2020-58664 masterplan koerswijziging M&W

NL Voorst

NL Voorst

Particulier 2020 2025 50% 50% 51% 50% Eénouder 2020 2025 4% 4% 2% 3%

2030 50% 50%

2050 49% 50%

2030 4% 3%

2050 4% 3%

Eénpersoons 2020 2025 19% 20% 14% 14% Paar 2020 2025 27% 26% 33% 33%

2030 20% 14%

2050 22% 15%

2030 26% 33%

2050 25% 32%

20

TWEEDELING LEEFSTIJLEN In Nederland bestaan forse verschillen in leefstijl en gezondheidsontwikkeling. Deze zijn gerelateerd aan sociaaleconomische status (SES). Er is een tweedeling zichtbaar. Mensen uit de lagere inkomensklasse voelen zich vaak minder gezond, hebben vaker langdurige beperkingen en hebben vaker één of meer chronische aandoeningen. Naarmate het verschil tussen rijk en arm toeneemt, zal ook het verschil in leefstijl en daarmee de verwachting van het aantal levensjaren in goede gezondheid toenemen. Gemeente Voorst: actuele situatie Opvallend is dat binnen de gemeente Voorst het aantal mensen met een laag opleidingsniveau, een indicator voor het hebben van een ‘laag sociaaleconomische status’, al sinds 2012 rond de 17% blijft hangen terwijl we in Nederland een dalende trend zien van 18% in 2012 naar 14,6% in 2018. Gemeente Voorst kent relatief weinig mensen in de bijstand (2,6% ten opzichte van 5,3% landelijk, CBS 2019) en heeft relatief weinig huishoudens met een laag inkomen. Het CBS hanteerde in 2018 als de lageinkomensgrens voor een alleenstaande 12.750 euro per jaar. Per maand komt dit neer op 1.060 euro netto. Voor een stel met twee kinderen hanteert het CBS een grens van 2.000 euro netto per maand.

In Gemeente Voorst betrof dit in 2018 4,3% van de particuliere huishoudens (die minimaal een jaar in deze situatie zaten) afgezet tegen 7,9% van in Nederland als geheel. Voor kinderen in deze situatie gaat het om respectievelijk 4,1% en 8,1%. Gemeente Voorst kent geen heel grote verschillen met de landelijke cijfers als het gaat om het de mate waarin inwoners in goede gezondheid verkeren. Opvallend is dat zowel de groep van 19-65 jaar als de groep 65+ die een goede gezondheid ervaren relatief groter is dan dezelfde groepen landelijk (respectievelijk 3% en 5%). Nederland

Gemeente Voorst

In Gemeente Voorst noemt een relatief groot percentage zich ‘sporter’ (5% meer dan landelijk). Tegelijkertijd zijn er relatief meer mantelzorgers (+3%), meer mensen met overgewicht (+3%), meer drinkers (+3%) en minder rokers (-5%).

21

Nederland

Gemeente Voorst

Gemeente Voorst: trend komende jaren Wanneer we kijken naar de tweedeling in leefstijlen is de problematiek in de Gemeente Voorst beperkt. Waarschijnlijk moet Gemeente Voorst rekening houden met twee ontwikkelingen: vertrek van hogeropgeleide jongeren en een relatieve toename van ouderen met alles wat hierbij hoort. De groep mantelzorgers is al hoger dan gemiddeld maar deze groep zal naar verwachting snel groeien door de vergrijzing. Hierbij komt dat veel mantelzorgers zelf ook al op hoge leeftijd zullen zijn en veelal zelf dus ook ondersteuning nodig zullen hebben. REGIONALISERING De wereldwijde trek naar de stad is ook in Nederland duidelijk zichtbaar. De verschillen tussen regio’s in Nederland nemen steeds sterker toe, er ontstaan groei en krimpregio’s. Oorzaken hiervoor zijn onder andere bevolkingsgroei, economische omstandigheden, lokale arbeidsmarkt, lokale huizenmarkt en veranderingen in het leefpatroon van de bevolking. Regionalisering is een ontwikkeling die in het bijzonder relevant is voor een landelijke gemeente als gemeente Voorst. De demografische en economische verschillen tussen Twello enerzijds en de dorpen anderzijds nemen de komende jaren waarschijnlijk sterker toe. Maar ook tussen Gemeente Voorst en omliggende gemeenten als Apeldoorn, Zutphen en Deventer.

Door dalende economische activiteit in kleinere dorpen is de kans groot dat bewoners, met name hoogopgeleiden, wegtrekken uit de dorpen. De omliggende gemeenten en Twello kennen meer economische activiteit wat weer gepaard gaat met een stijgend inwonersaantal met als gevolg dat ze aantrekkelijker zijn om in te investeren. Dit stimuleert de plaatselijke economie. Meer economische activiteit leidt tot meer voorzieningen. In de dorpen kan een negatieve spiraal ontstaan waardoor de leefbaarheid en economische groei hier in toenemende mate onder druk kan komen te staan. Iets wat hiermee gepaard gaat is de beperkte bevolkingsdichtheid in de gemeente Voorst. Dit is in Voorst 199 inwoners per km2 terwijl dit in Nederland gemiddeld 513 inwoners betreft per km2. Dit betekent, zeker ook met een toename van het aantal ouderen die doorgaans minder mobiel zijn, dat inwoners in de gemeente de komende jaren bijvoorbeeld te maken krijgt met een mobiliteits- / vervoersprobleem, zeker als het gaat om de meer landelijke dorpen om Twello heen.

22

Aanvulling naar aanleiding van Coronacrisis maart 2020 Coronacrisis zal ondanks een grotere sterftegraad onder vijfenzestigplussers relatief weinig directe invloed hebben op de demografische ontwikkelingen. Wel zal ze in samenhang met de vergrijzing naar verwachting leiden tot grote mate van voorzichtigheid als het gaat om contacten van senioren die samengaan met fysieke nabijheid (zie 3: Sociaal maatschappelijke ontwikkelingen). Deze groep is immers extra kwetsbaar als het gaat om Covid-19. Hier komt bij dat specifiek in Voorst geldt dat er weinig jongeren zijn waardoor senioren veel op elkaar aangewezen zullen zijn.

2. Economisch Landelijk zien we de volgende economische ontwikkelingen: a) NAAR STRUCTUREEL GROEIPAD: Hoogconjunctuur vlakt af b) MINDER RIJK: afname inkomen en vermogen c) VERANDERENDE ARBEIDSMARKT: minder aanbod, flexibilisering van arbeid en baanpolarisatie d) GLOBALISERING: meer invloed van buitenaf NAAR STRUCTUREEL GROEIPAD De Nederlandse economie is als gevolg van de gunstige internationale conjunctuur, lage rentes, expansief begrotingsbeleid en een nog steeds krachtige woningmarkt, de afgelopen jaren flink op stoom. De Nederlandse economie groeide negentien kwartalen op rij (CBS, 2019). In 2019 zien we de groei afvlakken. De Nederlandse economie heeft een periode van hoogconjunctuur achter zich gelaten, zal de komende tijd rond het structurele groeipad gaan bewegen en naar verwachting zwaarder gaan leunen op overheidsbestedingen. Hoewel er geen concrete aanwijzingen zijn voor een omslagpunt in de wereldwijde economische groei, is de verwachting dat de economische groei de komende jaren verder zal afnemen. De bbp-groei valt terug naar 1,1% per jaar in 2022-2025 door de geringere groei van het arbeidsaanbod. De vergrijzing leidt ertoe dat de bevolking in de leeftijdscategorie 15-74 jaar voor het eerst afneemt. De stijging van de arbeidsproductiviteit is hoger dan in de voorgaande periode, maar blijft onder het langjarig gemiddelde.

Bij realistische veronderstellingen voor de raming van de collectieve zorguitgaven neemt de werkgelegenheid in de zorg in 2022-2025 toe met 2,1% per jaar. Dat schrijft het Centraal Planbureau in de middellange-termijnverkenning 2022-2025 (MLT). Gemeente Voorst: actuele situatie Op basis van de voor ons beschikbare gegevens kunnen we concluderen dat de gemeente Voorst financieel gezond is en geen opvallende positieve of negatieve afwijkingen vertoont ten opzichte van gemeentes van vergelijkbare grootte (https://www.financiengemeenten.nl). De uitgaven in het sociale domein zijn bovengemiddeld hoog. Gemeente Voorst: trend komende jaren Op basis van de demografische ontwikkelingen valt te verwachten dat de kosten in het sociale domein de komende jaren zullen stijgen terwijl hier tegenover beperkte inkomsten komen te staan. Duidelijk is ook dat de gemeente op dit moment op een dunne lijn loopt als het gaat om het voorkomen van bezuinigingen in de komende twee jaar. Dit betekent voor een organisatie als Mens en Welzijn Voorst: hoe meer te doen met minder geld en/of hoe andere inkomsten te genereren om meer te kunnen doen? MINDER RIJK Het aantal huishoudens in Nederland dat in armoede leeft, neemt sinds 2010 weer toe. De kans op armoede is het hoogst bij eenoudergezinnen, alleenstaanden tot 65+, lager opgeleide hoofdkostwinners, niet-westerse huishoudens en bijstandontvangers.

Voor het eerst sinds jaren is er ook een toenemende tweedeling in inkomen zichtbaar, echter de tweedeling in vermogen in Nederland is scheef en neemt als gevolg van de crisis sterker toe. Zo bezit de rijkste 1 procent van ons land bijna een kwart van het totale vermogen.

23

Gezien de inwoners van gemeente Voorst is armoede qua omvang beperkt aan de orde. Zie ‘tweedeling leefstijlen’. Hier tegenover staat dat een aantal huidige doelgroepen van Mens en Welzijn Voorst binnen het geheel aan inwoners te maken heeft met een laag of lager inkomen. Hierbij kun je denken aan de mensen met bijstand, de mensen met een laag opleidingsniveau en enkele groepen senioren. Met een gemiddeld inkomen van € 24.500,- per inwoner per jaar en een gemiddeld inkomen per inkomensontvanger van €30.200,- (Gemeente Voorst telt 18.800 inkomensontvangers op 24.417 inwoners) is de Gemeente Voorst een bovengemiddeld bedeelde gemeente, zowel provinciaal vergeleken (zie tabel hier naast) als landelijk vergeleken. Er liggen binnen de gemeente Voorst wel behoorlijke verschillen per dorp / kern. Terwolde, De Vecht, Twello Midden en Zuid en Voorst zijn gebieden die ruim onder dit gemiddelde inkomen zitten. VERANDERENDE ARBEIDSMARKT De Nederlandse arbeidsmarkt is de laatste jaren sterk aan het veranderen richting een flexibele arbeidsmarkt met een stijgende werkeloosheid en een toenemende instroom van arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa. Daarbij worden sommige banen overbodig door technologische ontwikkeling of worden andere vaardigheden gevraagd. In de zorgsector wordt verwacht dat op lange termijn een personeelstekort gaat ontstaan.

In 2004 was nog 73 procent van de werkzame bevolking in vaste dienst. In 2010 was dat gedaald naar 67 procent. En in 2016 had nog maar 61 procent een vast arbeidscontract. Hier tegenover staat de gestage groei van het aandeel mensen met een tijdelijk contract en zzp’ers, zo blijkt uit CBS-gegevens. In 2016 zijn er 5,25 miljoen mensen met een contract voor onbepaalde tijd (7,5 procent lager dan in 2010), 1,75 miljoen een flex-contract (19 procent meer dan in 2010 en waren er ongeveer 1 miljoen zzp-ers op de arbeidsmarkt actief (27 procent meer dan in 2010). Hoe de arbeidsmarkt zich de komende jaren zal ontwikkelen hangt sterk af van de sector, de economische ontwikkeling en overheidsbeleid. De verwachting is dat we de komende jaren wel een verdere groei zullen zien van de groep zzp-ers en mensen met een flex-contract met name als het gaat om lagere beroepsniveaus en jongeren. Dit gaat voor deze groep gepaard met een grotere kans op werkeloosheid, lagere lonen en een lagere waardering van het werk dat ze doen. Er is steeds meer sprake van krapte op de arbeidsmarkt. Er zijn in Nederland zo’n acht beroepsgroepen waar vacatures niet zo makkelijk worden vervuld. Het gaat dan om beroepen in onder meer techniekindustrie-bouw, ICT, Zorg, Economisch-financieel, onderwijs en horeca .

Concreet kun je hierbij denken aan metselaar, timmerman, onderhoudsmonteur, CNC-verspaner, elektricien, loodgieter, werkvoorbereidercalculator , ontwerper-constructeur, java-programmeur, systeemanalist en –ontwikkelaar, wijkverpleegkundige, verzorgende, docent exacte vakken, registeraccountant, transportplanner, hovenier, restaurant-kok. Gezien de bevolkingsopbouw (zie eerder) en een groeiende economie is het te verwachten dat de krapte op de arbeidsmarkt de komende jaren zal toenemen. Hoe sterk hangt uiteraard af van de ontwikkelingen per sector. In de Stedendriehoek en Noordwest Veluwe zien we de komende tijd al een tekort ontstaan in met name de industrie en de zorg (cure en care), in het sociaal werk / maatschappelijk werk is er nog voldoende aanbod. De komende jaren groeit onze economie, komen er banen bij en stijgt het aantal vacatures.

24

Tegelijkertijd blijkt dat er onvoldoende (betaalde) banen zijn voor iedereen die kan en wil werken. Eisen die aan werknemers worden gesteld, vanwege bijvoorbeeld technologische ontwikkelingen, stijgen. De werkgelegenheid in functies die een hoog probleemoplossend vermogen vergen, neemt toe en er komt meer focus te liggen op ICT-kennis, in combinatie met sociale vaardigheden. Er is sprake van ‘baanpolarisatie’ waarbij vooral banen aan de onderkant van het middensegment dreigen te verdwijnen (uit de UWV Arbeidsmarktanalyse 2017). Dit gaat ten koste van werk voor laagopgeleide mannen en vrouwen, veelal zonder startkwalificatie, vrouwen op middelbaar beroepsniveau, oudere langdurig werklozen, arbeidsbeperkten en niet-westerse mannelijke en vrouwelijke migranten. Nederland kent de minst inclusieve arbeidsmarkt van Europa. Het verschil in participatie tussen niet- arbeidsbeperkten en arbeidsbeperkten is in ons land groter dan in andere Europese landen (deels door definitieverschillen te verklaren). Het zicht op waar nieuw werk ontstaat en verdwijnt (door bijvoorbeeld automatisering) is er nog onvoldoende. Duidelijk is wel dat dit met name het laaggeschoold werk raakt. GLOBALISERING Globalisering is een proces dat zowel economische, technologische, institutionele en sociale ontwikkelingen omvat.

Door de toenemende digitalisering, verbeterde infrastructuur en ontwikkelingen op het gebied van vervoer, zowel binnen als buiten Europa, neemt de internationale handel toe. Dit gebeurt in de vorm van import, export en transit (doorvoer) in allerlei verschillende producten. Doordat alle nationale economieën op deze wijze steeds meer met elkaar verweven zijn, is de economische groei en handelssituatie in Nederland in toenemende mate afhankelijk van economische situaties in het buitenland. Veel internationale bedrijven zijn ‘footloose’, zij verhuizen indien het vestigingsklimaat elders beter is, waardoor met hun vertrek ook de arbeidsplaatsen vertrekken. Tevens neemt door het openstellen van grenzen het verkeer van personen en de arbeidsmigratie toe. Aanvulling naar aanleiding van Coronacrisis maart 2020 Uiteindelijk weet niemand hoe de situatie op lange termijn zal verlopen maar hoe langer de beperkingen duren, hoe schadelijker dat is voor de wereldeconomie en de nationale economie. Het Centraal Planbureau (CPB) noemt een recessie in 2020 onvermijdelijk. Het planbureau verwacht dat de Nederlandse economie dit jaar in het gunstigste geval krimpt met 1,2 %, uitgaande van 3 maanden van beperkingen. In het meest ongunstige scenario kan de krimp dit jaar oplopen tot 7,3% en volgend jaar tot 2,7 %. Het oplopen van de staatsschuld blijft te dragen, aldus het CPB.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) verwacht dat de Nederlandse economie dit jaar met 7,5% krimpt. Het IMF stelt dat in een voorlopig rapport. Mondiaal wordt rekening gehouden met een krimp van 3% voor 2020. Ter vergelijking: tijdens de financiële crisis van 2009 kwam de wereldwijde krimp uit op 0,1%. Het IMF spreekt van de zwaarste crisis sinds de jaren ‘30. Als de pandemie in de tweede helft van het jaar afneemt en de maatregelen wereldwijd effect hebben kan de economische groei in 2021 voor Nederland 3% bedragen. Wereldwijd kan de groei volgend jaar uitkomen op 5,8%. (https://www.kvk.nl/corona/het-coronavirus-overzicht-maatregelen/). Kijken we echter terug in de geschiedenis naar eerdere uitbraken, zoals SARS in 2002-2004, ebola in 2014 en 2016 en tussendoor ook nog het Zika-virus, dan brachten die op de korte termijn veel onrust teweeg, maar de gevolgen voor de lange termijn, ook in financiële zin, zijn vrij beperkt gebleven (https://www.morningstar.nl/nl/news/199372/corona-virus-de-effecten-en-de-kansen.aspx)

3. Sociaal maatschappelijk a) b) c) d) e)

VOORKOMEN: van curatief naar preventief TWEEDELING: lagere inkomensklasse gaat gepaard met lagere levensverwachtingen LANGER THUIS: zorg dichtbij en integraal OP MAAT: ieder mens is uniek CONNECTIVITEIT: meer verbonden en meer transparantie

VOORKOMEN: van curatief naar preventief Zowel in jeugdzorg als in de langdurige zorg is er een toegenomen aandacht voor vroegtijdige signalering van risicovolle situaties, en tijdige interventie ter voorkoming van zwaardere ondersteuning en zorg. De

25

trend laat een beweging zien van een focus op bestrijding van ziekte en intensieve ondersteuning naar een focus op behoud van gezondheid en eigen kracht door aanpassing van leefstijl en preventie. Bij preventief beleid is het van belang verschillen in leefstijl tussen hoge en lage sociale economische klasse te onderkennen. Gemeente Voorst: actuele situatie Preventie staat in de gemeente Voorst met ‘Voorst onder de Loep’ hoog op de agenda. Gezien de demografische ontwikkelingen is het in ieder geval van belang om oog te hebben voor preventie bij de groep 65+. In de periode 2017-2018 zijn de problemen/behoeften in beeld gebracht door het project Voorst onder de Loep. Op basis hiervan zijn streefbeelden en doelen geformuleerd. Deze zijn te vinden op de website van de gemeente Voorst: https://www.voorst.nl/fileadmin/user_upload/documenten/wonen_documenten/Zorg_en_Welzijn/Voo rst_onder_de_Loep/Visie_en_doelen_3_mei_2018.pdf Gemeente Voorst: trend komende jaren Er is de afgelopen twee jaar flink geïnvesteerd in preventie via het project Voorst onder de Loep. De komende jaren zal moeten blijken hoe dit gaat uitpakken. De verwachting is dat er in ieder geval druk komt op de WMO-voorziening gezien stijgende kosten en dalende baten. Om preventief te kunnen werken wordt veel gevraagd van vrijwilligers. Die zijn er in Gemeente Voorst bovengemiddeld veel.

In 2016 deed 40% wel eens vrijwilligers werk tegenover 30% landelijk (CBS). Veel van het vrijwilligerswerk wordt echter gedaan door de groep van 55 jaar en ouder, die groep wordt alleen maar ouder zonder dat er al te veel jongeren bij komen. TWEEDELING Voor het eerst sinds jaren is er een toenemende tweedeling in inkomen zichtbaar, echter de tweedeling in vermogen in Nederland is scheef en neemt als gevolg van de crisis sterker toe. Zo bezit de rijkste 1 procent van ons land bijna een kwart van het totale vermogen. Nederland kent bovendien grote verschillen in leefstijl en gezondheidsontwikkeling gerelateerd aan sociaaleconomische status (SES). Er is een tweedeling zichtbaar. Mensen uit de lagere inkomensklasse voelen zich vaak minder gezond, hebben vaker langdurige beperkingen en vaker één of meer chronische aandoeningen. Naarmate het verschil tussen rijk & arm toeneemt, zal ook het verschil in leefstijl en daarmee de verwachting van het aantal levensjaren in goede gezondheid toenemen. LANGER THUIS Zorg en ondersteuning zal vaker dichtbij of aan huis verleend worden. Door de toenemende levensverwachting, innovatie in de zorg en de vergrijzing verandert de zorgvraag en neemt de zorgvraag toe. Door andere wensen t.a.v. levenskwaliteit en keuzevrijheid willen veel mensen hun leven ook op hogere leeftijd graag voortzetten, zoals zij gewend zijn.

Ook extramuralisering van zorg en financiële scheiding van wonen en zorg beïnvloeden de locatie waar mensen zorg ontvangen. Ouderen blijven langer thuis wonen i.p.v. naar een verpleeghuis/ bejaardenhuis te gaan, waardoor juist ook de zwaardere zorg aan huis stijgt. OP MAAT Ieder is mens is uniek en er is dan ook een beweging zichtbaar van afhankelijkheid van een standaard aanbod van voorzieningen naar een persoonlijke invulling van wonen, welzijn, onderwijs en zorg. Deze persoonlijke invulling vraagt om flexibilisering van het aanbod, andere vormen van interactie met burgers en een ander competentieprofiel van ambtenaren. CONNECTIVITEIT Door toename van internetgebruik en social media wordt steeds meer informatie transparant en worden burgers steeds mondiger. Dit leidt ertoe dat politiek steeds interactiever wordt en er meer controle op besluitvorming plaatsvindt. ‘Factchecking’ is inmiddels gewoon geworden tijdens verkiezingsdebatten. En mediahypes kunnen de politieke agenda beïnvloeden. Burgers weten elkaar makkelijker te vinden in online platforms en nieuwe online communities. De laatste lijken ook offline contacten in buurten te versterken.

26

Aanvulling naar aanleiding van Coronacrisis maart 2020 De Coronacrisis zal naar verwachting drie ingezette sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen versnellen. De eerste is het gebruik van technische toepassingen en social media om contact met elkaar te onderhouden ondanks de fysieke afstand (zie ook 4 ‘Technologisch’). Dit gaat waarschijnlijk samen met minder grote bijeenkomsten, zeker senioren zullen de komende maanden en wellicht jaren in kleinere verbanden samen komen met aandacht voor specifieke hygiëne-maatregelen. Wat betekent dit bijvoorbeeld voor de vele ontmoetingsplekken voor senioren in de Gemeente Voorst en voor dagbestedingen als die van Mens en Welzijn Voorst? Als ze al hervat worden dan zal dit gepaard gaan met kleinschaligheid, afstand en de genoemde hygiëne-maatregelen. Een derde sociaal-maatschappelijke ontwikkeling die we nu al zien ontstaan is de groeiende solidariteit en verbroedering. De Coronacrisis maakt ons bewust dat we kwetsbaar zijn en dat alles met elkaar verbonden is, mens en dier en wij ook als mensen met elkaar. We zien al heel snel allerlei hulpinitiatieven ontstaan vanuit dit besef: we doen het met elkaar.

4. Technologisch SMART LIVING: toename technologie thuis Door gebruik te maken van technisch ondersteunende voorzieningen in huis, kan voor ouderen en hulpbehoevenden de mogelijkheid worden gecreëerd om langer zelfstandig en veilig te kunnen wonen. Met behulp van sensoren, omgevingsbesturing en hierop aangesloten mechanica kunnen mobiliteits- en levensstijlbeperkingen worden ondersteund en kan snel worden ingegrepen bij onveilige situaties. Zorgprofessionals en mantelzorgers kunnen via technologie ook op afstand contact houden en een patiënt in de gaten houden. DIGITALE BURGER: digitalisering dienstverlening en meer persoonlijk dataverkeer Steeds meer overheidsdiensten zijn digitaal bereikbaar. De overheid heeft als doelstelling dat in 2017 de burger al zijn zaken met de overheid digitaal kan regelen. Daarbij krijgen, mede door de decentralisaties, meerdere (zorg)partijen toegang tot digitale persoonlijke gegevens van burgers. De uitwisseling van persoonlijk dataverkeer neemt toe, waardoor het borgen van de veiligheid en privacy steeds belangrijker wordt. Ook krijgt de overheid op deze manier steeds meer data tot zijn beschikking, waarbij Big Dataanalyses nieuwe inzichten in patronen van groepen burgers kunnen geven. Gezien de enorme groei van gebruik van ICT in ons dagelijks leven is er ook groeipotentieel waar het gaat om de inzet hiervan in welzijn.

Te denken valt hierbij aan allerlei vormen van blended hulpverlening, social media en online ondersteuningstools. Mogelijke voordelen ten opzichte van de meer traditionele vormen: lage drempels, gebruiksvriendelijkheid, afwezigheid van rompslomp, een hoge mate van personalisatie en tegelijkertijd anonimiteit. Moderne ICT-techniek biedt voor welzijn nieuwe kansen om in contact te komen met nieuwe en bestaande doelgroepen, het eigen merk te profileren (exposure) en verschillende doelgroepen aan elkaar te verbinden. Aanvulling naar aanleiding van Coronacrisis maart 2020 De versnelling van deze ontwikkeling is al snel zichtbaar geworden: gebruik van videobellen en – vergaderen, inzet van tablets en gebruik van de social media is enorm toegenomen. Overigens zien we dit samengaan met een herwaardering van reeds bestaande media als boeken, kranten en tijdschriften. We verwachten dat de met name de versnelling van het gebruik van digitale toepassingen verder zal toenemen.

5. Ecologisch GROEN EN DUURZAAM: verduurzaming leefomgeving Er is een toenemend bewustzijn op het gebied van duurzaamheid en aandacht voor de kwaliteit van de leefomgeving. Een prettige groene, veilige en leefbare woonomgeving ondersteunt betrokkenheid en sociale cohesie in de buurt. Wanneer de leefomgeving een prettige verblijfplaats is, stimuleert dit spontane ontmoetingen tussen buurtbewoners die noodzakelijk zijn om sociale cohesie te creëren. Ook ondersteunt het de zelfredzaamheid van ouderen wanneer zij zich veilig voelen op straat en in hun buurt. Lokale

27

burgerinitiatieven op het gebied van duurzaamheid blijken regelmatig een goede basis om ook andere zaken, zoals bijvoorbeeld zorg met elkaar te organiseren. Dit in combinatie met de economische groei ontstaat er ook bij bedrijven ruimte om bij te dragen aan de oplossing van maatschappelijke uitdagingen (en daarmee te investeren in een stevigere marktpositie voor de lange termijn). Hoewel er bij klanten scepsis bestaat over duurzaamheidsclaims en intenties van bedrijven, zien we deze trend toenemen. Dat zullen we naar verwachting terugzien doordat bedrijven:  maatschappelijk ondernemerschap eerder gaan omarmen;  explicieter onderscheid maken tussen doelen voor de individuele klant en voor de maatschappij;  duurzamer gaan innoveren;  hun merk nadrukkelijker manifesteren met hun bijdrage aan mens, dier en milieu. KLIMAAT: verandering van weersomstandigheden Het klimaat verandert in Nederland. Prognoses voor de komende decennia laten zien dat de gemiddelde temperatuur zal stijgen. Dit heeft gevolgen voor het milieu in Nederland. De komende jaren zullen milieumaatregelen een belangrijk facet van overheidsingrijpen zijn. Ook in termen van veiligheid zijn er consequenties: de klimaatveranderingen hebben gevolgen voor de zeewaterspiegel. Daarnaast zal de temperatuurstijging wellicht gevolgen hebben voor de economische activiteiten die er in Nederland ontplooid worden.

Aanvulling naar aanleiding van Coronacrisis maart 2020 Mogelijk leidt de Coronacrisis bij de verduurzaming van de leefomgeving net als bij de ‘digitale burger’ tot een versnelling. Het wordt steeds meer duidelijk dat de wijze waarop de mens omgaat met zijn omgeving en meer in het bijzonder met dieren, een belangrijke rol heeft gespeeld bij het ontstaan van het Covid-19 virus. De globalisering heeft daarnaast bijgedragen aan een snelle verspreiding van het virus wereldwijd met alle gevolgen van dien.

6. Politiek en Beleid a) b) c) d) e)

DOE HET ZELF: minder overheid, meer burger REGIONALE NETWERKEN: meer samenwerken in regio’s VERSNIPPERING: meer diversiteit in politiek landschap HAND OP DE KNIP: minder inkomsten en hogere uitgaven POLITIEKE VERSCHUIVINGEN: verschuiving verantwoordelijkheden in politiek landschap

DOE HET ZELF De relatie tussen de burger en de overheid verandert, waarbij de burgers steeds meer initiatief nemen. Hierbij neemt de overheid steeds meer een faciliterende positie in. Vanuit een versobering van collectieve voorzieningen wordt ook vanuit de politiek meer beroep gedaan op de eigen kracht van burgers om meer ondersteuning binnen het eigen netwerk (familie, buurt en mantelzorgers) te zoeken. Hierop aansluitend is het preventie dat de klok slaat. Er ligt zowel op centraal als lokaal niveau een zwaar appèl te innoveren om zo de zorg betaalbaar te houden. De financiële onhoudbaarheid van de verzorgingsstaat en de aandacht voor participatie en zelfredzaamheid vraagt om een nieuw systeem. De verzorgingsstaat moet plaats maken voor een ecosysteem waarin waarden-creatie centraal staat. Gemeenten zullen afstand nemen van besturing en beheersing en overschakelen naar een op waarden-creatie gebaseerd paradigma. Het uitgangspunt is dat de overheid de behoefte van de burger centraal stelt en streeft naar een vitale samenleving. Er zal een gerichtheid ontstaan op samenwerking vanuit gezamenlijke waarden. Het lijkt erop dat zowel lokale als landelijke overheid hiervoor de komende jaren meer geld beschikbaar gaan stellen om dit mogelijk te maken.

REGIONALE NETWERKEN De noodzaak voor gemeenten om regionaal samen te gaan werken neemt toe door een toenemende mate van decentralisatie van taken. Dit betreft zowel de samenwerking met andere gemeenten als de lokale

28

integrale samenwerking in gemeenten zelf met bijv. zorginstellingen maar ook de samenwerking met burgers en burgerinitiatieven. Gemeente Voorst: actuele situatie Op dit moment werkt de gemeente al samen in verschillende regionale samenwerkingsverbanden. Het gaat dan om de veiligheidsregio, de zorgregio, de huisartsenorganisaties, de clean-tech-regio (m.b.t. klimaatdoelstellingen) etc. We zien in de gemeente Voorst los hiervan sowieso een sterke behoefte aan samenwerking binnen de gemeentegrenzen. Voorbeelden hiervan zijn de domeinen jeugd, algemene voorzieningen, het sociale team, participatie en de dementieketen. Gemeente Voorst: trend komende jaren We zien de laatste jaren al dat kleinere organisatie waaronder de gemeente zelf ook onder druk komen te staan. Het faillissement van Trimenzo is hiervan een voorbeeld. Hoewel de gemeente Voorst de komende naar verwachting in positie zal blijven als zelfstandige gemeente is het maar de vraag in hoeverre de problemen die op hen afkomen voldoende behapbaar zijn. De gemeente zal waarschijnlijk steeds meer intensieve samenwerking nodig hebben op verschillende vlakken met andere gemeenten en regionale organisaties. VERSNIPPERING Het aantal (lokale) partijen waarop gestemd kan worden en het aantal (lokale) partijen dat zitting heeft in de colleges en gemeenteraad neemt landelijk toe.

De versnippering van het politiek landschap is op nationaal, provinciaal en lokaal niveau zichtbaar. Dit brengt een diversiteit aan standpunten en belangen met zich mee. HAND OP DE KNIP Als gevolg van de lage economische groei dalen de overheidsinkomsten en stijgen de overheidsuitgaven. Door hogere werkloosheid en lagere economische groei dalen o.a. de inkomsten uit belastingen en de premie volksverzekeringen. Daarbij leggen de vergrijzing en de daarmee gepaard gaande stijging van de zorgkosten en het toenemende beroep op de collectieve voorzieningen een extra druk op de uitgaven. Om het begrotingstekort (EMU-schuld) te beperken zal de overheid moeten bezuinigen, daar zijn Rijksoverheid en decentrale overheden gezamenlijk verantwoordelijk voor. POLITIEKE VERSCHUIVINGEN De verhoudingen tussen lokale, landelijke en Europese politiek veranderen. Gemeenten krijgen meer taken vanuit het Rijk die zij op lokaal niveau moeten uitvoeren en vormgeven, veelal met kleinere budgetten. Tegelijkertijd zien we een verschuiving van zeggenschap van nationaal naar Europees niveau. Aanvulling naar aanleiding van Coronacrisis maart 2020 Het is nog allerminst duidelijk hoe de Coronacrisis effect gaat hebben op het politieke domein. Tot nog toe zien we voorzichtig een, uiteraard ook noodzakelijke, samenwerking op politiek niveau ontstaan.

Er is natuurlijke ook wel een gemeenschappelijke vijand… Of dit aanhoudt nadat de eerste urgentie om gezamenlijk maatregelen te nemen is verdwenen, zal moeten blijken. Er wordt nu fors geïnvesteerd vanuit de overheid om de economie draaiende te houden en de mensen die kwetsbaar zijn zoveel mogelijk te beschermen, maar blijft dit aanhouden en voor hoe lang? Eén ding is zeker: er is de afgelopen een groot maatschappelijk bewustzijn als het gaat om het samenspel tussen overheid en burgers.

29