Bestemmingsplan toelichting (2021-03026)

Bestemmingsplan Landgoed Grote Noordijk, Wilp Planfase ontwerp

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Voorst

bestemmingsplan

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

2

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Inhoudsopgave

Toelichting

5

Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Doel 1.3 Het plangebied 1.4 Het geldende bestemmingsplan

5 5 6 6 7

Hoofdstuk 2 Beschrijving van het plangebied 2.1 Historie 2.2 Ligging en historisch grondgebruik 2.3 Huidige bebouwing

8 8 10 11

Hoofdstuk 3 Beleidskader 3.1 Inleiding 3.2 Rijksbeleid 3.3 Provinciaal beleid 3.4 Regionaal beleid 3.5 Gemeentelijk beleid 3.6 Conclusie

15 15 15 17 20 23 24

Hoofdstuk 4 Planopzet 4.1 Inleiding 4.2 Plantoelichting 4.3 Het westelijk deel 4.4 Het oostelijk deel 4.5 Uitgangspunten toekomstig beheer

25 25 25 26 30 35

Hoofdstuk 5 Uitvoerbaarheid 5.1 Inleiding 5.2 Omgevingsaspecten 5.3 Wet Natuurbescherming 5.4 Cultuurhistorie en Archeologie 5.5 Water 5.6 Economische uitvoerbaarheid

37 37 37 41 43 48 49

Hoofdstuk 6 Juridische planbeschrijving 6.1 Inleiding 6.2 Planregels 6.3 Bestemmingen

50 50 50 51

Hoofdstuk 7 Overleg en inspraak 7.1 Uitkomsten vooroverleg artikel 3.1 Bro 7.2 Inspraak

55 55 55

Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9

57 58 116 147 155 170 195 222 237 240

Verkennend bodemonderzoek Landgoed Grote Noordijk Quickscan Flora en Fauna omgeving Huize Noordijk Aanvulling Quickscan Huize Noordijk Nader onderzoek Flora en Fauna Huize Noordijk Quickscan Flora en Fauna Noordijkpad Quickscan Flora en Fauna Voorderpad Nader onderzoek Flora en Fauna omgeving Huize Noordijk Nader onderzoek Flora en Fauna Voorderpad Archeologisch onderzoek Grote Noordijk

3

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Bijlage 10

4

Watertoets

321

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

T oelichting

Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding

Aanleiding

In de IJsselvallei ten zuiden van de kern Twello bevindt zich het Landgoed Grote Noordijk. Het landgoed kwam in 1740 in handen van de familie Van Loghem en de huisplaats is sindsdien door vererving altijd binnen de familie gebleven. Onlangs is het landgoed wat betreft eigendomssituatie door vereving opgesplitst. Een deel van de erfgenamen heeft zich verenigd in De Grote Noordijk NSW B.V. en zet zich actief in voor een duurzame instandhouding van het grootste gedeelte van het oorspronkelijke landgoed. Gelet op de hoge cultuurhistorische waarden van het landgoed en de gehele landgoederenzone waarvan het landgoed deel uitmaakt, is die duurzame instandhouding zeer gewenst. Dat is geen vanzelfsprekende zaak gezien de toestand waarin het landgoed door omstandigheden verkeert. Er is sprake van veel achterstallig onderhoud aan de gebouwen, de tuin, het park en de bossen.

Om het landgoed te kunnen behouden en de aanwezige gebouwen zijn de volgende ruimtelijke ontwikkelingen nodig: Het splitsen van het landhuis in drie wooneenheden; Het restaureren en opnieuw voor bewoning geschikt maken van de tuinmanswoning; Het restaureren van het koetshuis en geschikt maken voor bed & breakfast en sociale doeleinden; Het bouwen van een kapschuur ten behoeve van parkeren en stalling voor de nieuwe bewoners; De bouw van drie nieuwe woningen in het oostelijk deel van het landgoed; Het ontwikkelen van nieuwe natuur; De aanleg van een voedselbos in het oostelijk deel van het landgoed; Het terugbrengen van oude wandelpaden en het aanleggen van nieuwe. Een deel van deze nieuwe ontwikkelingen past niet binnen het geldende bestemmingsplan Buitengebied. Nader is onderzocht hoe het landgoed tot een duurzame ontwikkeling kan komen. Daarvoor is de 'Landgoedvisie De Grote Noordijk' opgesteld. De visie geeft inzicht in de geschiedenis van het landgoed, de randvoorwaarden voor herontwikkeling en een beschrijving van de nieuwe plannen waaronder de realisering van extra woningen in het landhuis en de bouw van 3 nieuwe woningen in 5

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

combinatie met het behoud, herstel en versterking van de cultuurhistorische waarden en de versterking van het landschap. Deze landgoedvisie vormt de basis van onderhavig bestemmingsplan.

1.2

Doel

Dit bestemmingsplan heeft tot doel de nieuwe ontwikkelingen op Landgoed Grote Noordijk planologisch mogelijk te maken zodat het landgoed stappen kan zetten naar een duurzame instandhouding.

1.3

Het plangebied

Landgoed Grote Noordijk ligt in de gemeente Voorst en centraal binnen de Stedendriehoek Apeldoorn, Deventer en Zutphen. Het gebied waarop het bestemmingsplan betrekking heeft, ligt ten zuiden van de kern Twello. Het landgoed bevindt zich in het buitengebied en maakt onderdeel uit van de landgoederenzone die als belangrijke schakel fungeert tussen het Veluwemassief en de IJssel. Het plangebied bestaat uit het gedeelte dat in eigendom is van De Grote Noordijk NSW B.V., het woonperceel Noordijkpad 1a en de aan de zuidkant gelegen bossen en agrarische gronden. Op deze laatste gronden zijn geen nieuwe ontwikkelingen voorzien en de planologische mogelijkheden zijn dan ook niet anders dan die in het bestemmingsplan Buitengebied. Globaal gezien bestaat het plangebied van dit bestemmingsplan uit twee afzonderlijke gebieden. Te onderscheiden zijn: Het westelijk deel Dit gebied bestaat uit het landhuis met bijbehorende tuinmanswoning en koetshuis. Ook ligt in dit gebied de grote, deels ommuurde, moestuin. Verder bestaat dit gebied uit het landgoedpark, agrarische gronden en bos. Het oostelijk deel Dit gebied ligt ten oosten van de Iordensweg en grenst deels aan het landgoed de Kleine Noordijk. In dit gebied zijn 2 bestaande woningen aanwezig: een bungalow aan het Noordijkpad 1a en een monumentale boerderij aan Wolbospad 5.

De gronden worden vooral gebruikt voor agrarische doeleinden en bos.

6

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 1: ligging plangebied

1.4

Het geldende bestemmingsplan

Het plangebied maakt nu nog onderdeel uit van het bestemmingsplan Buitengebied (inclusief de eerste en tweede herziening). In dat bestemmingsplan, komen de volgende enkelbestemmingen voor: 'Agrarisch', 'Bos', 'Wonen' en 'Wonen - Landhuis'. Daarmee is het feitelijk gebruik van de verschillende gronden vastgelegd. Daarnaast ligt over het gehele landgoed de dubbelbestemming 'Waarde - Landgoed'. Deze dubbelbestemming is opgenomen voor het behoud en samenhangend beheer van het landgoed en het behoud van de cultuurhistorische waarden van het landgoed. Ook biedt deze dubbelbestemming een specifieke regeling voor gronden behorende tot het landgoed. Andere dubbelbestemmingen in het plangebied zijn: 'Waarde - Landschap', 'Waarde - Ecologie - EHS' en 'Waarde - Archeologie'. De voorgenomen ontwikkelingen zoals beschreven in de 'Landgoedvisie De Grote Noordijk' passen niet binnen het huidige bestemmingsplan.

7

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Hoofdstuk 2 2.1

Historie

2.1.1

Tot 1800

Beschrijving van het plangebied

Het landgoed Grote Noordijk kent een grote historie die waarschijnlijk terug gaat naar de late Middeleeuwen. De naam Noordijk is waarschijnlijk afgeleid van Noirtwijck. Deze naam komt voor op een zogenaamde tijnsrol uit 1432. De Grote en Kleine Noordijk waren vroeger twee aanzienlijke boerderijen. Beide boerderijen kwamen in 1732 in handen van Hendrik Lindeman uit Deventer. In 1740 verkocht hij ze aan de Deventer koopman Hendrik van Loghem. Samen waren de boerderijen destijds ongeveer 80 hectaren groot. De Grote Noordijk is sindsdien nooit meer verkocht maar altijd vererfd.

Figuur 2: Uitsnede uit Hottinger atlas (ca 1785; noorden links) 2.1.2

19e Eeuw

In 1804 kwamen de beide Noordijken door vererving in bezit van de familie Van Marle-Van Loghem. Vervolgens werd Mr. Hendrik Willem van Marle (1768-1834), wethouder en burgemeester van Deventer, eigenaar van de Grote Noordijk. Zijn ongehuwde zuster Christina Margaretha van Marle (1770-1839) ontving de Kleine Noordijk. Hendrik Willem van Marle liet in 1807 de Grote Noordijk verbouwen. Daarbij werd voor de landheerskamer een geheel nieuw landhuis gebouwd naar ontwerp van W. van Nieuwenhuis, de latere stadsarchitect van Deventer. Tegelijkertijd werd de landheerskamer met een verdieping opgehoogd. Hendrik Willem van Marle zou ook een begin hebben gemaakt met de tuin- en parkaanleg rondom het landhuis, waarmee De Grote Noordijk van boerderij met landheerskamer tot een volwaardige buitenplaats werd. Helaas zijn geen ontwerptekeningen van de aanleg bekend. Een eerdere uitbreiding van het boerderijgedeelte was in 1875 nog aanwezig, maar verdween voor 1918. Opmerkelijk is verder het langgerekte (hakhout)bosperceel ten zuidwesten van de Grote Noordijk. Dit bosperceel ligt min of meer evenwijdig aan de Twellosche beek en is doorsneden met een stelsel van slingerende paden. Mogelijk was dit wandelbos toen nog maar net aangelegd, wellicht in dezelfde tijd als de verbouw van de Grote Noordijk tot landhuis.

8

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 3: Topografische kaart circa 1870 Verder zuidwaarts lagen nog meer percelen bouwland, weiland en hakhout, alsmede een kleine boerderij die eveneens tot het familiebezit behoorde. Behalve de boerderij de Kleine Noordijk in de hoek tussen de oprijlaan en de huidige H.W. Iordensweg was destijds alles eigendom van eerdergenoemde Mr. Hendrik Willem van Marle. In het gebied ten oosten van de H.W. Iordensweg bezat de familie Van Marle geen gebouwen; het grondbezit omvatte uitsluitend de bouw- en weilanden en diverse grotere en kleinere percelen hakhout, zowel in de vorm van bossen als in meer singelachtige structuren. Zowel op de Grote als op de Kleine Noordijk werd destijds waarschijnlijk nog geboerd: op beide erven staan schuren en hooibergen. Het midden van de 19de eeuw was een periode van grote veranderingen. Op de Grote Noordijk verrezen destijds een tuinmanswoning en een koetshuis (beide gemeentelijk monument). Het landhuis zelf werd in 1870 van een grote veranda over twee verdiepingen voorzien, welke tegen de linkerzijgevel werd gebouwd en in 1890 met een travee werd ingekort. Omstreeks deze tijd is ook de omvangrijke moestuin ontstaan ten zuiden van het landhuis.

9

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 4: Het landhuis met veranda 2.1.3

Vanaf de 20e eeuw

Omstreeks 1911 is de oude, rechte oprijlaan inmiddels geheel verdwenen. In november 1917 werd een vergunning aangevraagd voor het afbreken van het boerderijgedeelte achter het landhuis. Met deze ingreep kreeg het landhuis zijn huidige aanzien. In de loop van de 20e eeuw vonden op het landgoed nog verschillende ontwikkelingen plaats. Naast woningen en schuren die in deze periode worden gebouwd (waaronder een boerderij, huis en bungalow in het bosperceel tussen het Noordijkpad en de H.W. Iordensweg), is een belangrijke wijziging de aanleg van de autosnelweg A1, welke in 1972 werd geopend. Het tracé doorsnijdt de landerijen die tot De Grote Noordijk behoorden. Hierdoor veranderde ook het zicht vanuit het landhuis; eerst had men vrij zicht richting het zuidelijk landschap met weide en boerderijen, sindsdien kijkt men uit op de autosnelweg A1. Daarnaast bracht de ruilverkaveling wijzigingen in het grondbezit met zich mee. Helaas is de laatste decennia het landhuis in verval geraakt. Krakers hebben hun sporen achtergelaten in het eens statige landhuis. De constructieve staat van het landhuis is nog goed. De onderhoudstoestand is daarentegen slecht. Ook de tuinmanswoning en het koetshuis zijn ernstig vervallen. Vooral de tuinmanswoning heeft in constructieve zin de prioriteit van restauratie. Daarnaast is sprake van (groot) achterstallig onderhoud aan de tuin- en parkaanleg.

Al in 1979 werd geconstateerd dat het bomenbestand erg “sleets” is en dat met de noodzakelijke verjonging te laat is gestart.

2.2

Ligging en historisch grondgebruik

Het landschapstype rond Twello wordt gekenmerkt door akkers op hoger gelegen gronden, die gescheiden worden door houtwallen en singels. De lager gelegen delen waren meestal alleen in gebruik als weilanden. De boerderijen liggen verspreid in het landschap en het wegenpatroon is grillig van karakter. In documenten uit 1432 wordt de naam Noirtwijck al aangetroffen en in 1588 was er sprake van een ‘erf in den Noirdijck’. Vanaf dit moment is het dus aannemelijk dat omliggende gronden deels in gebruik waren voor landbouw. De omvang van het landgoed en de ligging van de erbij horende percelen is in de loop der jaren gewijzigd. Desondanks was het overgrote deel van het huidige landgoed reeds in 1832 in het bezit van de familie. De uitstraling en het gebruik van de gronden is in de loop der jaren weinig veranderd. Zowel vroeger als nu wisselen bospercelen en open landbouwgronden elkaar af. Met name in het oostelijke deel van het landgoed - het gebied ten oosten van de H.W. Iordensweg - is door de aanleg van de autosnelweg A1 het grondbezit sterk gewijzigd. Ter plekke van de snelweg en directe omgeving is het landgoed gronden kwijtgeraakt; meer noordelijk is daarentegen door aankoop of ruilverkaveling het bezit 10

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

per saldo toegenomen. In het kerngebied ten westen van de H.W. Iordensweg is het oorspronkelijke grondbezit min of meer intact gebleven. Alleen in het meest zuidelijke deel was sprake van enkele kleine verschuivingen die ertoe hebben geleid dat ter plaatse een meer op elkaar aangesloten geheel is ontstaan. Het huidige landschap tussen de snelweg A1 en het landhuis is tegenwoordig grootschaliger en opener van karakter dan oorspronkelijk het geval was. Hoewel het altijd een relatief open landbouwgebied was met bouwland en weiden kende het gebied veel meer verspreid staande opgaande bomen langs kavelgrenzen en (nu deels verdwenen) paden.

Figuur 5: Huidige grondgebruik

2.3

Huidige bebouwing

11

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 6: Locaties met bebouwing binnen plangebied 2.3.1

Omgeving Huize Noordijk

Figuur 7: Huize Noordijk, achter- en voorgevel De kern van het landgoed wordt gevormd door het landhuis Huize Noordijk. Het huidige gebouw is mogelijk in de 16e eeuw ontstaan uit een ‘los hoes’, een type boerderij waarin bewoners en vee samen leefden in dezelfde ruimte. Later werd deze boerderij steeds uitgebreid met verschillende aanbouwen. Omstreeks 1750 wordt aan de voorzijde een landheerskamer gebouwd, die door de eigenaar wordt gebruikt als zomerverblijf. In 1804 wordt de Noordijk verkocht aan de familie van Marle, waarna H.W. van Marle in 1807 een landhuis laat bouwen aan de voorzijde van de landheerskamer. In 1918 wordt het bedrijfsgedeelte van de boerderij gesloopt. Hiermee kreeg het landhuis zijn tegenwoordige vorm. Het landhuis is gebouwd in een neoclassicistische stijl. Het bestaat uit drie aaneengebouwde volumes. Deze volumes zijn in verschillende tijden tot stand gekomen. Dit maakt het gehele gebouw tot een bijzonder ensemble. Behalve het landhuis staan op de buitenplaats een koetshuis (gemeentelijk monument), tuinmanswoning (gemeentelijk monument), een tuinmuur (rondom de voormalige moestuin) en restanten van een tegen de tuinmuur aangebouwde kas met daarbij een tuinmansschuur/opslagplaats. 12

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 8: Tuinmanswoning, links de huidige staat De tuinmanswoning is waarschijnlijk in het midden van de 19e eeuw gebouwd. Op de topografisch militaire kaart van 1867 is de tuinmanswoning al te herkennen. De tuinmanswoning is voor een groot deel nog authentiek. De tuinmanswoning bestaat uit een voorhuis met daarachter gelegen de deel. Deze deel werd in het verleden gebruikt als stalruimte. In het voorhuis zijn nog twee bedsteden aanwezig. Ook kent de woning nog een kelder en zolderruimte.

Figuur 9: Het koetshuis Ook het koetshuis stamt uit het midden van de 19e eeuw. Waarschijnlijk is het koetshuis in dezelfde ontwikkeling als de tuinmanswoning gerealiseerd. Het koetshuis is met een tuinmuur verbonden met de tuinmanswoning. Het koetshuis bestaat uit twee delen. Aan de zuidzijde bevinden zich de paardenstallen. De noordzijde wordt gevormd door de voormalige koetsenstalling. 2.3.2

Wolbospad 5

Ook ten oosten van de H.W. Iordensweg staan gebouwen die tot het landgoed behoren en waarvan de oudste bouwwerken van cultuurhistorische waarde zijn. Daarvan is het in 1913 gebouwde boerderijtje Wolbospad 5 het oudst. Binnen het totaalensemble van de Grote en Kleine Noordijk is het gehele erf aan het Wolbospad 5 van belang, met name vanwege het fraaie zicht op deze voormalige boerderij vanaf de H.W. Iordensweg. De voormalige boerderij vormt met zijn bijgebouwen, erf het daarlangs lopende onverharde pad ook op zichzelf een waardevol ensemble, waarbinnen behalve de boerderij en naastgelegen schuur/bakhuis ook de steltenberg en graanloods/kapschuur van belang zijn. Boerderij en een deel van de schuren zijn aangewezen als gemeentelijk monument. De boerderij verkeert op het moment in een zeer slechte staat. Er zijn inmiddels maatregelen getroffen om de boerderij te behouden en in de toekomst een nieuwe functie te geven.

13

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 10: Boerderij Wolbospad achter- en voorzijde 2.3.3

Noordijkpad

Aan het Noordijkpad 1a bevindt zich een bungalow. Deze is in de jaren 70 gebouwd en is omringd door bos. De bungalow heeft geen cultuurhistorische waarde.

Figuur 11: bungalow Noordijkpad 1a

14

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Hoofdstuk 3 3.1

Beleidskader

Inleiding

In dit hoofdstuk komt het relevante beleidskader van Rijk, provincie, regio en gemeente aan de orde.

3.2

Rijksbeleid

3.2.1

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

Op 13 maart 2012 is de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) van kracht geworden. De SVIR heeft diverse nota's vervangen, zoals de Nota Ruimte en de Nota Mobiliteit. Ook zijn met het SVIR de ruimtelijke de ruimtelijke doelen en uitspraken vervallen die zijn benoemd in de Agenda Landschap, Agenda Vitaal Platteland en Pieken in de Delta. In de SVIR is de visie van de rijksoverheid op de ruimtelijke en mobiliteitsopgaven voor Nederland richting 2040 aangegeven. Dit betreft een nieuw integraal kader dat de basis vormt voor bestaand en nieuw rijksbeleid met ruimtelijke consequenties. In de SVIR is gekozen voor een meer selectieve inzet van het rijksbeleid dan voorheen. Voor de periode tot 2028 zijn de ambities van het Rijk in drie rijksdoelen uitgewerkt: vergroten van de concurrentiekracht door versterking van de ruimtelijk-economische structuur van Nederland; verbeteren van de bereikbaarheid; zorgen voor een leefbare en veilige omgeving met unieke natuurlijke en cultuurhistorische waarden. Met bovengenoemde rijksdoelen zijn 13 nationale belangen aan de orde die in het SVIR verder gebiedsgericht zijn uitgewerkt in concrete opgaven voor de diverse onderscheiden regio's. Buiten deze nationale belangen hebben decentrale overheden meer beleidsvrijheid op het terrein van ruimtelijke ordening gekregen.

Het kabinet is van mening dat provincies en gemeenten beter op de hoogte zijn van de actuele situatie in de regio en de vraag van bewoners, bedrijven en organisaties en daardoor beter kunnen afwegen welke (ruimtelijke) ingrepen in een gebied nodig zijn. Het plangebied van voorliggend bestemmingsplan heeft geen relatie met één van de 13 nationale belangen. 3.2.2

Ladder duurzame verstedelijking

In de SVIR wordt de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd. Deze ladder is per 1 oktober 2012 als motiveringseis in het Besluit ruimtelijke ordening (artikel 3.1.6, lid 2) opgenomen. Doel van de ladder voor duurzame verstedelijking is een goede ruimtelijke ordening door een optimale benutting van de ruimte in stedelijke gebieden. Met ingang van 1 juli 2017 is de nieuwe Ladder in werking getreden. Ongewijzigd hierin is dat in de toelichting op bestemmingsplannen de behoefte aan een nieuwe stedelijke ontwikkeling moet worden beschreven. De aard en omvang van de stedelijke ontwikkeling zijn bepalend voor de afbakening van het gebied waarbinnen de behoefte moet worden onderzocht. In de wet is bovendien toegevoegd dat bij een ontwikkeling buiten bestaand stedelijk gebied goed gemotiveerd moet worden waarom deze niet in bestaand stedelijk gebied te realiseren is. De Laddertoets moet worden uitgevoerd wanneer er sprake is van een nieuwe stedelijke ontwikkeling. Onder een nieuwe stedelijke ontwikkeling wordt verstaan: 'ruimtelijke ontwikkeling van een bedrijventerrein of zeehaventerrein, of van kantoren, detailhandel, woningbouwlocaties of andere stedelijke voorzieningen'. In het Brod is geen ondergrens voor de minimale omvang van een stedelijke ontwikkeling vastgelegd.

Of er wel of geen sprake is van een stedelijke ontwikkeling wordt bepaald door de aard en omvang van de ontwikkelingen in relatie tot de omgeving.

15

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 12 - Schema Ladder voor duurzame verstedelijking Gezien de aard en omvang van de voorgenomen ontwikkeling, zijn de SVIR en de (nieuwe) Ladder voor duurzame verstedelijking op onderliggend plan niet van toepassing. Er is geen sprake van een nieuwe stedelijke ontwikkeling zoals hierboven benoemd. Het Rijk heeft dan ook geen verdere bemoeienis met de planvorming. Nadere toetsing aan de ladder is om deze reden dan ook niet noodzakelijk. 3.2.3

Nationaal Landschap Veluwe

In Nederland zijn 20 'Nationale Landschappen' die elk een unieke combinatie van cultuurhistorische en natuurlijke elementen hebben. De landschappen kenmerken zich door de specifieke samenhang tussen de verschillende onderdelen van het landschap, zoals natuur, reliëf, grondgebruik en bebouwing. Binnen een Nationaal Landschap is ruimte voor sociaal-economische ontwikkelingen, mits de bijzondere kwaliteiten van het gebied behouden blijven of -beter nog- worden versterkt. Plannen voor grootschalige nieuwbouwwijken, bedrijventerreinen en infrastructurele projecten passen hier dan ook niet binnen. De bouw van woningen om de eigen bevolkingsgroei op te vangen is in principe wel mogelijk. Voor specifieke gebieden in een Nationaal Landschap gelden extra, al bestaande, beschermende maatregelen. Te denken valt aan de Wet Natuurbescherming voor natuurgebieden, de Natuurschoonwet voor landgoederen en de Monumentenwet voor historische gebouwen of dorpsgezichten. Landgoed Grote Noordijk valt binnen het Nationaal Landschap Veluwe. Dit Nationaal Landschap heeft de volgende kernkwaliteiten: schaalcontrast van zeer open naar besloten actieve stuifzanden; de grootte en aaneengeslotenheid van het bos. De provincies zijn verantwoordelijk voor het beleid voor de Nationale Landschappen. 3.2.4

Natura 2000

Natura 2000 bestaat uit gebieden die zijn aangewezen in het kader van de Europese Vogelrichtlijn en gebieden die zijn aangemeld op grond van de Europese Habitatrichtlijn. Deze gebieden worden op grond van de Wet natuurbescherming beschermd. Projecten, plannen en activiteiten die mogelijk (significante) negatieve effecten hebben op de beschermde natuur in een Natura 2000-gebied zijn vergunningplichtig. De gronden van het landgoed Grote Noordijk liggen niet in een Natura 2000 gebied. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied, de Rijntakken, bevindt zich op 3,5 km afstand. De nieuwe ontwikkelingen op Landgoed Grote Noordijk zijn getoetst aan het Natura 2000 beleid.

16

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

3.2.5

Waterbeleid

De nieuwe ontwikkelingen op het landgoed zijn getoetst aan de richtlijnen zoals het waterschap die heeft opgesteld, de zogenaamde watertoets. De toets is uitgevoerd op 2 juni 2020. De samenvatting is hieronder opgenomen. De volledige toets is te vinden in bijlage 1. Algemeen Sinds 1 november 2003 is voor alle ruimtelijke plannen de watertoets verplicht. Het doel van de watertoets is waterbelangen evenwichtig mee te nemen in het planvormingsproces van Rijk, Provincies en gemeenten. Hiermee wordt een veilig, gezond en duurzaam watersysteem nagestreefd. De toets omvat het gehele proces van vroegtijdig informeren, adviseren, afwegen en uiteindelijk beoordelen van de in ruimtelijke plannen voorkomende waterhuishoudkundige aspecten. Via de digitale watertoets is beoordeeld of en welke waterbelangen voor het plan relevant zijn. Beoordeling In het plangebied liggen geen belangrijke oppervlaktewateren (zogenaamde primaire of A- watergangen), waterkeringen of gebieden die zijn aangewezen voor regionale waterberging. Dit betekent dat dit plan geen essentiële waterbelangen raakt. Op basis daarvan is door Waterschap Vallei en Veluwe voor het onderhavige plan een positief wateradvies gegeven.

3.3

Provinciaal beleid

3.3.1

Omgevingsvisie Gelderland

De provincie heeft haar ruimtelijk beleid vastgelegd in de Omgevingsvisie die op 19 december 2018 is vastgesteld door Provinciale Staten van Gelderland. De Gelderse omgevingsvisie is een integrale visie, niet alleen op het gebied van de ruimtelijke ordening, maar ook voor waterkwaliteit en veiligheid, bereikbaarheid, economische ontwikkeling, natuur en milieu, inclusief de sociale gevolgen daarvan. De omgevingsvisie is de vervanger van het streekplan en enkele andere structuurvisies. De titel van de Gelderse omgevingsvisie is Gaaf Gelderland. Gaaf kent twee betekenissen. Enerzijds gaat gaaf in op de schoonheid van het landschap en de historie. Anderzijds heeft gaaf betrekking op de vernieuwing binnen Gelderland. De ambitie van Gelderland is het in stand houden van het landschap en de cultuurhistorische waarde. Deze bestemmingsplanaanpassing past binnen de uitgangspunten van de provincie. 3.3.2

Omgevingsverordening

In de Omgevingsverordening Gelderland staan regels beschreven die ervoor zorgen dat de Omgevingsvisie Gelderland ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. De Omgevingsverordening is een juridisch instrument en beperkt zich tot die onderdelen van het beleid waarvoor de inzet van algemene regels noodzakelijk is om provinciale belangen veilig te stellen of om uitvoering te geven aan wettelijke verplichtingen. Daarmee dient de Omgevingsverordening als een toetsingskader bij het opstellen van nieuwe ruimtelijke plannen zoals een bestemmingsplan. De Omgevingsverordening Gelderland bestaat uit de volgende kaartlagen waaraan regels zijn verbonden: Windenergie, Landbouw, Glastuinbouw, Natuur, Landschap, Water en milieu en Erfgoed.

17

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 13 - Uitsnede Omgevingsverordening Gelderland Figuur 13 laat zien dat er verschillend provinciaal beleid van invloed is op het plangebied. Het plangebied ligt deels in en deels buiten een Nationaal landschap. In artikel 2.56 van de verordening is opgenomen dat een bestemmingsplan voor gronden binnen een Nationaal Landschap alleen bestemmingen mogelijk maakt die de kernkwaliteiten van het landschap versterken of in ieder geval niet aantasten. Verder bestaat het plangebied voor een deel uit Gelders Natuurnetwerk (GNN) en voor een deel uit Groene Ontwikkelingszone (GO). Daarnaast is het gehele plangebied aangewezen als intrekgebied. De provincie streeft ernaar het grondwater als bron voor de drinkwatervoorziening te beschermen. Het is daarom verboden om in een intrekgebied werken tot stand te brengen of handelingen te verrichten ten behoeve van de winning van fossiele energie, zoals aardgas, aardolie, schaliegas en steenkoolgas. Deze herziening van het bestemmingsplan maakt het mogelijk het totale aantal vierkante meters bebouwing te vergroten. Dankzij de extra ontwikkeling van nieuwe natuur en de instandhouding van de bestaande natuur wordt de kernkwaliteit van het landschap echter niet aangetast. Het plan levert ook geen problemen op wat betreft de drinkwatervoorziening. De bestemmingsplanwijziging is, op dit gebied, dus niet in strijd met het provinciale beleid.

3.3.2.1 GNN en GO De provincie Gelderland wil een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden bereiken. Hiermee worden de verscheidenheid (biodiversiteit) en kwaliteit van de Gelderse natuur beschermd, wat bijdraagt aan een prettige leef- en werkomgeving. De bestaande natuur in het Gelders natuurnetwerk (GN) wordt beschermd en de samenhang wordt versterkt door natuurgebieden in het Gelders natuurnetwerk uit te breiden en verbindingszones aan te leggen in de Groene ontwikkelingszone. Het beleid richt zich op het versterken van de ecologische samenhang door de aanleg van verbindingszones, waaronder landgrensoverschrijdende klimaatcorridors. Het GN bestaat enerzijds uit alle gebieden met een natuurbestemming binnen de voormalige Gelderse Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en anderzijds uit het zoekgebied voor nieuwe natuur. In deze Groene ontwikkelingszone (GO) worden natuur- en landschapselementen aangelegd ter verbetering van de 18

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

migratiemogelijkheden voor planten en dieren volgens de ontwikkelingsmodellen beschreven in de atlas Kernkwaliteiten GNN en GO, of in bijlage 5 Kernkwaliteiten Gelders natuurnetwerk en Groene ontwikkelingszone bij deze verordening. Zowel door compensatie als verevening worden er nieuwe natuurelementen gerealiseerd. Na realisatie worden deze onderdelen toegevoegd aan het Gelders natuurnetwerk.

Figuur 14: Gelders Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelingszone Het plangebied valt vrijwel in zijn geheel binnen het GGN en de GO, waarbij kan worden gesteld dat het bestaande bos onder GNN valt en de agrarische gronden en bestaande bebouwing onder de GO vallen. De provincie wil de natuur van het GN beschermen tegen aantasting. Nieuwvestiging van functies binnen het GN is alleen mogelijk wanneer er geen reële alternatieven zijn en/of er een groot maatschappelijk belang in het geding is. Voor bestaande functies zijn er beperkte ontwikkelingsmogelijkheden, namelijk voor gevallen waarbij er geen reële alternatieven zijn voor verplaatsing van de functie naar een plek buiten het GN. De GO heeft een dubbele doelstelling. Er is ruimte voor verdere economische ontwikkeling in combinatie met een (substantiële) versterking van de samenhang tussen aangrenzende en inliggende natuurgebieden. In de GO is ruimte voor nieuwe ontwikkelingen waarbij de kwaliteiten per saldo niet significant mogen worden aangetast. Voor de GO heeft de provincie de volgende kernkwaliteiten geformuleerd: samenhang met aangrenzende natuurgebieden; de aanwezige en nog te ontwikkelen natuurwaarden (in het bijzonder de ecologische verbindingszones); de landschappelijke, cultuurhistorische, geomorfologische en archeologische waarden; de abiotische kwaliteiten stilte, donkerte, openheid en 'rust' (omgevingscondities).

In de GO is voor bestaande functies ontwikkelingsruimte aanwezig, waarbij de kernkwaliteiten per saldo niet significant worden aangetast. Bij nieuwvestiging van functies (zoals bijvoorbeeld een nieuwe woning) dient naast een goede landschappelijke inpassing per saldo een substantiële versterking van de kernkwaliteiten van de GO plaats te vinden. Om het landgoed in stand te kunnen houden wordt in dit plan de bouw van drie nieuwe woningen 19

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

toegestaan. Onderzocht is waar dit zou kunnen zonder afbreuk te doen aan bestaande kwaliteiten. Hiervoor komen alleen gebiedsdelen ten oosten van de H.W. Iordensweg in aanmerking. De nieuwe kavels gaan gepaard met het verbeteren van de landschappelijke kwaliteit en natuurwaarden, waarmee voldaan kan worden aan de voorwaarde dat nieuwe ontwikkelingen gepaard gaan met een aantoonbare maatschappelijke meerwaarde. De locatiekeuze is gebaseerd op de cultuurhistorische analyse en de randvoorwaarden vanuit het beleid. Een belangrijke beperking voor de ontwikkeling van nieuwe woonlocaties wordt gevormd door de hoge – potentiële - natuurwaarden van het landgoed. Deze sluiten een groot deel van het gebied – het gebied gelegen binnen het GN - uit. Verder geldt dat een groot deel van het landgoed is gelegen binnen de invloedssfeer van de snelweg A1. Deze sluit daarmee nieuwe woonlocaties in het zuidelijk deel van het landgoed uit. Ter compensatie voor de nieuwe ontwikkelingen binnen de GO wordt de aanwezige natuur versterkt. Aan het Voorderpad is in het plan ruimte voor twee nieuwe woningen. Ter compensatie wordt hier onder andere een (voedsel)bos ontwikkeld. Het bos draagt bij aan de landschappelijk inpassing van de nieuwe woningen en verbetert de kwaliteit van de aanwezige bosrand, die vooral uit dennen bestaat.

Tevens wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan biodiversiteit en recreatief medegebruik. De andere locatie voor de beoogde woningbouw ligt aan het Noordijkpad. Hier is in de huidige situatie al een bungalow in de bosrand aanwezig. Deze bungalow mag worden gesloopt voor een nieuwe woning op dezelfde locatie. Hij mag ook behouden blijven en verbouwd worden. Ten zuidoosten van deze bungalow wordt een woningbouwkavel toegevoegd. Rondom de nieuwe woning wordt nieuw bos toegevoegd. Daarnaast geldt voor het gehele plangebied dat de aanwezige natuurwaarden behouden blijven en waar mogelijk worden versterkt. Ook worden verschillende wandelpaden hersteld en aangelegd. Het recreatief gebruik van het landgoed en landschap krijgt hierdoor een impuls.

3.4

Regionaal beleid

3.4.1

Landschapsontwikkelingsplan

In samenwerking met de gemeenten Epe en Heerde heeft de gemeente Voorst het 'Landschapsontwikkelingsplan van Veluwe tot IJssel' (LOP) opgesteld. Het belangrijkste doel van het LOP is in de autonome ontwikkeling van het landschap te sturen op behoud en op ontwikkeling van de landschappelijke samenhang. Daarnaast is het LOP gericht op het stimuleren van de ontstening van het buitengebied en de verdere ontwikkeling van de karakteristieke kenmerken van het buitengebied. Met het LOP wordt het landschapsbelang ingebracht in alle ruimtelijke veranderingsprocessen in het gebied. Het LOP richt zich op instrumenten, partijen en een aanpak voor de uitvoering van het landschapsbeleid. Het ontwikkelingsplan en het toetsingskader dat het LOP vormt, is door de gemeente Voorst vastgesteld als structuurvisie. Ten aanzien van landgoederen wordt gesteld dat landgoederen meer dan gemiddeld een toegevoegde waarde hebben voor de kwaliteit van het landschap. De inrichting van een landgoed moet de vorm van de landschappelijke overgangen versterken en beter beleefbaar maken. Het LOP stelt verder dat bij nieuwe woningen in het buitengebied een bouwplan gecombineerd dient te worden met een erf- en landschapsplan. De omgeving en de toekomstige inrichting kunnen belangrijke invloed uitoefenen op dat bouwplan en uiteindelijk het aanzicht en de waarde van de woning.

De kenmerken die in het gebied voorkomen kunnen worden versterkt door aan de randen van het perceel streekeigen beplanting aan te brengen. Zowel bij de locatiekeuze als de erfinrichting en landschappelijke inpassing van de nieuwe woonlocaties is het LOP als input gebruikt.

20

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

3.4.2

Regionale Structuurvisie Stedendriehoek 2030

In de Regionale Structuurvisie heeft de regio Stedendriehoek, waar de gemeente Voorst deel van uitmaakt, ruimtelijk beleid ontwikkeld voor de lange termijn tot 2030. In deze visie worden doelen en beleidsprincipes voorgesteld op basis van een gedeelde visie op de toekomst. De visie heeft de formele status van Intergemeentelijk Structuurplan. Dit betekent dat de structuurvisie richtinggevend is voor de ruimtelijke ontwikkeling. De regio Stedendriehoek legt in deze Regionale Structuurvisie de gemeenschappelijke ambities vast voor het zogenaamde bundelingsgebied: het gebied rond Apeldoorn, Deventer en Zutphen en het daarbinnen gelegen middengebied, waaronder Voorst. De structuurvisie laat zien hoe deze gemeenten samen streven naar een hoogwaardige ruimtelijke ontwikkeling van de Stedendriehoek als geheel.

21

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 15: Beleidskaart Regionale Structuurvisie Landgoed Grote Noordijk maakt volgens deze visie deel uit van een landgoederenzone. Landelijk wonen 22

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

biedt mogelijkheden om delen van de landgoederenzone te herstellen, te versterken en te ontwikkelen tot het groene 'visitekaartje' van de Stedendriehoek.

3.5

Gemeentelijk beleid

3.5.1

Ruimtelijke Toekomstvisie Voorst

De raad van de gemeente Voorst heeft op 18 december 2017 de Ruimtelijke Toekomstvisie Voorst (RTV) vastgesteld. Met deze Ruimtelijke Toekomstvisie loopt de gemeente vooruit op de nieuwe Omgevingswet. Participatie heeft een hoofdrol gespeeld bij de totstandkoming van de Ruimtelijke Toekomstvisie. Dit heeft geleid tot een Ruimtelijke Toekomstvisie die een tweeledig doel heeft: met de samenleving ambities bepalen en ruimte bieden om deze gezamenlijk te realiseren; daarnaast fungeert de visie ook als toetsingskader voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. De identiteit van onze gemeente geldt als leidraad bij het maken van inhoudelijke keuzes in het ruimtelijk domein. De visie kenmerkt zich door een combinatie van inhoud én manier van werken. De visie focust op het behoud en versterken van onze identiteit en geeft ruimte om het gesprek met de samenleving aan te gaan. Vanuit deze visie wordt gewerkt aan het opstellen van een agenda voor de komende jaren, die tussentijds wordt aangepast en herijkt als veranderende omstandigheden daarom vragen. De visie constateert dat een belangrijk deel van de lokale economie direct verbonden is met het landelijk gebied (veeteelt, land- en tuinbouw, landgoederen, recreatie en horeca). Het Voorster landschap is letterlijk en figuurlijk de drager van haar gemeenschap.

Landgoed Grote Noordijk is gelegen in het deelgebied 'Groene Carré' met daarin de bosrijke landgoederen en het recreatiegebied Bussloo. Veranderingen in het beheer van het landelijk gebied kunnen de aantrekkelijkheid voor recreanten beïnvloeden. Omgekeerd biedt de recreatiesector ook mogelijkheden aan landgoederen en agrarische bedrijven om te diversificeren en nieuwe activiteiten te ondernemen die de continuïteit van het bedrijf versterken: horeca, kampeerplaatsen, kaasmakerijen, B&B, enzovoort. De strategische keuzes die bij de ontwikkeling van een het landgoed een belangrijke rol spelen zijn: de rijke cultuurhistorie van het gebied is een cruciaal onderdeel van de identiteit, dat de gemeente wil behouden en waar mogelijk versterken; bij alle nieuwe ontwikkelingen zijn de ruimtelijke kwaliteit en de bouwstenen uit de identiteit richtinggevend; kenmerkende landschapselementen blijven behouden en worden waar mogelijk versterkt; de gemeente is terughoudend met nieuwe bedrijvigheid in het buitengebied, bijvoorbeeld wanneer agrarische bebouwing vrijkomt. Het karakter van de plek en omgeving moet behouden blijven. 3.5.2

Notitie landgoederen

Het beleid voor de oprichting van nieuwe landgoederen en de herontwikkeling van bestaande landgoederen is verwoord in de op 6 februari 2006 vastgestelde notitie Landgoederen. Deze notitie geeft de koers van de gemeente Voorst aan ten opzichte van initiatieven tot oprichting van nieuwe landgoederen. Daarnaast biedt de notitie houvast aan eigenaren van bestaande landgoederen bij herontwikkeling van die landgoederen. Bij nieuwe ontwikkelingen staan de kwaliteiten van de bestaande landgoederen voorop. Deze bestaande landgoederen in Voorst zijn mede bepalend voor het huidige karakter van de gemeente. Ze zijn beschreven en beschermd en worden waar nodig verder versterkt. Nieuwe ontwikkelingen op bestaande landgoederen dienen een maatschappelijke meerwaarde te hebben op het gebied van landschap, natuur, milieu, recreatie en/of cultuur. De notitie is dan ook gebruikt bij het opstellen van de plannen voor landgoed Grote Noordijk.

23

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

3.5.3

Erfgoedverordening 2017

De bundelingen van wetgeving in één Erfgoedwet en de verwachte invoering van de Omgevingswet heeft de gemeente ertoe gestimuleerd een meer integraal gemeentelijk erfgoedbeleid op te stellen. Hiermee krijgt het erfgoed de erkenning dat het een integraal onderdeel is van (de kwaliteit van) de fysieke leefomgeving. Door de invoering van deze twee wetten is het bereik van de gemeentelijke Erfgoedverordening in vergelijking met de voorgaande verordening zowel breder – het betrof monumenten én cultuurgoederen – als smaller: belangrijke fysieke onderwerpen zoals de aanwijzing of bescherming van stads- en dorpsgezichten of archeologische waarden en verwachtingen worden steeds minder geregeld via een verordening en meer via het bestemmingsplan en straks, onder de Omgevingswet, het omgevingsplan. Per saldo leidt een en ander tot een vereenvoudigde Erfgoedverordening. De Erfgoedverordening is vernieuwd vanwege de per 1 juli 2016 ingevoerde Erfgoedwet. De Erfgoedwet vervangt en integreert verschillende wettelijke regelingen op het gebied van het cultureel erfgoed. Naast de Erfgoedwet wordt besluitvorming over cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving op termijn geregeld via de Omgevingswet. De Erfgoedwet anticipeert op de invoering van de Omgevingswet door overgangsrecht als gevolg waarvan delen van de Monumentenwet 1988 van kracht blijven, tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Daarom is deze verordening zowel gebaseerd op de Erfgoedwet als op de Monumentenwet 1988. Op 3 juli 2017 heeft de gemeente Voorst de Erfgoedverordening 2017 vastgesteld. Deze erfgoedverordening bestaat uit regels en een bijbehorende archeologische beleidskaart. De archeologische beleidskaart beschrijft het archeologisch beleid van de gemeente. De gemeente onderscheidt twee hoofdcategorieën: Archeologisch Waardevolle Gebieden en Archeologische Verwachtingszones. Deze twee hoofdcategorieën zijn weer onderverdeeld in verschillende subcategorieën. Per categorie is in de erfgoedverordening beschreven welke beschermende regels in een bestemmingsplan opgenomen moeten worden om de archeologische resten te beschermen. Het plangebied van het landgoed bestaat uit zones met hoge, middelmatige en lage archeologische verwachtingswaarden. Ook zijn er verschillende archeologische vindplaatsen bekend binnen het plangebied. Op grond hiervan zijn diverse archeologische dubbelbestemmingen opgenomen en is een archeologische onderzoek uitgevoerd (zie paragraaf Archeologie onder hoofdstuk Uitvoerbaarheid).

3.6

Conclusie

Dit bestemmingsplan kent een goede en gedetailleerde voorbereiding. De integraliteit van de nieuwe ontwikkelingen is uitvoerig onderzocht in de Landgoedvisie De Grote Noordijk en de nadere uitwerkingen daarvan zoals die bij de visie zijn gevoegd. Verder is het gewenste kwaliteitsniveau van de nieuwe ontwikkelingen gedetailleerd vastgelegd in een beeldkwaliteitsplan dat net als dit bestemmingsplan, door de raad zal worden vastgesteld. Landgoed en gemeente hebben tevens een overeenkomst met elkaar gesloten waarin uitvoering en instandhouding van de te nemen maatregelen gegarandeerd wordt. Bij het opstellen van de plannen zijn de beleidskaders van de diverse overheden, zoals die in dit hoofdstuk aan de orde zijn geweest, als uitgangspunt genomen. De conclusie luidt dan ook dat het bestemmingsplan in overeenstemming is met die beleidskaders.

24

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Hoofdstuk 4 4.1

Planopzet

Inleiding

Landgoed Grote Noordijk heeft in haar huidige verschijningsvorm grote cultuurhistorische en landschappelijke waarde. De laatste decennia is het verval echter ingetreden. Zowel de bebouwing als de natuur, heeft niet meer de uitstraling die waardig is aan het landgoed. De Grote Noordijk NSW B.V. wil de (oorspronkelijke) waarden van het gedeelte van het landgoed dat in haar bezit is, herstellen en waar mogelijk uitbreiden. Hierbij is de insteek om ook een maatschappelijke meerwaarde te creëren. Volgens de van toepassing zijnde beleidsdocumenten kan die maatschappelijke meerwaarde gevonden worden in het behoud, herstel en de ontwikkeling van cultuurhistorische waarden, versterking van de kwaliteit van het landschap, duurzame versterking van de natuurwaarden, aanleg recreatieve wandel- en fietspaden en openstelling daarvan. 4.1.1

Doelstellingen landgoed

De doelstelling voor de lange termijn is het duurzaam instandhouden van het landgoed de Grote Noordijk met behoud en daar waar mogelijk het versterken van de aanwezige cultuurhistorische en landschappelijke waarden. Dit sluit aan bij het beleid van de verschillende overheden voor het waardevolle landgoederenlandschap waarbinnen de Grote Noordijk is gelegen. Vanuit het landgoed is daarbij een belangrijke voorwaarde dat de opbrengsten uit landbouw (verpachting percelen), bosbouw (houtverkoop) en opstallen (huur / erfpacht) aangevuld met eventuele subsidies de instandhoudingskosten dekken dan wel per saldo overtreffen. Voor de korte termijn staan de doelen vooral in het teken van de restauratie en herbestemming van de gebouwen, het herstel van de tuin- en parkaanleg en het wegwerken van het achterstallig onderhoud. De Grote Noordijk is van hoge cultuurhistorische en landschappelijke waarde, op zichzelf, maar ook in samenhang met de Kleine Noordijk en als onderdeel van de hele landgoederenzone rondom Twello. De cultuurhistorische en landschappelijke waarden blijven behouden voor toekomstige generaties en worden daar waar noodzakelijk hersteld. In het beheer wordt rekening gehouden met de onverbrekelijke eenheid van landhuis en park.

De kwaliteit van het landschap wordt verbeterd door herstel en ontwikkeling van karakteristieke landgoedelementen en een meer op natuur- en landschapswaarden afgestemd beheer van de percelen in agrarisch gebruik. Belangrijke uitgangspunten daarbij zijn de oorspronkelijke landschapsstructuur en onderlinge afstemming met het landschapsbeheer voor de Kleine Noordijk, eigendom van de Stichting Geldersch landschap & Kasteelen. Ook in de toekomst zullen inkomsten uit de opstallen, landbouw en bosbouw moeten voorzien in de instandhouding van het landgoed.

4.2

Plantoelichting

In dit hoofdstuk worden de plannen beschreven die voor het landgoed zijn opgesteld. Voor het overzicht is het landgoed hierbij opgedeeld in tweeën: het gedeelte ten westen van de H.W. Iordensweg en het gedeelte ten oosten daarvan. De plannen zijn zeer compleet en ambitieus en vormen een stip aan de horizon van hoe het landgoed er uiteindelijk uit moet gaan zien. Een deel van de plannen zal door de huidige generatie uitgevoerd kunnen gaan worden en een ander deel door volgende generaties. Gestart zal worden met de meest noodzakelijke projecten zoals de restauratie en revitalisatie van de bewoonde kern van het Landgoed. De maatregelen die nodig zijn voor de kwaliteitsvergroting van de bossen, landerijen en het park zijn verder uitgewerkt in een Landschapsbeheerplan. Dit plan maakt onderdeel uit van de landgoedvisie. Datzelfde geldt voor het plan voor het park en de tuin: Landgoed De Grote Noordijk, Historisch onderzoek & restauratie en revitalisatieplan voor de tuin– en parkaanleg, 27 januari 2020, Stichting in Arcadië en het beeldkwaliteitsplan dat zich voornamelijk richt op de beeldkwaliteit van de nieuwe 25

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

woningen en hun directe omgeving: Landgoed De Grote Noordijk Wilp, november 2020, Buro Lubbers. Delen van teksten en beelden van deze plannen zijn in dit hoofdstuk opgenomen. Voor het complete verhaal wordt verwezen naar de plannen zelf. Deze maken onderdeel uit van de bij de regels gevoegde Landgoedvisie De Grote Noordijk.

4.3

Het westelijk deel

Om het overzichtelijk te maken is het Westelijk deel verdeeld in een aantal delen. Zie de figuur hieronder. De delen zijn: De Bewoonde kern, Grote Parkweide, Noordelijk Parkbos, Oostelijk parkbos, Zuidelijk parkbos en Zuidelijke parkweide. De stippellijn geeft de grens van deze gebieden aan. Per deel worden de plannen toegelicht.

Figuur 16: Overzicht van de verschillende delen van het westelijk deel van De Grote Noordijk. Stichting In Arcadië, 2019 4.3.1

De bewoonde kern

De plannen met de meeste urgentie hebben betrekking op de bewoonde kern van het Landgoed. De bewoonde kern bestaat uit Het Grote Huis met Voorpark, het Koetshuis en Tuinmanshuis en het Achtererf en de Moestuin.

26

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 17: Schetsontwerp voor de Bewoonde Kern van De Grote Noordijk. Het noorden is rechts. Stichting In Arcadië, 2019

4.3.1.1 Het Grote Huis Het Grote Huis is sinds 1971 een Rijksmonument. Het bestaat uit drie verschillende bouwdelen. Op grond van deze reeds bestaande driedeling – een voorhuis en een achterhuis met twee bouwdelen - ligt een opdeling in drie afzonderlijk te bewonen eenheden het meest voor de hand. Hierdoor kunnen de ingrepen die nodig zijn voor de opsplitsing tot een noodzakelijk minimum beperkt blijven. Vanuit cultuurhistorisch oogpunt blijft een woonfunctie voor het grote huis wenselijk. De twee achterhuizen, het Melkhuis en het Keukenhuis, zijn momenteel niet voor bewoning geschikt en worden na verbouwing gebruikt voor bewoning. 4.3.1.2 Tuinmanshuis Het voormalige tuinmanshuis, gemeentelijk monument, werd tot 1970 door de tuinman bewoond. Sindsdien heeft de tijd hier stil gestaan en zijn in het huis alle originele oude details bewaard gebleven. Het huis wordt zo gerestaureerd dat de oorspronkelijke functies van de vertrekken zoveel mogelijk intact gehouden worden en dat de historische elementen zo veel mogelijk bewaard blijven.

27

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

4.3.1.3 Koetshuis Het koetshuis, gemeentelijk monument, bestaat uit twee delen. Het voorste gedeelte is gebruikt om koetsen te stallen, in het achterste gedeelte zitten de paardenstallen. Alle oude details zijn nog aanwezig en zullen tijdens de restauratie bewaard blijven. In het voorste gedeelte wordt alleen het hoognodige restauratiewerk verricht en zal een multifunctionele functie krijgen om de bewoners, de buurt en de vrijwilligers een mogelijkheid te geven om samen te komen. Het achterste gedeelte van het Koetshuis kan in de zomermaanden gebruikt worden door de gasten van de bewoners van het erf als logeerplek of als Bed & Breakfast. 4.3.1.4 Voorpark, Achtererf en Moestuin Het Voorpark, Achtererf en de Moestuin worden opgeknapt. Hieronder volgen de plannen. Voorpark In het voorpark zijn de volgende ingrepen voorzien: • Het herstellen van de aanleg in het Voorpark (de aanleg aansluitend op het hoofdhuis) als het 'deftigste' deel van de aanleg; zoveel mogelijk in de oorspronkelijke, tamelijke eenvoudige aanleg in landschapsstijl, bestaande uit: solitaire parkbomen, heestergroepen, bloemperken, gazons, een stelsel van gebogen paden, kuipplanten en de herbouw van het verdwenen prieel/ theehuisje. De beschikbare historische afbeeldingen zijn bij het herstel richtinggevend; • Het herstellen van de zichtlijnen tussen het hoofdhuis, de tuinmanshuis, de Grote parkweide, de H.W.

Iordensweg en De Kleine Noordijk. Dit in samenhang met het verwijderen van de verstorende beukenlaan voor het huis; • Herstel van de gesloten heestervakken langs de Moestuinmuur en de lage zijgevel van het koetshuis. Deze bouwwerken zijn van oudsher niet zichtbaar vanuit het hoofdhuis. De beplantingen versterken de oorspronkelijke sfeer en opzet en het parkachtige karakter van het Voorpark.

Achtererf Op het achtererf zijn de volgende ingrepen voorzien: • Het herstellen van functie en inrichting als gemeenschappelijk diensterf (letterlijk 'achter de schermen') in samenhang met de herstelde en herbestemde dienstgebouwen, door middel van een eenvoudige, verzorgde en praktische terreininrichting passend bij een historische buitenplaats; • Herstel van de toegang aan de Zonnenbergstraat als dagelijkse en gemeenschappelijke in- en uitgang voor de bewoners; •

De inpassing van een privézone (tuin) voor het 'Melkhuis' met een bescheiden omvang;

• De inpassing van een privézone (tuin) voor het 'Keukenhuis' in samenhang met het herstel van de parkaanleg om de poel als onderdeel van deze privétuin; •

Het schonen van de poel;

• Het inrichten van een eigen privézone (tuin) aan de achterzijde van het 'Tuinmanshuis' met uitzicht over de zuidelijke parkweide; • De aanleg van een kleine buitenruimte aansluitend aan de gastenkamers van het achterste deel van het Koetshuis; • Het integreren van gemeenschappelijke parkeervoorziening (overdekt en niet overdekt) en de stalling van materiaal en machines t.b.v. parkonderhoud.

28

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 18: Referentiebeeld van eenvoudige wagenschuur als gemeenschappelijke parkeervoorziening.

Moestuin Bij de moestuin ligt de nadruk op het herstel van de cultuurhistorische waarde en het gebruik als gemeenschappelijke voorziening voor de bewoners van het complex. De plannen zijn: • De noordelijke helft van de oorspronkelijke ommuurde moestuin wordt in ere hersteld. De oorspronkelijke sfeer, opzet en functies (bv. druivenkas, rozentuin, moes- en kweektuin, leifruit, boomgaard) worden teruggebracht als integraal onderdeel van het buitenplaats ensemble; • De moestuin wordt, zoals in de historische situatie, omgeven door een aaneengesloten omheining in de vorm van de te restaureren aanwezige moestuinmuur, aangevuld met de herbouw van de verdwenen muren of de aanplant van een haag (verstevigd met een hekwerk); • De boomsingel blijft behouden als afscherming van de tuinmuur, gezien vanuit de Grote parkweide en de Zuidelijke inrit.

4.3.2

Parklandschap en landerijen

Het Parklandschap bestaat uit het Noordelijk parkbos, de Grote Parkweide, Zuidelijke parkweide, Zuidelijk parkbos en Oostelijk parkbos. Parkbossen zijn landschappelijk aangelegde bossen op landgoederen en buitenplaatsen. De meest voorkomende boomsoorten in parkbossen zijn inheemse soorten als eik, beuk, linde, es, esdoorn en els, maar we treffen ook oude monumentale exemplaren aan van parkbomen als rode beuk, tamme kastanje en naaldbomen. Oude parkbossen zijn een schatkamer voor bijzondere oud-bos planten zoals salomonszegel, bosanemoon, daslook, varens en veel verwilderde stinzenplanten. Ook komen in parkbossen bijzondere mossoorten en paddenstoelen voor. Parkbossen kennen eveneens een rijke fauna met veel vogelsoorten, amfibieën, vleermuizen en andere kleine zoogdieren en insecten. De plannen voor het Noordelijk Parkbos zijn: • Het herstellen van de allure en de beleving van het parkbos met een padenstelsel in vroege landschapsstijl, een kom en de gebogen Noordelijke oprit vanaf de H.W. Iordensweg naar het hoofdhuis; •

Openstelling van het grootste deel van het parkbos;

•

Het wegwerken van achterstallig onderhoud.

Parkweiden zijn graslanden met enkele (solitaire) parkbomen. Ze vormen grote open ruimten in een van een grotere parkaanleg en zijn belangrijk vanwege de zichten en zichtlijnen tussen verschillende parkdelen. De zuidelijke oprit van de H.W. Iordenweg naar het grote huis vormt de zuidgrens van de Grote Parkweide. De grasvegetatie wordt beheerd door een combinatie tussen hooiland en begrazing. Parkweiden hebben doorgaans geen intensieve productiefunctie, maar een 29

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

landschappelijke sierwaarde en een ecologische kwaliteit. Parkweiden zijn matig tot redelijk voedselrijk. Naast grassen komen kruiden als pinksterbloem, boterbloem en zuring massaal voor. De plannen voor de Grote Parkweide zijn: • Het herstellen van de allure en de beleving van het huis De Grote Noordijk, gelegen aan de parkweide met gebogen parkbosranden en de Zuidelijke inrit en laan. Parkbosranden bestaan uit oude en jongere bomen, struik- en kruidlaag, met inheemse en uitheemse soorten en verspreid staande solitaire bomen en boomgroepen; • Dit herstel gaat de ensemble werking met het landgoed De Kleine Noordijk versterken, omdat de Grote Parkweide een eenheid zal vormen met de parkweide van De Kleine Noordijk aan de overkant van de H.W. Iordensweg. •

Het geschikt maken voor beweiding van de Grote Parkweide.

•

Het verwijderen van de beukenlaan uit 1994.

Ook voor de Zuidelijke Parkweide en het Zuidelijk Parkbos vormt kwaliteitsverbetering het uitgangspunt. Beide behoren maar voor een klein gedeelte tot het plangebied en het eigendom van de besloten vennootschap. Afstemming van uitgangspunten en maatregelen voor de inrichting en het beheer met de eigenaar van de overige delen is gewenst. Ook in het Oostelijk Parkbos vormt kwaliteitsverbetering en herstel van het bos het uitgangspunt. Dit versterkt de ensemble-werking met het landgoed De Kleine Noordijk, omdat de gebogen parkbosrand het blikveld van De Kleine Noordijk over de Zuidelijke parkweide begeleidt en omdat er voor het publiek een aantrekkelijke wandeling over beide Noordijken te maken is. De maatregelen die nodig zijn voor de kwaliteitsverbetering van de bossen zijn uitgewerkt in het Landschapsbeheerplan dat bij de Landgoedvisie De Grote Noordijk is gevoegd.

4.4

Het oostelijk deel

Het deel van het Landgoed De Grote Noordijk NSW B.V. dat is gelegen ten oosten van de H.W. Iordensweg bestaat uit bos, verpachte agrarische landbouwgronden en uit het boederijcomplex Wolbospad 5. De opgave in dit oostelijk deel bestaat uit het ontwikkelen van 3 bouwkavels om de financiering van de restauratie van de bewoonde kern mogelijk te maken. Hiernaast zal een voedselbos worden ontwikkeld om maatschappelijke meerwaarde te creëren. 4.4.1

Bestaande bebouwing

Boederijcomplex Wolbospad 5 is het enige gebouwde complex ten oosten van de H.W. Iordensweg dat in eigendom is van Landgoed De Grote Noordijk NSW B.V. Het complex is een ensemble van voormalig agrarische gebouwen waarvan boerderij, bakhuis, steltenberg, schuur en kapschuur in 2019 zijn aangemerkt als gemeentelijk monument. Begin 2020 is het gemeentelijk monument veiliggesteld voor de komende 10 jaar doordat het complex wind en waterdicht gemaakt is. Op termijn wordt een plan voor restauratie gemaakt voor dit complex.

30

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 19: Boederijcomplex Wolbospad 5 Het perceel Noordijkpad 1a behoort inmiddels toe aan een andere eigenaar. In het beeldkwaliteitsplan staan wel de voorwaarden voor de verbouw/ nieuwbouw beschreven waar de eigenaar zich aan dient te houden. Uitgangspunt is dat bungalow en schuur op termijn qua uitstraling een geïntegreerd en herkenbaar onderdeel van het Landgoed zijn.

Figuur 20: Bungalow Noordijkpad 1a 4.4.2

Nieuwe woningbouwkavels

Zoals eerder aangegeven, zijn voor de financiële haalbaarheid van het hele herontwikkelingsplan een drietal woningbouwkavels toegekend. Hiervoor heeft Buro Lubbers na gedegen onderzoek een locatieen beeldkwaliteitsplan opgesteld. Dit plan is als bijlage bij de Landgoedvisie De Grote Noordijk gevoegd en zal gelijktijdig met onderhavig bestemmingsplan ter vaststelling aan de raad worden aangeboden. In deze paragraaf volgt een korte uiteenzetting van de belangrijkste conclusies en schetsen uit dit plan. Locatiekeuze De locatiekeuze is gebaseerd op de cultuurhistorische analyse en de randvoorwaarden vanuit het beleid. Onderzocht is waar dit zou kunnen zonder afbreuk te doen aan bestaande kwaliteiten. Hiervoor komen alleen gebiedsdelen ten oosten van de H.W. Iordensweg in aanmerking en dan wel langs het Noordijkpad en de Voorderpad. De eerste zoeklocatie voor nieuwe woningbouw ligt nabij de bestaande bungalow, Noordijkpad 1a, die in de bosrand staat en uitkijkt over het omliggende agrarische landschap. De bungalow is ontsloten met een eigen weg vanaf het Noordijkpad. De tweede zoeklocatie voor nieuwe woningbouw betreft een perceel gelegen tussen het Voorderpad en het bos van landgoed de Grote Noordijk. De ontsluiting loopt via het Voorderpad. Ten zuiden van deze locatie staat een aantal woningen. Kenmerkend voor deze woningen is dat de kavels afgewisseld worden met een bosstrook.

Beide woningbouwlocaties maken onderdeel uit van de Groene Ontwikkelingszone. 31

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 21: De twee zoeklocaties; aan het Noordijkpad (links) en het Voorderpad. Bureau Lubbers, 2020

Inrichting van de kavels Buro Lubbers heeft de inrichting van de kavels op basis van een zorgvuldige landschappelijke analyse geschetst en ontworpen. Hierbij heeft het verbeteren van de landschappelijke kwaliteit en natuurwaarden vooropgestaan zodat voldaan kan worden aan de voorwaarde dat nieuwe ontwikkelingen gepaard gaan met een aantoonbare maatschappelijke meerwaarde.

4.4.2.1 Kavel Noordijkpad De uitgangspunten voor deze kavel zijn: toevoeging van 1 nieuwe vrijstaande woning met een kavelgrootte van 1.500 m2; vorming van een nieuwe bosstrook; een hoge beeldkwaliteit van zowel de bestaande als de nieuwe woning passende bij het omliggende landschap en familie van gebouwen op het landgoed; een erfinrichting passende bij het omliggende landschap.

32

Landgoed Grote Noordijk, Wilp

Figuur 22: De kavel aan het Noordijkpad met het nieuw te vormen compensatiebos. Bureau Lubbers, november 2020

In het Beeldkwaliteitsplan van Bureau Lubbers staan de hoofdvolumes, de gerichtheid op het landschap, maar ook de materialen, textuur en detaillering, de bijgebouwen en de terreininrichting nader beschreven. 4.4.2.2 Kavels Voorderpad De uitgangspunten voor deze kavels zijn: 2 nieuwe vrijstaande woningen met een kavelgrootte van ca. 2.000 m2; Een nieuw te vormen bosje met mantelzoomvegetatie tussen de bestaande bebouwing en de nieuwe kavels; Een hoge beeldkwaliteit van de nieuwe woningen passende bij het omliggende landschap en familie van gebouwen op het landgoed; Erfinrichtingen passende bij het omliggende landschap.