1. impactanalyse ombuigingen met samenvatting
Tekst van het document
Impactanalyse ombuigingen
-1-
Inhoud Inleiding.................................................................................................................................................3 Samenvatting........................................................................................................................................5 Voorzieningen recreatie en toerisme....................................................................................................6 Swim2play.............................................................................................................................................9 Stoppen van meeverzekeren eigen risico gemeentezorgpolis...........................................................11 Beperken keuze van hulpmiddelen Wmo...........................................................................................14 Woningaanpassingen.........................................................................................................................16 Communicatie en representatie..........................................................................................................18 Strengere normering huishoudelijke hulp...........................................................................................20 Lichte Wmo ondersteuning vanuit eigen onderneming......................................................................22 Langere
wachtlijsten binnen de Wmo.................................................................................................24 Inzet van dagbesteding.......................................................................................................................26 Ruimte en leefomgeving: minder externe adviseurs..........................................................................28 Stoppen met algemeen maatschappelijk werk...................................................................................30
-2-
Inleiding Op 23 juni 2025 is het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ met een meerderheid aangenomen in de gemeenteraad. De gemeenteraad stelt met dit amendement een aantal voorgestelde ombuigingen uit en verlangt van een aantal ombuigingsvoorstellen een impactanalyse. Gedurende de periode tussen het amendement en het indienen van dit document heeft de raad al enkele aanvullende besluiten genomen binnen de meerjarenprogrammabegroting 2026-2029. Hieronder is een chronologisch overzicht gegeven van het besluit van de raad en het voorstel van het college in de voorjaarsrapportage 2026. Tijdlijn en volgorde besluiten 23-06-2025 Tekst uit het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ Economische plannen, Voorzieningen recreatie en toerisme, Swim2Play, adviezen en subsidies, Gemeentezorgpolis, Hulpmiddelen, Woningaanpassingen, Advertenties en representatie en promotie. Het college heeft voorgesteld om op de bovenstaande taakvelden een bezuiniging door te voeren in 2026. Deze bezuiniging wordt met een jaar uitgesteld. De raad krijgt bij de aanbieding van de Prioriteitennota 2027 een impactanalyse op de ingeboekte bezuinigingen, zodat deze eventueel kunnen worden heroverwogen. Huishoudelijke hulp (Wmo), Ruimte en leefomgeving: minder externe adviseurs en Algemeen maatschappelijk werk. Het college heeft een ombuigingscatalogus opgesteld.
Hierin zijn de bovenstaande taakvelden opgenomen. Deze bezuiniging worden doorgevoerd per 2029. De raad krijgt bij de aanbieding van de Prioriteitennota 2027 een impactanalyse op de ingeboekte bezuinigingen, zodat deze eventueel kunnen worden heroverwogen. 10-11-2025 Meerjarenprogrammabegroting 2026-2029 Met het vaststellen van de meerjarenprogrammabegroting is een drietal ombuigingen uit deze impactanalyse vervroegd ingegaan of verruimd. De ombuigingsmaatregel voor de hulpmiddelen Wmo en advertenties, representatie en communicatie zijn ingegaan per 2026 in plaats van 2027. Daarnaast is de ombuigingsmaatregel woningaanpassingen Wmo ook ingegaan per 2026 en aangepast van € 50.000 naar € 100.000. In dit document is de uitgangssituatie aangehouden van de Prioriteitennota, oftewel de impact is beoordeeld zonder rekening te houden met de meerjarenprogrammabegroting. Dit is in lijn met de eerste opdracht die door de raad is uitgezet. 6-7-2026 Voorstel college Economische plannen Bij het opstellen van de impactanalyse voor het halveren van het budget voor economische plannen heeft het college besloten om de raad te adviseren deze bezuiniging te heroverwegen.
In de voorjaarsrapportage is een voorstel opgenomen om de maatregel terug te draaien en wordt toegelicht dat het college streeft naar een duurzame en toekomstbestendige invulling van het economisch beleid, waarbij het draagvlak bij ondernemers centraal staat. Vanwege dit voorstel is dit onderdeel niet opgenomen in de impactanalyse. Opbouw impactanalyse - Inleiding: de tekst uit de ombuigingscatalogus is overgenomen. - Beschrijven huidige situatie. Bijvoorbeeld hoeveel inwoners/bedrijven raakt dit? Hoeveel projecten worden hiermee uitgevoerd en welke worden met de ombuigingsmaatregel geschrapt? - Criteria: de impactanalyse is verdeeld over zes criteria met bijbehorende vragen. Per criterium wordt ook een score gegeven van 1 (lage impact) tot 5 (hoge impact). - Scorekaart: elk voorstel wordt voorzien van een scorekaart die ook dient als samenvatting. Criteria en vragen 1. Impact op de doelgroep a. Wie wordt geraakt? (direct en indirect) b. Mate van afhankelijkheid van het beleid c. Kwetsbaarheid van de doelgroep d. Verwachte gevolgen bij beëindiging/versobering (sociaal, economisch, gezondheid, participatie) e. Compensatiemogelijkheden of alternatieven beschikbaar? 2. Juridische risico’s a. Is het beleid wettelijk verplicht (landelijk kader)? -3-
b. Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? c. Bestaat er jurisprudentie of risico op juridische procedures? d. Is er beleidsvrijheid of beleidsruimte? 3. Financiële impact a. Kostenbesparing bij beëindiging/versobering b. Kosten van afbouw of transitie c. Mogelijke toekomstige kosten door negatieve effecten (bijv. zorgkosten, handhaving) d. Financiële impact op andere partijen (bijv. maatschappelijke organisaties) 4. Maatschappelijke risico’s a. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners b. Risico op reputatieschade of maatschappelijke onrust c. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Naast deze vier thema’s wordt ook beschreven of een alternatief beschikbaar is voor inwoners en bedrijven of een alternatief bezuinigingsvoorstel. Dit is ook weergegeven in de samenvatting van het document per onderdeel. Verder is per onderdeel beschreven hoe de effecten van de maatregel kunnen worden gemonitord en of de raad tijdig kan ingrijpen om de maatregel terug te draaien.
-4-
Impactanalyse van de bezuinigingen
Thema
Alternatief
Impact op de doelgroep
Juridische risico’s
Financiële impact
Maatschappelijke risico’s
Totaal
Samenvatting
Voorzieningen toerisme
Gedeeltelijk
3
2
2
2
9
Swim2Play
Gedeeltelijk
4
1
3
4
12
Gemeentezorgpolis
Gedeeltelijk
4
1
3
2
10
Hulpmiddelen WMO
Ja
3
2
3
2
10
Woningaanpassingen
Nee
3
2
3
3
11
Advertenties en representatie
Nee
2
1
1
3
7
Huishoudelijke hulp
Nee
5
4
2
3
14
Eigen onderneming Wmo
Ja
3
4
5
4
16
Langere wachtlijsten Wmo
Ja
5
4
1
5
15
Dagbesteding
Ja
4
4
2
4
14
Ruimte en leefomgeving
Ja
4
4
4
4
16
Algemeen maatschappelijk werk
Ja
4
2
4
4
14
Legenda 1 2 3 4 5
-5-
Zeer laag Laag
Middel Hoog
Zeer hoog
Voorzieningen recreatie en toerisme Omschrijving: lokaal/regionaal beleid rondom recreatie en toerisme. Ombuigingsmaatregel: versoberen van het lokaal beleid door de lasten te verlagen met 50%. Feitelijk effect: minder budget voor recreatie en toerisme betekent het verbreken van een aantal regionale samenwerkingen, waaronder te besluiten over de samenwerking met gemeente Lochem voor het bestaan van fiets-voetveer Gorssel-Wilp, de VeluweAlliantie, Visit Veluwe, Routebureau Veluwe, en Liberation Route Europe. Verder zou een aantal Klompenpaden uit het wandelnetwerk moeten worden opgeheven, kan er minder worden ingezet op marketing en promotie van de gemeente als recreatieve bestemming en is er minder/geen geld beschikbaar voor het ontwikkelen van nieuw recreatiefaanbod. Huidige situatie Met het budget wordt een veelvoud aan faciliteiten/voorzieningen in de gemeente in stand gehouden. Hieronder het overzicht van de verschillende uitgaven. Besteding budget Begroting Wekelijk 2023 2023 € 200.412 € 126.382
Begroting 2024 € 206.055
Werkelijk 2024 € 189.609
Begroting 2025 € 211.573
Werkelijk 2025 € 212.057*
*Op dit grootboek zijn ook opbrengsten à € 22.050 geboekt dus per saldo geen overschrijding van het budget.
De verdere verdeling van het budget is als volgt: Kostenpost Toelichting Fiets-voetveer Wilp Gorssel.
Klompenpaden (beheer en vergoeding). Samenwerking Visit Veluwe
Promotie/marketing
Routebureauroutebeheer Samenwerking VeluweAlliantie
Evenementen-ladder subsidie Beheer website Bezoek Voorst
Ondernemersbijeenkomsten
Het fiets-voetveer tussen Gorssel en Wilp is een schakel in het recreatieve netwerk en wordt jaarlijks gebruikt door 50.000 tot 60.000 wandelaars en fietsers. Klompenpaden zijn wandelroutes die cultuurhistorie, natuur en agrarisch landschap verbinden en toegankelijk maken voor inwoners en toeristen. Visit Veluwe is de regionale destinatiemarketingorganisatie die de Veluwe als toeristische topbestemming nationaal en internationaal op de kaart zet. Diverse initiatieven ten behoeve van het op de kaart zetten van gemeente Voorst als recreatieve destinatie en het promoten van de ondernemers en lokale initiatieven Het Routebureau Veluwe speelt een rol in het beheer en de kwaliteit van recreatieve routes zoals wandel-, fietsen ruiterpaden op de Veluwe. De VeluweAlliantie is een unieke en succesvolle netwerksamenwerking van meer dan 40 publieke en private partners die zich inzetten voor een duurzame balans tussen natuur en recreatie op de Veluwe. Aankondiging evenementen op de ladder bij binnenkomst gemeente Voorst. Bezoek Voorst is de VVV voor de gemeente en de website is ons platform om bezoekers te inspireren om naar onze gemeente te komen, te informeren over de activiteiten die er te doen zijn en om onze ondernemers te promoten. De huidige bijeenkomsten worden georganiseerd bij een ondernemer.
-6-
Jaarlijkse kosten
Contract/ overeenkomst
€ 55.000
Contract ligt vast tot 2030
€ 43.000
Laatste contracten tot 2030
€ 32.000
Contract tot 31-12-2026
€ 15.000
Geen contracten
€ 13.000
Contract wordt in 2025/2026 omgezet in een overeenkomst van 5 jaar Contract ligt vast tot 2030
€ 12.500
€ 8.000
Geen contracten
€ 7.500
Geen contract
€ 3.000
Geen contract
Lidmaatschap Liberation Route Overig
Administratief Totaal
Hiervoor wordt een vergoeding gevraagd. Het was een toevoeging voor het vieren van 80 jaar vrijheid en het openen van een nieuw monument. Dit budget wordt gebruikt om recreatieve en toeristische initiatieven aan te jagen en projecten mogelijk te maken. In 2025 is dit budget bijvoorbeeld gebruikt om de website bezoekvoorst.nl opnieuw vorm te geven. Verrekening kostenplaats
€ 1.800
Contract tot 01-07-2026
€ 15.773
Geen contracten
€ 5.000 € 211.573
Verwachte aanpassingen n.a.v. ombuigingsvoorstel Concreet zal dit betekenen dat de klompenpaden of veerdienst Wilp-Gorssel opgeheven moeten worden. Daarnaast zal het lidmaatschap/contract met Liberation Route en Visit Veluwe opgezegd worden. Verder wordt het totaal budget voor marketing/promotie activiteiten, ondernemers bijeenkomsten, de evenementenladders en ‘overig’ gehalveerd . Dit betekent dat er een minimaal werkbudget is voor recreatie en toerisme, er een afbreuk is van het recreatieve routenetwerk en we niet meer meedoen in een gemeente overschrijdende communicatie en promotie voor de recreatieve Veluwe. Impact op de doelgroep Het budget wordt ingezet voor verschillende projecten of diensten en afhankelijk van de keuze om wel/niet te bezuinigen op het budget kunnen verschillende doelgroepen worden geraakt. Op basis van bovenstaande inventarisatie is het mogelijk dat de volgende doelgroepen geraakt worden. Doelgroepen 1. Wandelaars en fietsers 2. Lokale economie en recreatieve ondernemers 3. Bezoekers en toeristen 4. Vrijwilligers 5. Publiek en private partners 6. Ondernemers 7. Evenementenorganisatoren 8. Bezoekers van Liberation Route Afhankelijkheid en kwetsbaarheid De mate van afhankelijkheid verschilt per initiatief; sommige projecten zijn sterk aangewezen op gemeentesteun, terwijl andere minder afhankelijk zijn.
Vooral kleine initiatieven die geen financiële reserves hebben, zijn kwetsbaar. Compensatie/alternatief Initiatieven of projecten moeten zelf financiering zoeken via sponsoring, fondsen of ticketverkoop. In het geval dat het initiatief wordt gestart door de gemeente dan wordt hiervoor een bijsturingsvoorstel ingediend in de P&C cyclus. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? Het beleid recreatie en toerisme valt niet onder een wettelijke taak van de gemeente. Toerisme en recreatie zijn geen expliciete wettelijke taak, aangezien gemeenten vanuit de wet geen directe verplichting hebben om dit te regelen. Wel hebben gemeenten een functie in het faciliteren en reguleren van toerisme en recreatie, vanwege de invloed hiervan op de leefomgeving, algemene welvaart en de lokale economie. Zijn er contractuele verplichtingen of langlopende subsidies? De verschillende diensten en/of voorzieningen uit het overzicht geven ook inzicht in de situatie rondom overeenkomsten. Voor alle onderdelen geldt een andere overeenkomst.
-7-
Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging De kostenbesparing die voorgesteld is, bedraagt € 103.000 en is circa de helft van het gehele budget. Pas bij een besluit vanuit de raad zal worden beoordeeld welke onderdelen uit dit budget definitief worden bijgesteld. Maatschappelijke risico’s Gezien het totaal aantal ombuigingsmaatregelen binnen de gemeente is het onderdeel toerisme en recreatie relatief beperkt. Op andere (beleids)domeinen is de omvang en het effect voor inwoners groter en zichtbaarder. Bij afbreuk van klompenpaden heeft dit wel effect op de wandelmogelijkheid voor inwoners. Voor de veerdienst is er in het verleden en heden nog steun uitgesproken in de raad. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Ondernemers en samenwerkingspartners zullen minder van de gemeente verwachten en het gevoel kan worden versterkt dat gemeente Voorst door ondernemers minder wordt ervaren als samenwerkingspartner. Het verwijderen van de klompenpaden zou bij de inwoners op weerstand kunnen stuiten, aangezien deze paden ontstaan zijn vanuit lokale initiatieven en worden onderhouden door bewoners van de betreffende dorpen. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Door een halvering van het budget wordt het lastiger ambities te bereiken.
Het werkbudget is gehalveerd waardoor ook de helft minder wordt geïnvesteerd in de (digitale) infrastructuur van de toeristische sector. Alternatieven en mitigatie Het huidige voorstel betreft een algemene bezuiniging op het gehele budget, de raad kan ook overwegen specifieke diensten of voorzieningen uit dit budget om te buigen. Daarnaast kunnen onderdelen die betaald worden uit dit budget op termijn worden gestopt waardoor je op termijn een besparing kan inboeken. Zoals aangegeven bij de impact op de doelgroep is het ook mogelijk dat initiatiefnemers op zoek gaan naar andere vormen van financiering. Monitoring en evaluatie Gezien het beperkte budget en het aantal variabelen wat invloed heeft op de toeristische sector en de onvoorspelbare economische ontwikkeling is de impact lastig te monitoren met kwantitatieve indicatoren. Kwalitatief zou er monitoring plaats kunnen vinden door het voeren van gesprekken en/of het oppikken van signalen vanuit ondernemers. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 3
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 2 2 2
-8-
Totaal 9
Swim2play Omschrijving: Swim2Play is een aanvulling of verbreding op het bewegingsonderwijs via de scholen, en valt onder lokaal beleid. Ombuigingsmaatregel: stoppen met de activiteit Swim2Play. Feitelijk effect: door het stoppen hiervan stijgt bijvoorbeeld het risico op verdrinking bij kinderen die normaal gesproken geen zwemlessen krijgen. Huidige situatie Swim2Play is een lokaal programma gericht op het bevorderen van zwemvaardigheid en beweegplezier bij basisschoolleerlingen. Het programma wordt uitgevoerd in samenwerking met lokale basisscholen, sportaanbieders en Stichting De Schaeck. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor Swim2Play per 2028 te halveren en per 2029 geheel te schrappen. Jaarlijks bedrag subsidie € 25.000. Uitvoering - Swim2Play is opgenomen in het gemeentelijk sport- en beweegbeleid en wordt uitgevoerd in samenwerking met Voorst Actief. - De financiering verloopt via een jaarlijkse subsidie aan Stichting De Schaeck voor uitvoeringstaken, vanuit het reguliere sportbudget. - Het programma is structureel ingebed in het aanbod voor basisscholen. Omdat de subsidie niet afhankelijk is van het aantal deelnemende kinderen of scholen, zijn exacte deelnamecijfers alleen op aanvraag beschikbaar via De Schaeck.
Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Leerlingen in zowel het primair (basis) als het voortgezet onderwijs, met nadruk op kinderen zonder zwemdiploma of met beperkte zwemvaardigheid. Afhankelijkheid en kwetsbaarheid Gezinnen met een beperkt budget zijn vaak afhankelijk van beleid dat voorziet in gratis zwemlessen. Kinderen zonder zwemdiploma behoren tot de groepen met een verhoogd risico op verdrinking. Wanneer de voorgestelde maatregel wordt doorgevoerd, bestaat de mogelijkheid dat gezinnen met een beperkt budget geen zwemles meer kunnen betalen of minder snel besluiten hun kinderen naar zwemles te sturen. Dit kan ertoe leiden dat minder kinderenvoldoende zwemvaardig zijn. Compensatie/alternatief Binnen het gemeentelijk beleid zijn geen structurele alternatieven binnen voor wat betreft de zwemveiligheid beschikbaar. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? Het beleid van Swim2Play is geen wettelijke verplichting, dit betreft aanvulling of verbreding op het bewegingsonderwijs via de scholen, en valt onder lokaal beleid. Zijn er contractuele verplichtingen of langlopende subsidies? Geen contractuele verplichtingen, financiering loopt via een jaarlijks toegekende subsidie. Zoals aangegeven is sprake van volledige beleidsvrijheid, maar het ligt voor de hand om in een geleidelijke afbouw te voorzien.
Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging De kostenbesparing die voorgesteld is, bedraagt € 12.500 tot € 25.000. De kosten om dit door te voeren zijn beperkt en moeten vooral goed gecommuniceerd en afgestemd worden met partners. Dit betekent wel een structureel verlies van inkomsten voor het zwembad, daartegenover staat dat het zwembad ook minder structurele lasten heeft voor het aanbieden van deze dienst.
-9-
Maatschappelijke risico’s Gezien het amendement op de prioriteitennota 2026-2029 zijn geen ombuigingen opgenomen waarin wordt geschrapt in de preventieve programma’s binnen sociaal domein. Hierdoor is de verwachting dat deze maatregel op weinig draagvlak kan rekenen. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners De partners en ouders van de kinderen die hierdoor geraakt worden zullen negatief reageren op deze maatregel. Dit kan mogelijk ook leiden tot negatieve beeldvorming in de pers bij het schrappen van een laagdrempelig jeugdprogramma. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Deze maatregel is strijdig met ambities op het gebied van een gezonde leefstijl, kansengelijkheid en een grotere zwemveiligheid. Alternatieven en mitigatie Alternatieven Samenwerking met het Jeugdfonds Sport & Cultuur is misschien mogelijk. Het Jeugdfonds biedt individuele voorzieningen voor gezinnen met een laag inkomen om zwemles te kunnen blijven betalen. Het is echter geen volwaardig alternatief voor het schoolprogramma. Ook kunnen we zoeken naar een andere vorm bijvoorbeeld een gemeentelijke sportdag, basiszwemdiploma en vangnet voor kinderen zonder diploma. Versobering in plaats van beëindiging Het versoberen van de subsidie is uitvoerbaar door bijvoorbeeld minder lessen aan te bieden of het vragen van een eigen bijdrage.
Monitoring en evaluatie Evaluatie van de bezuiniging zou bijvoorbeeld kunnen plaatsvinden in samenwerking met De Schaeck door te kijken naar het (extra) gebruik van zwemlessen, en intern door monitoring van de (extra) aanvragen bij het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Op dit moment bestaat alleen monitoring middels tussentijdse voortgangsgesprekken, over de uitvoering van deze subsidie zijn geen structurele rapportages op aantallen. Subsidies mogen immers niet worden verstrekt op basis van vooraf afgesproken indicatoren of aantallen. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 4
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 1 3 4
- 10 -
Totaal 12
Stoppen van meeverzekeren eigen risico gemeentezorgpolis Omschrijving: gemeenten zijn wettelijk verantwoordelijk voor het armoedebeleid en een deel van het zorgbeleid. Op het snijvlak van deze beleidsvelden bevindt zich de gemeentezorgpolis. Ombuigingsmaatregel: stoppen met het aanbieden van het vergoeden van het eigen risico van de gemeentezorgpolis. Het bedrag is een indicatie en kan pas definitief worden doorgerekend nadat het besluit genomen is. Feitelijk effect: De gemeentepolis zorgt dat inwoners met een laag inkomen niet onderverzekerd zijn. Hierdoor worden onvoorziene, grote uitgaven -en daarmee de kans op schulden- voorkomen. Deze ombuigingsmaatregel zal betekenen dat de betreffende groep inwoners zelf het eigen risico zal moeten betalen. Een groot aantal gemeentes in onze regio vergoedt het eigen risico niet of slechts voor een klein deel. Huidige situatie De gemeentezorgpolis is een collectieve zorgverzekering die door 95% van alle gemeenten wordt aangeboden aan inwoners met een laag inkomen. Door gemeentelijke bijdragen aan de premie, wordt de zorgverzekering voor deelnemers financieel aantrekkelijker en wordt het mijden van zorg vanwege financiële redenen minder verleidelijk. Deze bijdrage wordt verstrekt als categoriale bijzondere bijstand (artikel 35 lid 3 Participatiewet).
De gemeentepolis draagt bij aan het voorkomen van zorgmijding en schulden, het compenseren van zorgkosten, het verbeteren van de gezondheid van kwetsbare inwoners, het versterken van gemeentelijk zicht op de doelgroep en de koppeling van zorgverzekeraars aan gezondheids- en participatiedoelen. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten de in de Prioriteitennota 20262029 voorgenomen bezuiniging op de gemeentezorgpolis met een jaar uit te stellen. Het budget wordt met ingang van 2027 met ongeveer 35% gekort, en per 2028 met ongeveer 70%. De gemeentezorgpolis blijft bestaan, maar hierdoor stijgen de netto premielasten voor deelnemers aan de gemeentezorgpolis. Cijfers - De gemeentezorgpolis bestaat uit een basisverzekering en een aanvullende verzekering. De basisverzekering is voor iedereen gelijk. In Voorst worden drie pakketten aangeboden voor de aanvullende verzekering: o Basisvariant: voor inwoners met beperkte zorgvraag. o Midden variant: inclusief dekking van eigen risico. o Uitgebreide variant: gericht op inwoners met een hogere zorgvraag. o Salland Verzekeringen biedt in Voorst de mogelijkheid om het wettelijk eigen risico mee te verzekeren via de midden- en uitgebreide variant. - De financiering verloopt via een maandelijkse bijdrage in de premiekosten per verzekerde aan Salland Verzekeringen.
- De doelgroep bestaat in 2025 uit naar schatting 1.430 inwoners, op basis van landelijke en gemeentelijke cijfers. Er zijn in 2025 tot nu toe 642 deelnemers (bereik is 44,7%), waarvan 492 volwassenen en 150 meeverzekerde kinderen. Variant DeelBijdrage per Totaal per maand Totaal per jaar nemers maand (in euro’s) (in euro’s) (in euro’s) Basis 8 20,00 160,00 1.920,00 Midden 141 34,00 4.794,00 57.528,00 Uitgebreid 343 37,00 12.691,00 152.292,00 Totaal 492 17.645,00 211.740,00 (Gemiddelde gemeentelijke bijdrage per deelnemer per jaar: € 430,00)
-
In 2024 hebben 323 van 342 gemeenten in Nederland een vorm van een gemeentezorgpolis, dit is circa 95%. Exacte cijfers over het meeverzekeren van het eigen risico voor heel Nederland zijn niet bekend. In 2023 heeft 42 van de 51 gemeenten uit de provincie Gelderland een gemeentezorgpolis. Van deze 42 hebben 29 bij de uitgebreide variant het eigen risico ook meeverzekerd.
Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? - 11 -
Inwoners met een laag inkomen, vaak met chronische aandoeningen en beperkte financiële middelen. Afhankelijkheid De gemeentelijke bijdrage is voor velen doorslaggevend in hun keuze om zich aanvullend te verzekeren. Kwetsbaarheid Mensen met een laag inkomen hebben doorgaans een slechtere gezondheid en dus hogere zorgkosten. Als ondersteuning vervalt, moeten zij meer premie zelf betalen. Dit vergroot het risico op zorgmijding, overstappen op minder geschikte verzekeringen, oplopende zorgkosten en toenemende schulden. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Compensatie via bijzondere bijstand is slechts beperkt mogelijk. Dit maakt de doelgroep afhankelijk van de regeling. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? De gemeentezorgpolis is aanvullend beleid binnen de kaders van artikel 35, lid 3 van de Participatiewet. Er bestaat geen wettelijke verplichting om deze regeling in stand te houden. Gemeenten hebben hierbij volledige beleidsvrijheid, maar het ligt voor de hand om in een geleidelijke afbouw te voorzien. Bij zorgvuldige communicatie en een realistisch afbouwscenario is het risico zeer beperkt. Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Met Salland Verzekeringen worden jaarlijks nieuwe afspraken gemaakt over de (maximale) gemeentelijke bijdrage. Salland bepaalt zelf of en in welke vorm zij de gemeentezorgpolis aanbiedt.
Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging De hoogte van de gemeentelijke bijdrage kan door de gemeente zelf worden bepaald. In de voorgestelde bezuiniging daalt de structurele bijdrage van € 211.740 (2025) naar ongeveer € 60.000 per jaar. Bij hetzelfde aantal deelnemers betekent dit een daling van € 430,00 naar +/- € 125,00 per deelnemer. Deelnemers zullen het verschil van zo’n € 300,00 per jaar zelf moeten gaan betalen. Dit bedrag kan echter afwijken bij een overstap naar een goedkopere zorgaanbieder. Kosten van afbouw of transitie Deze zijn beperkt, afhankelijk van communicatie en begeleiding bij een mogelijke overstap van deelnemers naar een andere verzekeraar. Kosten door negatieve effecten Mogelijk hogere uitgaven aan bijzondere bijstand, een extra beroep op Wmo-voorzieningen en een toename van schuldenproblematiek en bijbehorende schuldhulpverlening. Financiële impact op andere partijen Zeer beperkt. Salland Verzekeringen zal het deel van de premie dat niet door de gemeente Voorst wordt vergoed, in rekening brengen bij de deelnemers zelf. Maatschappelijke risico’s Onze gemeentelijke bijdrage is op dit moment duidelijk hoger dan de bijdrages van omliggende gemeentes. Een bepaalde mate van versobering is daarom, in het licht van de financiële uitdagingen waar alle gemeentes mee te maken hebben, logisch.
Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Kritiek van cliëntenraden, inwoners, belangenorganisaties en mogelijk de zorgverzekeraar zelf. Als het aantal deelnemers te laag ligt, kan Salland Verzekeringen besluiten tot het geheel stoppen van het aanbieden van de polis. Bezorgdheid bij inwoners en uitvoeringspartners. Goede communicatie en tijdige betrokkenheid van stakeholders kunnen reputatieschade beperken en het draagvlak vergroten.
- 12 -
Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Het past binnen de doelstelling tot het vergroten van zelfredzaamheid van kwetsbare inwoners. Tegelijkertijd past het mogelijk niet binnen de doelen tot het terugdringen van schuldenproblematiek en verbeteren van de volksgezondheid. Alternatieven en mitigatie Alternatieven Verlagen van de inkomensgrens, het invoeren van een vermogensgrens of een wijziging in de regeling rondom het meeverzekeren van het eigen risico. Versobering in plaats van beëindiging Van beëindiging is binnen dit voorstel geen sprake. De mate waarin wordt versoberd, kan worden aangepast. Ook de inhoudelijke versobering van een aantal pakketten is mogelijk, waardoor de totale premie lager uitvalt. Monitoring en evaluatie Via data vanuit onze systemen, in combinatie met evaluatiegesprekken met Salland Verzekeringen kan de impact in beeld worden gebracht. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het aantal deelnemers, signalen van zorgmijding via huisartsen of via de Wmo, mogelijk extra aanvragen voor schuldhulpverlening en/of bijzondere bijstand. Een jaarlijkse evaluatie maakt bijsturing mogelijk, zicht op de doelgroep wordt wel minder. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 4
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 1 3 2
- 13 -
Totaal 10
Beperken keuze van hulpmiddelen Wmo Omschrijving: de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wettelijke taak. Inwoners met een hulpvraag kan toegang tot passende zorg (bijvoorbeeld rolstoelen, trapliften, fietsen, etc.) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte sturing mogelijk. Ombuigingsmaatregel: Keuze van hulpmiddelen beperken door het versoberen van beleid rondom vervoersvoorzieningen (scootmobielen, fietsen, vervoer van en naar de dagbesteding). We gaan alleen nog doen wat wettelijk noodzakelijk is. Feitelijk effect: er is minder maatwerk mogelijk voor het hulpmiddel dat inwoners tot hun beschikking krijgen. Bepaalde voorzieningen komen dan mogelijk buiten bereik. Wel blijft de voorziening in alle gevallen passend. Huidige situatie De gemeente voert de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) uit en is verantwoordelijk voor het verstrekken van hulpmiddelen zoals rolstoelen, scootmobielen en vervoersvoorzieningen. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor hulpmiddelen Wmo per 2027 structureel te verlagen met € 200.000 per jaar. Dat is zo’n 15% van het totale structurele budget. Dit betekent dat we de uitgangspunten en kaders van het huidige beleid, waarin een hoge mate van keuzevrijheid is opgenomen, versoberen. Hierdoor wordt het aanbod van hulpmiddelen beperkter.
Er kan meer standaardisatie worden toegepast en op die manier een besparing worden gerealiseerd. Bij een beperkter aanbod wordt de inwoner gestimuleerd om andere keuzes te maken, door bijvoorbeeld genoegen te nemen met een goedkoper model of te kiezen voor het zelf aanschaffen/huren van een hulpmiddel. Feiten en cijfers - De uitvoering van de Wmo is een wettelijke taak. - Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (waaronder ook het verstrekken van hulpmiddelen) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. - In 2024 waren er 180 inwoners met een rolstoel, en 785 inwoners met een ander hulpmiddel (fietsen, driewielers, etc). - Sinds oktober 2024 worden hulpmiddelen niet meer door ons aangeschaft, maar gehuurd. Dit geldt alleen voor nieuwe verstrekkingen. - Als een hulpmiddel niet meer nodig is, moet deze alleen worden ingeleverd en stopt uiteraard de huur. Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Ouderen, mensen met een lichamelijke beperking of chronische aandoening. Afhankelijkheid Een hoge afhankelijkheid, veel gebruikers zijn volledig afhankelijk van deze voorzieningen voor mobiliteit en participatie. Kwetsbaarheid doelgroep De doelgroep loopt risico op een sociaal isolement, minder zelfredzaamheid en een grotere zorgvraag.
Ze neemt mogelijk minder deel aan dagbesteding of sociale activiteiten, wat leidt tot meer beroep op mantelzorgers. De bezuiniging betekent niet dat een inwoner in het geheel geen voorziening meer krijgt toegewezen, maar de mate waarin de inwoner mobiel is of blijft (bereik, comfort, reistijd) kan wel dalen. De impact voor de inwoners is hierdoor relatief beperkt. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Inwoners kunnen zelf de gewenste hulpmiddelen aanschaffen of huren. Met de maatregel blijft maatwerk mogelijk, alleen de geldende norm wordt sober.
- 14 -
Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht (landelijk kader)? Het bieden van een passende compensatie is verplicht op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (hierna, Wmo). De compensatieplicht moet worden nagekomen en maatwerk blijft verplicht, maar uitgangspunten mogen uiteraard worden aangescherpt. Deze aanscherping kan bij invoering leiden tot tijdelijk meer bezwaarprocedures bij afwijzing en het standaardiseren van voorzieningen. Samengevat betekent dit dat een gemeente wettelijk verplicht is om ondersteuning te bieden alleen kan zij lokaal hier eigen invulling aan geven. Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? In de huidige huurconstructie wordt gewerkt met twee leveranciers. Hiervoor is in 2024 een aanbestedingsprocedure doorlopen, en er zijn langlopende contracten afgesloten. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging Een structurele besparing op huurkosten en vervoer (bijv. minder (dure) scootmobielen en vervoerscontracten). Het opnieuw inzetten van voorzieningen wordt door minder keuzevrijheid eenvoudiger. De verwachting is dat hiermee € 100.000 tot € 200.000 kan worden bespaard. Kosten van afbouw of transitie Beperkt, dit leidt vooral tot herbeoordelingen en hierover moet goed worden gecommuniceerd met de doelgroep.
Kosten door negatieve effecten Het is mogelijk dat de Wmo-hulpvragen stijgen, dit geldt ook voor mantelzorgondersteuning of zorgkosten door verminderde mobiliteit. Financiële impact op andere partijen In het geval dat inwoners willen afwijken van de standaardvoorziening, dienen ze deze zelf aan te schaffen. Maatschappelijke risico’s De maatregel schatten wij in als politiek gevoelig, dit raakt direct de inwoner op het gebied van zelfredzaamheid en participatie. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Cliëntenraden, ouderenbonden en belangenorganisaties zullen zeer waarschijnlijk reageren, omdat de keuzevrijheid wordt beperkt. Alternatieven en mitigatie Een alternatief voor de genoemde hulpmiddelen is het aanbieden van individueel vervoer aan bewoners die door medische omstandigheden of beperkte mobiliteit geen gebruik kunnen maken van collectief vervoer. Daarnaast kan digitale ondersteuning worden ingezet om zelfregie en sociale participatie te bevorderen. Voor collectief vervoer zijn verschillende mogelijkheden, zoals een vervoerspas, buurtbus of vervoer door vrijwilligers. Het is belangrijk om duidelijke informatie te verstrekken over geldende regels, beleid betreffende ondersteuning bij eenzaamheid en mantelzorg, en om iedere situatie afzonderlijk opnieuw te beoordelen.
Monitoring en evaluatie Jaarlijkse evaluatie is mogelijk op basis van input van wijkteams en cliëntenraad. Daarnaast kunnen we aanvragen, afwijzingen, klachten, bezwaarprocedures, deelname aan dagbesteding en signalen van eenzaamheid monitoren. De maatregel kan worden teruggedraaid op het moment dat de negatieve effecten de overhand nemen. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 3
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 2 3 2
- 15 -
Totaal 10
Woningaanpassingen Omschrijving: de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wettelijke taak. Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (waaronder ook langer zelfstandig blijven wonen via een woningaanpassing) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. Ombuigingsmaatregel: strengere uitgangspunten bij (grote) woningaanpassingen. Feitelijk effect: inwoners kunnen minder makkelijk een beroep doen op de gemeente om de woningaanpassing te realiseren en te financieren. Huidige situatie De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is onder andere bedoeld om mensen langer zelfstandig te laten wonen, bijvoorbeeld via een woningaanpassing. Voorbeelden hiervan zijn het verwijderen van drempels, het verbreden van deuren, antislipmateriaal op de vloer, een verhoogd toilet, maar ook grotere aanpassingen zoals het verplaatsen, vergroten of realiseren van een (extra) bad- of slaapkamer komen voor. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor woningaanpassingen per 2027 structureel te verlagen met € 50.000 per jaar. Dat is zo’n 20-25% van het totale structurele budget. Feiten en cijfers - De uitvoering van de Wmo is een wettelijke taak.
- Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (waaronder ook langer zelfstandig blijven wonen via een woningaanpassing) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. - Het aantal woningaanpassingen en de kosten daarvan betreffen een zogenoemde openeind financiering en kunnen van jaar tot jaar fluctueren; enkele grote aanpassingen kunnen een grote impact hebben. Dit werkt beide kanten op – de bezuiniging hoeft dus niet per se te leiden tot minder woningaanpassingen. - In 2024 waren er 36 woningaanpassingen, voor een totaalbedrag van ruim € 111.000. Dat betekent dat de kosten gemiddeld zo’n € 3.000 per woningaanpassing waren. - Binnen het bestaande beleid wordt al ingezet op oplossingen zoals woonunits, tijdelijke aanpassingen etc. Jaar 2023 2024 2025
Uitgaven € 84.039 € 111.049 € 190.445
Begroting € 200.000 € 206.000 € 210.738
Realisatie t.o.v. begroting 42.0% 53.9% 90.3%
Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Inwoners met een fysieke beperking of chronische aandoening die een woningaanpassing nodig hebben om zelfstandig te kunnen blijven wonen. Afhankelijkheid De mate van afhankelijkheid schatten wij in als beperkt. Hoewel woningaanpassingen vaak essentieel voor mobiliteit en veiligheid in huis zijn, kunnen inwoners ook zelf hierop tijdig actie ondernemen. Kwetsbaarheid doelgroep De doelgroep is vaak ouderen, door deze maatregel zullen zij mogelijk langer moeten wachten op een passende oplossing. De maatregel beëindigt deze regeling echter niet, dit blijft een wettelijke verplichting. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Het is mogelijk via verhuizing op zoek te gaan naar geschikte woning of lichtere aanpassing, maar dit is lang niet altijd haalbaar. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? Gemeente moet passende compensatie bieden op grond van de Wmo. Het aanbieden van maatwerk blijft dus verplicht, maar de lokale uitgangspunten mogen worden aangescherpt. - 16 -
Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Voor deze aanpassingen wordt gewerkt met verschillende leveranciers en aannemers, zonder vaste, langlopende contracten. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging De daadwerkelijke bestedingen lopen achter ten op zichte van de begrote uitgaven, hierdoor is het mogelijk het budget met € 50.000 per jaar te verlagen zonder directe gevolgen. Mochten de uitgaven gedurende het jaar toch flink toenemen dan kan dit incidenteel worden bijgestuurd via de reguliere P&C cyclus. Tijdens de begrotingsbehandeling (begroting 2026-2029) heeft de raad echter besloten het budget te verlagen met € 100.000. Maatschappelijke risico’s De maatregel kan worden gepresenteerd als doelmatigheidsverbetering. Bovendien is het budget de afgelopen 2,5 jaar niet geheel benut. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Cliëntenraden en belangenorganisaties kunnen kritisch zijn bij afwijzingen. De maatschappelijke onrust is beperkt, mits maatwerk gewaarborgd blijft en communicatie helder is. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Strijdig met ambities op het gebied van langer zelfstandig blijven wonen. Daarnaast speelt er een ethisch dilemma over de kwaliteit van leven tegenover de duurzaamheid van de aanpassing.
Alternatieven en mitigatie Het versterken van woonadvies en vroegsignalering, stimuleren van verhuizen naar geschikte woning (bijv. via urgentie of verhuisvergoeding), (pre-)mantelzorgwoningen. Zoals beschreven bij de financiële impact kan het budget worden bijgesteld zonder dat dit de doelgroep raakt. Monitoring en evaluatie Een jaarlijkse evaluatie met input van wijkteams en cliëntenraad. Daarnaast kunnen we het aantal aanvragen en afwijzingen, aantal bezwaarprocedures, aantal verhuizingen versus aanpassingen monitoren. Het is mogelijk tijdig bij te sturen op dit budget middels de reguliere P&C cyclus. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 3
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 2 3 3
- 17 -
Totaal 11
Communicatie en representatie Omschrijving: vormgeving en productie communicatiemiddelen, tekst en vormgeving advertenties, Voorstwijzer. Representatie B&W, interne en externe geschenken. Ombuigingsmaatregel: frequentie en/of omvang pagina's Voorstwijzer verlagen. Mogelijk aanvullen met versoberen geschenken. Feitelijk effect: De pagina’s van de wekelijkse Voorstwijzer in het Voorster nieuws worden teruggebracht naar maximaal 2 pagina’s. (in 2025 is waar mogelijk dit al in gang gezet) Dit levert een bezuiniging op van € 40.000. Huidige situatie Het budget van team communicatie en representatie is verdeeld in kosten voor communicatie zoals advertentie plaatsingen Voorster Nieuws, Voorstwijzer, vormgeefkosten, en drukkosten flyers en brochures. De kosten voor representatie bestaan uit geschenken, bloemen, promotiekosten e.d. Besteding budget Begroting Wekelijk 2023 2023 € 180.452 € 198.776
Begroting 2024 € 206.266
Werkelijk 2024 € 227.712
Begroting 2025 € 211.010
Werkelijk 2025 € 172.147
Voorbeeld bestedingen - Voorster Nieuws - Grafische Vormgeving - Drukkerij kosten - Uitreiking jeugdlintje - Inwonerspanel - Stentor - Cadeaus 50- en 60 jarige huwelijken - Communicatie energiebesparing - Bloemen - Ondersteuning tekstopmaak Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Alle inwoners van de gemeente Voorst. Afhankelijkheid en kwetsbaarheid doelgroep De digitaal minder vaardige inwoners zullen vooral afhankelijk zijn van de fysieke media-uitingen zoals het Voorster Nieuws. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Voor de digitaal vaardige doelgroep is de digitale nieuwsbrief een alternatief. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht? De gemeente is verplicht bepaalde informatie te publiceren op officielebekendmakingen.nl (gemeenteblad), de bekendmakingen in het Voorster nieuws zijn niet meer wettelijk verplicht na inwerkingtreding van de Wet elektronische publicaties (Wep). Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Niet van toepassing. Financiële impact Directe besparing op de vaste kosten voor advertentieplaatsingen, drukwerk, geschenken en representatie voor 2026. Het bedrag uit de ombuigingscatalogus is € 40.000 per jaar. Maatschappelijke risico’s Het tijdig en volledig informeren van de inwoners blijft behouden dus we verwachten hierbij geen grote maatschappelijke risico’s.
- 18 -
Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Door het mede aanbieden van een (digitaal) alternatief wordt verwacht dat de meeste inwoners hier weinig tot geen problemen mee hebben. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? We willen de beschikbare middelen meer gericht inzetten voor communicatie en participatie met de inwoners. In relatie tot integrale benadering participatie/communicatie hebben we met het verlagen van het beschikbare communicatiebudget minder slagkracht. Alternatieven en mitigatie In 2025 zijn we gestart met kritisch te kijken naar onze uitgaven. Daarbij hebben we inmiddels het aantal pagina’s van de Voorstwijzer teruggebracht door efficiëntere vormgeving en bewuster plaatsen van artikelen. Verder hebben we gekeken naar de inzet van digitale middelen zoals de digitale nieuwsbrief van de gemeente. Hiermee zijn we in het voorjaar gestart en we bouwen het adressenbestand nog steeds verder op. Het kritisch kijken naar de inzet van middelen zoals Voorstwijzer en Voorster Nieuws levert besparingen op. Deze trend willen we in 2026 voortzetten. Monitoring en evaluatie Feedback van inwoners, beleidsmedewerkers en bestuur. Eventueel via het inwonerspanel. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 2
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 1 1 3
- 19 -
Totaal 7
Strengere normering huishoudelijke hulp Omschrijving: de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wettelijke taak. Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (via maatwerkvoorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en vervoer) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. Ombuigingsmaatregel: verdere versobering van de inzet van de huishoudelijke ondersteuning. We hebben een inschatting van 5% van het totale budget als mogelijk financieel effect opgenomen. Feitelijk effect: in 2023 is gestart met het werken met de zogenoemde HHM normering. Dit is een gestandaardiseerde normering, ontwikkeld door onderzoeksbureau HHM, en met deze inzet worden er gemiddeld minder uren per huishouden ingezet ten opzichte van de vorige normen, maar blijft de vraag naar huishoudelijke ondersteuning toenemen. Het beleid kan nog soberder, maar dit gaat mogelijk ten koste van de zorg voor kwetsbare ouderen. Huidige situatie De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is onder andere bedoeld om mensen langer zelfstandig te laten wonen, bijvoorbeeld door het inzetten van huishoudelijke hulp via maatwerkvoorzieningen. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor huishoudelijke hulp per 2029 structureel te verlagen met € 295.000 per jaar.
Dit is zo’n 10% van het totale budget voor huishoudelijke hulp, en 5% van het budget voor Wmomaatwerkvoorzieningen. Om dit te realiseren, zijn meerdere maatregelen mogelijk en noodzakelijk. Deze impactanalyse behandelt de maatregel om de toe te passen normering bij het toewijzen van huishoudelijke hulp (verder) te versoberen, waarmee het aantal uren hulp per huishouden verder wordt beperkt. Hoewel de sinds 2023 toegepaste HHM-normering leidt tot minder uren per cliënt ten opzichte van daarvoor, blijft de vraag naar huishoudelijke hulp toenemen o.a. door vergrijzing. Een verdere versobering heeft mogelijk directe gevolgen voor kwetsbare inwoners en hun mantelzorgers. Feiten en cijfers - De uitvoering van de Wmo is een wettelijke taak. - Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. - Sinds 2023 wordt gewerkt met de HHM-normering, waarbij gemiddeld minder uren huishoudelijke hulp per huishouden worden toegekend. De vraag naar ondersteuning blijft echter stijgen. Verdere versobering betekent dat cliënten nog minder uren hulp ontvangen, terwijl hun behoefte vaak gelijk blijft of toeneemt. - Inmiddels ontvangen jaarlijks ruim 1.000 inwoners huishoudelijke hulp, met gemiddeld 2 uur hulp per week. In 2024 bedroegen de kosten ruim € 3.500.000.
Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Kwetsbare ouderen, mensen met een beperking of chronische aandoening. Afhankelijkheid Huishoudelijke hulp is essentieel voor dagelijks functioneren en zelfstandig wonen. Het aanbod creëert ook vraag. Kwetsbaarheid doelgroep Risico op vervuiling, gezondheidsproblemen, overbelasting van mantelzorgers. Bij een lagere frequentie in de ondersteuning per huishouden bestaat mogelijk een toename van overbelasting bij mantelzorgers. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Een eigen netwerk of aanvullende hulp is niet altijd beschikbaar of haalbaar. Zelfstandig inkopen van huishoudelijke ondersteuning is kostbaar. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht (landelijk kader)? Gemeente moet passende compensatie bieden op grond van de Wmo 2015. Maatwerk is verplicht, maar uitgangspunten c.q. de normering mogen worden aangescherpt mits goed onderbouwd. Andere gemeentes zijn in juridische procedures teruggefloten omdat er te weinig ruimte voor - 20 -
maatwerk werd geboden. Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Er wordt gewerkt met verschillende zorgaanbieders, die via een (regionale) raamovereenkomst zijn gecontracteerd. Voor de inkoop van de zorgproducten (huishoudelijke hulp en regie bij het huishouden) wordt regionaal samengewerkt met zeven andere gemeentes. De definities van de zorgproducten (o.a. de inhoud, kwaliteitseisen, administratieve afhandeling) kunnen niet worden aangepast. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging Door de combinatie van maatregelen is het mogelijk een structurele besparing van € 295.000 te realiseren. Door het inzetten van minder uren aan huishoudelijke hulp dalen de kosten of stijgen de uitgaven minder hard. Kosten van afbouw of transitie Beperkt, het beleid is al deels ingevoerd. Kosten door negatieve effecten Risico op hogere kosten in andere domeinen (Wlz, ziekenhuisopnames, mantelzorgondersteuning). Financiële impact op andere partijen Geen. Maatschappelijke risico’s Wij schatten deze maatregel in als maatschappelijk gevoelig, dit raakt direct de inwoner op het gebied van zorg voor ouderen en kwetsbaren. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Cliëntenraden en ouderenorganisaties zullen kritisch zijn bij verlaging van het aantal uur ondersteuning. Zorgaanbieders zullen te maken kunnen krijgen met omzetdaling.
De maatschappelijke onrust kan beperkt zijn, mits maatwerk gewaarborgd blijft en communicatie helder is. De eerdere ervaring met de invoering van het HHM-normenkader laat zien dat negatieve publiciteit meevalt. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? In principe strijdig met ambities op het gebied van langer zelfstandig blijven wonen, maar wel passend als er recht gedaan blijft worden aan de behoefte aan ondersteuning. Alternatieven en mitigatie Behouden van ruimere normering voor zwaarste gevallen, inzetten op preventie, zelfredzaamheid en mantelzorgondersteuning. Daarnaast inzetten op heldere communicatie over normering en maatwerk, snelle herindicatie bij verslechtering, ondersteuning van mantelzorgers. Monitoring en evaluatie Een halfjaarlijkse evaluatie met aanbieders en cliëntenraad. Daarnaast kunnen we de volgende gegevens monitoren: het aantal uren per cliënt, aantal bezwaren en klachten, instroom in zwaardere zorg, signalen van overbelasting bij mantelzorgers. De maatregel is bij te sturen indien het negatieve effect de overhand neemt door het alsnog hanteren van ruimere toewijzing bij individuele gevallen. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 5
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 4 2 3
- 21 -
Totaal 14
Lichte Wmo ondersteuning vanuit eigen onderneming Omschrijving: de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wettelijke taak. Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (via maatwerkvoorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en vervoer) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. Ombuigingsmaatregel: zelf mensen in dienst nemen in een dochteronderneming, onder een ‘goedkopere’ CAO en alleen inzetten op schoonmaken. Feitelijk effect: het vergt een forse investering om zo’n bedrijf op te zetten. Huidige situatie De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is onder andere bedoeld om mensen langer zelfstandig te laten wonen, bijvoorbeeld door het inzetten van huishoudelijke hulp via maatwerkvoorzieningen. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor huishoudelijke hulp per 2029 structureel te verlagen met € 295.000 per jaar. Dit is zo’n 10% van het totale budget voor huishoudelijke hulp, en 5% van het budget voor Wmomaatwerkvoorzieningen. Om dit te realiseren, zijn meerdere maatregelen mogelijk en noodzakelijk. Deze impactanalyse behandelt de maatregel om huishoudelijke hulp voortaan zelf uit te voeren via een gemeentelijke dochteronderneming.
Deze organisatie zou medewerkers in dienst nemen onder een goedkopere cao (schoonmaak in plaats van zorg), waardoor de kosten lager worden. Feiten - De uitvoering van de Wmo is een wettelijke taak. - De huishoudelijke hulp wordt momenteel uitgevoerd door externe zorgaanbieders onder de cao VVT (Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg). - Cliënten ontvangen ondersteuning op basis van maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo die regionaal worden ingekocht. De gemeente is wettelijk verplicht om een reële vergoeding te betalen voor de ingekochte zorg. Dat betekent dat zorgaanbieders alle redelijkerwijs te verwachten kosten én een kleine risico- en winstmarge kunnen betalen met de door de gemeente betaalde vergoeding. - De gemeente heeft nog geen eigen uitvoeringsorganisatie voor deze taak. Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Inwoners die huishoudelijke hulp ontvangen via de Wmo, huidige zorgaanbieders, en toekomstige medewerkers van de nieuwe organisatie. Afhankelijkheid Wij schatten dit in als beperkt. Onze cliënten zijn afhankelijk van de continuïteit en kwaliteit van ondersteuning. De huidige producteisen bevatten voorschriften waardoor de cao VVT van toepassing is. Dit zal moeten worden aangepast, maar heeft naar verwachting geen gevolgen voor het eindresultaat (schoon huis). Kwetsbaarheid doelgroep Cliënten zijn vaak ouderen of mensen met een beperking.
Mogelijke overgangsproblemen bij opstart van een nieuwe organisatie kunnen leiden tot onzekerheid over kwaliteit en continuïteit van zorg. Een ander risico is het verlies van vertrouwde hulpverleners. Compensatiemogelijkheden of alternatieven Niet van toepassing, dit is al een alternatief op de huidige uitvoeringsvorm, geen beperking van toegang. Juridische risico’s Is het beleid wettelijk verplicht (landelijk kader)? Gemeente moet passende ondersteuning bieden op grond van de Wmo 2015, maar mag zelf bepalen hoe. De uitvoering via eigen organisatie is wettelijk toegestaan. De enige onderdelen die goed onderzocht moeten worden, zijn de aanbestedingsregels (concurrentievervalsing) en arbeidsrechtelijke risico’s bij overgang personeel (Wet overgang van onderneming).
- 22 -
Zijn er contractuele verplichtingen of subsidies verbonden? Op dit moment wordt gewerkt met verschillende zorgaanbieders, die via een (regionale) raamovereenkomst zijn gecontracteerd. Voor de inkoop van de zorgproducten (huishoudelijke hulp en regie bij het huishouden) wordt regionaal samengewerkt met 7 andere gemeentes. De definities van de zorgproducten (o.a. de inhoud, kwaliteitseisen, administratieve afhandeling) kunnen niet worden aangepast. Nieuwe producten zullen moeten worden ontwikkeld. Financiële impact Kostenbesparing voorgestelde ombuiging Door de combinatie van maatregelen is het mogelijk een structurele besparing van € 295.000 te realiseren. Deze besparing komt voort uit lagere salarislasten (andere CAO). Er hoeft geen winstmarge te worden ingebouwd, de nieuwe organisatie heeft geen winstoogmerk. Kosten van afbouw of transitie Een dergelijke organisatie zal in zijn geheel opgebouwd moeten worden, dus de investeringskosten zijn hoog. Hierbij kan worden gedacht aan oprichtingskosten, inrichting, ICT, HR, management, huisvesting. De ambtelijke capaciteit is beperkt, hierdoor zal een deel van dit opstarttraject moeten worden ingekocht. Kosten door negatieve effecten Risico op een tegenvallende besparing, de daadwerkelijke kosten voor een dergelijke organisatie zijn lastig in te schatten.
Voor deze inschatting moet eerst een exploitatieplan worden opgesteld, voordat dit plan opgesteld wordt, moet hier eerst bestuurlijk goedkeuring voor worden gegeven. Dit om te voorkomen dat de inzet van middelen en ambtelijke uren voor niets is geweest. Financiële impact op andere partijen Door het wegvallen van inkomsten bij zorgaanbieders kan het zijn dat de integrale tarieven (waarin ook compensatie zit van indirecte kosten) van andere voorzieningen gaan stijgen. Maatschappelijke risico’s Wij schatten het draagvlak in als beperkt, dit onderwerp is gevoelig en kan worden gezien als bezuiniging op arbeidsvoorwaarden. Verwachte reacties van stakeholders en inwoners Verwachte weerstand van vakbonden, huidige aanbieders en mogelijk cliëntenraden. Daarnaast bestaat een grote kans op negatieve publiciteit bij verslechtering van de zorgkwaliteit of bij incidenten. Past het binnen de strategische doelen van de gemeente? Momenteel wordt gewerkt aan een verlenging van de huidige inkoopafspraken voor o.a. de huishoudelijke hulp. Deze maatregel zou een breuk zijn met dat beleid. Alternatieven en mitigatie Het aanscherpen van de inkoopvoorwaarden bij bestaande aanbieders, het op termijn herdefiniëren van huidige zorgproducten zodat eventueel andere cao’s kunnen worden toegepast door zorgaanbieders, en het bevorderen van regionale samenwerking om schaalvoordelen te realiseren.
Dit beleid moet echter eerst worden doorgevoerd voordat hier voordelen uit gehaald kunnen worden. Monitoring en evaluatie De kostenontwikkeling van huishoudelijke hulp wordt gemonitord via de planning & control-cyclus. We kunnen de volgende onderdelen monitoren: kosten per uur ondersteuning, cliënttevredenheid, medewerkerstevredenheid en verloop, aantal klachten en meldingen. Na de initiële investering om een eigen uitvoeringsorganisatie op te zetten is het eventueel (deels) ontmantelen opnieuw heel kostbaar. Scorekaart Criterium Score
Impact op de doelgroep 3
Juridische Maatschappelijke Financiële impact risico’s risico’s 4 5 4
- 23 -
Totaal 16
Langere wachtlijsten binnen de Wmo Omschrijving: de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is een wettelijke taak. Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg (via maatwerkvoorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding en vervoer) niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. Ombuigingsmaatregel: we laten de wachtlijsten oplopen. Inwoners moeten de eerste 3 tot 6 maanden zelf voorzien in een oplossing voordat zij een beroep kunnen doen op een voorziening Wmo Feitelijk effect: Door het langer moeten wachten op een passende oplossing, groeit mogelijk de zorgvraag van de inwoner. Huidige situatie De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) is onder andere bedoeld om mensen langer zelfstandig te laten wonen, bijvoorbeeld door het inzetten van huishoudelijke hulp via maatwerkvoorzieningen. In het amendement ‘Alternatieve prioriteitennota 2026’ is besloten het budget voor huishoudelijke hulp per 2029 structureel te verlagen met € 295.000 per jaar. Dit is zo’n 10% van het totale budget voor huishoudelijke hulp, en 5% van het budget voor Wmomaatwerkvoorzieningen. Om dit te realiseren, zijn meerdere maatregelen mogelijk en noodzakelijk. Deze impactanalyse behandelt de maatregel om de wachtlijsten voor hulp te laten oplopen.
Inwoners moeten dan de eerste 3 tot 6 maanden zelf voorzien in een oplossing voordat zij een beroep kunnen doen op een voorziening vanuit de Wmo. Feiten en cijfers - De uitvoering van de Wmo is een wettelijke taak. - Inwoners met een hulpvraag mag toegang tot passende zorg niet worden geweigerd of beperkt. Er is daarom slechts zeer beperkte directe sturing mogelijk. - Inmiddels ontvangen jaarlijks ruim 1.000 inwoners huishoudelijke hulp, met gemiddeld 2 uur hulp per week. In 2024 bedroegen de kosten ruim € 3.500.000. Impact op de doelgroep Wie wordt geraakt? Inwoners met een hulpvraag voor huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding of vervoer. Vaak ouderen, mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid. Afhankelijkheid De mate van afhankelijk wordt hoog ingeschat, veel cliënten kunnen niet zonder ondersteuning functioneren. Aan de andere kant creëert het aanbod ook een deel van de vraag; door deze maatregel word het beroep op zelfredzaamheid/eigen kracht van de inwoner groter wat een positief effect kan zijn. Kwetsbaarheid doelgroep De doelgroep is kwetsbaar met risico op verslechtering van gezondheid en overbelasting van mantelzorgers. Met als gevolg verergering van problematiek door uitstel van hulp en zwaardere zorgvragen en overbelasting van informele netwerken en huisartsen.