1. impactanalyse ombuigingen met samenvatting

Compensatiemogelijkheden of alternatieven Inwoners zullen zelf op zoek moeten gaan naar oplossingen. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? Gemeenten moeten tijdig passende ondersteuning bieden (Wmo 2015, art. 2.3.5). Het uitstellen mag niet leiden tot het niet voldoen aan de zorgplicht. De maatregel kent een hoog risico op bezwaar, klachten en rechterlijke uitspraken bij onredelijke wachttijden. Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Niet van toepassing. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging - 24 -

Door de combinatie van maatregelen is het mogelijk een structurele besparing van € 295.000 te realiseren. We verwachten wel een tijdelijke besparing door uitgestelde inzet van voorzieningen. De uiteindelijke kosten van de huishoudelijke hulp zullen naar verwachting door deze maatregel nauwelijks dalen. Kosten van afbouw of transitie Deze kosten zijn beperkt, voornamelijk communicatie en aanpassing van processen. Kosten door negatieve effecten Risico op hogere kosten door escalatie van problematiek en instroom in zwaardere zorg zal minimaal zijn. Financiële impact op andere partijen Niet van toepassing. Maatschappelijke risico’s Wij schatten deze maatregel in als maatschappelijk gevoelig, dit raakt direct de inwoners op het gebied van zorg. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Verwachte kritiek van cliëntenraden, zorgaanbieders, mantelzorgers. Negatieve media-aandacht bij schrijnende gevallen zal beperkt zijn. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Het laten oplopen van wachtlijsten staat haaks op de strategische doelen van de gemeente. Alternatieven en mitigatie Het is mogelijk te prioriteren op urgentie in plaats van generieke wachttijd, in te zetten op preventie (bijvoorbeeld met extra en vroegtijdige communicatie) en vroegsignalering.

Als de maatregel wordt doorgevoerd is het nodig om heldere communicatie over wachttijden en urgentiecriteria op te starten. Tijdelijke ondersteuning via vrijwilligers of welzijnswerk te regelen en snelle herbeoordeling bij verslechtering. Deze maatregel doet een groter beroep op de eigen kracht van de inwoner. Monitoring en evaluatie Maandelijkse monitoring noodzakelijk om de mogelijk negatieve effecten snel bij te sturen. Dit kan worden gemonitord aan de hand van: gemiddelde wachttijd per voorziening, aantal klachten en bezwaren, aantal escalaties of crisismeldingen en aantal instroom in zwaardere zorg. Scorekaart Criterium Score

Impact op de doelgroep 5

Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 4 1 5

- 25 -

Totaal 15

Inzet van dagbesteding Omschrijving: de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wettelijke taak. Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (via maatwerkvoorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en vervoer) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. Ombuigingsmaatregel: Leg in de verordening vast dat je de inzet van dagbesteding maximaliseert tot 2 dagdelen per week. Feitelijk effect: De druk op de mantelzorger neemt toe. De thuissituatie kan onveilig worden. Huidige situatie De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is onder andere bedoeld om mensen die moeite hebben met zelfstandig functioneren te ondersteunen in hun dagelijkse leven, bijvoorbeeld door het inzetten van dagbesteding via maatwerkvoorzieningen. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor de Wmo maatwerkvoorzieningen per 2029 structureel te verlagen met € 295.000 per jaar. Dit is zo’n 5% van het totale budget voor Wmomaatwerkvoorzieningen. Om dit te realiseren, zijn meerdere maatregelen mogelijk en noodzakelijk. Deze impactanalyse behandelt de maatregelen om de inzet van dagbesteding via een maatwerkvoorziening te maximaliseren tot 2 dagdelen per week.

De maatregel wordt vastgelegd in de beleidsregels in de verordening en heeft gevolgen voor cliënten, mantelzorgers en zorgaanbieders. Feiten en cijfers - De uitvoering van de Wmo is een wettelijke taak. - Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. - Op dit moment ontvangen cliënten dagbesteding op basis van een maatwerkvoorziening, waarbij het aantal dagdelen afhankelijk is van de individuele zorgbehoefte. In de praktijk varieert dit van 1 tot 5 dagdelen per week. De maatregel beperkt dit tot maximaal 2 dagdelen per week, ongeacht de indicatie. Vergelijkbare maatregelen zijn in enkele andere gemeenten ingevoerd, met wisselende effecten op de thuissituatie en mantelzorgbelasting. - In 2024 waren er 96 unieke cliënten met dagbesteding, waarvan 41 met gemiddeld méér dan 8 uur (= 2 dagdelen) per week. Gemiddeld ontvingen zij 13,6 uur per week. - De totale uitgaven aan dagbesteding was in 2024 ruim € 550.000 (€ 5.700 per jaar per cliënt), waarvan € 410.000 voor cliënten met méér dan 2 dagdelen per week (€ 10.000 per jaar per cliënt) Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Ouderen met cognitieve of fysieke beperkingen, mensen met psychische kwetsbaarheid, en hun mantelzorgers.

Afhankelijkheid De afhankelijkheid van deze voorziening is hoog, de dagbesteding biedt structuur, sociale contacten en ontlasting van de thuissituatie. Kwetsbaarheid doelgroep Bij deze doelgroep bestaat het risico op vereenzaming, achteruitgang in functioneren, overbelasting van mantelzorgers. Dit kan als gevolg hebben dat cliënten onvoldoende ondersteuning hebben met intensieve zorgbehoefte, een toename van onveilige thuissituaties en verhoogde druk op mantelzorgers en het voorliggend veld. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Weinig tot geen andere mogelijkheden, informele zorg of welzijnswerk kan niet altijd de functie van dagbesteding overnemen. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? Gemeente moet passende compensatie bieden op grond van de Wmo 2015. Een algemene norm is toegestaan, maar het mag niet leiden tot onvoldoende inzet van maatwerk voor de betreffende - 26 -

hulpvraag. Het is daarom belangrijk dit goed te onderbouwen, daarnaast bestaat het risico op bezwaarprocedures en rechterlijke uitspraken bij onvoldoende individuele afweging. Zijn er contractuele verplichtingen? In de regio wordt gewerkt met verschillende zorgaanbieders, die via een (regionale) raamovereenkomst zijn gecontracteerd. Voor de inkoop van de zorgproducten (huishoudelijke hulp en regie bij het huishouden) wordt regionaal samengewerkt met 7 andere gemeentes. De definities van de zorgproducten (o.a. de inhoud, kwaliteitseisen, administratieve afhandeling) kunnen niet worden aangepast. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging De structurele besparing is op inkoop van dagbesteding (minder uren per cliënt). Het is moeilijk in te schatten bij hoeveel cliënten ook daadwerkelijk afgeschaald kan worden tot maximaal 2 dagdelen. De maximale besparing is relatief beperkt: de huidige gemiddelde kosten zijn € 10.000 per cliënt, dit kan dalen tot zo’n € 6.000. Kosten van afbouw of transitie Deze kosten zijn beperkt, vooral aanpassing verordening en communicatie. Kosten door negatieve effecten Het risico bestaat dat door escalatie van zorgvragen een opname in Wlz of uitval van mantelzorgers veroorzaakt. Dit leidt vervolgens weer tot hogere kosten voor de gemeente. Financiële impact op andere partijen Niet van toepassing.

Maatschappelijke risico’s De maatregel is waarschijnlijk maatschappelijk gevoelig, dit raakt direct de inwoners op het gebied van zorg voor kwetsbare inwoners en mantelzorgers. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Verwachte kritiek van cliëntenraden, zorgaanbieders, mantelzorgorganisaties. De kans bestaat dat negatieve publiciteit ontstaat bij schrijnende situaties of overbelasting. Maatwerk blijft echter mogelijk ondanks normering, dit verlaagt mogelijk de negatieve publiciteit. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? In principe passend als er recht gedaan blijft worden aan de behoefte aan ondersteuning. Alternatieven en mitigatie Een alternatief kan gevonden worden in het maximeren van de voorziening als uitgangspunt, met ruimte voor maatwerk bij zwaardere zorgbehoefte. Inzetten op respijtzorg of mantelzorgondersteuning. Monitoring en evaluatie De maatregel moet halfjaarlijks worden geëvalueerd met aanbieders en cliëntenraad. Dit kan worden gemonitord aan de hand van: aantal cliënten met meer dan 2 dagdelen, aantal klachten en bezwaren, signalen van overbelasting of onveilige thuissituaties. Mocht het nodig zijn, kan worden bijgestuurd door het alsnog hanteren van ruimere toewijzing bij individuele gevallen. Scorekaart Criterium Score

Impact op de doelgroep 4

Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 4 2 4

- 27 -

Totaal 14

Ruimte en leefomgeving: minder externe adviseurs Omschrijving: wettelijke opgaven worden vertaald naar lokaal beleid. Budget voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. We hebben een verplichting om deze opgaven op te pakken. Ombuigingsmaatregel: minder inzet door externe adviseurs. Feitelijk effect: consequentie is dat omgevingsplannen en bouwplannen vertragen. Huidige situatie Het budget beschikbaar voor ruimtelijke plannen en adviezen wordt gebruikt om kosten te boeken die betrekking hebben op planvorming voor ruimtelijke procedures zoals nieuwe woningbouwplannen of gebiedsvisies. Te denken valt aan inhuur stedenbouwkundig advies, inhuur regioarcheoloog, planschadeanalyses of juridisch advies. In feite zijn het onze voorbereidingskosten. In een latere fase bij het voeren van de ruimtelijke procedure voor de planontwikkeling vloeien de kosten voor een deel weer terug via de leges of anterieure overeenkomsten. Schrappen op deze post betekent dat we minder nieuwe plannen kunnen oppakken. Dit heeft ook consequenties voor het niet na kunnen komen van afspraken uit de afgesloten woondeal. Besteding budget Begroting Werkelijk 2023 2023 € 79.331 € 102.912

Begroting 2024 € 81.711

Werkelijk 2024 € 164.446

Begroting 2025 € 83.590

Werkelijk 2025 € 96.898

De werkelijke bedragen hierboven zijn exclusief de opbrengsten uit leges en/of anterieure overeenkomsten.

Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Deze ombuiging heeft impact op onze inwoners en ontwikkelende partijen omdat vertraging ontstaat bij nieuwe ontwikkelingen die niet passen binnen het omgevingsplan en daarmee vertraging van ruimtelijke procedures en de bouwproductie. Afhankelijkheid De afhankelijkheid van dit budget is hoog, Om nieuwe ruimtelijke plannen goed voor te kunnen bereiden is dit werkbudget nodig voor inhuur van specialistische kennis. Kwetsbaarheid doelgroep Hoewel de maatregel niet leidt tot het stopzetten van onze dienstverlening en er geen sprake is van fysieke kwetsbaarheid bij deze inwoners, ervaren zij wel gevolgen van de verlengde wachttijden. De impact doet zich vooral voelen doordat procedures rondom ruimtelijke projecten langer duren, waardoor inwoners indirect geraakt worden in hun planning en verwachtingen. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Geen compensatiemogelijkheden of alternatieven beschikbaar. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? Wij hebben met rijk en provincie afspraken gemaakt over onze woningbouwopgaaf via de Woondeal. Hier ligt een wettelijke verplichting. De provincie zal ons aanspreken op het niet nakomen van onze (bouw)verplichtingen. Verder is het zo dat als wij geen planschadeanalyses laten uitvoeren, het risico op planschade bij toekomstige ontwikkelingen groter is.

Zijn er contractuele verplichtingen? We hebben een contract voor meerjarige inhuur van een regioarcheoloog door meerdere gemeenten in de regio. Aan het niet nakomen van contractuele verplichtingen zitten juridische risico’s vast. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging In de ombuigingscatalogus is een structurele ombuiging van € 50.000 per jaar opgenomen. Het is niet zeker of deze maatregel zal resulteren in een kostenbesparing voor de gemeente. Een lager budget voor de ontwikkeling van nieuwe plannen kan leiden tot vertraging van bouwprojecten, wat mogelijk resulteert in lagere legesinkomsten voor de gemeente. Oftewel de kosten gaan voor de - 28 -

baten uit. Dit effect wordt naar verwachting niet binnen één jaar zichtbaar, maar mogelijk wel in de daaropvolgende jaren. Daarnaast bestaat het risico op planschade. Maatschappelijke risico’s Het draagvlak voor vertraging van onze opgaven is klein, zowel bestuurlijk als bij onze inwoners. De omvang van de ruimtelijke opgaven is dusdanig groot dat voor deze maatregel weinig draagvlak bestaat. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners De verwachte reacties van stakeholders en inwoners is minimaal. Het is een indirecte bezuiniging die inwoners niet rechtstreeks raakt. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? De ombuiging sluit niet aan bij de strategische doelen van de gemeente en staat haaks op de opgaven die er liggen. Alternatieven en mitigatie Alternatief kan zijn om de leges met dit bedrag extra te verhogen, echter deze voorstellen worden/zijn al separaat aan u gepresenteerd. Monitoring en evaluatie De impact van de beleidswijziging wordt gevolgd door het aantal nieuw op te pakken ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkelingen te monitoren. Dit wordt naar beneden bijgesteld. Ook de lagere inkomsten via kostenverhaal bij buitenplanse omgevingsplan activiteiten voor de komende jaren is een belangrijke indicator. Scorekaart Criterium Score

Impact op de doelgroep 4

Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 4 4 4

- 29 -

Totaal 16

Stoppen met algemeen maatschappelijk werk Omschrijving: Binnen het algemeen maatschappelijk werk (AMW) worden lichte hulpvragen opgevangen en ondersteuning geboden als voorliggende, vrij toegankelijke voorziening. Hoewel AWM strikt gezien niet als wettelijke taak wordt genoemd, valt het wel binnen de verplichtingen die gemeenten vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) hebben. Ombuigingsmaatregel: stoppen met het algemeen maatschappelijk werk. Feitelijk effect: hulpvragen die nu worden opgevangen door de maatschappelijk werkers, komen dan terecht bij de gemeentelijke toegang. Huidige situatie Binnen het algemeen maatschappelijk werk (AMW) worden lichte hulpvragen opgevangen en ondersteuning geboden als voorliggende, vrij toegankelijke voorziening. Hoewel AMW strikt genomen niet als afzonderlijke wettelijke taak wordt genoemd, valt het wel binnen de verplichtingen die gemeenten vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) hebben. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor AMW per 2029 structureel te verlagen met € 100.000. De besparing kan mogelijk worden gerealiseerd door een andere manier van werken of door op onderdelen te versoberen of af te schalen.

Wat is AMW? AMW wordt uitgevoerd door professionele maatschappelijk werkers met kennis en expertise op vaak complexe vraagstukken en is laagdrempelig toegankelijk voor inwoners met psychosociale problemen, relatieproblemen, schulden, rouwverwerking of andere levensvragen. Het AMW voorkomt dat deze hulpvragen verergeren en uitmonden in zwaardere zorg. De voorziening wordt vaak gebruikt door inwoners die de stap naar formele zorg niet (durven) zetten of waar nog geen concrete vraag ligt voor de formele zorg. In dit laatste geval wordt er gesproken over vraagverheldering. Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Inwoners met lichte tot matige psychosociale problemen, zoals stress, relatieproblemen, rouw, schulden of eenzaamheid. Afhankelijkheid Inschatting matig tot hoge afhankelijkheid. AMW is vaak de eerste stap in de hulpverlening en kan in veel gevallen voorkomen dat problemen verergeren en er intensievere (en daarmee duurdere) hulp nodig is. De AMW’er is vaak een van de belangrijkste partners in een goed draaiend team inwonersondersteuning en daarbij een van de grootste pilaren onder het voorliggend veld. Kwetsbaarheid doelgroep Betreft een brede doelgroep, waaronder ook jongeren, ouderen en mensen met beperkte sociale netwerken. Verwachte gevolgen zijn verergering van problematiek, toename van (zwaardere) hulpvragen, overbelasting van huisartsen.

Compensatiemogelijkheden of alternatieven Geen directe vervanging intern of extern. Wijkteams of vrijwilligersinitiatieven kunnen deels opvangen, maar missen vaak capaciteit of expertise. Daarnaast kies je er met de inzet van het AMW voor om de hulpvraag te beantwoorden in het voorliggende veld en niet in de geïndiceerde zorg (positieve gezondheidsbenadering). Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht (landelijk kader)? AMW is geen wettelijke taak, maar valt onder de bredere Wmo-verplichting die gemeenten hebben. Hierdoor is sprake van een hoge mate van beleidsvrijheid, gemeenten mogen zelf bepalen hoe zij invulling geven aan deze ondersteuning. Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Geen contractuele verplichtingen, financiering loopt via jaarlijks toegekende subsidies. Hierbij moeten we aanmerken dat een afbouwregeling verplicht is, omdat de aard van de subsidie wel structureel is.

- 30 -

Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging Structurele besparing op personeelskosten en uitvoeringsbudget AMW bij derden. Het budget wordt gereduceerd met € 100.000 per jaar, dit is zo’n 10% van het totale budget. Kosten van afbouw of transitie Deze kosten zijn beperkt, vooral communicatie en afbouwcontracten. Kosten door negatieve effecten Het risico bestaat dat op termijn de kosten toenemen vanwege zwaardere zorg, jeugdhulp, GGZ of Wmo. Financiële impact op andere partijen Hoewel er mogelijk ook bespaard kan worden op de directe loonkosten, zal de verhouding tussen directe en indirecte loonkosten van deze organisaties verschuiven en zullen andere diensten mogelijk duurder worden. Maatschappelijke risico’s Wij schatten in dat voor deze maatregel een beperkt draagvlak bestaat omdat dit ook onderdeel is van het preventieve programma binnen sociaal domein. AMW wordt bovendien gezien als laagdrempelig en preventief. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Risico op negatieve reacties van huisartsen, welzijnsorganisaties en cliëntenraden. Ook kans op maatschappelijke onrust of negatieve media bij schrijnende gevallen. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Deze maatregel is strijdig met ambities op het gebied van het inzetten op preventie om op die manier de tendens van stijgende zorgkosten te doorbreken.

Alternatieven en mitigatie Het versterken van wijkteams of sociaal werk, inzetten op vrijwilligersinitiatieven of digitale zelfhulp. De risico’s van de maatregel kunnen worden beperkt door de inzet van heldere communicatie over alternatieven, tijdelijke overgangsregeling, monitoring van signalen uit het veld. Monitoring en evaluatie In de samenwerking met organisaties in het voorliggend veld is AMW een belangrijk thema, waarover doorlopend wordt gesproken, geëvalueerd en bijgestuurd. We kunnen de volgende gegevens monitoren: aantal hulpvragen bij maatschappelijke partners, frontoffice en huisartsen, toename van zwaardere zorgvragen, meldingen van overbelasting bij ketenpartners zoals IJsseldal Wonen en de duur van trajecten die wel worden uitgevoerd. Bijsturen is halfjaarlijks mogelijk vanuit de input van professionals en inwoners. Scorekaart Criterium Score

Impact op de doelgroep 4

Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 2 4 4

- 31 -

Totaal 14