Jaarstukken 2024

Beoogd effect Verantwoording jaarrekening 2024

62 |

Op basis van het in 2023 vastgestelde participatiebeleid voor de fysieke leefomgeving zijn we ook in 2024 bezig om samen met de dorpsbelangenorganisaties na te denken over hun eigen rol en taak, de samenwerking die onderling mogelijk is en de gewenste ondersteuning van de gemeente. Met het oog op de monitoring en evaluatie van het participatiebeleid zetten we deze gesprekken voort. Het onderhouden van contacten met maatschappelijke organisaties op het gebied van leefbaarheid. We stimuleren ontmoetingen om van elkaar te leren. In februari 2024 is er een bijeenkomst met de dorpsbelangenorganisaties geweest om invulling te geven, (met casussen zoals een dorpsvisie en opvang van nieuwkomers) aan hoe de samenwerking, rollen en taken inclusief de gewenste gemeentelijke ondersteuning er uit moet komen te zien. In december is er vervolgens nog een goede bijeenkomst geweest om de manier van samenwerken nog verder uit te werken. Er zijn met elkaar afspraken gemaakt en die zijn vastgelegd in een verslag. Daarnaast zijn er vijf belangenverenigingen die periodiek bij elkaar komen om informeel te sparren over participatie gezien vanuit hun eigen gemeenschap. Elk dorp heeft immers altijd specifieke problemen en aandachtpunten, waar het ander dorp van kan leren.

Door de bijeenkomsten leren we elkaar beter kennen en begrijpen en vinden we elkaar makkelijker waardoor initiatieven of projecten vanuit bijvoorbeeld de gemeente op de juiste manier bij de belangenorganisaties landen. Wij ondersteunen hierbij de maatschappelijke initiatieven op het gebied van leefbaarheid. Aanjagen van bewonersinitiatieven in Twello Inhoud We hebben de wens om samen met actieve inwoners uit Twello de resultaten van het Leefbaarheidsonderzoek Twello (juli 2022) te vertalen in een gebiedsgerichte (wijk)aanpak die passend is bij ons grootste dorp. We sluiten hiermee aan op het proces van het programma Sterke Buurtverbinders dat in het najaar van 2023 van start gaat en doorloopt in 2024. Het is een 2-jarig project gefaciliteerd door het Oranje Fonds, dat wordt getrokken door Mens en Welzijn. Hierbij worden inwoners van Twello betrokken. Vragen die we willen beantwoorden zijn: ▪ ▪ ▪

▪

▪

Beoogd effect Verantwoording jaarrekening 2024

Wie kan welke rol nemen richting een initiatiefrijk en verbonden Twello? Wat is er nodig om inwonersinitiatieven in Twello zo goed mogelijk te ondersteunen? Is een samenwerking met (vrijwillige) buurtverbinders in de Twellose wijken kansrijk? Welke taken kunnen zij op zich nemen en hoe staan zij in contact met de gemeente? Waarmee kunnen wij hen ‘uitrusten’ om goed de wijk in te gaan? Welke rol kunnen ontmoetingsplekken in de buitenruimte vervullen in aanvulling op de bestaande ontmoetingsplekken zoals Ontmoeting Klein Twello, Trefpunt Duistervoorde en Lawa Mena. Wat is er nodig om de buitenruimte geschikt te maken voor ontmoeting van inwoners?

Voor uitvoering van een uiteindelijke gebiedsgerichte (wijk)aanpak zijn mogelijk extra middelen nodig. Indien nodig komen wij hiervoor met een voorstel. Het verbeteren van de leefbaarheid en de saamhorigheid in de wijken van Twello. In het kader van een “initiatiefrijk en verbonden Twello” richten wij ons op initiatieven die voortkomen uit de gemeenschap. Wij werken daarin samen met de buurtverbinders, die ook weer van elkaar leren over de inzet in buurten. Er zijn 6 a 7 buurtverbinders die al verschillende acties hebben opgepakt zoals een nieuw muziekfestival, het vernieuwen van speeltuinen op Demmerskamp en de muziekwijk en een groene ontmoetingsplek op de Omloop. Er is afgelopen jaar mede hierdoor ook een toename van burendagactiviteiten ontstaan (van 20 naar 30 activiteiten). Om te kijken wat er nodig is vanuit inwonersinitiatieven is de ervaring afgelopen jaar dat die erg uiteen kunnen liggen. Dit pakken wij vanuit vraag en aanbod op. Deze komen op verschillende manieren bij ons terecht. Via het Voorster Nieuws en de verschillende dorpskrantjes proberen wij ook mensen te bereiken en zichtbaar te zijn met de mogelijkheden die we hebben voor het ondersteunen van initiatiefnemers. Om de rol van ontmoetingsplaatsen te bepalen hebben wij gekeken naar de gebruikersfunctie van de buitenruimte en deze te combineren met diverse andere doeleinden op sociaal gebied.

Als er vanuit de gemeenschap wensen of behoeftes liggen hebben wij deze proberen te ondersteunen, waarbij biodiversiteit, spelen en ontmoeten samenkomen in bijvoorbeeld het openbaar groen. Er is bijvoorbeeld een buurtbijeenkomst georganiseerd tijdens de kerst aan de Stobbenakker, om elkaar te leren kennen en te kijken of er vaker samen initiatieven opgetuigd kunnen worden. Vanuit Demmerskamp wordt het sinterklaasfeest gevierd in het Kulturhus, een goed voorbeeld waarbij er gebruik wordt gemaakt van elkaars faciliteiten.

Regionale samenwerking Inhoud De regionale samenwerking met o.a. de verschillende verbonden partijen, buurgemeenten en gemeenschappelijke regelingen is van groot belang. Zo hebben de provincies opdracht gekregen van het Rijk om in 2023 de ruimtelijke opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie in samenhang in kaart brengen. Met het water- en bodemsysteem als leidend principe. De provincie Gelderland werkt dit op regionale schaal uit, in samenwerking met partners zoals de Regio Stedendriehoek. Sommige opgaven kunnen worden gekoppeld, maar soms zullen opgaven botsen en is een ruimtelijke afweging nodig. In het najaar van 2023 wordt hiervoor een bod/regioarrangement neergelegd bij het Rijk. De uitwerking van de gebiedsprogramma’s - die voortkomen uit het regioarrangement - is beoogd in 2024. In 2024 gaan wij verder aan de slag met de regionale uitvoeringsagenda (in 2023 vastgesteld). Onder andere door eind 2023 een nieuwe aanvraag voor een Regio Deal in te dienen. Medio 2024 moet deze regiodeal met het Rijk zijn afgesloten. | 63

Beoogd effect Verantwoording jaarrekening 2024

Tot slot blijft binnen de samenwerking in de regio oog voor de afstemming van de opgaven op het gebied van wonen, werken en bereikbaarheid in het afstemmingsberaad. Actief samenwerken voor een goed woon- en leefklimaat voor onze inwoners. De regionale samenwerking met o.a. de verschillende verbonden partijen, buurgemeenten en gemeenschappelijke regelingen is van groot belang. Zo hebben de provincies opdracht gekregen van het Rijk om in 2023 de ruimtelijke opgaven voor wonen, natuur, energie, landbouw en economie in samenhang in kaart brengen. Met het water- en bodemsysteem als leidend principe. De provincie Gelderland werkt dit op regionale schaal uit, in samenwerking met partners zoals de Regio Stedendriehoek. Sommige opgaven kunnen worden gekoppeld, maar soms zullen opgaven botsen en is een ruimtelijke afweging nodig. In 2024 is hier uitvoering aan gegeven. In 2025 gaan wij verder aan de slag met het Ontwikkelperspectief (verstedelijking in balans) voor de Regio Stedendriehoek. Bij dit Ontwikkelperspectief wordt samengewerkt met het Rijk, provincies Gelderland en Overijssel en de waterschappen. Het Ontwikkelperspectief wordt naar verwachting in e de 2 helft van 2026 opgeleverd. Ook wordt in 2025 verder uitvoering gegeven aan de lokale projecten die gefinancierd worden vanuit de Regio Deal.

Tot slot blijft binnen de samenwerking in de regio oog voor de afstemming van de opgaven op het gebied van wonen, werken en bereikbaarheid in het afstemmingsberaad.

64 |

Verbonden partijen

Bij de realisatie van de doelstellingen binnen dit programma zijn de volgende verbonden partijen betrokken: Verbonden partij Regio Stedendriehoek

Doel De regio Stedendriehoek is een samenwerkingsvorm van 8 gemeenten samen met ondernemers en onderwijs en richten zich gezamenlijk op het realiseren van 3 lange termijn doelen: 1. Een duurzame en gezonde leef- en werkomgeving 2. Een vitale, toekomstbestendige arbeidsmarkt 3. Een circulaire en energieneutrale economie De komende jaren wordt gezamenlijk gewerkt aan de regionale uitvoeringsagenda. Hierin staan de ambities en gewenste resultaten tot 2030. De agenda geeft aan waar wij gezamenlijk voor staan en is gericht op de toekomst met slimme groene verstedelijking, een vitaal landelijk gebied en een gezonde regionale economie.

Beleidsindicatoren Taakveld Bestuur en ondersteuning Bestuur en ondersteuning

Naam indicator Eenheid Bezetting Fte per 1.000 inwoners Formatie Fte per 1.000 inwoners

2021 7,5 fte

2022 7,5 fte

2023 2024 7,92 fte 8,10 fte

8,6 fte

8,0 fte

8,12 fte 8,37 fte

Bron Eigen gegevens Eigen gegevens

Bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren (bron: www.waarstaatjegemeente.nl)

Wat heeft het gekost Exploitatie Taakveld Lasten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie Totaal Lasten Baten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Totaal Baten Saldo Programma Mutaties reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2024 voor wijziging

Raming 2024 Rekening 2024 na wijziging

Saldo 2024

2.145.450 999.341 927.133 136.615 4.208.539

2.316.138 1.076.384 1.212.826 136.615 4.741.963

2.696.742 1.168.055 1.058.096 136.906 5.059.799

-380.604 -91.671 154.730 -291 -317.836

129.237 356.151 104.228 589.616 -3.618.923

129.237 359.992 168.453 657.682 -4.084.281

135.133 561.069 980.561 1.676.763 -3.383.036

5.896 201.077 812.108 1.019.081 701.245

30.000 121.120 91.120 -3.527.803

124.700 475.520 350.820 -3.733.461

124.700 357.140 232.440 -3.150.596

-118.380 -118.380 582.865

Voor een toelichting op de cijfers verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

| 65

3.8 Algemene dekkingsmiddelen en financieringen Overzicht algemenedekkingsmiddelen Naast de inhoudelijke onderwerpen in de programma’s volgt nu informatie over de algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. De belangrijkste dekkingsmiddelen zijn de onroerende-zaakbelastingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. De lasten en baten die worden gekwalificeerd als algemene dekkingsmiddelen en financieringsbaten en –lasten hebben in tegenstelling tot andere inkomsten vooraf geen bestemming en zijn dus niet geoormerkt. De lasten en baten kunnen niet direct aan de inhoudelijke programma’s worden toegerekend. Exploitatie Taakveld Lasten 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.64 Belastingen overig 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) Totaal Lasten Baten 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten Totaal Baten Saldo Programma Mutaties reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2024 voor wijziging

Raming 2024 Rekening 2024 na wijziging

Saldo 2024

177.539 360.963 155.499 694.001

177.539 388.718 170.889 737.146

350.334 375.300 6.065 231.109 -45.695 917.113

-172.795 13.418 164.825 -231.109 45.695 -179.967

159.400 5.112.025 2.968.906 110.000 46.944.672

288.000 5.112.025 2.968.906 110.000 48.414.430

330.366 5.158.739 2.990.113 111.931 49.140.169

42.366 46.714 21.207 1.931 725.739

55.295.003 54.601.002

400.000 57.293.361 56.556.215

413.208 58.144.526 57.227.414

13.208 851.165 671.199

89.000 303.192 214.192 54.815.194

89.000 303.192 214.192 56.770.407

89.867 278.192 188.325 57.415.738

-867 -25.000 -25.867 645.331

Algemene uitkering gemeentefonds De algemene uitkering is vrij besteedbaar en wordt aangewend voor dekking van de lasten van de gemeente. De algemene uitkering is primair een algemeen dekkingsmiddel. Dit betekent dat de gemeente autonoom is in het aanwenden van de algemene uitkering. Het Rijk informeert de gemeenten over de algemene uitkering uit het gemeentefonds via circulaires. De primitieve raming in de begroting 2024 is gebaseerd op de prognoses van de algemene uitkering in de mei- en septembercirculaire van 2023. De raming van de algemene uitkering is met de Najaarsrapportage 2024 op basis van de meicirculaire 2024 bijgesteld. Uitkeringsjaar 2024 De gemeenteraad is met raadsmededelingen geïnformeerd over de uitkomsten van de algemene uitkering in 2024 naar aanleiding van de mei- en septembercirculaire 2024. In de Najaarsrapportage 2024 zijn de effecten van de meicirculaire 2024 verwerkt. De uitkomsten van de septembercirculaire 2024 zijn niet meegenomen in de Najaarsrapportage 2024, omdat deze circulaire pas gepubliceerd is na opstelling van de Najaarsrapportage 2024.

66 |

In de decembercirculaire 2024, die eind december is gepubliceerd, zijn nog incidentele middelen opgenomen voor de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijbedrijven en compensatie van kosten voor natuurbrandpreventie en -mitigatie. De uitkomsten van de september- en decembercirculaire verklaren grotendeels de hogere opbrengsten ten opzichte van de raming. Bij de bestemming van het rekeningresultaat wordt voorgesteld om de incidentele middelen vanuit de decembercirculaire in 2025 voor deze doelen in te zetten. Lokale heffingen niet gebonden besteding Voor een toelichting op de realisatie van de diverse lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is zoals de reclamebelasting en de onroerendezaakbelastingen wordt verwezen naar de paragraaf Lokale heffingen. Hierin wordt in hoofdlijnen inzicht gegeven in de diverse lokale heffingen, belastingen en de lokale lastendruk. Dividend Vitens De gemeente Voorst heeft 21.364 gewone en 14.322 preferente aandelen in Vitens. Door de lage WACC (de gewogen gemiddelde kosten van het vermogen) en het voor de komende jaren verhoogde investeringsniveau staat de financierbaarheid van Vitens onder druk. Dit heeft impact op de solvabiliteit van Vitens. Gevolg is dat er voorlopig geen dividend uitgekeerd wordt aan aandeelhouders. Het hernieuwde financieel beleid is door de Raad van Bestuur vastgesteld.

Een van de uitgangspunten van dit beleid stelt dat bij een solvabiliteit lager dan 30% Vitens in beginsel geen dividend uitkeert. Bank Nederlandse Gemeenten De gemeente Voorst heeft 112.983 aandelen in het maatschappelijk kapitaal van de NV Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Over het boekjaar 2023 is een dividend van € 244.043 in 2024 ontvangen. Voor een verdere toelichting op de algemene dekkingsmiddelen en financiering verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2024. Verbonden partijen Verbonden partij Tribuut belastingsamenwerking

NV Bank Nederlandse Gemeenten

Waterbedrijf Vitens (dividend)

Doel Tribuut voert voor de gemeenten Apeldoorn, Brummen, Epe, Lochem, Zutphen en Voorst alle gemeentelijke heffingen en belastingen uit. Een uitzondering geldt voor de heffing en invordering van de leges publiekszaken. Het aanwezig zijn van een bankiersbedrijf specifiek ten behoeve van overheden met het oog op het bijdragen aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Als aandeelhouder ontvangt de gemeente Voorst jaarlijks een dividend. Vitens houdt zich bezig met het winnen, zuiveren en leveren van drinkwater. Als aandeelhouder heeft de gemeente Voorst jaarlijks een dividend ontvangen. De komende jaren wordt vanwege wijzigingen in het financiële beleid bij Vitens geen dividend uitgekeerd.

| 67

3.9 Overhead Algemeen In dit onderdeel is de realisatie van de kosten van de overhead opgenomen. Onder overheadkosten vallen alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces (zogenaamde PIOFACH-kosten: Personeel Informatievoorziening Organisatie Financiën Automatisering Communicatie Huisvesting). Ook de rente en afschrijvingskosten op investeringen op het terrein van de overhead vallen onder dit onderdeel. Deze kosten worden, conform de vernieuwing van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), niet meer toegerekend aan de programma's. In de programma's worden alleen de kosten opgenomen die betrekking hebben op het primaire proces. Exploitatie Taakveld

Raming 2024 voor wijziging

Lasten 0.4 Overhead Totaal Lasten Baten 0.4 Overhead Totaal Baten Saldo Programma Mutaties reserves Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo Mutaties reserves Resultaat programma

Raming 2024 Rekening 2024 na wijziging

Saldo 2024

9.689.501 9.689.501

10.702.740 10.702.740

10.628.513 10.628.513

74.227 74.227

836.918 836.918 -8.852.583

934.046 934.046 -9.768.694

1.123.579 1.123.579 -9.504.934

189.533 189.533 263.760

-8.852.583

25.000 262.312 237.312 -9.531.382

25.000 166.082 141.082 -9.363.852

-96.230 -96.230 167.530

Voor een toelichting op de cijfers verwijzen we u naar de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening. Beleidsindicatoren Bij ministeriële regeling vastgestelde beleidsindicatoren. De volgende indicatoren hebben betrekking op dit programma: Taakveld Naam indicator Overhead Apparaatskosten

Eenheid Kosten per inwoner

2021 678

2022 736

2023 797

Overhead Externe inhuur

Kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur externen % van totale lasten

6,4%

6,07%

10,84%

9,16%

11,40%

11,97%

Overhead Overhead

68 |

2024 Bron 932 Eigen begroting 12,80% Eigen begroting

13,16% Eigen begroting

Hoofdstuk 4 Paragrafen

| 69

4.1 Paragraaf Lokale heffingen Algemeen In de verantwoording van de paragraaf Lokale heffingen gaan we in op de veranderingen en daadwerkelijke inkomsten van alle gemeentelijke heffingen. Van de gemeentelijke heffingen worden de onroerende-zaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolrechten aangemerkt als directe woonlasten belastingen. Beleid ten aanzien van lokale heffingen Binnen de paragraaf lokale heffingen zijn drie soorten opbrengsten te onderscheiden, namelijk belastingen, heffingen en rechten (gebruiks- of genotsrechten). De belastingen worden gebruikt als algemeen dekkingsmiddel, de heffingen en rechten worden ingezet ter bestrijding van gemaakte kosten. Voor de heffingen en rechten geldt als uitgangspunt een kostendekking op begrotingsbasis van maximaal 100%. Het streven is een volledige dekking van de gemaakte kosten door middel van heffingen en rechten. Omschrijving Onroerende zaakbelasting Toeristenbelasting Reclamebelasting Rioolheffing

Type Belasting Belasting Belasting Heffing

Afvalstoffenheffing & reinigingsrecht

Heffing/recht

Begraafrechten

Rechten

Marktgeld

Rechten

Leges

Rechten

Besteding Algemene middelen Algemene middelen Algemene middelen Specifieke lasten, verband houdend met collectieve voorzieningen. Specifieke lasten, verband houdend met collectieve (afval) of individuele (reiniging) voorzieningen. Specifieke lasten verband houdend met individuele diensten. Specifieke lasten verband houdend met individuele diensten. Specifieke lasten verband houdend met individuele diensten

Opbrengst Vrij Vrij Vrij (afspraken) Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Max. kostendekkend.

Onroerende-zaakbelastingen Onder de naam onroerende-zaakbelastingen (verder OZB) worden binnen onze gemeente twee directe belastingen geheven. In het geval van woningen: een eigenarenbelasting en in het geval van niet woningen: een eigenaren- en een gebruikersbelasting. Vanaf 2009 zijn de tarieven per heffingseenheid vervangen door tariefpercentages per € 1.000 van de OZB-waarde van de onroerende zaak. Tarief Woningen - eigenaar Niet woningen - eigenaar Niet woningen - gebruiker Ontvangsten Begroot

2021 0,1090% 0,2035% 0,1781% 6.021.210 6.025.400

2022 0,1126% 0,2359% 0,1957% 6.757.376 6.743.063

2023 0,1018% 0,2474% 0,1972% 7.327.487 7.373.113

2024 0,1069% 0,2736% 0,2213% 8.105.055 8.039.649

Toelichting verschil: Demeeropbrengst uit de OZB bedraagt € 65.406. Omdat dit beperkt is ten opzichte van de totale begroting behoeft dit geen nadere toelichting. Afvalstoffenheffing/reinigingsrecht Het inzamelen, afvoeren en laten verwerken van huishoudelijk afval is een gemeentelijke taak. In de Wet milieubeheer is geregeld dat de gemeenteraad ter bestrijding van de gemaakte kosten daarvoor een heffing kan instellen: de 70 |

afvalstoffenheffing. Daarnaast biedt de gemeente de mogelijkheid aan een beperkte groep belastingplichtigen (o.a. scholen) om bedrijfsafval van beperkte omvang en hoeveelheid aan te bieden. In de Gemeentewet is geregeld dat de gemeenteraad ter bestrijding van de gemaakte kosten daarvoor een heffing kan instellen: de afvalstoffenheffing en het reinigingsrecht. Om te stimuleren het afval te scheiden is de aanslag afvalstoffenheffing/reinigingsrecht opgesplitst in een vast- en een variabel deel. De hoogte van het variabele deel van de aanslag is te beïnvloeden door belastingplichtige. Het aantal aanbiedingen van de grijze restafvalcontainer bepaalt namelijk de hoogte van het variabele deel van de aanslag. Tarief per huishouden Afvalstoffenheffing vastrecht Afvalstoffenheffing lediging grijze container 140L (voorheen 180L) Afvalstoffenheffing lediging grijze container 240L Reinigingsrecht vastrecht * Reinigingsrecht lediging grijze container Afvalstoffenheffing lediging grijze container 240L Ontvangsten Begroot

2021 162,05 5,30

2022 164,65 5,40

2023 169,60 5,55

2024 174,70 4,45

N.v.t. 196,05 6,40 N.v.t. 2.074.880 1.923.730

N.v.t. 199,25 6,55 N.v.t. 2.114.795 1.957.302

N.v.t. 205,20 6,75 N.v.t. 2.158.248 2.137.250

7,60 211,36 5,40 9,25 2.317.290 2.201.368

* vanaf 2017 incl. BTW

Toelichting verschil: De meeropbrengst afvalstoffenheffing 2024 bedraagt € 115.922 en wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door meer aanbiedingen restafval. Het totale resultaat van afvalverwerking 2024 bedraagt € 18.046, dat is onttrokken aan de voorziening afval. Een negatief saldo van € 155.149 was begroot; naast het hogere aantal aanbiedingen voor restafval waren hogere inkomsten uit afvalstromen debet aan het meevallende negatieve resultaat. Kostendekkendheid afval

Omschrijving Afval

Directe lasten Overhead 2.400.641 54.418

Inkomst KostenTotale Andere Totale dekkenduit BTW lasten heffingen inkomsten baten heid 273.874 2.728.933 2.317.290 411.644 2.728.933 100%

Rioolheffing Met de rioolheffing worden alle kosten gedekt die verbonden zijn aan de inzameling, transport en zuivering van huishoudelijk- en bedrijfsafvalwater. Daarnaast worden ook de kosten gedekt voor het treffen van maatregelen (en beheer) voor de afvoer en inzameling van hemelwater en de gevolgen van overtollig grondwater of een te lage grondwaterstand. Met deze extra taken vanuit de wet Milieubeheer en de Waterwet wordt de heffing breder ingezet dan enkel vervanging van het rioleringssysteem. De hoogte van de aanslag en de tarieven rioolheffing zijn afhankelijk van het aantal afgevoerde m3 afvalwater. Tarief Rioolheffing: basistarief Ontvangsten Begroot

2021 214,10 2.424.696 2.381.070

2022 217,55 2.477.527 2.438.745

2023 224,10 2.578.257 2.532.073

2024 224,10 2.602.854 2.552.238

Toelichting verschil: De meeropbrengst rioolheffing 2024 bedraagt € 50.616. Per saldo is afgerond € 140.000 meer toegevoegd aan de voorziening groot onderhoud en vervangingsinvesteringen riolering dan begroot.

| 71

Kostendekkendheid riolering

Omschrijving Riolering

Directe lasten Overhead 2.255.501 245.324

Inkomst KostenTotale Andere Totale dekkenduit BTW lasten heffingen inkomsten baten heid 108.822 2.609.647 2.602.854 6.793 2.609.647 100%

Toeristenbelasting De toeristenbelasting wordt geheven voor personen die niet zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente voor het tegen vergoeding overnachten in de gemeente. De middelen zijn vrij besteedbaar. Een deel van de opbrengst wordt gebruikt voor het realiseren van toeristische voorzieningen en/of activiteiten. In 2012 heeft de gemeenteraad (i.o.m. de toeristenbranche) gekozen voor de huidige differentiatie van de oorspronkelijke grondslag: het aantal overnachtingen in de gemeente. De exploitant is belastingplichtige en verantwoordelijk voor het bijhouden van het nachtregister en het aanleveren van het soort en aantal overnachtingen. De uitzondering voor het bijhouden van een nachtregister is bij jaar- of seizoenplaatsen, de exploitant kan opteren voor forfaitaire tarieven. Tarief Per overnachting (kampeermiddel) Per overnachting (overig) Per overnachting (hotel, ontbijthotel of vliegtuighotel.) Ontvangst Begroot

2021 0,92 1,31 1,92 175.242 189.500

2022 0,94 1,33 1,95 221.443 190.641

2023 0,97 1,37 2,01 236.651 196.361

2024 1,00 1,41 2,07 266.933 202.252

Toelichting verschil: De meeropbrengst toeristenbelasting 2024 bedraagt € 64.741 en is toe schrijven aan meer overnachtingen dan begroot. Lijkbezorgingsrechten (Begraafrechten) De lijkbezorgingsrechten heffen we voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door of vanwege de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. Lijkbezorgingsrechten heffen we van de nabestaande voor onder andere het begraven en/of bijzetten van stoffelijke overschotten, de huur van een graf, de verlenging van een grafrecht, etc. Omschrijving Begraafrechten

raming 2024 170.255

werkelijk 2024 164.280

Toelichting verschil: De opbrengst aan begraafrechten is € 5.975 lager dan begroot. Omdat dit verschil beperkt is behoeft dit geen nadere toelichting. Kostendekking lijkbezorging

Omschrijving Lijkbezorging

Directe lasten Overhead 218.903 15.895

BTW 0

Inkomst Totale Andere uit lasten heffingen inkomsten 234.798 164.280 327

KostenTotale dekkendbaten heid 164.607 70%

Marktgeld De gemeente maakt kosten voor het beheer van de marktplaatsen. De Gemeentewet maakt het mogelijk om door de gemeente gemaakte kosten te dekken door middel van marktgeld. Het marktgeld wordt geheven van degene die gebruik maakt van deze dienst: het innemen van een standplaats. De grondslag voor de berekening van het marktgeld is het aantal strekkende meters van de standplaats. Omschrijving Marktgelden 72 |

raming 2024 44.485

werkelijk 2024 42.351

Toelichting verschil: De lagere opbrengst van het marktgeld bedraagt € 2.134. Omdat dit verschil beperkt is behoeft dit geen nadere toelichting. Kostendekking markt

Omschrijving Markt

Directe lasten Overhead 43.726 20.489

BTW 0

Inkomst Totale Andere uit lasten heffingen inkomsten 64.215 42.351 10.350

KostenTotale dekkendbaten heid 52.700 82%

Reclamebelasting In de gemeente Voorst wordt enkel reclamebelasting geheven van bedrijven (gebruikers) in het centrumgebied van Twello. De belasting wordt geheven voor het hebben van openbare aankondigingen die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. In beginsel zijn de opbrengsten vrij te besteden. Bij de invoering van de reclamebelasting zijn echter afspraken gemaakt over de verdeling van de jaarlijkse opbrengst. Een vast deel wordt aangewend voor de exploitatie van de parkeergarage, een vast deel wordt als subsidie doorgesluisd naar de ondernemersvereniging Twello Centrum en een vast deel wordt aangemerkt als perceptiekosten belastingen. Een belangrijk onderdeel van de afspraken was: geen invoering van parkeerbelasting in Twello centrum. Deze afspraak is per 2019 verlengd tot 2030. Tarief Tarief (basis) Per 1.000 van WOZ waarde Ontvangst Begroot

2021 850 0,65 106.254 110.000

2022 850 0,65 112.705 110.000

2023 850 0,65 118.573 110.000

2024 850 0,65 110.867 110.000

Toelichting verschil: De meeropbrengst aan reclamebelasting bedraagt € 867. Na het toevoegen van het overschot bedraagt de reserve reclamebelasting € 11.769. Volgens afspraak wordt € 4.000 aangehouden in deze reserve en keren we € 7.769 uit aan de ondernemersvereniging Twello. Leges Leges zijn vergoedingen die door gemeenten worden gevraagd voor het verlenen van diensten. Deze diensten kunnen variëren van het verstrekken van bouwvergunningen tot het afgeven van paspoorten. Het uitgangspunt bij het heffen van leges is dat deze jaarlijks worden geïndexeerd met het indexpercentage. Dit betekent dat de hoogte van de leges meestijgt met de inflatie. De kostendekkendheid wordt jaarlijks onderzocht en is onderdeel van een afspraak met Tribuut. Omschrijving Leges

raming 2024 € 1.729.797

Begroting na wijziging 2024 € 1.048.354

werkelijk 2024 € 1.400.857

Toelichting verschil: De meeropbrengst leges 2024 (na wijziging begroting) bedraagt € 308.365. De meest in het oog springende voorbeelden van lagere/hogere opbrengsten zijn: 1. Leges hoofdstuk 2 (omgevingswet). De geraamde opbrengsten leges omgevingsvergunningen in het kader van de omgevingswet zijn in de najaarsrapportage afgeraamd tot € 500.000. Uiteindelijk is het jaar positief afgesloten met een gerealiseerde opbrengst van € 673.447. De markt lijkt weer aan te trekken waardoor 2024 als een incident wordt beschouwd. 2. De legesinkomsten voor de ruimtelijke plannen en adviezen Deze inkomsten komen over 2024 € 51.221 lager uit dan geraamd. Reden hiervoor is dat een deel van de ruimtelijke ordening (ro)-leges wordt toegerekend aan | 73

3.

4.

de leges omgevingsvergunningen, voor zover het betreft de zogenaamde grote buitenplanse afwijkingen. Daarnaast worden er ro-inkomsten gegenereerd door het afsluiten van anterieure overeenkomsten. Het tekort aan legesinkomsten wordt volledig goed gemaakt door de inkomsten uit anterieure overeenkomsten. De totale inkomsten voor de ruimtelijke plannen en adviezen komen hiermee hoger uit dan geraamd. Leges rijbewijzen Deze leges laten over 2024 een lagere opbrengst zien van € 28.787. Dit is het gevolg van het invoeren van de DAR (digitaal aanvragen rijbewijzen). Hiermee kunnen inwoners met een foto van een RDW erkend fotograaf een aanvraag voor een rijbewijs rechtstreeks bij de RDW inleveren en ontvangt de gemeente minder leges per verstrekt rijbewijs. Leges reisdocumenten De meeropbrengst leges reisdocumenten bedraagt per saldo € 256.855. Dit verschil is volledig te verklaren aan de hand van de paspoortpiek.

Kostendekkendheid leges In de Meerjarenprogrammabegroting 2024-2027 is in de paragraaf lokale heffingen een drietal tabellen opgenomen over de kostendekkendheid van de leges. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij u naar deze begroting. Onderstaand zijn, op basis van realisatie in 2024, dezelfde tabellen opgenomen. De leges zijn niet kostendekkend. Hoofdstuk legesverordening 1. Burgerlijke stand 1. Reisdocumenten 1. Rijbewijzen 1. Overige leges Totaal hoofdstuk 1

Hoofdstuk legesverordening 2. Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning Totaal hoofdstuk 2

Hoofdstuk legesverordening 3. Horeca, evenementen en markten 3. Kinderopvang 3. Overige leges Totaal hoofdstuk 3 Totaal tarieventabel

Begroting lasten 2024 € 101.999 € 116.479 € 119.886 € 250.164 € 588.528

Begroting baten 2024 € 62.789 € 141.291 € 133.778 € 58.606 € 396.465

Realisatie baten 2024 € 96.084 € 357.698 € 104.991 € 82.956 € 641.729

Kostendekking 94% 307% 88% 33% 109%

Begroting lasten 2024 € 3.296.487

Begroting baten 2024 € 1.309.638

Realisatie baten 2024 € 739.025

Kostendekking 24%

€ 3.296.487

€ 1.309.638

€ 739.025

24%

Begroting lasten 2024 € 171.677 € 20.529 € 106.365 € 298.571 € 4.183.586

Begroting baten 2024 € 18.176 € 3.931 € 1.587 € 23.694 € 1.729.797

Realisatie baten 2024 € 16.607 € 3.496 €€ 20.103 € 1.400.857

Kostendekking 10% 17% 0% 7% 33%

2021 6.021.210 2.074.880 2.424.969 175.242 139.655 36.776 106.254 1.294.252 1.720.799 13.994.037

2022 6.757.376 2.114.795 2.477.527 221.443 190.334 42.948 112.705 1.294.252 1.769.561 14.980.941

2023 7.327.487 2.158.248 2.578.257 236.651 168.230 42.326 118.573 2.005.806 14.635.578

2024 8.105.055 2.317.290 2.602.854 266.933 164.280 42.351 110.867 1.400.857 15.010.487

Totale opbrengsten lokale heffingen Belasting c.q. heffing Onroerende-zaakbelastingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing Toeristenbelasting Begraafrechten Marktgelden Reclamebelasting Precariobelasting (tot en met 2022) Leges Totaal lokale heffingen

Aanduiding van de lokale lastendruk De hoogte van de gemeentelijke woonlasten, de "lokale lastendruk", krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder gemeentelijke woonlasten scharen we de onroerende74 |

zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Dit zijn de belastingen en heffingen waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Daarin zijn de lokale lasten op basis van "appels met appels" met elkaar vergeleken. Bij die vergelijking hanteert het Coelo voor alle gemeenten dezelfde uitgangspunten. Bij die uitgangspunten houdt het Coelo rekening met een gemiddelde WOZ -waarde en WOZ-waardestijging. Ook wordt er rekening gehouden met het feit dat gemeenten met dure woningen een lagere algemene uitkering uit het gemeentefonds ontvangen dan gemeenten met goedkopere woningen. Door deze factoren mee te nemen, kunnen de lokale lasten op een eerlijke en vergelijkbare manier worden beoordeeld tussen verschillende gemeenten. De vergelijking van de woonlastendruk voor een meerpersoonshuishouden met eigen woning wordt elk jaar gepubliceerd in de Atlas lokale lasten (Coelo). Voor Voorst heeft het Coelo op basis van de gehanteerde uitgangspunten de woonlastendruk bepaald op € 1.009 in 2024. Dit is € 15 hoger dan het landelijk gemiddelde (€ 994). Volgens de Coelo atlas 2024 staat Voorst nu op plaats 197 van de 352 gemeenten (plaats 1 heeft de laagste woonlasten).

Kwijtscheldingsbeleid De gemeente Voorst biedt inwoners de mogelijkheid om gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de afvalstoffenheffing en het rioolrecht aan te vragen, op basis van een beoordeling van hun vermogen en betalingscapaciteit. De kwijtscheldingsnorm die wordt gehanteerd is 100%, wat betekent dat de gemeente de volledige kosten van de belastingen kwijtscheldt als aan de voorwaarden wordt voldaan. Personen met een laag inkomen kunnen in sommige gevallen automatisch in aanmerking komen voor kwijtschelding zonder dat zij een aanvraag hoeven in te dienen. De kosten van de kwijtschelding worden in de tarieven van de afvalstoffenheffing en rioolrechten meegenomen. Omschrijving Kosten kwijtscheldingsbeleid

Begroting 2024 Realisatie 2024 141.541 125.649

Toelichting verschil: De lagere uitgaven van € 15.892 zijn het gevolg van een te hoge raming voor kosten kwijtschelding.

| 75

4.2 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding In de paragraaf weerstandsvermogen wordt niet alleen teruggekeken op de risico's van het afgelopen jaar, maar kijken we ook vooruit naar welke risico's er op dit moment zijn. De blik in de toekomst is belangrijk om de financiële positie van de gemeente in de juiste context te kunnen plaatsen. Om inzicht te krijgen in welk effect risico's hebben op de financiële positie wordt het weerstandsvermogen bepaald. Dit geeft de mate van financiële robuustheid van de gemeente aan. Op vrijwel alle gemeentelijke beleidsterreinen zijn risico's aanwezig die niet door deze maatregelen zijn afgedekt. Dat deze risico's aanwezig zijn is geen probleem, zolang deze in evenwicht zijn met de weerstandscapaciteit. Continuïteit en fraude Continuïteit De Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) heeft in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In hoofdlijnen komt het er op neer dat over de onderwerpen continuïteit en fraude afzonderlijk in de controleverklaring bij de jaarrekening wordt gerapporteerd. Onder de term continuïteit wordt verstaan in hoeverre de onderneming (gemeente) haar bedrijfsactiviteiten in de voorzienbare toekomst kan voortzetten.

In het kort kan hierover voor de gemeente Voorst het volgende worden aangegeven: ▪ de risico’s vanuit de bedrijfsvoering kunnen financieel worden opvangen (voldoende weerstandsvermogen); ▪ de bedrijfsvoering kan zonder tussenkomst van de provinciale toezichthouder worden voortgezet (repressief toezicht). Er is als zodanig geen sprake van continuïteitsonzekerheid. Fraude Binnen de gemeente Voorst is aandacht voor (fraude)risico's en de preventie daarvan. Vanuit de interne controle wordt gewerkt aan het verder in beeld brengen van alle processen gericht op een interne (fraude)risicoanalyse. Risicoprofiel In het onderstaande overzicht zijn de belangrijkste risico's opgenomen. Risico Programma 1: Bouwend Voorst Grondexploitatie algemeen: minder opbrengsten binnen de complexen.

Gevolgen

Het lager uitvallen van de geraamde opbrengsten omdat we de grondprijzen moeten bijstellen Grondexploitatie algemeen: nieuwe Boekwaarde van complexen komen niet tot ontwikkeling. grond moet worden afgewaardeerd, wat leidt tot financieel verlies Bouwmateriaal: hoge inflatie op de Hogere investeringen kosten en ontstaan schaarste (o.a. door leiden tot een structurele oorlog Oekraïne). toename in de kapitaallasten. Als gevolg van externe effecten Lagere (rente, inflatie en tariefstelling) legesopbrengsten. in relatie tot de invoering van de Omgevingswet bestaat het risico dat de legesopbrengsten dalen. 76 |

Financieel gevolg (x € 1,00)

Incidenteel/ structureel

50%

750.000 max

Incidenteel

10%

6.000.000 max

Incidenteel

50%

400.000 max

Structureel

80%

500.000 max

Structureel

Kans

Risico

Gevolgen

Programma 2: Mooi Voorst Als gevolg van het niet (of niet tijdig) Reparaties leiden tot een realiseren van de maatregelen uit het tekort in het budget. programma Water bestaat het risico dat schade ontstaat in de openbare ruimte. Als gevolg van stijgende energieHogere investeringen en materiaalkosten bestaat het leiden tot een structurele risico dat de investeringen m.b.t. toename in de de infrastructurele projecten hoger kapitaallasten. uitvallen. Als gevolg van het versnellen van Budget wordt de verduurzaming van gebouwen overschreden en en installaties wordt het budget kapitaallasten nemen overschreden. toe. Programma 3: Bedrijvig Voorst Door uitstappen van één of Hoge onvoorziene meerdere partijen in regionale kosten voor overige samenwerkingsverbanden blijven de partijen, waaronder de overige partijen met hoge kosten achter gemeente Programma 4: Gezond Voorst Als gevolg van toenemende vraag Hogere uitgaven. naar jeugdzorg bestaat het risico dat budgetten worden overschreden, waardoor er een tekort ontstaat. Programma 5: Sociaal Voorst Als gevolg van een toename van Nieuwe inkoopafspraken, aanvragen WMO (vergrijzing en open hogere inkoopprijzen einde regeling) bestaat het risico dat maar een maximale budgetten worden overschreden, eigen bijdrage waardoor waardoor er een tekort ontstaat. het resultaat onzeker is Als gevolg van een toenemende vraag Hogere uitgaven.

om maatschappelijke dienstverlening / schuldhulpverlening / bijzondere bijstand bestaat het risico dat budgetten worden overschreven, waardoor er een tekort ontstaat. Programma 7: Dienstverlenend Voorst Aanspraak maken op de garantie van Financieel verlies. leningen Als gevolg van stijgende energiekosten Hogere uitgaven. bestaat het risico dat bij aflopende energiecontracten de lasten toenemen. Begrotingstekorten in Financieel bijspringen gemeenschappelijke regelingen. door de gemeente aan gemeenschappelijke regelingen. Als gevolg van het overtreden van de Boete opgelegd krijgen AVG of een Datalek kan de gemeente of extra kosten door Voorst beboet worden. onderzoek / repareren datalek in systeem Als gevolg van een (nieuwe) pandemie Hoger ziekteverzuim, wordt de gemeente geconfronteerd met hogere zorgkosten, extra kosten en werkzaamheden. handhaving, etc. Als gevolg van een Hack of Het herstellen van de gijzelsoftware kan de digitale infrastructuur en data infrastructuur lange tijd niet bereikbaar kent grote financiële zijn en schade oplopen (dataverlies). gevolgen. Algemene risico's Lagere algemene uitkering als Tekort aan inkomsten. gevolg van een nieuwe financieringssystematiek van het rijk Vergrijzing personeel gemeente Hogere uitgaven inhuur Voorst. Kans op ontbreken specifieke personeel. kennis, opvullen van vacatures is

Financieel gevolg (x € 1,00)

Incidenteel/ structureel

10%

500.000 max

Incidenteel

80%

200.000 max

Structureel

50%

500.000 max

Structureel

20%

400.000 max

Incidenteel

30%

450.000 max

Structureel

50%

800.000 max

Structureel

30%

100.000 max

Structureel

20%

3.000.000 max

Incidenteel

70%

1.000.000 max

Structureel

50%

500.000 max

Incidenteel

10%

1.000.000 max

Incidenteel

30%

500.000 max

Structureel

10%

1.500.000 max

Incidenteel

60%

2.000.000 max

Structureel

60%

500.000 max

Structureel

Kans

| 77

Risico

Gevolgen

problematisch vanwege krapte op de arbeidsmarkt. Algemene post kleine risico's.

Hogere uitgaven.

Financieel gevolg (x € 1,00)

Kans

25%

2.300.000 max

Incidenteel/ structureel

Structureel

Totaal alle risico's: € 22.900.000 Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van alle risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (€ 22.900.000) ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Hieruit volgt dat voor het afdekken van de risico's een weerstandscapaciteit van € 6.705.000 nodig is. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit zijn de middelen welke beschikbaar zijn om niet-begrote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, financieel af te kunnen dekken, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de bestaande taken. Deze middelen bestaan uit de algemene reserves, onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit is bij deze jaarrekening gedaald ten opzichte van de jaarrekening 2023 met name door de verhoging van de OZB in 2024. In onderstaande tabel is de stand van de algemene reserve opgenomen per 31 december 2024. Het saldo van deze reserve daalt vanaf 2025 door het besluit van de gemeenteraad om deze reserve gedeeltelijk aan te wenden voor dekking van de investeringslasten van de verbouw MFA Terwolde en de bouw van de brandweerkazernes in Terwolde en Voorst. De beschikbare weerstandscapaciteit daalt daardoor.

Beschikbare weerstandscapaciteit gemeente Voorst Weerstand Algemene reserves* Onbenutte belastingcapaciteit ** Onvoorzien incidenteel Totale weerstandscapaciteit

Startcapaciteit 16.002.333 1.572.800 25.000 17.600.133

* De algemene reserve is weergegeven exclusief het rekeningresultaat **de onbenutte belastingcapaciteit als weerstandscapaciteit is de ruimte tussen de fictieve OZB-opbrengst bij maximale tarieven conform de zgn. artikel 12norm en de OZB-opbrengst bij de huidige tarieven binnen de gemeente Voorst

Weerstandsvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

€ 17.600.133 € 6.705.000

= 2,62

De ratio weerstandsvermogen ligt boven de 2,0 en heeft daardoor op grond van de waarderingscijfers het oordeel "Uitstekend". Waarderingscijfer A B C D E 78 |

Ratio >2,0 1,4 - 2,0 1,0 - 1,4 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8

Oordeel Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende

Waarderingscijfer F

Ratio < 0,06

Oordeel Ruim onvoldoende

Financiële kengetallen In deze paragraaf is een basisset van vijf financiële kengetallen opgenomen: Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De hoogte van de schuldquote hangt af van meerdere factoren (onder andere afgesloten en doorgeleende gelden of omvang van de voorraad gronden). Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal worden terugbetaald wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Het is belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld.

| 79

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. De relevantie van dit kengetal voor de beoordeling van de financiële positie schuilt erin dat het van belang is om te weten welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft inzicht hoe de woonlasten in de gemeente zich verhouden ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde waarde in de gemeente. Overzicht kengetallen gemeente Voorst In onderstaande tabel zijn de voor de gemeente Voorst berekende kengetallen opgenomen. Financiële kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Jaarrekening 2023 69% 69% 24% 11,57% 1,04% 100%

Begroting Jaarrekening 2024 2024 70% 70,6% 70% 70,2% 20% 24,5% 10% 11,8% 1,93% 0,5% 100% 102%

Beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie Een individueel kengetal kan niet worden gebruikt voor de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie. De netto schuldquote is licht gestegen ten opzichte van de begroting 2024 en de jaarrekening 2023 door met name het aantrekken van een vaste geldlening begin 2024. Deze geldlening was nodig om te kunnen voorzien in de financiering van verschillende investeringen in gebouwen (aankoop en verbouw) en de uitvoering van het MIP en MJOP. De solvabiliteitsratio is ten opzichte van de jaarrekening 2023 op hetzelfde niveau gebleven. Het eigen vermogen is weliswaar toegenomen, maar ook het vreemd vermogen is gestegen door het aantrekken van externe financiering. De verhouding ten opzichte van het totaal vermogen is daardoor hetzelfde gebleven. Het kengetal grondexploitatie is gestegen door een toename van de lasten binnen de geopende grondcomplexen. In 2024 zijn de grondexploitaties aan de Hietweideweg in Twello en Winkler Prins in Voorst geopend. Het jaar 2024 laat een positief jaarrekeningresultaat zien en dit zien we terug in het kengetal structurele exploitatieruimte.

Dit betekent dat de structurele baten groter zijn ten opzichte van de structurele lasten. Het kengetal belastingcapaciteit was voor 2024 102%. Dit betekent dat de belastingcapaciteit iets boven het landelijke gemiddelde ligt.

80 |

4.3 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen Algemeen In deze paragraaf wordt ingegaan op het beleidskader en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties met betrekking tot de kapitaalgoederen van de gemeente. De belangrijkste kapitaalgoederen zijn: wegen, riolering, groen, gebouwen en openbare verlichting. Daarnaast behoort het materieel van de buitendienst tot de kapitaalgoederen. Per kapitaalgoed wordt ingegaan op de beleidskaders, de financiële consequenties en de vertaling daarvan in de begroting en de mate van kwaliteit en risico’s. Voor de onderdelen wegen, riolering, mobiliteit en groen zijn de beleidskaders al herzien door de vaststelling van het Integraal Wegenplan (IWP) Voorst 2020 – 2024, het Programma Water 2020-2025, het Programma Groen 2020-2025 en het Programma Mobiliteit 2020-2030. Volgens de Financiële verordening is met ingang van 2021 geen vierjaarlijks onderhoudsplan openbare ruimte meer opgesteld, maar zijn de beleidskaders zoals opgenomen in de diverse vastgestelde programma's opgenomen in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen. Wegen Beleidskader De beleidsuitgangspunten voor het wegonderhoud zijn vastgelegd in het Integraal Wegen Plan (IWP) 2020-2024.

Het beheer richt zich op het bereiken en vasthouden van: ▪ een gemiddelde kwaliteit waarbij de kans op ongevallen klein is; ▪ een kwaliteit waarbij de bereikbaarheid niet in het geding is; ▪ een kwaliteit die comfortabel gebruik mogelijk maakt; ▪ een kwaliteit die er redelijk uitziet en waarbij aan de wettelijke eisen voldaan wordt. Financiële consequenties en vertaling in de begroting Het onderhoudsbudget is opgenomen in de begroting op basis van de vastgestelde beleidskaders. Daarnaast zijn kredieten beschikbaar gesteld voor reconstructies, omvormen van semi-/verharde fietspaden naar betonpaden en groot onderhoud. Kwaliteit en risico’s Periodiek toetsen we aan de normering van de Stichting Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond, Weg- en Waterbouw en Verkeerstechniek (CROW). Dit is een landelijke normering die het mogelijk maakt verhardingen objectief te beoordelen en daardoor de kwaliteit eenduidig vast te leggen. Het systeem richt zich er op om de juiste maatregel op het juiste moment te nemen. Binnen deze systematiek wordt bereikt dat instandhouding plaats vindt voor de laagste kosten. De inspectie van de verhardingen vindt jaarlijks plaats. Verantwoording 2024 In het kader van de IWP is het volgende te melden. In Twello centrum is de laatste fase van de herinrichting uitgevoerd, in de laatste fase is het deel langs het Marktplein uitgevoerd.

Hierbij is naast de nieuwe bestrating het regenwater afgekoppeld en extra groen toegevoegd. De Lochemsestraat in de Vecht, de Kerkstraat in Voost, Binnenweg fase 1 in Wilp en de Parmentierstraat Teuge hebben een reconstructie gehad, en er is waar mogelijk vergroend en het hemelwater is afgekoppeld. De parkeerplaats bij het Sportpark Zuiderlaan is uitgebreid richting VHC. Er zijn parkeerplaatsen in grasbetontegels aangebracht en er is extra groen toegevoegd. De nieuwe rotonde in de Posterenk is aangelegd, op een kleine aanpassing van het fietspad na die gepland staat voor 2025. Deze druk befietste route heeft hierdoor een verkeersveilige inrichting gekregen.

| 81

Op de diverse wegen is groot asfaltonderhoud uitgevoerd. De werkzaamheden bestonden onder ander uit het aanbrengen van een nieuwe deklaag, het aanbrengen van bermbeton en grasbetonstenen. Verspreid in het buitengebied zijn op diverse plekken asfaltreparaties uitgevoerd. Dit is uitgevoerd door plaatselijk het asfalt weg te frezen en nieuw asfalt in te brengen (bakfrezen). Door het toepassen van voegvulling bij schuren in het asfalt is de levensduur van diverse wegen verlengd. Binnen de bebouwde kom zijn op diverse plekken kleine verzakkingen in het straatwerk en schade door wortelopdruk hersteld. Enkele halfverhardingspaden zijn duurzaam hersteld en aangelegd met GeoFound. GeoFound is een product bestaande uit enkel natuurlijke bouwstoffen en past esthetisch gezien goed in natuurlijk landschap of woonomgeving. Riolering Beleidskader Het beleidskader staat verwoord in het Programma Water. Het Programma Water is eind 2019 voor de planperiode 2020 - 2025 door de gemeenteraad vastgesteld. Financiële consequenties en vertaling in de begroting Het onderhoudsbudget is opgenomen in de begroting op basis van de vastgestelde beleidskaders. Daarnaast zijn kredieten beschikbaar gesteld voor reconstructies en grootonderhoud. Kwaliteit en risico’s De uitvoering van de beheerswerkzaamheden is vastgelegd in het Programma Water 2020-2025.

Periodiek wordt onderzocht hoe de rioleringszorg integraal met onderhoud en reconstructie van groen en verhardingen kan worden uitgevoerd. Binnen het Programma Water is de instandhouding van de riolering geborgd en is er ruimte voor nog te nemen milieumaatregelen. Verantwoording 2024 In 2024 hebben we een herijking uitgevoerd om de nieuwe rioolheffing te bepalen. Gezien de enorm toegenomen kosten voor materialen en energie is de rioolheffing flink gestegen van € 224,10 naar € 233,58. Het verzamel- en bergingsriool in de Schubertstraat en Verdistraat is gerelined. In de buis is een nieuwe buis van glasvezel aangebracht waardoor deze weer decennia mee kan. In 2024 hebben we een erg natte zomer gehad. Door de hoge grondwaterstanden zijn enkele zwakkere punten in de riolering aan het licht gekomen. Deze zijn gerepareerd om inlopend grondwater te voorkomen. Naast de al eerder genomen Barteldplein-Van Ghentstraat is ook de rand van het Marktplein in Twello en de Kerkstraat in Voorst gerenoveerd, hier is het regenwater afgekoppeld en is de riolering waar nodig vervangen of gerepareerd. Groen Beleidskader Het beleidskader staat verwoord in het Programma Groen. Het Programma Groen is eind 2020 door de gemeenteraad vastgesteld voor de planperiode 2020 t/m 2025. Het Programma Groen is een nieuw, algeheel vastgesteld beleidsplan voor de gehele gemeente.

Naast dat dit programma gericht is op de openbare ruimte komt ook de landschappelijke/ecologische component intensief aan de orde. Met dit programma lopen we vooruit op de nieuwe Omgevingswet. Het beheer van de openbare ruimte en ons landschap gaat stevig veranderen de komende decennia. De ecologische kringloop wordt veel meer gerespecteerd en als uitgangspunt gaan we telkens uit van de drie kernbegrippen: leefbaarheid, duurzaamheid en biodiversiteit.

82 |

Financiële consequenties en vertaling in de begroting Het uitvoeringsprogramma van het Programma Groen is verwerkt in de begroting vanaf 2022. Verantwoording 2024 Regulier beheer In 2024 is het reguliere onderhoud van het gemeentelijk groen volgens plan uitgevoerd. Bestrijding van ongewenste kruiden vindt plaats op een 100% milieuvriendelijke wijze. We zijn gestopt met het gebruik van Sentari voor de bestrijding van de eikenprocessierups. Voor het bestrijden van de Japanse duizendknoop is er geëxperimenteerd met het injecteren van kokend water om te voorkomen chemische middelen te moeten gebruiken. Laanherstel ca. 100 bomen zijn gekapt en vervangen door nieuwe bomen. Dit ligt deels aan het extreem natte jaar na een aantal jaren met hete zomers, deze schommelingen in het grondwater is voor veel bomen moeilijk bij te benen. Dat kan op de korte en middellange termijn een intensiever her- plantprogramma opleveren. In het buitengebied van Nijbroek ligt nog een herplantingsopgave voor de vervanging van een grote aantal populieren en wilgen die naar ca. 40 jaar gekapt zijn wegens de veiligheid, deze worden in meerdere fase herplanten. Nieuwe laanbeplantingen in welke vorm dan ook zijn meer resistent tegen hitte en leveren altijd een meerwaarde op voor biodiversiteit. Groenrenovatie Op diverse locaties binnen de dorpen zijn groenrenovaties uitgevoerd.

Daarnaast is tijdens wegreconstructies ook veelal versleten groen aangepast. We werken steeds meer met beplantingen die een toegevoegde waarde geven aan biodiversiteit, denk hierbij aan vaste plantenborders, of bloemen- en kruidenrijk grasland of bermen. Openbare verlichting Beleidskader In oktober 2010 heeft de gemeenteraad het kwaliteitsniveau vastgesteld. De hieraan gekoppelde beleidsregels zijn voortgezet. De algemene beleidsuitgangspunten voor verlichting zijn: ▪ het verlichtingsniveau is gebaseerd op de Praktijkrichtlijn welke is opgesteld door de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde; ▪ afschrijving van de armaturen en masten is respectievelijk 20 en 40 jaren; ▪ nieuw te plaatsen verlichting wordt voorzien van een dimunit; ▪ de nieuw te plaatsen verlichting bestaat uit LED-verlichting ; ▪ duurzaamheid en milieu maken deel uit van de beleidskeuzes. Financiële consequenties en vertaling in de begroting Voor de uitvoering van het jaarlijks onderhoud- en vervangingsprogramma zijn de middelen in het meerjareninvesteringsprogramma van de begroting opgenomen. Kwaliteit en risico’s Het laatste deel van de verbetering van het verlichtingsniveau is uitgevoerd. Het verlichtingsniveau is op het afgesproken niveau gebracht. Vanaf nu zullen er voornamelijk vervangingen plaats vinden. Bij vervanging van armaturen zal steeds gezocht worden naar de meest energiezuinige oplossing.

De middelen in de begroting zijn voldoende voor de uitvoering van dit beleid. Verantwoording 2024 In 2024 zijn circa 440 conventionele armaturen vervangen naar energiezuinige LEDarmaturen. | 83

Gemeentelijke gebouwen Beleidskader, verduurzaming gebouwen en installaties De gemeente is eigenaar van (aantal) gebouwen met bijbehorende installaties. In 2019 is besloten om het beheer en onderhoud van alle gemeentelijke gebouwen weer helemaal in eigen regie te nemen. Het technisch beheer en onderhoud van de gemeentelijke gebouwen is in 2024 binnen de bestaande beleidskaders, met behulp van het duurzaam meerjarenonderhoudsprogramma (MJOP) uitgevoerd. Aan het MJOP ligt de NEN 2767 systematiek ten grondslag. In 2024 is gestart met het updaten van het MJOP voor alle gebouwen. Daarvoor zijn alle gebouwen weer geschouwd en onderhoudstechnisch opnieuw in beeld gebracht. Ten grondslag aan deze actie lag het verzoek van de accountant om de beheersplannnen actueel te maken en daaruit volgend de onderhoudsvoorziening gemeentelijk gebouwen hierop aan te passen. Het nieuwe MJOP is begin 2025 afgerond. Onderdeel van het planmatig technisch beheer en onderhoud is het versneld verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed, op basis van het Addendum op de Nota Duurzaamheid 2016. Het onderhoud in combinatie met innovatie en verduurzaming wordt waar mogelijk uitgevoerd in samenwerking met lokale partijen. Ook in 2024 had het technisch beheer te maken met een overspannen bouw- en installatiemarkt.

Door hoge inflatiecijfers en een tekort aan materiaal en personeel kregen we te maken met sterke prijsstijgingen. De verwachting is dat deze situatie structureel zal zijn. Verantwoording 2024 Huisvesting “Nieuwkomers” De opvang en huisvesting van “nieuwkomers" (Oekraïeners, statushouders en asielzoekers) zal een blijvende vraag naar geschikte huisvesting ook binnen de gemeente Voorst creëren. De verwachting is dat met ingang van de spreidingswet deze vraag alleen maar zal toenemen. In 2023 en 2024 zijn enkele (bedrijfs)panden aangekocht en geschikt gemaakt of worden nog geschikt gemaakt voor huisvesting van nieuwkomers. Met de aankoop en transformatie van bedrijfspanden zal maar een beperkt aantal nieuwkomers kunnen worden gehuisvest. Omdat we geen extra druk willen uitoefenen op de toch al beperkte reguliere woningvoorraad zullen we daarom ook andere vormen van huisvesting in moeten zetten of moeten creëren. Hierbij is flexibiliteit, creativiteit en out of the box denken noodzakelijk met de wetenschap dat opvang in welke vorm dan ook reuring zal veroorzaken in de Voorster samenleving. Naamgeving gebouw Gemeentehuis Gemeentewerf / Brandweerkazerne Kerkstraat 27 Molenallee 75 Domineestraat 14-16 Brandweergarage plus dienstwoning Vermeersweg 61 Maarten Tromplaan 2 (oudbouw De Kleine Wereld) Peuntercentrum Kortenaerstraat 16 5 Kerktorens H.W.

Iordensweg 11 Schaapskooi Veeschuurtje te Voorst Molenstomp De Vecht (molen Koekkoek) Parkeerhuis 2 Sporthallen (inclusief turnhal + multizaal) Zwembad (binnenbad + buitenbad) Kulturhus SCC Pand Oude Rijksstraatweg 38 7 Gemeentelijke gymlokalen 2 Aula's en lijkenhuisjes Schuur 'Het Kleine Zand' te Teuge Muziektent Voorst en Terwolde 84 |

Huisvesting / huurder organisatie Bestuurlijke en ambtelijke organisatie Buitendienst en korps Twello Schoolwoning Opvanglocatie Statushouders Opvanglocatie Statushouders Korpsen Voorst Twello en Terwolde Zone college Stichting de Koepel Stichting de Koepel Onderdeel van een kerk Statushouders Particulier en Imkervereniging Hartgers Parkeerders Stichting De Koepel De Schaeck Stichting De Koepel IJsseldal Wonen (opvang statushouders) Stichting De Koepel Bezoekers -

BVO (m2) 5.400 2.505 182 235 493 897 759 1.200 523 302 250 49 33 50 3.150 8.813 2.850 1.800 450 3.378 178 180 30

Vervangingsplan materieel Beleidskader Voor het materieel t.b.v. de begraafplaatsen, landmeters en logomobiel, bestel- en dienstauto's is een vervangingsschema opgesteld op basis van de theoretische levensduur van het materieel. De werkelijke vervangingen vinden plaats op basis van de technische levensduur. Financiële consequenties en vertaling in de begroting Voor de uitvoering van het vervangingsprogramma zijn de middelen in het meerjareninvesteringsprogramma van de begroting opgenomen. Verantwoording 2024 In 2024 zijn er geen vervangingen geweest.