

Bij het STOMP-ontwerpprincipe staat de auto niet langer centraal bij de inrichting van de ruimte, maar gaan we eerst uit van de

voetganger (Stappen) en vervolgens de fietser (Trappen), OV en MaaS. Als laatste wordt de privé-auto meegenomen in de inrichting.

15

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

02 Versterken stationsgebieden In 2030 zijn de stationsgebieden in Apeldoorn, Deventer, Zutphen en de spoorzone Voorst levendige woon-, werk-, onderwijs- en innovatiehotspots. Door veranderingen in wonen en werken komen

De Kien in Deventer en het Centrum voor Veiligheid en

stationsgebieden nadrukkelijk in beeld als ontwikkelopgave.

Digitalisering in Apeldoorn zijn belangrijke kennispartners:

We ontwikkelen de stationsgebieden naar een gemengd

niet alleen voor de ontwikkeling van de stationslocaties

stedelijk gebied met ruimte voor een mix van wonen, werken,

in de regio Stedendriehoek, maar voor de realisatie van

voorzieningen en onderwijs (mbo, hbo en wo). Dat geeft een

verstedelijkingsopgaven in algemene zin. Met hun innovatie-

stevige impuls aan de leefbaarheid van onze regio. We zetten

en talentontwikkelingsprogramma’s zijn ze een belangrijke

in op het versterken van de mobiliteitsfunctie voor voetgangers

kennispartners bij maatschappelijke opgaven en transities

en fietsers, OV en deelmobiliteit. Integrale gebiedspecifieke

op gebied van duurzaamheid, digitalisering en veiligheid.

oplossingen zorgen dat we tegelijkertijd kijken naar nieuwbouw

Samenwerking met start-ups en scale-ups is daarbij onmisbaar.

van woningen, naar onderwijsfaciliteiten en werklocaties, die in balans moeten zijn met bereikbaarheidsopgaven en

Daarnaast leggen we verbinding met de thema’s duurzaamheid

duurzaamheidsopgaven.

en energietransitie door in te zetten op schonen mobiliteit en de fiets op de eerste plaats te zetten voor lokale en regionale

Bij de stationslocaties in Apeldoorn en Deventer ontwikkelen

verplaatsingen, aanleg van laadvoorzieningen voor batterijen

zich een tweetal interessante consortia van bedrijven,

en waterstofcellen en aanwijzing van zero-emissiezones in

onderwijs- en kennisinstellingen. Deze samenwerkingen richten

Apeldoorn en Deventer.

zich op een veilige, gezonde en duurzame inrichting . Daarbij maken ze gebruik van nieuwe digitale technieken en stimuleren toepassing ervan in het onderwijs, overheid en bedrijfsleven.

2023-2030 16

•

•

jongerenhuisvesting via het regionale

de Spoorzone in Apeldoorn, waaronder het Centrum voor

woningbouwprogramma. •

Zetten we in op een goede bereikbaarheid: een versnelling

Bieden we ontwikkelruimte aan onze regionale

van de Berlijn-trein, het goederenvervoer zo snel mogelijk

onderwijspartijen.

van het bestaande tracé af en het intensiveren van het

Versterken we in de regio de interactie tussen studenten,

personenvervoer op de bestaande spoorlijn door onze

docenten, onderzoekers en het bedrijfsleven ten behoeve van onze regionale opgaven. •

Realiseren we voldoende studenten- of

Versterken we de ontwikkeling van De Kien in Deventer en Veiligheid en Digitalisering.

•

•

regio. •

Creëren we een lerend district rondom de Kien en het

Stimuleren we impactvol ondernemen door startups en

Centrum voor Veiliheid en Digitalisering ten behoeve

scale-ups te ondersteunen.

van maatschappelijke opgaven die samen komen in de

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Om de regionale doelen te bereiken:

leefomgeving.

Uitgelicht Stadscampus De Kien in Deventer In Deventer zitten veel IT-, techniek- en researchgerichte adviesbureaus. Een groot aantal zit -al dan niet toevallig- in het gebied tussen de binnenstad en het treinspoor. Daarom wordt dit gebied nu ontwikkeld tot Stadscampus De Kien. De Kien wordt een plek waar werken, wonen, leren en ontspanning hand in hand gaan en elkaar versterken. Het dynamische en productieve klimaat dat doordoor ontstaat, trekt andere deskundigen aan en houdt afgestudeerden vast voor de regio.

Grote hoeveelheden data, het steeds groter wordende aantal voorwerpen, zoals auto’s, medische apparaten en wearables, die online gegevens kunnen verzenden (the internet of things) en artificial intelligence: digitalisering brengt ongekende kansen.

2023-2030

Centrum voor Veiligheid en Digitalisering in Apeldoorn

Maar de risico’s zijn groot. Daarom bundelen overheid, bedrijven en kennisinstellingen hun krachten in het Centrum voor Veiligheid en Digitalisering. Dé nationale hotspot voor actuele kennis en kunde over digitalisering en veiligheid. 17

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

03 Goede bereikbaarheid voor inwoners en bedrijven In 2030 is de bereikbaarheid via weg en spoor op een duurzame en slimme manier verbeterd en is de regio blijvend aantrekkelijk voor huidige en toekomstige inwoners. Een goede en duurzame bereikbaarheid is essentieel voor het binden van bedrijven, het aantrekken van arbeidskrachten en studenten, toegang tot voorzieningen voor onze inwoners en het verminderen van de CO2-uitstoot. Maar een goede bereikbaarheid is geen vast gegeven. Zonder aanvullende maatregelen leiden onze ambities op het gebied van wonen en werken tot extra knelpunten bovenop de al aanwezige verkeersknelpunten. Vervoer moet veilig, slim en duurzaam zijn, en bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving. We koppelen mobiliteit slim aan de thema’s wonen en werken, bijvoorbeeld rond de stationsgebieden en met mobiliteitshubs in de buurt van woonen werklocaties. Dit geldt voor kleine en grote gemeenten. Om de regionale doelen te bereiken: •

Verkennen we opties voor bovenlokale deelmobiliteit.

•

Zetten we in op een betere doorstroming op de A1-corridor (deel Apeldoorn-Barneveld) en een Bus Rapid Transit A50 (Zwolle-Apeldoorn-Arnhem).

•

Ontwikkelen we een gevarieerd stelsel van mobiliteitshubs.

•

Ontwikkelen we een fietsvisie met hoogwaardige regionale fietsroutes.

•

Lobbyen we voor meer personenvervoer over de bestaande spoorlijnen in onze regio: bevorderen personenvervoer Oost-West corridor, noord-zuid-corridor (verdubbelen spoor Olst-Deventer) en verplaatsen van goederenvervoer.

•

Stimuleren we het gebruik van waterstof voor zowel particulieren als vrachtverkeer.

•

De A50 verbindt onze regio met de buitenring van steden rondom de Randstad van Eindhoven/Den Bosch, Nijmegen/Arnhem en Zwolle. Wij steunen verbetering

2023-2030

van deze buitenring en richten ons speciaal op het deel Zwolle-Apeldoorn-Arnhem. Wij werken aan de uitvoering van ons Position Paper, de aanleg van een goede fietsverbinding Apeldoorn-Zwolle en lobby voor structurele verbetering aan weg en spoor.

18

Vervoer moet veilig, slim en duurzaam zijn, en bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving.

Randvoorwaarden

Samenwerkende partners

•

Ruimte voor wonen en bedrijvigheid.

Aan de doelen voor het programma Slimme Groene

•

Doordachte planning: woningbouw ruimtelijk zo

Verstedelijking werkt een scala aan partners samen,

plannen dat het leidt tot zo min mogelijk extra

ieder vanuit de eigen rol: gemeenten, provincies,

mobiliteitsbehoefte.

woningcorporaties, onderwijsinstellingen, ondernemers

Meer woningen, meer bedrijvigheid en meer studenten:

vanuit diverse sectoren (van bouw tot digitalisering). In

dat vraagt om goede bereikbaarheid over weg en

regionaal verband komen partijen bij elkaar om af te

spoor.

stemmen, gezamenlijk lobby te voeren, kennis te delen,

Meer inwoners vraagt om behoud en versterking van

elkaar te inspireren en te komen tot een gezamenlijke

maatschappelijke, zorg en cultuurvoorzieningen.

agenda en afspraken met provincies en Rijk.

•

• •

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Wat hebben wij nodig?

Energie(systeem) als onderdeel van de planvorming bij woningbouwopgaven.

•

Meer speelruimte van het Rijk om de lokale regie in de energietransitie in de gebouwde omgeving te kunnen realiseren.

2023-2030 19

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Waarom kiezen nieuwe inwoners voor onze Regio? ‘Lekker veel bos om ons heen’. Annemarie van Amerongen (39): ‘Voordat mijn man Jeroen (39) en ik naar deze regio verhuisden woonden we in Utrecht. We zijn bewust naar Apeldoorn verhuisd omdat mijn man daar is opgegroeid en we meer ruimte en natuur om ons heen wilden. Omdat ik een bedrijf heb in Zutphen, zijn we zeer recent met onze dochter Suun (6) en (pleeg)dochter Destiny (3) daar naartoe verhuisd. Nog steeds lekker veel bos om ons heen, maar in een stad waar nog meer tijd en rust lijkt te zijn.

‘Geen snelweg te horen!’ Remco Bijl (50): ‘Ik ben met mijn vrouw (48) en drie kinderen (15, 13 en 10) vanuit Utrecht naar deze regio verhuisd. Utrecht is een drukke stad waar je overal – zelfs in het bos- een snelweg hoort. We hebben naar verschillende steden in de Stedendriehoek gekeken en zijn terecht gekomen in Zutphen. We zijn wel binnen 20 minuten op de A1 of de A12, maar we horen de snelweg niet meer. Heerlijk!’

‘Met de Veluwe in onze voortuin en de Achterhoek in de achtertuin is het prachtig wonen’ Ronald Fransen (65) en Vonneke de Raad (61) zijn in het najaar van 2022 vanuit Ouderkerk aan de Amstel naar de regio verhuisd: ‘We wilden weg uit de drukke randstad waar iedereen haast lijkt te hebben en mensen elkaar amper nog naar elkaar omkijken. We hadden één eis en dat was een NS-station. Zo zijn we in Zutphen terecht gekomen. Met de Veluwe in onze voortuin en de Achterhoek in de achtertuin is het prachtig wonen. Bovendien is het hier gemoedelijk, kleinschalig en authentiek. Mensen handelen bovendien vanuit vertrouwen en niet uit wantrouwen en dat is heel fijn.’

‘Betaalbaar en ruim wonen’ Rosa Scholtens (31): ‘Mijn vriend en ik hadden het enorm naar ons zin in Utrecht, maar we woonden klein en konden er als twee creatieve freelancers geen betaalbaar huis vinden met meer ruimte en een tuin. Vrijheid is voor 2023-2030

ons belangrijk, dus ook financiële vrijheid. We wilden niet ons halve inkomen aan huur moeten betalen én wilden ook de vrijheid behouden om niet allebei fulltime te hoeven werken nu onze zoon klein is. Het oosten vinden we een prachtige omgeving en omdat we de open en relaxte sfeer in Utrecht zo fijn vinden, zijn we in de regio op zoek gegaan naar een stad met een vergelijkbaar gevoel. Dat werd Zutphen. We genieten nu van een fijne stad

20

nabij de mooie IJssel én van een betaalbare én ruime woning.’

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

‘Wonen in het groen met de wereld dichtbij’ Ondernemer Adjo Tjon (40) verruilde hartje Utrecht voor Diepenveen (gemeente Deventer): ‘Vanwege gezinsuitbreiding zochten we naar een plek waar we de drukte kunnen opzoeken, dichtbij het groen. Ook hielden we rekening met de stijgende zeespiegel. Een huis kopen is een dure investering, daar willen we zo lang mogelijk van genieten. Het werd het mooie Diepenveen. Hier is het wonen in het groen met de wereld dichtbij. Waar de mensen open en nieuwsgierig zijn en zich actief inzetten voor hun dorp. Hier is er ruimte om te wonen, maar ook voor ideeën. Het is een dorp

Fotocredits: Grietje Mesman

dat groeit, maar juist bewuste keuzes wilt maken en haar groene kracht niet wilt verliezen. Dat is de reden waarom ik er graag woon en mij als één van de aanjagers inzet voor de dorpsvisie 2030.’

‘Noaberschap kende ik niet, het was wel wat ik zocht’ ‘We woonden samen in Amsterdam en toen we ons eerste kind kregen, besloten we dat we meer rust, ruimte en groen om ons heen wilden,’ aldus Rutger Beekman (38) die opgroeide in de Randstad. ‘Het werd Ede. Dat bleek het nét niet. Mijn vriendin Katinka (38) komt uit de Achterhoek, daarom zijn we in 2021 naar Laren (gemeente Lochem) verhuisd. We zijn er met de neus in de boter gevallen. We hebben ruimte rondom ons huis, bossen in de buurt, er is meer rust én Laren is een leuk dorp met veel actieve en betrokken inwoners. De basisschool is op fietsafstand en voorzieningen in Deventer en Zutphen zijn dichtbij. Mijn vriendin wilde graag het noaberschap weer ervaren. Ik kende dat niet, maar die sociale betrokkenheid was wel wat ik zocht. Ook dát hebben we hier gevonden.’

‘Voetballen in de tuin’ Aefke ten Hagen (47) is in mei 2021 verhuisd vanuit Utrecht naar Apeldoorn. Op indebuurt.nl/Apeldoorn publiceerde ze wekelijks een column over haar nieuwe leven in Apeldoorn: ‘In coronatijd zaten we samen op een kluitje in ons kleine huis in Utrecht. Mijn man en ik werkten destijds allebei op een steenworp afstand van ons huis. Dat was voor ons altijd een van de redenen om in Utrecht te blijven. Maar tijdens corona ontdekten we: we kunnen overal werken. We zijn ons gaan oriënteren op een huis met wat meer ruimte voor gevoetbald kon worden. We hebben geen spijt. Zelf ben ik een stadsmens, dus ik kom met liefde en plezier elke week in Utrecht. Mijn mannen gedijen het best bij groen, ruimte en rust. En ik ben het liefst bij mijn mannen, dus nu

2023-2030

de jongens. We vonden een prachtig huis met een grote tuin waar veel in

wonen we in Apeldoorn.´ 21

UitvoeringsagendaRegio RegioStedendriehoek Stedendriehoek Uitvoeringsagenda

02

Programma Vitaal Landelijk Gebied Ons landelijk gebied is een belangrijk onderdeel van de identiteit van onze regio. In het landelijk gebied spelen heel veel verschillende maatschappelijke opgaven, zoals klimaatadaptatie, CO2 vastlegging, het stikstofvraagstuk, transitie van de landbouw, voedsel- en eiwittransitie, zorg voor biodiversiteit, ruimte voor energieopwekking, woningbouw, toenemende recreatie en mobiliteit. Al deze opgaven zijn concreet voelbaar op het platteland. De druk op de ruimte is groot, waardoor de opgaven strijden om de vierkante meters. Om in de toekomst ook nog goed te kunnen wonen, werken en recreëren, werken we in regionaal verband gezamenlijk aan een logische en samenhangende indeling van de ruimte waarbinnen functies gecombineerd kunnen worden. Een gezond toekomstbestendig water- en bodemsysteem is een voorwaarde voor een vitaal landelijk gebied, dus voor ons landschap, de biodiversiteit en voor een toekomstbestendige agrarische sector. 2023-2030 2023-2030 22

Doelen voor 2030: 1. Gezond en robuust water- en bodemsysteem 2. Leefbaar landelijk gebied 3. Hoge landschappelijke kwaliteit 4. Perspectief voor agrarisch ondernemerschap 5. Duurzaam voedselsysteem

Gezond en robuust water- en bodemsysteem We werken aan een gezond robuust water- en bodemsysteem als randvoorwaarde voor een vitaal landelijk gebied, waar het goed wonen, werken en recreëren is. Nu én in de toekomst, in een veranderend klimaat.

Om de regionale doelen te bereiken: •

Werken we samen met onze achterbannen aan een gezond en robuust water- en bodemsysteem.

•

Maken we een gebiedsgerichte vertaling van het Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG). Voor Deventer loopt dit via Deventer loopt dit via het PPLG Overijssel

We lopen tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan. Het veranderend klimaat vergroot de opgaven die

(Gebiedstafel Salland). •

daarmee samenhangen. Water en bodem worden daarom sterker sturend en ordenend voor de ruimtelijke inrichting van

houden zich niet aan gemeentegrenzen.

Brengen we in beeld hoe klimaat, water en bodem sturend zijn in de ruimtelijke inrichting van het landelijk gebied.

•

ons land. Het is noodzakelijk dat we als regio onze krachten bundelen op dit thema, want water- en bodemsystemen

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

01

Maken we ‘massa’ van lokale initiatieven die gericht zijn op gezonde bodem en klimaatadaptatie.

•

Zoeken we naar verdien-, en bedrijfsmodellen rondom bodem- en watersystemen. We bieden experimenteerruimte en pilots.

2023-2030 23

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

02 Leefbaar landelijk gebied We zetten ons in voor de leefbaarheid van het landelijk gebied, zodat het er prettig wonen, werken en recreëren blijft. Een aantrekkelijke landelijke woonomgeving vraagt nabijheid, ofwel goede bereikbaarheid van voorzieningen als winkels, zorg en onderwijs. Dit blijft vooral in de kleinere kernen een

Verkennen we hoe we de bereikbaarheid van onze kernen op peil houden.

•

Zetten we in op het behoud van (streek)buslijnen en

uitdaging vooral in de kleinere kernen een uitdaging blijft.

beschikbaarheid van het OV en op een samenhangend

Daarnaast landen opgaven met een grote ruimtelijke impact

netwerk van recreatieve verbindingen in de regio.

– zoals de energietransitie – veelal in het landelijk gebied; de balans tussen natuur, recreatie, werken en wonen blijft een aandachtspunt. Om de regionale doelen te bereiken: •

Realiseren we voor jongeren een betaalbaar woningaanbod in onze dorpen en zetten we in op geschikt woningaanbod voor ouderen om langer zelfstandig wonen in de dorpen mogelijk te maken.

•

Bieden we ruimte voor alternatieve invullingen van leeggekomen agrarisch vastgoed.

2023-2030 24

•

De balans tussen natuur, recreatie, werken en wonen blijft een aandachtspunt.

Hoge landschappelijke kwaliteit We zorgen voor behoud en versterking van meer biodiversiteit en een hoge landschappelijke kwaliteit in een tijd dat veel opgaven impact hierop hebben. We hebben een prachtig landschap met een rijke historie,

Om de regionale doelen te bereiken:

daarover zijn inwoners en bezoekers van onze regio het

•

eens. De kwaliteit van het landschap en de biodiversiteit staan onder druk, want we staan aan de vooravond van grote

gewenste landschappelijke netwerk in beeld. •

veranderingen. Er moet plaats blijven en worden gemaakt voor

Inventariseren we de gewenste verbindingszones vanuit de gemeentes voor versterking van de groenblauwe

natuur, energie, stikstof, wonen, economie en recreatie.

dooradering. •

Het komt allemaal samen in het landelijk gebied, waarbij we ook rekening moeten houden met de mogelijkheden en

Brengen we het watersysteem en het huidige en

Stemmen we regionaal af bij afwegingen met een grote (ruimtelijke) impact op het landelijk gebied.

•

Werken we samen aan gemeente overstijgende

beperkingen die bodem en water met zich meebrengen.

landschapsverbetering en versterken van de biodiversiteit,

Het daarbij behouden van de landschappelijke, ecologische

zoals brongebied Grote Wetering (IJsselvallei) en A1

en cultuurhistorische kwaliteiten is complex. Gemeenten moeten deze moeilijke vraagstukken samen oppakken en de ondernemers in het gebied erbij betrekken, want besluiten

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

03

miljoen bomen. •

Zoeken we als regio actief naar koppelkansen voor landschapsversterking bij de opgaven die er liggen.

hebben grote impact op het buitengebied.

2023-2030 25

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

04 Perspectief voor agrarisch ondernemerschap Er is nog veel onzekerheid over de uitwerking en gevolgen van de stikstofaanpak, zeker voor agrarische ondernemers. Het rijk heeft een deel van de aanpak bij de provincie gelegd die hierover op 1 juli 2023 moet komen met een bod. Vanuit de Regio Stedendriehoek zitten wij aan tafel bij de opgavetafel Veluwe van de provincie Gelderland om zicht te houden op de aanpak. Wij letten daarbij vooral op het behoud van het agrarisch perspectief, logische versterking van natuur, en de rol die voor de gemeenten en regio daar uit volgt. We streven naar toekomstbestendige landbouw- en voedselsystemen die bijdragen aan een aantrekkelijk landschap, meer biodiversiteit en vermindering van impact op milieu en klimaat, met behoud van perspectief voor de agrarische sector. Ruimte blijven bieden aan agrarisch ondernemerschap

zetten we in op het vergroten van de kennis van ondernemers

vraagt om verkenningsruimte en experimenteren in de praktijk

en verbinden we ondernemers in netwerken, bijvoorbeeld

voor boeren en de hele agro- en foodketen, waaronder

op het gebied van korte ketens (zoals Super die Boer) of

onderzoeksorganisaties, onderwijs, overheid en consumenten.

natuurinclusieve landbouw.

De focus ligt daarbij op de omvorming naar meer natuurinclusieve landbouwsystemen, productie voor de korte

Ondernemers gaan samen op zoek en proberen dingen uit. Dit

ketens en neventakken, zoals energie, zorg of toerisme.

kan niet zonder een krachtig netwerk dat experimenteerruimte en nieuwe inzichten aanreikt.

De veranderkracht van ondernemers in onze regio is groot. Om te kunnen veranderen zijn nieuwe passende bedrijfsmodellen nodig. Via partners als De Innovatie Coöperatie en Saxion

2023-2030 26

•

•

•

Ondersteunen we ondernemers via de Innovatie

een robuust landschap door inzet van scholing over

Coöperatie bij het realiseren van innovatieve ideeën die

een gezonde bodem en natuurinclusieve landbouw,

bijdragen aan toekomstbestendige bedrijfsmodellen en

versterken we het netwerk en de ondersteuning van

natuurinclusieve bedrijfsvoering.

samenwerkingsverbanden.

Organiseren we een loketfunctie voor agrariërs en

•

bedrijven uit de agrofood keten voor vraagstukken aangaande de landbouwtransitie. •

Stimuleren we de overstap naar kringlooplandbouw en doorgroei naar biologische landbouw.

•

Ondersteunen we de realisatie van een agritechniek-

Ontwikkelen we prototypes van toekomstbestendige

hub waarbij de loonwerk- en mechanisatiebedrijven

bedrijfsmodellen die bijdragen aan de transitie van

een belangrijke rol krijgen in de agrarische transitie en

de landbouw. We denken hierbij onder andere aan

ontwikkeling van het buitengebied.

extensivering, duurzame toepassing en teelt van eiwit,

•

Versterken we de natuurinclusieve bedrijfsvoering in

•

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Om de regionale doelen te bereiken:

Leveren we input voor het uitvoeringsprogramma van

biobased bouwmaterialen en neventakken zoals zorg,

de provincie Gelderland onder het VLGG (vitaal landelijk

energie, lokaal voedsel, recreatie, agro-toerisme.

gebied Gelderland) en het PPLG (Provinciaal Programma

Vertalen we de ontwikkelde prototypes en rollen we deze

Landelijk Gebied) via diverse opgavetafels: Veluwe,

uitrollen naar de praktijk. Hierbij faciliteren wij kennisdeling

Achterhoek en West Overijssel. Dit samen nemen we

en begeleiding door experts in de vorm van agrarische

tevens mee in ons regioarrangement.

studiegroepen en kennisnetwerken.

Uitgelicht De Innovatie Coöperatie De Innovatie Coöperatie brengt vernieuwende ondernemers in de landbouw en hun samenwerkingspartners bij elkaar. Voor het leggen van nieuwe contacten, om elkaar te inspireren en voor het realiseren van ideeën van onderop. De Innovatie moderniseren, vernieuwen en inspelen op de wensen van de samenleving. Dat is ook broodnodig. Met deze vernieuwing dragen bedrijven bij aan maatschappelijke wensen en uitdagingen op het terrein van landschap, biodiversiteit en klimaat en versterken ze op de lange termijn ook hun positie in de markt’, licht programmanager Erik Koldewey toe. ‘Toch is dit innoveren

2023-2030

Coöperatie was eerst alleen actief in Lochem en nu ook als Regio Deal-project in de Regio Stedendriehoek. ‘Boeren willen

in de praktijk niet zo eenvoudig en vanzelfsprekend. Vaak ontbreekt het ondernemers aan tijd, netwerk, kennis en geld om dit te kunnen doen. Juist daarom verdienen ze een steuntje in de rug bij het realiseren van hun ideeën.’ 27

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Vitaal landelijk gebied in de praktijk: Oxe geeft gas (OGG) In de bv Oxe Geeft Gas werken vijf melkveehouders en drie

Daarnaast is ook het toekomstbestendig maken van de

lokale leveranciers sinds 2018 in een zogenaamde Bio-

boerderij een belangrijk doel. Als regio zorgen we er voor

HUB samen aan de productie van biogas op de boerderij.

dat de kennis die binnen dit project wordt opgedaan

Alle melkveehouders vergisten rundveemest van hun eigen

gedeeld wordt en beschikbaar is. Zo draagt dit project bij

boerderij. Bij deze vergisting ontstaat biogas, een duurzaam

aan een duurzamere regio maar is het ook aantrekkelijk

alternatief voor aardgas. Het geproduceerde biogas wordt

voor eindafnemers die hiermee hun eigen onderneming

vanaf de vijf boerderijen via een pijpleiding naar een centrale

verduurzamen. Win-win, dus. Pieter Wolleswinkel, directeur

Bio-HUB getransporteerd. Van daaruit wordt het gezamenlijk

ForFarmers Nederland: ‘Wij hebben stevige ambities om

geproduceerde gas verder vervoerd naar de eerste

onze eigen productie en logistiek verder te verduurzamen.

afnemers: ForFarmers en Royal GD (de gezondheidsdienst

Voor bepaalde stappen in het productieproces van ons

voor dieren).

veevoer is stoom nodig. Tot nu toe wordt de stoomketel met behulp van aardgas verwarmd, maar biogas is een duurzaam

Doel van het project is verduurzaming van de landbouw,

alternatief. We zijn er trots op dat we binnen de sector, en

een alternatief leveren voor aardgas én bijdragen aan

zelfs met onze klanten, hierin kunnen samenwerken en we dit

het terugdringen van de stikstof- en methaanuitstoot. De

alternatief kunnen toepassen in onze fabriek in Deventer. Dat

Bio-HUB in Oxe levert sinds medio 2022 biogas en kan

past goed in onze duurzaamheidsstrategie ‘Going Circular’,

600.000m³ per jaar produceren. Dit is voldoende om 400

waarin we kringlopen willen sluiten.’

huishoudens te verwarmen.

De Bio-HUB in Oxe is een Regio Deal-project. Het wordt voor een belangrijk deel gefinancierd door het Rijk. Hiernaast is het mede mogelijk gemaakt door bijdragen van provincies Overijssel en Gelderland en gemeente Deventer.

2023-2030 28

Duurzaam voedselsysteem We werken aan een duurzaam voedselsysteem, waarin ook ander voedsel met meer plantaardige eiwitten - en voedsel uit eigen regio een belangrijke plaats innemen. Ons huidige voedselsysteem is in de toekomst steeds minder

•

Werken we aan het vergroten van aantal (onbemande)

houdbaar. Daarom ondersteunen we de ontwikkeling van een

•

verkooppunten voor lokale producten.

duurzaam voedselsysteem en het versterken van vraag en

•

Werken we aan projecten gericht op de eiwittransitie

aanbod van duurzaam lokaal voedsel. Ook werken we mee aan de eiwittransitie en stimuleren we CSA’s (community supported

(zowel voor dierlijk veevoer als humane consumptie). •

agriculture, buurtboerderijen dus) en voedsel coöperaties.

Stimuleren we initiatieven waarin consumentleden zich verbinden aan het afnemen van de producten van één of

Het stimuleren van consumentbetrokkenheid draagt bij aan de brede welvaart doordat consumentleden zich verbinden

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

05

meerdere boeren of producenten. •

Stimuleren we het gebruik van lokale producten in

aan het afnemen van de producten van één of meerdere

de institutionele markt (ziekenhuizen, instellingen)

boeren of producenten. Door het kiezen voor producenten

en in de bedrijfscatering bij overheden en bedrijven,

met een duurzame bedrijfsvoering uit de directe omgeving

onder meer door bewustwording en ondersteuning bij

voelen mensen zich verbonden en geeft het hen invloed op de

aanbestedingstrajecten.

leefomgeving. Om de regionale doelen te bereiken: •

Zetten we in op consumentenbewustwording rondom korte voedselketens.

•

Versterken we het netwerk van korte ketenproducenten en afnemers.

2023-2030 29

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

Uitgelicht Super Die Boer Niks lekkerder dan verse producten op je bord, rechtstreeks van de lokale boer of ondernemer. En hoe korter de keten, hoe beter bovendien. Dat zien ook steeds meer consumenten in. Daarom is in 2022 binnen Regio Stedendriehoek de campagne ‘Super Die Boer’ gelanceerd. Een initiatief om de inwoners van de regio te wijzen op de mogelijkheden om lokale producten in de regio te kopen. Van groente en fruit tot aan brood en vlees. Op de website www.superdieboer.nl staan zoveel mogelijk lokale ondernemers die binnen de regio hun producten aanbieden. Dat kunnen boeren zijn, supermarkten die lokale producten verkopen, maar ook lokale bakkers, restaurants en slagers. Op de website staat een kaart met adressen voor de lekkerste producten. Bijvoorbeeld van lokale initiatieven als De Pantry, coöperatie ‘Van Onze Grond’ én burgerboerderij ‘De Patrijs’. Super die Boer is geïnitieerd door Regio Stedendriehoek en gesubsidieerd door EU en provincie Gelderland.

Wat hebben wij nodig? Randvoorwaarden

Samenwerkende partners

•

Budget voor consumentenbewustwording en

De ontwikkeling van toekomstbestendige landbouw- en

gebiedsprocessen.

voedselsystemen vraagt om inspanning en samenwerking

Projectmatige financiering voor onderzoeken en

van onder andere: boeren, de agro- en foodketen,

visieontwikkeling, pilots gericht op bedrijfs-en

kennisinstellingen, De Innovatie Coöperatie, loonwerkers-

verdienmodellen.

en mechanisatiebedrijven, onderwijs, overheid en

Ruimte en financiering voor groenblauwe dooradering,

consumenten.

•

2023-2030

•

behoud biodiversiteit en landschapsversterking. •

Samenwerking met agrariërs en andere betrokkenen gericht op toekomstbestendig ondernemen.

•

Financiering voor begeleiding, cursussen (NIL, extensivering)

30

Programma Regionale Economie van de Toekomst

Uitvoeringsagenda Uitvoeringsagenda Regio Regio Stedendriehoek Stedendriehoek

03

Een sterke regionale economie en goed functionerende bedrijven creëren werk en inkomen. Dat is belangrijk voor de bestaanszekerheid van onze inwoners. Het midden- en kleinbedrijf is de drijvende kracht van onze regionale economie. De gewenste groene en digitale groei vraagt om meer en toekomstbestendige werklocaties. Om die sterke regionale economie te behouden is het nodig om blijvend werk te maken van een goed vestigingsklimaat. Tegelijkertijd zijn er grote opgaven: van personeelstekorten tot de energietransitie en digitalisering. Dit vraagt om aandacht en investeringen van de regio als geheel. We investeren daarom in de randvoorwaarden voor een vitaal en toekomstbestendig bedrijfsleven zoals de beschikbaarheid van onderwijs en onderzoek, een goede bereikbaarheid (ook digitaal), duurzame energiesystemen en natuurlijk de fysieke ruimte om te ondernemen. Als regio gaan we in het programma Regionale Economie van de Toekomst samen aan de slag om de economie van de Regio Stedendriehoek toekomstbestendig te maken en te houden. 2023-2030 2023-2030

Doelen voor 2030: 1. Ruimte voor werk door uitbreiding van bedrijventerreinen 2. Toekomstbestendige bedrijventerreinen 3. Een veerkrachtige arbeidsmarkt 4. Logistiek ecosysteem A1/IJssel 5. Kweekplaats voor groene en digitale groei in het mkb

31 31

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

01 Ruimte voor werk door uitbreiding van bedrijventerreinen We regelen ruimte voor werk door locaties te creëren. Daarbij spelen we in op nieuwe ontwikkelingen, veranderende inzichten en behoeften van bedrijven en medewerkers. De druk op ruimte in de regio is groot en de beschikbare

Om de regionale doelen te bereiken:

kavels voor bedrijven zijn nagenoeg op. Bovendien voeren de

•

Ontwikkelen we de regionale visie ‘Ruimte voor Werk’.

woningbouwplannen de druk op de beschikbare ruimte op.

•

Stellen we een bedrijvenprognose 2030-2040 op met

Ook de complexiteit en dynamiek van de samenleving neemt

daarin de kwalitatieve en kwantitatieve vraag naar ruimte

toe, waardoor we in de planning van ruimte flexibel willen

voor bedrijven.

blijven, zodat we adequaat kunnen reageren op toekomstige ontwikkelingen. We moeten werklocaties slim en constructief kiezen en inplannen om in te kunnen spelen op kansen en bedreigingen, bijvoorbeeld op het gebied van digitalisering en verduurzaming.

2023-2030 32

•

Maken we afspraken over de uitbreiding van bedrijventerreinen in 2030, met een doorkijk naar 2040.

Toekomstbestendige bedrijventerreinen en werklocaties We regisseren investeringen in bedrijventerreinen en werklocaties, zodat deze passen bij een productieve, duurzame toekomst. Bedrijventerreinen blijven ook in de toekomst de werkplek

Om de regionale doelen te bereiken:

waar ondernemers toekomstbestendig kunnen ondernemen.

•

Verkennen we in 2023 op welke bedrijventerreinen het

De regio versterkt met alle betrokkenen de toekomst- en

realiseren van parkmanagement kansrijk is om een impuls

klimaatbestendigheid van deze bedrijventerreinen door het

te geven aan het verduurzamen van bedrijventerreinen.

faciliteren van herstructurering, revitalisering, verduurzaming,

•

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

02

Faciliteren en ondersteunen we bedrijventerreinen met het

beveiliging en het vergroten van de organisatie- en

ontwikkelen van smart energy hubs (decentrale opwek,

participatiegraad.

opslag en distributie van energie) en bouwen daarin een kennispositie op, ook als het gaat om de gemeentelijke

Bedrijven willen van het gas af en overschakelen naar duurzame energie, reststromen uitwisselen en afvalstromen

rolneming in dergelijke decentrale energiesystemen •

verwerken tot nieuwe producten. Door te investeren in energietransitie en verduurzaming, besparen ze op kosten

herstructurering, revitalisering en beveiliging. •

en grondstoffen en bieden ze een aantrekkelijke en gezonde werkomgeving voor medewerkers.

Helpen we bedrijventerreinen met verduurzaming, Vergroten we de organisatiegraad en participatiegraad van bedrijventerreinen en werklocaties.

•

Voeren we lobby voor capaciteitsvergroting en verzwaring van het (energie)netwerk.

We maken ons sterk voor de ontwikkeling van decentrale en duurzame energiesystemen, op een afgebakend geografisch gebied. Dit hangt nauw samen met de transitie die nodig is om zonder aardgas te voorzien in de warmtebehoefte van bedrijven in onze regio. We hebben daarbij aandacht voor energieopslag als noodzakelijke voorziening om pieken en dalen in die duurzame energiesystemen op te vangen. Ook het mogelijk maken van de productie van groene waterstof en toepasbaarheid van waterstof in ons toekomstig energiesysteem hoort bij de aanpak. De regio bouwt mee aan een toekomstbestendige infra voor energie. We werken aan het vergroten van de regionale samenwerking op het gebied van energieopwekking, bijvoorbeeld door de oprichting van een gebiedscoöperatie waarin lokale coöperaties samenwerken. Onderdeel hiervan is het in korte ketens kunnen uitwisselen van energie krachtenbundeling op de juiste schaalgrootte.

2023-2030

tussen bedrijven onderling, het maken van afspraken en

33

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

03 Een veerkrachtige arbeidsmarkt We werken vanuit een regionaal en mensgericht ontwikkelperspectief voor de arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt is in beweging. Er ontstaan nieuwe banen en

•

Leveren we in 2023 actieplannen op voor impactvol

beroepen met innovatieve werkvormen en werkarrangementen.

ondernemen, groene en digitale groei, zodat , zodat

Ondernemers in de regio hebben een sociaal duurzame

bedrijven en beroepsbevolking inzicht krijgen in de

voedingsbodem nodig om mee te kunnen bewegen met de

behoefte aan kennis en innovatie.

ontwikkelingen.

•

Bieden we een podium aan het regionale bedrijfsleven om met kansrijke activiteiten jonge mensen te binden en te

We steunen maatregelen die bijdragen aan een wendbare, weerbare beroepsbevolking en kansen bieden voor de

boeien. •

Stimuleren we het creëren van extra stage-, leerwerk-

ontwikkeling van de economie en brede welvaart. Het gaat

en ervaringsplekken voor het opleiden van studenten

dan concreet om het stimuleren van de aantrekkelijkheid

beroepsonderwijs, zowel binnen bedrijven als in

van werkgevers en het inzetten op vaardigheden in plaats van diploma’s of werkervaring, want werkenden ontwikkelen

techniekhubs of fieldlabs. •

zich steeds meer gedurende hun hele werkzame leven. We zetten in op het vergroten van arbeidsproductiviteit

Faciliteren we de groei van intersectorale mobiliteit en het versterken van posities op de arbeidsmarkt.

•

Ondersteunen we de vorming van specifieke

en arbeidsparticipatie door onbenut arbeidspotentieel

leergemeenschappen waarin bedrijven, werkenden,

krachtiger te mobiliseren. Om de veerkracht van bedrijven en

studenten en kennisinstellingen samen oplossingen

werknemers te versnellen, versterken we de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven in campussen, techniekhubs,

ontwikkelen voor de uitdagingen van de toekomst •

Wij stimuleren dat inwoners en bedrijven weten waar

learning communities en ecosystemen. Dit doen we samen met

ze terecht kunnen voor vragen over een leven lang

andere betrokken partijen en samenwerkingsverbanden zoals

ontwikkelen door regionaal aan te sluiten bij lobby.

de arbeidsmarktregio.

•

Steunen we de lobby voor ruimte in capaciteit en regelgeving voor de onderwijsinstellingen om zich in te

Om de regionale doelen te bereiken: •

Ontwikkelen we in 2023 met onze achterbannen een human capital agenda voor groei in groene en digitale vaardigheden die onze economie versterken.

2023-2030 34

kunnen zetten voor de regio.

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

2023-2030

35

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

04 Logistiek ecosysteem A1/IJssel We versterken de samenwerking in de logistiek om goederentransport te verduurzamen, slimmer te organiseren en meer vaart in de havens te realiseren. De A1-corridor is een onderdeel van een belangrijk

Om de regionale doelen te bereiken:

internationaal transportnetwerk waar dagelijks veel bedrijven

•

Bouwen we verder aan een regionaal netwerk van

gebruik maken van spoor-, water- en snelwegen richting

bedrijven, overheid en onderwijs voor de aanpak van

binnenlandse en buitenlandse afzetmarkten. De logistieke

opgaven die op de logistiek afkomen.

sector biedt omvangrijke werkgelegenheid.

•

Leveren we in 2023 een actieplan op om de logistieke arbeidsmarkt te versterken.

De regio werkt aan het verbeteren en verduurzamen van

•

de transportinfrastructuur. We willen het vervoer over water

van de Prins Bernardsluis Deventer voor een

in plaats van de weg stimuleren door de bevaarbaarheid van de IJssel op peil te houden, de bereikbaarheid van de

Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport. •

binnenhavens van Lochem, Deventer en Zutphen te garanderen en de havens te versterken en te verduurzamen. Dit sluit aan op

Voeren we een pre-verkenning uit voor het verlengen

Faciliteren we de realisatie van clean energy hubs voor logistiek

•

Zorgen we voor de inzet van een logistiek kennismakelaar,

de ambitie van de provinciale omgevingsvisies en geeft invulling

die ondernemers en hun samenwerkingsverbanden

aan de (Europese) ambities voor de North Sea-Baltic Corridor.

ondersteunt bij het toepassen van slimme en schone logistieke oplossingen.

De regio zet in op het optimaliseren van logistieke ketens en

•

de transitie naar schoon en slim transport. Hiermee worden stappen gezet in het verduurzamen van goederenvervoer (van weg naar water), het digitaliseren van de logistieke dienstverlening en het versterken van de bereikbaarheid van de regio.

Zetten we samenwerking binnen Port of Logistics Overijssel voort.

•

Lobbyen we bij het Rijk met betrokken partijen voor:

¬ ¬ ¬

Aanpak IJsselbruggen Zutphen. Verbeteren havens en kades in Lochem. Verbeteren bereikbaarheid havens Deventer en Zutphen.

Regio Stedendriehoek richt zich op de hele logistieke keten (weg-, water- en spoorinfrastructuur) door goede voorbeelden

¬ ¬

Vervanging Prins Bernardsluis Deventer. Verkennen we de haalbaarheid van een derde

uit te wisselen, een gezamenlijke aanpak te stimuleren, te

IJsselbrug bij Zutphen bij bedrijventerrein De

verduurzamen en slimme logistieke oplossingen toe te passen.

Mars. De derde IJsselbrug richt zich op een betere regionale doorstroming van het verkeer, het

2023-2030 36

De regio zet in op het optimaliseren van logistieke ketens en de transitie naar schoon en slim transport.

beter verbinden van de verschillende provinciale wegen rondom Zutphen, de leefbaarheid van de woonomgeving en de economische versterking van de regio.

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

2023-2030

37

Uitvoeringsagenda Regio Stedendriehoek

05 Kweekplaatsen voor groene, digitale en impactvolle groei in het MKB We ondersteunen het ontstaan van sterke thematische ecosystemen, gecentreerd rondom het midden- en kleinbedrijf, om vanuit ondernemerschap groene en digitale trends als kansen en mogelijkheden te benutten. Het MKB wordt uitgedaagd door crises, ontwikkelingen

Om de regionale doelen te bereiken:

in de markt en op de arbeidsmarkt, energievraagstukken,

•

Werken de gemeenten Apeldoorn en Deventer

verduurzaming, veiligheid en digitalisering. In al deze

samen aan het uitbouwen van een regionale mkb-

uitdagingen spelen kennis en innovatie een sleutelrol. De

ondersteuningsinfrastructuur.

toekomstbestendigheid van het mkb zit in oplossingen voor

•

Verkennen we in 2023 de behoeften en mogelijkheden

de noodzakelijke grondstoffen- en energietransitie, circulaire

om enkele plaatselijke stimuleringspilots (bijvoorbeeld

bedrijfsmodellen en een efficiënte en klimaatneutrale

Cybersmart, Digismart en SDGsmart) te ontsluiten voor

bedrijfsvoering. Het is belangrijk dat de ondersteunende

ondernemers in de gehele regio.

dienstverlening aan het MKB vanuit de samenwerkende

•

gemeenten op orde is.

fieldlabs etc. gericht op digitalisering en verduurzaming. •

In Regio Stedendriehoek zijn verschillende initiatieven die bedrijven samenbrengen en vooruithelpen. Initiatieven

Helpen we bedrijven met het implementeren van slimme en schone mobiliteit.

•

en innovaties die de kennis van bedrijven en organisaties

Stimuleren we deelname van bedrijven aan acties die bijdragen aan verduurzaming van woon-werkverkeer en

bevorderen, brengen we regionaal verder waarbij we de nadruk leggen op verduurzaming, energie en digitalisering. We doen

Stimuleren we dat ondernemers meedoen rondom hubs,

werk-werkverkeer. •

Lobbyen we voor een versterkte rol van steden en regio’s

dit in combinatie of in verbinding met onderwijsorganisaties en