Raadpleegbrief Conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 (incl. bijlagen)
Tekst van het document
Nr. 1 Raadpleegbrief
Zaaknummer:
Z/24/089378
Documentnummer:
444962
Datum:
29 april 2025
Onderwerp:
Conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040
Portefeuillehouder:
Wethouder van der Elst
Bijlagen:
1. Conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 2. Omgevingsvisie Voorschoten 2040 Participatietraject
Geachte Raad, Met deze raadpleegbrief legt het college van burgemeester en wethouder de volgende vragen aan uw raad voor, ter bespreking in de raadscommissie Wonen, Ruimte en Groen op donderdag 15 mei aanstaande: 1. Erkent u de uitgangspunten voor de realisatie van de visie en ambities (zoals weergegeven op blz. 4 van deze raadpleegbrief? 2. Onderschrijft u de keuzes die worden voorgesteld bij de thematische uitwerking (hoofdstuk 5 van omgevingsvisie, zie ook paragraaf 3.3.1 van deze brief)? 3. Onderschrijft u de keuzes die worden voorgesteld bij de gebiedsgerichte uitwerking (hoofdstuk 6 van de omgevingsvisie, zie ook paragraaf 3.3.2 van deze brief)? 4. Erkent u het belang van de voorgestelde omgevingsprogramma’s (hoofdstuk 7 van de omgevingsvisie, zie ook paragraaf 3.4 van deze brief)? NB. De kwaliteiten en opgaven en de visie en ambities (de hoofdstukken 2-4 van de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040) zijn inhoudelijk gebaseerd op het ambitiedocument dat in november 2024 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het college heeft daarom over die hoofdstukken geen expliciete vragen aan de commissie. 1.
Inleiding Met de vaststelling van de Startnotitie Omgevingsvisie Voorschoten 2040 op 11 april 2024 heeft de gemeenteraad besloten tot het opstellen van een omgevingsvisie voor de gemeente Gemeente Voorschoten Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl BTW NL 00179762B01 | KvK 27381083 | IBAN NL43 BNGH 0285 0796 70 | BIC BNGHNL2G
Voorschoten. Deze omgevingsvisie bevat het strategisch ruimtelijk beleid voor de fysieke leefomgeving. Op verschillende momenten in de uitwerking van de omgevingsvisie is de Voorschotense samenleving betrokken (zie bijlage 2). Als eerste stap in de uitwerking van de omgevingsvisie heeft de gemeenteraad op 14 november 2024 het Ambitiedocument Omgevingsvisie Voorschoten 2040 vastgesteld (Z/24/089378/411837). Dit Ambitiedocument bevat de kernkwaliteiten, de kansen & uitdagingen en de ambities voor de toekomstige ontwikkeling van Voorschoten. De ambities zijn in de Bouwstenennotie Voorschoten 2040 verder uitgewerkt in ideeën die laten zien hoe de ambities voor Voorschoten zouden kunnen worden gerealiseerd en wat daarvoor nodig is. De Bouwstenennotitie is in december 2024 door het college vastgesteld en in een Raadsatelier op 11 december jl. met de gemeenteraad besproken. Met het ambitiedocument en de bouwstenennotitie is de basis gelegd voor de Omgevingsvisie Voorschoten 2040. De omgevingsvisie bevat de visie op de toekomst van Voorschoten en geeft weer welke (ruimtelijke) ontwikkelingen in gang moeten worden gezet om die toekomst te realiseren. De visie beschrijft de keuzes voor de toekomstige ruimtelijke inrichting van Voorschoten en geeft daarmee richting aan ruimtelijke initiatieven en investeringen.
De uitwerking van de omgevingsvisie is op dit moment in het stadium van de uitwerking van het ontwerp van de omgevingsvisie. Het college zal dit ontwerp in juni en juli ter inzage leggen zodat belanghebbenden (inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties, medeoverheden, ketenpartners) hun reactie hierop kunnen indienen. Op basis van de ontvangen reacties (zienswijzen) kan het college de omgevingsvisie op onderdelen nog aanpassen alvorens de omgevingsvisie in oktober ter vaststelling aan de gemeenteraad voor te leggen. 2. Doel van het raadpleeggesprek De terinzagelegging van de ontwerp omgevingsvisie is een bevoegdheid van het college. Maar net als in eerdere fasen van de uitwerking van de omgevingsvisie, betrekt het college hierbij graag de gemeenteraad. Het college vindt het belangrijk dat het ontwerp dat ter inzage wordt gelegd, op hoofdlijnen wordt gesteund door (een meerderheid van) de gemeenteraad. Daarom vraagt het college de gemeenteraad om in de commissie Wonen Ruimte en Groen op 15 mei 2025 een raadpleeggesprek te voeren over de hoofdlijnen en de belangrijkste keuzes die in de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 worden voorgesteld. 3. De Omgevingsvisie Voorschoten 2040 Pagina 2 van 12
Het conceptontwerp van de Omgevingsvisie Voorschoten 2040 is als bijlage 1 bij deze raadpleegbrief opgenomen. In deze paragraaf wordende opbouw en inhoud van de omgevingsvisie toegelicht: 3.1
Voorschoten: kwaliteiten en opgaven.
(Zie hoofdstuk 2 en 3 van de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040) De identiteit van Voorschoten is gebaseerd op de kernkwaliteiten van Voorschoten: -
Een gezond woondorp met een betrokken samenleving.
-
Een welvarend dorp met grote steden nabij.
-
Een groene parkachtige gemeente met een rijke historie.
Deze kernkwaliteiten vormen de kracht van Voorschoten en het fundament voor de toekomstige ontwikkeling van Voorschoten. De toekomstige ontwikkeling van Voorschoten wordt in belangrijke mate bepaald door de opgaven (“uitdagingen en kansen”) waarop Voorschoten nu en in de toekomst een antwoord moet vinden. De belangrijkste opgaven zijn te vatten in drie hoofdopgaven: -
Zorgen voor een inclusieve samenleving: Deze opgaven zijn gericht op het welzijn van de Voorschotenaren. Ze zijn erop gericht voor iedereen, ongeacht leeftijd, sociaaleconomische positie, beperking, geaardheid of afkomst een prettige leefomgeving te creëren. Het betreft opgaven op het gebied van wonen, zorg, gezondheid en ontspanning.
-
Werken aan een toekomstbestendige economie: Deze opgaven zijn gericht op de (brede) welvaart van de inwoners van Voorschoten. Ze zijn vooral gericht op een toekomstbestendige economie, innovatief ondernemerschap en duurzame mobiliteit.
-
Beschermen van het robuust ruimtelijk systeem: Deze opgaven zijn gericht op de opgaven die samenhangen met klimaat, energie, groen, biodiversiteit en erfgoed.
We werken op regionale schaal samen met rijk, provincie en buurgemeenten. Dat is belangrijk omdat via die samenwerking meer slagkracht kan worden georganiseerd om de gesignaleerde opgaven het hoofd te kunnen bieden. 3.2
De Visie: Een toekomstbestendig woondorp met een rijke historie in verbinding met andere gemeenten
(Zie hoofdstuk 4 van de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040) Onze visie voor Voorschoten 2040 is gebaseerd op drie pijlers voor ontwikkeling:
Pagina 3 van 12
Een hechte gemeenschap met ruimte voor diversiteit. We blijven ook in de toekomst een gezond woondorp met een betrokken samenleving. We bouwen aan een toekomstbestendige inclusieve en hechte dorpsgemeenschap, met oog voor ieders behoeften. In 2040 is Voorschoten een levendig dorp waar kleinschaligheid en diversiteit hand in hand gaan. Een zelfstandige, robuuste en krachtig verbonden gemeente. In de toekomst profiteren alle inwoners, ondernemers en organisaties van Voorschoten als welvarend dorp met grote steden nabij. Daarom maken we keuzes voor een toekomstbestendige economie. Voorschoten zet hierin stevige stappen en is in 2040 een economisch bloeiende en duurzame gemeente. Een groene oase waarin het heden met het verleden is verbonden. Onze gemeente is groen en parkachtig met een rijke historie. Om dit te behouden voor volgende generaties werken we aan een robuust natuurlijk systeem. Voorschoten behoudt én versterkt daarom haar groene karakter, met oog voor erfgoed en leefkwaliteit. De ambitie is om in 2040 een klimaatbestendige, biodiverse en energiezuinige gemeente te zijn, waar natuur, cultuur en wonen in harmonie samenkomen. Op de visiekaart Voorschoten 2040 (zie bijlage 1 blz. 44) is weergegeven waar en hoe de ambities uit de Omgevingsvisie een plek kunnen krijgen in Voorschoten.
Bij het realiseren van de visie en ambities voor Voorschoten 2024 hanteren we een aantal uitgangspunten (zie paragraaf 4.6 van de conceptontwerp Omgevingsvisie): -
Ruimtelijke ontwikkeling is geen doel op zich, maar een middel om de ambities te realiseren. Groei staat daarbij ten dienste van de maatschappelijke doelen en de brede welvaart die we nastreven.
-
Ontwikkeling van wonen, werken en voorzieningen, vinden primair “binnendorps” plaats. Hierdoor versterken we het draagvlak voor bestaande voorzieningen en houden we ons buitengebied groen.
-
Slim ruimtegebruik is bij alle ontwikkelingen het uitgangspunt. Hiermee beogen we dat ruimtelijke ontwikkelingen meerdere functies en doelen dienen, zorgen we voor een optimale inrichting en versteken we de ruimtelijke kwaliteit.
-
In de uitvoering maken we zoveel mogelijk “werk met werk”. Dit verhoogt de efficiëntie van ontwikkelingen en biedt kansen om opgaven op het gebied van biodiversiteit, klimaat en energie mee te koppelen.
Pagina 4 van 12
-
De toekomst van Voorschoten krijgt vorm door samenwerking en betrokkenheid van gemeente, inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en medeoverheden in wisselende coalities.
3.3
Hoofdkeuzes in de omgevingsvisie
De keuzes die we in de omgevingsvisie voorstellen, zijn thematisch en gebiedsgericht uitgewerkt. 3.3.1 Thematische uitwerking (Zie hoofdstuk 5 van de conceptontwerp Omgevingsvisie) De ambities uit de omgevingsvisie zijn onderverdeeld in negen thema’s (drie per ambitie). Hieronder zijn de keuzes per ambitie en thema uitgewerkt. Hechte gemeenschap met ruimte voor diversiteit Plezierig wonen voor alle leeftijden -
We richten ons vooral op starters (jongeren en jonge gezinnen) en senioren en nemen verantwoordelijkheid voor bijzondere doelgroepen.
-
We realiseren vooral betaalbare, levensloopbestendige woningen, conform de huidige woonvisie.
-
Tot 2040 realiseren we circa 2.000 woningen: o
Ongeveer 1.000 woningen tot 2030 via al in planvorming/ontwikkeling zijnde locaties.
o
Ongeveer 1.000 woningen in de periode tussen 2030-2040. We onderzoeken daartoe de mogelijkheden voor binnendorpse ontwikkeling op de volgende (mogelijke) locaties: ▪
Optoppen, aanbouwen, opsplitsen en inbreiden van de bestaande woonvoorraad (zoals in Vlietwijk).
-
▪
Ontwikkellocaties uit de Ontwikkelvisie Centrum.
▪
Verdichting rond de stations Voorschoten en de Vink.
▪
Ontwikkelen van overige vrijkomende of vrijliggende locaties.
Om de gewenste aantallen en woonmilieus te realiseren sluiten we middelhoogbouw (4-8 woonlagen) niet uit.
-
We zijn zeer terughoudend met woningbouw aan de rand van de gemeente (“straatje erbij”) en sluiten woningbouw in het buitengebied uit.
Verenigd Voorschoten Pagina 5 van 12
-
We bieden een (zorg)voorzieningenniveau dat past bij de veranderende samenstelling van de bevolking van Voorschoten.
-
Zorgvoorzieningen realiseren we zoveel mogelijk in wijkcentra, nabij de inwoners die een zorgvraag hebben. Zo realiseren we aan de Jan Evertselaan en de Raadhuislaan nieuwe gezondheidscentra.
-
Wonen en zorg stemmen we af in een woonzorgvisie.
-
Culturele voorzieningen organiseren we op dorpsniveau, in het centrum bijvoorbeeld in het cultuurcentrum Kruispuntkerk, in het vernieuwde gemeentehuis en lokaal in de verschillende buurtcentra.
-
We stimuleren multifunctioneel gebruik van alle voorzieningen en bevorderen dat deze een ontmoetingsfunctie hebben voor dorp en buurt.
Veerkrachtig gezond: -
We richten de buitenruimte zodanig in dat deze uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen en bijdraagt aan klimaatadaptatie. Een rookvrije openbare ruimte (speel- en sportplekken) is de norm.
-
We behouden en versterken onze sportaccommodaties. We vervangen Sporthal de Vliethorst, bij voorkeur op Sportpark Adegeest (nabij Zwembad De Wedde). En we voorzien de aanleg van een schaats- en skeelerbaan op de IJsbaanlocatie.
-
We verbinden Sportpark Adegeest via groene en recreatieve routestructuren met de omgeving zodat dit een ontmoetingsplek en startpunt wordt voor verschillende sporten en activiteiten.
-
We realiseren voldoende en aantrekkelijke (groen) speelplekken voor iedereen.
-
We investeren in onderwijshuisvesting (met goede luchtkwaliteit) en groene schoolpleinen.
-
We voorkomen milieuverontreinigingen en beschermen onze inwoners op het gebied van omgevingsveiligheid en geluid.
Zelfstandig robuust en krachtig verbonden Gezond onderweg -
We zetten in op een mobiliteitstransitie en stellen duurzame en toegankelijke mobiliteit centraal: o
We verbeteren en vergroten de fietsveiligheid door bredere en veiligere fietspaden, betere verlichting, conflictvrij oversteken en duidelijke markeringen.
o
We realiseren voldoende en goedgeplaatste fietsparkeerplekken (bij stations, winkelgebieden en andere belangrijke voorzieningen).
o
We verbeteren de doorfietsroute langs het spoor.
o
We maken onze wandelpaden veilig, toegankelijk en obstakelvrij.
Pagina 6 van 12
o
We combineren wandel en fietsroutes met groen zodat deze koel en aantrekkelijk zijn.
-
We stimuleren en faciliteren initiatieven voor deelmobiliteit.
-
Met de uitwerking van de binnendorpse ontwikkeling wordt ook een passende parkeerstrategie uitgewerkt waarbij een balans tussen (auto)mobiliteit en leefbaarheid wordt gezocht. Parkeerregulering is nu niet aan de orde maar wordt in de toekomst niet uitgesloten.
-
De auto speelt in het dagelijks leven van veel Voorschotenaren een belangrijke rol. Om ook in de toekomst de doorstroming van het autoverkeer te bevorderen, stimuleren we dat het gebruik van de auto voor korte ritjes afneemt en vaker de fiets wordt gekozen. We onderzoeken waar we autoluwe gebieden kunnen realiseren.
Centrum als kloppend hart van Voorschoten. -
Door betere afstemming van de omvang en het aanbod, functiemenging en ruimte voor een diversiteit aan publiek aantrekkende functies realiseren we een compacter winkelcentrum en voorkomen we leegstand.
-
We investeren in de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte in het centrum. We richten het centrum groener in en waar mogelijk autoluw.
-
We zoeken in het centrum (buiten de winkelstraten) naar ruimte voor kantoren, ontmoetingsruimten en flexwerkplekken en kleinschalige congres- en vergaderfaciliteiten.
-
Conform de ontwikkelvisie centrum en het bijbehorende uitvoeringsprogramma werken we aan de deelprogramma’s Noordflank, Zuidflank en Openbare Ruimte.
-
In samenhang met deze ontwikkelingen werken we aan strategieën voor parkeren in het centrum.
-
Wijkwinkelcentra (Hofland en Van Beethovenlaan) zijn belangrijk in het dagelijks leven van inwoners. We zetten in op behoud en de kwaliteit van deze centra.
Vitaal ondernemerschap -
We houden onze (lokale) economische structuur en werkgelegenheid op peil en versterken deze waar mogelijk door het realiseren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Een stadsverzorgende productieve economie met ruimte voor lokale ondernemers staat centraal, waarbij we ook rekening houden met onze positie in de regio. We benutten kansen die zich voordoen in de regio.
-
Het behoud van ruimte voor bedrijvigheid is het uitgangspunt. Omdat ook voor bedrijvigheid “binnendorpse ontwikkeling” het uitgangspunt is, zetten we in op: o
Sturen op het juiste bedrijf op de juiste plaats, waarbij de profilering van de verschillende bedrijventerreinen (en het stationsgebied) richtinggevend is.
Pagina 7 van 12
-
o
Intensiever gebruik van de beschikbare ruimte.
o
Voorkomen van leegstand.
o
Herontwikkeling van verouderde terreinen.
We verbeteren de kwaliteit van onze bedrijventerreinen door ze te vergroenen en combineren daarmee opgaven die samenhangen met klimaat, energie en mobiliteit.
-
We voorzien een (beperkte) groei van de (lokale) kantorenvoorraad, met name rond de stations en in het centrum. Distributiecentra passen niet bij Voorschoten.
-
We creëren een diverser en breder aanbod aan toeristisch-recreatieve voorzieningen, waaronder overnachtingsmogelijkheden in en rond het centrum, gekoppeld aan ons groen en erfgoed. We versterken het recreatieve wandel- en fietsnetwerk, in combinatie met station Voorschoten als toegangspoort voor Duin Horst en Weide.
Groene oase waarin het heden met het verleden is verbonden. Groenblauw en erfgoed zijn onze dragers -
We voorkomen verzakkingen en wateroverlast door bij ontwikkelingen rekening te houden met de draagkracht van de bodem en het watersysteem.
-
We ontwikkelen een robuuste groenblauwe structuur die de belangrijkste groene en blauwe gebieden binnen en buiten het dorp verbindt. We realiseren ontbrekende schakels in deze groenblauwe structuur.
-
We vullen bomenlanen aan met nieuwe (inheemse) aanplant en versterken een groene bomenring rond het centrum. Deze structuren combineren we met wandel- en fietsroutes.
-
We beschermen onze monumentale bomen.
-
In het buitengebied beschermen en ontwikkelen we de natuur die karakteristiek is voor Voorschoten.
-
We zetten in op natuurinclusief bouwen, duurzame landbouw en versterken het historisch karakter van het landelijk gebied.
-
We richten onze openbare ruimte groen en beweegvriendelijk in zodat deze uitnodigt tot activiteit en ontmoetingen. We zorgen voor groene speel- en verblijfsplekken.
-
We beschermen ons erfgoed door het te behouden, te ontwikkelen en beleefbaar te maken.
Duurzaam en klimaat robuust Voorschoten: -
In 2040 is Voorschoten klimaatadaptief ingericht en bestand tegen extreme buien, hitte en droogte. We zorgen voor oplossingen om water vast te houden en te bergen en realiseren verkoelende groene plekken. Vlietwijk, Krimwijk, Noord-Hofland en Starrenburg hebben prioriteit in het weerbaar maken tegen klimaatverandering.
Pagina 8 van 12
-
We combineren de inrichtingsmaatregelen voor klimaatadaptatie zoveel mogelijk met investeringen in de groenblauwe structuur van Voorschoten en groot onderhoud aan onze riolen.
Duurzame energie: -
We zorgen dat Voorschoten in 2050 energieneutraal is door energie te besparen (vooral via isolatie en duurzame mobiliteit) en het gebruik van fossiele energie te verminderen.
-
We wekken duurzame energie op door de mogelijkheden van zonnepanelen op daken van huizen en bedrijfsgebouwen maximaal te benutten. Daarnaast faciliteren we kleinschalige zonnevelden op land en onderzoeken we mogelijkheden van solar carports.
-
Voor grootschalige zonnevelden of plaatsing van hoge windturbines zien we in Voorschoten geen mogelijkheden.
-
We zien een collectief warmtesysteem als meest geschikte optie voor aardgasvrije verwarming. We reserveren daarom ruimte voor een warmteoverdrachtstation op Hofweg-Zuid.
-
We stellen een warmteprogramma op waarin we per cluster aangeven welke aanpak we volgen voor aardgasvrije verwarming.
-
Om aan de toenemende vraag naar elektriciteit te kunnen voldoen moet de energie infrastructuur uitgebreid worden. We reserveren ruimte voor een onderstation en hebben daarvoor vier voorkeurslocaties in beeld die we onderzoeken. De ruimte voor de noodzakelijk verdubbeling van het aantal buurttransformatiehuisjes werken we met de buurt verder uit.
3.3.2 Gebiedsgerichte uitwerking (zie hoofdstuk 6 van de conceptontwerp Omgevingsvisie) De ambities uit de omgevingsvisie zijn ook gebiedsgericht uitgewerkt. We onderscheiden in Voorschoten vier deelgebieden. Per deelgebied is uitwerkt welke thematisch ambities relatief het belangrijkst zijn. We hebben daarom een afwegingskader uitgewerkt dat de gewenste ontwikkelingsrichting voor de deelgebieden beschrijft. In deze paragraaf beschrijven we welke thematische ambities per deelgebied bovengemiddeld belangrijk zijn. Centrum: In het centrum clusteren we voorzieningen die voor het hele dorp van belang zijn. We versterken het centrum met het cultuurcentrum en het gemeentehuis in combinatie met de bibliotheek. We stimuleren vitaal ondernemerschap en bieden ruimte aan kantoren en plekken voor flexwerkers (buiten het winkelgebied). We zorgen voor een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en verblijven. We houden het centrum compact zodat we het centrum beloopbaar houden en leegstand voorkomen. Via aantrekkelijke routes naar het
Pagina 9 van 12
centrum verleiden we bezoekers zoveel mogelijk lopend of met de fiets het centrum te bezoeken. We ontwikkelen de ontwikkellocaties in de noord- en zuidflank en versterken de kwaliteit van de openbare ruimte, conform de Ontwikkelvisie Centrum. Woonwijken: We versterken onze bestaande woonvoorraad door transformatie en verdichting. We ontwikkelen een openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. We verbinden het lokale groen en water in de woonwijken met de robuuste groenblauwe structuren die door de grotere groengebieden binnen het dorp liggen en die in verbinding staan met de groenblauwe structuren in het landelijk en verstedelijkte gebied van onze buurgemeenten. We benutten kansen om met het groen wateroverlast en hittestress tegen te gaan en de biodiversiteit te vergroten. We behouden en versterken in de wijken buurtcentra met kleinschalige zorg- en culturele voorzieningen. Bedrijventerreinen Het uitgangspunt is behoud van ruimte voor vitale bedrijven op onze bedrijventerreinen. We intensiveren ons ruimtegebruik op bedrijventerreinen, gaan leegstand tegen en versterken de kwaliteit van verouderde terreinen door herontwikkeling. De ontwikkelvisie bedrijventerreinen is daarbij leidend. We werken per bedrijventerrein aan een sterke profilering. We stimuleren slim ruimtegebruik door het juiste bedrijf op de juiste plaats te huisvesten.
We werken samen met ondernemers aan verbetering van de ruimtelijke kwaliteit (vergroening) en verduurzaming en veilige duurzame mobiliteit. Rond het station onderzoeken we de mogelijkheden voor een gemengd gebied met ruimte voor kantoren, bedrijven en woningen. Landelijk gebied We koesteren, beschermen en versterken cultuurhistorische, landschappelijke en natuurwaarden in ons landelijk gebied. De robuuste groenblauwe structuur verbindt het groen in het buitengebied met het binnendorpse groen en met de buurgemeenten. We versterken ecologische en recreatieve routes en stimuleren dat inwoners kunnen genieten van het landelijk gebied. De waterkwaliteit in het buitengebied verbeteren we. We stimuleren duurzame vormen van landbouw, waar mogelijk in combinatie met landschapsbeheer en (extensieve) recreatie. 3.4
Uitvoering en monitoring
(Zie ook hoofdstuk 7 van de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040) Bij de uitvoering van de omgevingsvisie stellen we 'van buiten naar binnen werken' centraal waarbij de samenleving initiatieven aandraagt. We zetten daarom in op coalitievorming, het
Pagina 10 van 12
zoeken naar partners om gezamenlijke doelen of belangen te behalen. Dit doen we met een relatiegerichte houding en we moedigen actief burgerschap aan. We werken na vaststelling van de omgevingsvisie een monitoringssysteem uit waarmee we als gemeente zicht op de voortgang houden. Het gebruikmaken van meetbare indicatoren is een logische stap bij de verdere aanscherping van de omgevingsvisie. Tijdens het opstellen van de omgevingsvisie hebben we gezien dat de volgende onderwerpen meer uitwerking nodig hebben. We werken deze onderwerpen, afhankelijk van beschikbare capaciteit, uit in omgevingsprogramma’s: •
Warmteprogramma (verplicht)
•
Volkshuisvestingsprogramma (verplicht)
•
‘Binnendorpse’ verdichting
•
Ontwikkeling stationsgebieden
•
Ontwikkelprogramma toekomstbestendige bedrijventerreinen
•
Mobiliteitsaanpak Voorschoten 2040
•
Groenprogramma Voorschoten
•
Programma Klimaatadaptatie
•
Programma Energietransitie
•
Programma kostenverhaal
Het is aan een volgend college om deze omgevingsprogramma’s verder op te starten. 4. Vervolg Op basis van de overwegingen die tijdens het raadpleeggesprek op 15 mei door de raadsleden worden ingebracht, kan de conceptontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 eventueel worden aangepast. Het college besluit eind mei over het vrijgeven van de Ontwerp Omgevingsvisie Voorschoten 2040 voor de terinzagelegging. De terinzageleggingsperiode loopt van 8 juni tot en met 18 juli. In de zomerperiode worden de ontvangen zienswijzen beantwoord in de Nota van Antwoord en wordt, indien wenselijk, de Omgevingsvisie Voorschoten 2040 (op onderdelen) aangepast. De Omgevingsvisie Voorschoten 2040 wordt volgens planning op 11 september besproken in de commissie Wonen, Ruimte en Groen en op 1 oktober ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad.
Pagina 11 van 12
Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders,
E.A. van Wattingen, gemeentesecretaris
mw. drs. N. Stemerdink, burgemeester
Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.
Pagina 12 van 12
Omgevingsvisie Voorschoten 2040 Een toekomstbestendig groen dorp met een rijke historie in verbinding met andere gemeenten
Gemeente Voorschoten Concept-ontwerpomgevingsvisie – 6 mei 2025
Voorwoord
1
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding
6
Hoofdstuk 3 De uitdagingen en kansen
24
1.1
Omgevingsvisie Voorschoten 2040
6
3.1
Inleiding
24
1.2
Een integrale afweging
6
3.2
Zorgen voor een inclusieve samenleving
25
1.3
Omgevingsvisie en Omgevingswet
7
3.2.1
Inleiding
25
1.4
Proces
8
3.2.1
De opgaven
25
1.5
Leeswijzer
8
Hoofdstuk 2 Over de gemeente Voorschoten
10
2.1
Inleiding
10
2.2
Kenschets Voorschoten vandaag
10
2.2.1
Inleiding
10
2.2.2
Een gezond woondorp met een betrokken samenleving
11
2.2.3
Een welvarend dorp met grote steden nabij
13
2.2.4
Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie
15
2.3
Historische ontwikkeling
17
2.3.1
Inleiding
17
2.3.2
De geschiedenis van Voorschoten door de jaren heen
17
2.3.3
Stedelijke en landschappelijke ontwikkeling in een notendop
3.3
Zelfstandig, robuust en krachtig verbonden
28
3.3.1
Inleiding
28
3.3.2
De opgaven
28
3.4
Beschermen van het robuust natuurlijk systeem
30
3.4.1
Inleiding
30
3.4.2
De opgaven
30
Voorschoten in de regio
33
3.5
3.5.1
Inleiding
33
3.5.2
De Nationale omgevingsvisie
33
3.5.3
Voorontwerp Nota Ruimte
33
3.5.4
Omgevingsvisie Zuid-Holland
34
3.5.5
Regionale samenwerking
35
20 2
Hoofdstuk 4 De visie op de toekomst van de gemeente Voorschoten
38
5.4.1
Inleiding
63
4.1
Inleiding
38
5.4.2
Groen, blauw en erfgoed zijn onze dragers
63
4.2
Een hechte gemeenschap met ruimte voor diversiteit
39
5.4.3
Duurzame energie
67
4.3
Een zelfstandige, robuuste en krachtig verbonden gemeente
39
5.4.4
Duurzaam en klimaatrobuust Voorschoten
68
4.4
Een groene oase waarin het heden met het verleden is verbonden
40
4.5
Visiekaart
41
4.6
Samen investeren, samen profiteren
43
Hoofdstuk 5 De thematische uitwerking
45
5.1
Inleiding
45
5.2
Hechte gemeenschap met ruimte voor diversiteit
46
5.2.1
Inleiding
46
5.2.2
Plezierig wonen voor alle leeftijden
46
5.2.3
Verenigd Voorschoten
51
5.2.4
Veerkrachtig gezond
51
5.3
Zelfstandig, robuust en krachtig verbonden
57
5.3.1
Inleiding
57
5.3.4
Vitaal ondernemerschap
57
5.3.3
Centrum als kloppend hart van Voorschoten
59
5.3.2
Gezond op weg
61
5.4
Groene oase waarin het heden met het verleden is verbonden
Hoofdstuk 6 De gebiedsgerichte uitwerking
72
6.1
Inleiding
72
6.2
Centrum
75
6.2.1
Huidige situatie
75
6.2.2
Gebiedsgerichte koers
75
6.3
Woonwijken
79
6.3.1
Huidige situatie
79
6.3.2
Gebiedsgerichte koers
80
6.4
Bedrijventerreinen
83
6.4.1
Huidige situatie
83
6.4.2
Gebiedsgerichte koers
83
6.5
Buitengebied, natuur en landgoederen
88
6.5.1
Huidige situatie
88
6.5.2
Gebiedsgerichte koers
90
63 3
Hoofdstuk 7 Uitvoering en monitoring
93
7.1
Inleiding
93
7.2
Sturingsfilosofie
93
7.3
Operationalisering in Omgevingswetinstrumenten
94
7.3.1
Relatie met Omgevingswetinstrumenten
94
7.4
Lokale en regionale samenwerking
96
7.5
Uitvoering
96
7.6
Grond en financiën
96
7.7
Samenhang milieueffectrapportage
97
7.7.1 7.8
Milieubelang
Omgevingsvisie, een levend document
97 97
7.8.1
Monitoring en evaluatie
97
7.8.2
Naar een volledig integrale omgevingsvisie
98
4
01 Inleiding
5
01
Inleiding
Dat toekomstbeeld en de gewenste ontwikkelingen worden vastgelegd in de
1.1 Omgevingsvisie Voorschoten 2040 Voorschoten staat de komende jaren voor verschillende vraagstukken. We willen ons groene karakter behouden en beschermen en we willen stappen zetten in de overstap naar duurzame energie. Door de veranderende samenstelling van de bevolking (met meer senioren en alleenstaanden) en woningnood neemt de vraag naar passende, betaalbare woningen toe. Ons centrum en onze voorzieningen staan onder druk door digitalisering en globalisering en we moeten zorgen voor een toekomstbestendige lokale economie. Al deze vraagstukken hebben te maken met hoe we onze leefomgeving gebruiken. Het zijn complexe vraagstukken waar het zoeken naar een oplossing vaak een afweging van belangen en waarden is. Om de goede keuzes te maken voor de toekomst van Voorschoten, is het belangrijk samen na te denken over hoe Voorschoten er in de toekomst uit
omgevingsvisie Voorschoten 2040. In de omgevingsvisie legt de gemeente haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vast. De fysieke leefomgeving is de ruimte waar we wonen, werken en ontspannen. Het gaat om thema’s als: wonen, mobiliteit, recreatie, natuur en landschap, erfgoed, bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen. Maar ook thema’s als klimaat, energie en gezondheid zijn onderdeel van de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie bevat het strategisch ruimtelijk beleid voor de fysieke leefomgeving. Met de omgevingsvisie bepaalt de gemeente de kaders voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en geeft richting aan ruimtelijke initiatieven en investeringen.
1.2 Een integrale afweging
moet zien. We moeten samen bedenken: "Wat voor dorp willen we zijn?".
Niet alle ambities die in dit document worden benoemd, kunnen altijd en
Dat doet de gemeente niet alleen, maar samen met inwoners,
overal worden gerealiseerd. Want ruimteclaims die volgen uit deze ambities
ondernemers, (maatschappelijke) partners en andere overheden. Met een
kunnen (en zullen) soms conflicteren. Zo is er veel vraag naar geschikte
gezamenlijk beeld kunnen we plannen maken voor de toekomst van
woningen, maar we willen ook graag de dorpse sfeer met groene plekken in
Voorschoten.
het dorp behouden voor gezondheid, natuur, klimaat en fijn wonen. Tegelijkertijd willen we liever niet buiten het dorp bouwen, zodat we het
6
buitengebied open kunnen houden. Versterking van de economische
Het integrale karakter van de omgevingsvisie betekent dat (sectorale)
structuur en behoud van werkgelegenheid vraagt ruimte voor
beleidsvelden en ambities vanaf de start van de visievorming
ondernemerschap. Het behoud van onze historische cultuurlandschappen
samengebracht worden. Het geldende beleid vormt het vertrekpunt voor de
staat door klimaatverandering en grote vraag naar stedelijke functies onder
uitwerking van de omgevingsvisie. Maar de omgevingsvisie is meer dan een
druk. Voor de energietransitie en omslag naar een circulaire economie is
optelsom van beleidsvisies voor de diverse domeinen. Het is een
ruimte nodig, maar we willen historische dorpsgezichten en bijzondere
samenhangend verhaal op strategisch niveau.
plekken beschermen. De Omgevingswet schrijft voor dat in een omgevingsvisie in elk geval het Naast conflicterende ruimteclaims zullen ook schaarse financiële middelen en beperkte personele capaciteit vragen om scherpe keuzes. Niet alle
volgende moet staan: •
wensen die er binnen de samenleving zijn, kunnen worden opgepakt of
leefomgeving: waar bestaat de fysieke leefomgeving uit en wat is
gefaciliteerd. Dat vraagt dus een afweging van ambities en opgaven. Daarbij komt dat we als gemeente niet alles zelf doen. Ook onze partners, zoals medeoverheden, maatschappelijke organisaties, ondernemers en
Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke de kwaliteit ervan?
•
De hoofdlijnen van de belangrijkste plannen in de gemeente: welke veranderingen komen er? Hoe gaan we ons gebied gebruiken? Hoe
inwoners dragen bij aan het realiseren van de ambities.
zorgen we dat alles goed blijft? Wat willen we beschermen en bewaren?
1.3 Omgevingsvisie en Omgevingswet
•
De hoofdpunten van ons beleid voor de leefomgeving: wat zijn de na te streven doelen en op welke manier worden die bereikt?
De omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. De Omgevingswet bundelt de wetgeving en regels voor ruimte, wonen,
De omgevingsvisie is ‘zelfbindend’ voor de gemeente. Dit betekent dat deze
infrastructuur, milieu, erfgoed, natuur en water. De wet regelt daarmee het
alleen verplichtingen schept voor de gemeente zelf. Uitwerking van de
beheer en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Ook ‘nieuwe’
omgevingsvisie vindt plaats via programma’s en projecten waarin de
thema’s zoals klimaatadaptatie, energietransitie, gezondheid en veiligheid
uitvoering van ambities concreet wordt gemaakt. Dat kan thematisch of
worden in de Omgevingswet verbonden met brede maatschappelijke
gebiedsgericht. In het omgevingsplan wordt de visie vertaald in regels voor
opgaven.
inrichting van de fysieke leefomgeving. Deze regels zijn bindend voor inwoners, bedrijven en organisaties.
7
De omgevingsvisie wordt periodiek gemonitord en geëvalueerd. Hierdoor
formuleren zodat Voorschoten ook in de toekomst een fijne plek blijft om te
kan de omgevingsvisie op delen worden bijgesteld. De omgevingsvisie is
leven, werken, ondernemen en ontspannen. Dit doen we als gemeente niet
hiermee nooit af, maar kan telkens worden aangepast, zodat deze
alleen. Hoofdstuk 3 gaat daarom ook in op onze positie in de regio.
antwoord blijft geven op ruimtelijke opgaven en de gewenste richting blijft geven naar de toekomst.
Hoofdstuk 4 laat zien wat onze visie is: onze koers. We beschrijven onze ambities voor Voorschoten in 2040. Deze koers is gefundeerd op onze
1.4 Proces De omgevingsvisie Voorschoten 2040 is opgesteld met de hulp van veel verschillende partijen. In de vorm van gesprekken, bijeenkomsten en een online enquête zijn ideeën opgehaald bij inwoners – waaronder jongeren en kinderen -, ondernemers, maatschappelijke instellingen en verschillende werkgroepen. Dit heeft bijgedragen aan het vaststellen van de ambities, de uitgangspunten en het duiden van de belangrijkste opgaven voor de toekomst van Voorschoten. In de omgevingsvisie zijn quotes opgenomen die weergeven hoe inwoners over Voorschoten denken. Het participatieproces wordt beschreven in het participatieverslag dat als bijlage bij de omgevingsvisie is opgenomen (zie bijlage 1).
identiteit en beschrijft de Voorschotense aanpak die antwoord geeft op de uitdagingen. Dit is verbeeld in de omgevingsvisiekaart. In hoofdstuk 5 hebben we die visie thematisch uitgewerkt. Hier worden de belangrijkste ambities per thema of onderwerp beschreven. In hoofdstuk 6 hebben we de langetermijnvisie uitgewerkt voor de verschillende deelgebieden. Dit is belangrijk als opmaat voor het omgevingsplan. Hoofdstuk 7 geeft een toelichting op de manier waarop we de ambities uit de omgevingsvisie kunnen realiseren. We beschrijven de doorwerking in andere Omgevingswetinstrumenten en de wijze waarop de omgevingsvisie
1.5 Leeswijzer
jaarlijks wordt gemonitord en geactualiseerd. Verder zijn in dit hoofdstuk de programma’s opgenomen waar we aan werken.
Hoofdstuk 2 omvat een beschrijving van de identiteit van de gemeente Voorschoten vanuit onze kernwaarden en beschrijft de ontwikkeling van onze gemeente vanuit historisch perspectief. Dit vormt het fundament voor wat we willen behouden en beschermen naar de toekomst toe. In hoofdstuk 3 beschrijven we de uitdagingen en kansen die op onze gemeente afkomen. Dit zijn onze opgaven waar we een aanpak op moeten 8
02 Over de gemeente Voorschoten
9
02
Over de gemeente Voorschoten
De identiteit van Voorschoten komt tot uiting in drie kernwaarden:
2.1 Inleiding Om te bepalen wie we nu zijn en waar we in de toekomst willen zijn, moeten we eerst goed weten waar we vandaan komen. Dit geeft inzicht in het karakter van de gemeente en de bijzondere kwaliteiten. In dit hoofdstuk schetsen we het Voorschoten van vandaag. Daarna staan we stil bij de historische ontwikkeling van Voorschoten en tot welke stedenbouwkundige en landschappelijke opbouw dit heeft geleid. Dit alles vormt het fundament waarop deze omgevingsvisie is gebouwd.
•
Een gezond woondorp met een betrokken samenleving;
•
Een welvarend dorp met grote steden nabij;
•
Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie.
Deze kernwaarden zijn niet alleen gebaseerd op beleidsanalyses, maar vooral op gesprekken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Zij geven weer wat Voorschoten bijzonder maakt en vormen het fundament onder de verdere ontwikkeling van onze gemeente. In dit hoofdstuk staat dus de kracht van Voorschoten centraal.
2.2 Kenschets Voorschoten vandaag
Tegelijkertijd realiseren we ons dat er ook opgaven zijn die aandacht en
2.2.1 Inleiding
De uitdagingen en kansen.
keuzes vragen. Die uitdagingen en kansen komen aan bod in hoofdstuk 3
De identiteit van Voorschoten vormt het vertrekpunt van deze omgevingsvisie. Onze identiteit is datgene waar Voorschotenaren trots op zijn en wat ons dorp uniek maakt. In dit hoofdstuk richten we ons op die kwaliteiten: alles wat goed gaat in Voorschoten en wat we willen behouden, koesteren en verder versterken.
10
2.2.2 Een gezond woondorp met een betrokken samenleving
groene openbare ruimte in het dorp is beweegvriendelijk en er zijn veel speelplekken.
Voorschoten wordt door inwoners gewaardeerd als een fijn en kleinschalig woondorp. Een plek waar mensen elkaar kennen en waar je elkaar
Voorschoten heeft relatief veel voorzieningen op het gebied van welzijn. Er
gemakkelijk even tegenkomt op weg naar de supermarkt. ‘Ons kent ons’
zijn meerdere basisscholen, diverse sportvoorzieningen, een zwembad, een
zonder dat het beklemmend voelt. Van wonen aan een knus woonerf in
cultureel centrum met filmtheater en een bibliotheek.
Bijdorp, in een bijzondere woontoren in Krimwijk of een karakteristieke jaren ’30 woning in de Bloemenwijk; in onze diverse woonwijken voelen
Voorschoten is goed verbonden met de regio. Voorschoten is onderdeel van
onze inwoners zich thuis. Ondanks dat we centraal in de Randstad liggen
het daily urban system van de Leidse regio. Dat betekent dat de
hebben we weinig te maken met (groot)stedelijke problematiek en is onze
belangrijkste dagelijkse verplaatsingen voor wonen, werken, studie, sport
gemeente relatief veilig.
en cultuur in deze regio plaatsvinden. Daarbij zorgt de ontsluiting over het spoor en de weg richting Den Haag en Leiden dat Voorschoten goed met
Voorschoten vormt een actieve samenleving. We hebben een rijk verenigingsleven met sport, cultuur en verenigingen. Het hele jaar door worden activiteiten en evenementen georganiseerd. Van wekelijkse bridgeavonden tot grootschalige festiviteiten als de Voorschotense
deze steden is verbonden. Met 20 minuten fietsen ben je in hartje Leiden en Den Haag is slechts 11 minuten met de trein. De grote steden bieden veel voorzieningen, zoals winkels en cultuur. Dit maakt het prettig leven in het knusse Voorschoten, terwijl je zo in de drukte van de grote stad staat.
Paardenmarkt tijdens de Paardendagen. Veel inwoners voelen zich betrokken bij de gemeenschap en zetten zich in om deze festiviteiten
Op figuur 1 is Voorschoten als gezond woondorp met een betrokken
mogelijk te maken.
samenleving verbeeld in een kaart.
“Als ik uit de trein stap ruik ik bij zuidwestenwind de stallen van boer Van Vliet. Dat is dorps thuiskomen middenin de Randstad.” - Lid van Participatiegroep Bouwen en Wonen De Voorschotense bevolking is gemiddeld gezonder dan het Nederlands gemiddelde. De helft van onze inwoners voldoet aan de beweegrichtlijn en zeven op de tien inwoners ervaart zijn of haar gezondheid als goed. De
11
Figuur 1
12
2.2.3 Een welvarend dorp met grote steden nabij
warme zomerdag. In de duinen van Wassenaar kan je uitstekend wandelen
Voorschoten is misschien bescheiden in omvang, maar kent een krachtige
en het Groene Hart ligt op fietsafstand.
en levendige lokale economie. De bedrijventerreinen in Voorschoten vormen een belangrijke pijler van de lokale economie. Ze bieden ruimte aan ondernemers en dragen bij aan werkgelegenheid dicht bij huis. De aanwezigheid bedrijventerreinen maakt Voorschoten tot een compleet en levendig dorp en zorgt voor een goede balans tussen wonen en werken.
Voorschoten heeft een aantal aantrekkelijke winkelgebieden: het centrum met de Voorstraat, het Treublein en de Schoolstraat, winkelcentrum Hofland en de winkels aan de Van Beethovenlaan. Het centrum van Voorschoten heeft voor iedereen wat te bieden. Er zijn supermarkten, een goede mix van lokale winkels en ketens, goede restaurants en fijne
Verschillende grote en succesvolle bedrijven zijn in Voorschoten groot
terrassen voor een lekkere kop koffie. Het winkelcentrum Hofland en de
geworden. Van der Valk begon ooit als café De Gouden Leeuw in
winkels aan de Van Beethovenlaan bevatten veel winkels voor dagelijkse
Voorschoten. Later werd dit omgebouwd tot een motel-restaurant. Dit was
benodigdheden.
het begin van het horecaconcern Van der Valk. Dit hotel wordt nu vernieuwd. Supermarkt Hoogvliet bouwde een van de eerste supermarkten in ons dorp. Tussen 1850 en 1985 zorgde de Zilverfabriek voor veel werkgelegenheid in onze gemeente. “Als geboren en getogen Voorschotenaar is het Centrum een fijne plek om andere Voorschotenaren tegen te komen. En een praatje te maken.” - Inwoner 65 jaar
Veel Voorschotenaren werken in de grote steden. Deze bieden een diverse werkgelegenheid, met de verschillende ministeries in Den Haag of medische bedrijven op Leiden Bio Science Park. Hierdoor is onze gemeente ook in trek bij buitenlandse kenniswerkers. Wonen in Voorschoten is voor hen aantrekkelijk, zeker omdat hun kinderen internationaal onderwijs kunnen volgen op de ‘British School in the Netherlands’ in Voorschoten of de ‘American School of The Hague’ in Wassenaar. Daarnaast is onze gemeente goed bereikbaar met de fiets, de auto en het openbaar vervoer, met zelfs
De arbeidsparticipatie onder onze inwoners is hoog. Daarnaast zijn in
twee treinstations. Dit draagt bij aan de leefbaarheid.
Voorschoten meer mensen met een hoog inkomen en minder mensen met een laag inkomen in vergelijking met de rest van de provincie. Deze hoge
Op figuur 2 is Voorschoten als een welvarend dorp met grote steden nabij
arbeidsparticipatie draagt mede bij aan het welzijn en de welvarendheid
verbeeld in een kaart.
van onze inwoners. Op recreatief gebied heeft Voorschoten veel te bieden. De gemeente ligt centraal tussen diverse natuur- en recreatiegebieden. Het strand en de duinen zijn nabij. Vlietland is een heerlijke plek om te genieten op een 13
Figuur 2
14
2.2.4 Een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie
Waterwegen zoals weteringen, sloten en opvaarten waren en zijn nog
Voorschoten is een groene gemeente. De lange lanen en grote parken
hebben deze waterwegen en het groen ook een grote ecologische waarde.
bepalen het karakter van het dorp. De parken zijn groene oases met mooie
Het landgoed Duivenvoorde en de buitenplaatsen Ter Wadding, Berbice,
waterpartijen. Naast dit grootschalige groen is in de wijken en buurten veel
Beresteijn en Bijdorp zijn onderdeel van Natuur Netwerk Nederland. De
groen te vinden in de vorm van groenstroken, bomen, bermen,
Duivenvoordecorridor is als onderdeel van Duin, Horst & Weide een
geveltuintjes en oevers. Daardoor is de directe woonomgeving ook groen.
belangrijke ecologische schakel die het Nationaal Park Hollandse Duinen
Een groot deel van het groen is voor iedereen toegankelijk. Zoals het
verbindt met het Groene Hart.
Burgemeester Berkhoutpark en het wandelpark van kasteel Duivenvoorde. Dit maakt ons groen beleefbaar.
steeds van essentieel belang voor het gebruik van het gebied. Daarnaast
Het groen en water in de gemeente zorgen voor een prettige leefomgeving voor onze inwoners. De bomen zorgen voor een verkoelend effect doordat
Voorschoten is ontstaan op een strandwal die evenwijdig aan de kust ligt,
ze schaduw geven en het groen en water zorgen voor het verminderen van
tussen lagergelegen strandvlakten. Het dorp, kasteel Duivenvoorde,
hoge temperaturen in de zomer. De planten nemen water op bij hevige
buitenplaatsen, boerderijen en de wegen zijn ontstaan op deze hogere
regenval en vergroten de infiltratiecapaciteit van de ondergrond. De groene
strandwal. Hier is veel cultuurhistorisch waardevol groen, zoals bomenrijen,
en waterrijke omgeving zorgt voor fijne plekken voor onze inwoners om te
buitenplaatsen, oprijlanen en water in de vorm van opvaarten en vijvers.
ontspannen, elkaar te ontmoeten en te verblijven.
Strandwallen worden afgewisseld met strandvlakten, dit zijn de lagergelegen polders zoals de Papenwegse Polder. Dit poldergebied bestaat enerzijds uit kleine bossen en bosschages en anderzijds uit open weilanden
Op figuur 3 is Voorschoten als een groene, parkachtige gemeente met een rijke historie verbeeld in een kaart.
met sloten. Aan de zuidoostzijde van de strandwal beginnen de lagergelegen veenpolders van het Groene Hart. De naoorlogse woonwijken liggen hier tot aan de Vliet. “Op het landgoed komen de geschiedenis van Voorschoten en prachtige natuur bij elkaar.” - Inwoner 72 jaar
15
Figuur 3
16
2.3 Historische ontwikkeling
Romeinse tijd en Middeleeuwen
2.3.1 Inleiding
het Romeinse Rijk, dicht bij Forum Hadriani (Voorburg) en het kanaal van
Voorschoten kent een geschiedenis die teruggaat tot in de prehistorie. De
Corbulo, dat oostelijk van het huidige dorp liep.
Aan het begin van onze jaartelling lag Voorschoten aan de noordgrens van
sporen van die geschiedenis dragen de sterke identiteit van Voorschoten en geven de gemeente een uniek karakter waarin het verleden doorleeft in het
Na het vertrek van de Romeinen raakte het gebied langzaam bevolkt. In de
heden. In onderstaande paragraaf schetsen we de geschiedenis van
9e eeuw worden nederzettingen als Lippinge, Fore (Veur) en Forschate
Voorschoten door de eeuwen en besluiten we met een kernachtige
(Voorschoten) genoemd. Rond deze tijd ontstond Voorschoten op een brede
samenvatting van de stedenbouwkundige en landschappelijke structuur die
strandwal, bij een houten kerk aan een handelsroute, een belangrijke
hier het resultaat van is.
noord-zuidverbinding. Steeds meer mensen gingen in dit gebied wonen en er ontwikkelde zich een agrarische samenleving.
2.3.2 De geschiedenis van Voorschoten door de jaren heen
De Graven van Holland gaven het gebied in leen voor ontginning. In de
Prehistorie
veengebieden werden sloten gegraven en polders ingericht. Dit leidde tot
Voorschoten is ontstaan op een strandwal parallel aan de Noordzeekust. De
het kenmerkende strokenlandschap met kades, weteringen en molens. Veel
oudste sporen van bewoning zijn van de Vlaardingencultuur (3500–2500
van deze sloten kwamen uit op de Vliet en de Oude Rijn, die belangrijke
v.Chr.). In Krimwijk zijn veenpaden gevonden uit de Late Bronstijd (1200–
afwateringsroutes vormden. De Klopperskade, Knipmolen en later gemaal
800 v.Chr.).
De Vereeniging uit de 19e eeuw (ter vervanging van de Duivenvoordse Poldermolen) zijn hier nog overblijfselen van.
De hogere, droge delen van de strandwal vormden een aantrekkelijke plek om te wonen: veilig, met beschikbaar drinkwater en omringd door natuur
In de Middeleeuwen verrezen kastelen als Duivenvoorde, Ter Horst en
die voedsel bood zoals zaden, bessen, vis en wild. Deze vroege bewoners
Rosenburgh, vooral onder invloed van de Heren van Wassenaer. Het gebied
vestigden zich nabij waterwegen zoals de Vliet en hielden zich bezig met
werd regelmatig getroffen door geweld en verwoestingen, zoals tijdens de
landbouw, veeteelt en visvangst. De lager gelegen moerassige delen en
Hoekse en Kabeljauwse twisten en het beleg van Leiden.
veengebieden lagen daartussen.
Vanaf de late Middeleeuwen groeide Voorschoten uit tot een centrum met handel, een dorpskerk en markten.
17
In 1282 kreeg het dorp marktrecht van Floris V. Dit recht om een markt te
ontstonden aan weerszijden van de Heerweg vele buitenplaatsen. Kastelen
houden, trok handelaren, ambachtslieden en boeren aan en leidde tot meer
als Duivenvoorde, Rosenburg en Roucoop verloren hun verdedigingsfunctie
handel en een grotere welvaart. De paardenmarkt op de Voorstraat
en werden omgevormd tot landhuizen met parken.
herinnert daar nog aan. De Dorpskerk ontstond oorspronkelijk als houten kerk, werd daarna in steen herbouwd. De toren kreeg in de 1539 eeuw zijn
Sommige boerderijen werden verbouwd tot buitenverblijf, zoals Berbice en
huidige bakstenen vorm. Het kerkschip dateert uit 1868. Aan de oostzijde
Bijdorp. Bijdorp is de enige buitenplaats die zijn oorspronkelijke ligging aan
van de Voorstraat verrezen in de 17e eeuw het Ambachtshuis, waar het
vaar- én landroute heeft behouden. In totaal verrezen er zo’n twintig
lokale bestuur zetelde, en het aangrenzende Baljuwhuis, waar recht werd
buitenplaatsen, vaak omringd door groene tuinen en parken, met
gesproken.
monumentale landhuizen. Ze gaven het landschap een groene en voorname uitstraling.
Rond de zeventiende eeuw Na het vertrek van de Spanjaarden brak een bloeiperiode aan, mede
In de 19e eeuw verdwenen enkele buitenplaatsen, maar kwamen er ook
dankzij de ligging van Voorschoten aan de weg tussen Leiden en Den Haag
weer kleinere bij, zoals Klein Roucoop (gesloopt in 1975), Beresteijn en
en langs de Vliet. In 1638 werd de Vliet vergraven tot trekvaart, wat de
Klein Stadwijk.
bereikbaarheid tussen stad en platteland sterk verbeterde. Door de import van goedkoop graan uit het Oostzeegebied konden lokale boeren zich
Industriële revolutie tot aan heden
specialiseren. Dit gaf de landbouw een impuls; boeren schakelden over op
De aanleg van de spoorlijn tussen Den Haag en Leiden in 1843 en de bouw
de productie van boter, kaas en vlas.
van het station bij de Papelaan versterkten de bereikbaarheid van Voorschoten. Samen met de al bestaande trekvaart maakte dit het dorp
Vanaf de late Middeleeuwen veranderden houten boerderijen geleidelijk in
aantrekkelijk voor nieuwe bedrijvigheid. De agrarische economie van
stenen L-vormige en langhuisboerderijen. Veel van deze 16e- en 17e-
Voorschoten breidde zich hierdoor uit met ambachten. De familie Van
eeuwse boerderijen zijn nog zichtbaar, vaak als groene erven als een
Kempen vestigde hier in 1858 de Zilverfabriek op een deel van het
kralensnoer op de randen van de strandwal.
voormalige landgoed Vredenhoef. Later volgden ook andere industrieën, zoals de IKI (Internationale Kunststoffenindustrie), een meubelfabriek,
De aanleg van de trekvaart en de strategische ligging tussen Leiden en Den
aardewerkfabriek Groenenveld en Kok Aluminiumproducten. Deze bedrijven
Haag trokken rijke stedelingen aan, die in het platteland investeerden om
trokken veel arbeiders aan, die zich in de nabijheid vestigden.
er ’s zomers te ontsnappen aan de drukte en stank van de stad. Zo
18
Vanaf het einde van de 19e eeuw groeide het dorp. Er kwam meer
landschapspark van buitenplaats Adegeest een openbaar park binnen de
bebouwing rond het centrum en langs de hoofdwegen. Op verschillende
gelijknamige wijk. Er werden bedrijventerreinen ontwikkeld om de lokale
plekken verrezen vrijstaande herenhuizen en villa’s, zoals Villa Helvetia aan
economie te versterken.
de Leidseweg. Ook ontstonden kleinschalige uitbreidingswijken, zoals de middenstandswijk tussen Papelaan en Wijngaardenlaan, ontworpen door
In 1968 werd het oude centrum met onder meer de Voorstraat en
M.J. Granpré Molière in de jaren 1920. In 1924 werd de huidige
Treubstraat aangewezen als Rijksbeschermd dorpsgezicht. De Schoolstraat
Kruispuntkerk in gebruik genomen en een jaar later begon de bouw van het
groeide uit tot de centrale winkelstraat. Door de toename van verkeer werd
nieuwe Raadhuis. In 1936 werd het Burgemeester Berkhoutpark aangelegd
in de jaren 60 de Koningin Julianalaan een belangrijke ontsluitingsroute. In
als werkverschaffingsproject tijdens de crisisjaren.
de decennia daarna werd de Schoolstraat autovrij (1997) en later ook fietsvrij tijdens winkeltijden (2019).
Tot na de Tweede Wereldoorlog heeft Voorschoten haar overwegend agrarische en groene karakter behouden. Begin 20ste eeuw kwamen daar op de zandgronden de tuinders en de bollencultuur bij. De bollenvelden op de plek van de huidige wijken Boschgeest en Adegeest en langs de Veurseweg kleurden in het voorjaar blauw, roze en geel van de bloeiende tulpen, hyacinten en narcissen. In 1939 werd ten oosten van de Voorstraat een terrein ingericht voor militaire doeleinden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebruikt door de Wehrmacht, en van 1946 tot 1961 was het landelijke marine opkomstcentrum (MOC) hier gevestigd. Het hoofdgebouw is nu in gebruik bij de gemeentelijke buitendienst. Na de oorlog groeide Voorschoten verder als forensendorp. Er verschenen nieuwe wijken, waaronder de Vlietwijk, Oranje- en Nassauwijk, Boschgeest, Noord-Hofland, Bijdorp, Starrenburg I en II, Krimwijk en het Burgemeester van der Hoevenpark. Boerderijen en bollenschuren verdwenen of kregen een andere functie binnen de nieuwe woonwijken. Zo werd het oude 19
2.3.3 Stedelijke en landschappelijke ontwikkeling in een notendop De geschiedenis van Voorschoten en haar directe omgeving is afleesbaar in het Voorschoten van nu. In onderstaande afbeeldingen (figuur 4, 5 en 6) wordt de ontwikkeling van Voorschoten in drie fasen geschetst. Fase 1 – Landschappelijke en bestuurlijke structuur (vóór 1850) •
Ontwikkeling concentreert zich langs een enkele noordzuid georiënteerde landweg op een zandrug.
•
Het dorp vervulde een centrale functie voor bestuur, rechtspraak en religie in de regio met het Baljuwhuis, het Ambachtshuis en de Dorpskerk.
•
Fijnmazig stelsel van waterlopen tussen de Vliet en de weteringen zorgt voor afwatering van omliggende agrarische gronden.
•
Verkavelingsstructuren bepalen het open agrarische landschap, met kenmerkende elementen als sloten, bruggen, hekken en kleine boerenerven.
Figuur 4: Stedenbouwkundige en landschappelijke ontwikkeling tot 1850
20
Fase 2 – Industrialisering, het spoor en buitenplaatsen (van 1850 tot 1945) •
De aanleg van de spoorlijn Leiden–Den Haag met station Voorschoten versterkt de bereikbaarheid van de gemeente en bevordert verstedelijking.
•
Langs de spoorlijn en in de nabijheid van het station ontstaan industrieën zoals de zilverfabriek, IKI, meubelen een aardewerkfabriek.
•
Buitenplaatsen en bijbehorende parkachtige groengebieden verschijnen langs historische routes; deze versterken het lommerrijke karakter binnen en buiten de bebouwde kom.
•
De agrarische verkaveling in het buitengebied blijft grotendeels behouden en contrasteert met de compacte uitbreidingen rond het centrum.
•
Infrastructuur volgt de bestaande lijnen in het landschap, waardoor de historische structuur in stand blijft.
Figuur 5: Stedenbouwkundige en landschappelijke ontwikkeling tussen 1850 en 1945
21
Fase 3 – Naoorlogse groei, recreatie en regionale inbedding (vanaf 1945) •
Nieuwe woonwijken verrijzen buiten het historisch centrum, met herkenbare stedenbouwkundige opzetten per periode, vanaf de jaren ’50 tot heden.
•
De gemeente ontwikkelt zich tot forensengemeente in de regio tussen Leiden en Den Haag, met goede bereikbaarheid via weg en spoor.
•
Groene buffers zoals Vlietland, parkstructuren binnen de wijken en de Duivenvoordecorridor zorgen voor openheid, biodiversiteit en recreatieve waarde.
•
Waterstructuren worden geïntegreerd in woonwijken voor afwatering, beleving en ecologie.
•
De regionale openheid blijft behouden; uitbreidingen respecteren de schaal en landschappelijke identiteit van de gemeente.
Figuur 6: Stedenbouwkundige en landschappelijke ontwikkeling na 1945
22
03 De uitdagingen en kansen
23
De uitdagingen en kansen
03 •
3.1 Inleiding Met alle kwaliteiten die er zijn, zijn er voor Voorschoten veel kansen, maar
Beschermen van het robuuste natuurlijk systeem: opgaven op het gebied van water en bodem, klimaat, natuur, energie en erfgoed.
we staan ook voor een groot aantal uitdagingen. De uitdagingen vragen
De uitdagingen en kansen pakken we niet alleen op. We werken op
niet alleen ruimtelijk wat van ons, maar ook maatschappelijk. We moeten
verschillende vlakken samen met inwoners en ondernemers, maar
kijken naar het gebruik en de inrichting van onze omgeving en soms onze
bijvoorbeeld ook met buurgemeenten of de provincie. In dit hoofdstuk
huidige manier van leven aanpassen.
brengen we daarom in beeld hoe diverse samenwerkingen met buurgemeenten en het beleid van hogere overheden van invloed zijn op de
Dit hoofdstuk laat zien welke kansen er voor Voorschoten liggen en voor
keuzes die Voorschoten maakt.
welke uitdagingen we staan. We willen slim omgaan met de uitdagingen. Daarom denken we na over hoe we, met oog voor onze kwaliteiten, van uitdagingen kansen kunnen maken. We zijn realistisch over uitdagingen en slaan de handen ineen - gemeente, maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners en medeoverheden samen - om creatieve en duurzame oplossingen in gang te zetten. De uitdagingen en kansen zijn verdeeld in drie aspecten, waar de volgende onderwerpen bij horen: •
Zorgen voor een inclusieve samenleving: opgaven op het gebied van gezondheid en welzijn, maatschappelijke voorzieningen, wonen en ontspanning en recreatie.
•
Werken aan een toekomstbestendige economie: opgaven op het gebied van mobiliteit en economie. 24
3.2 Zorgen voor een inclusieve samenleving 3.2.1 Inleiding Onze samenleving is volop in beweging. De geboortegolf na de Tweede Wereldoorlog zorgt nu voor vergrijzing. We leven steeds langer waardoor de bevolking groeit. Onze samenleving is diverser. Technologie is niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Door deze sociaal-culturele ontwikkelingen veranderen onze behoeften.
3.2.1 De opgaven 1. Aansluiten op de woningbehoefte van een veranderende samenleving De bevolkingssamenstelling van Voorschoten verandert. Steeds meer mensen wonen alleen en het aantal senioren neemt toe (zie figuur 7). De huidige woningmarkt van Voorschoten bestaat voornamelijk uit duurdere eengezinswoningen (zie kader figuur 8). Betaalbare woningen voor starters of levensloopbestendige zorgwoningen voor senioren zijn in mindere mate beschikbaar. Het is voor jonge mensen moeilijk om stappen te zetten op de woningmarkt in Voorschoten en voor senioren zijn er weinig mogelijkheden waardoor doorstroming moeilijk om gang komt. Het is belangrijk om de komende jaren onze bestaande en nieuwe woningen aan te laten sluiten bij deze woningbehoefte zodat Voorschoten in de toekomst een dorp blijft voor alle leeftijden. “Op dit moment zijn er geen betaalbare appartementen waardoor jongeren vaak, gedwongen, thuis moeten blijven wonen.” - Lid Jongerenraad Voorschoten
Figuur 7: Ontwikkeling van de bevolking naar leeftijdsklassen in Voorschoten (bron: abf_primos, 2023)
Woningmarkt 2023 (uit Woonvisie Voorschoten 2023-2027) In totaal telt de woningvoorraad 11.540 woningen, waar 11.400 huishoudens wonen. De woningmarkt van Voorschoten kenmerkt zich door voornamelijk duurdere eengezinswoningen. In 2023 was de WOZwaarde per woning gemiddeld €486.000 in Voorschoten tegenover €419.000 in de regio Holland Rijnland (bron: CBS). Dit ligt 10% hoger dan het landelijk gemiddelde. We zien dat de woningvoorraad met name koopwoningen telt. Dit betreft 63% van de Voorschotense woningmarkt (in Nederland is dit 57,1%). Het restant is dus 37% en vertegenwoordigt de huurmarkt. Figuur 8: Woningmarkt 2023
25
2. Op peil houden maatschappelijke voorzieningen
toenemende mate een bedreiging voor de volksgezondheid. We willen dat
Steeds meer maatschappelijke voorzieningen staan onder druk, zoals
iedereen in Voorschoten kan leven in goede gezondheid, passend bij zijn of
onderwijs, sport en cultuur. Dit komt door schaarse middelen en oplopende
haar situatie. Daarom moeten we stappen zetten in het stimuleren van een
personeelstekorten en doordat er steeds minder vrijwilligers te vinden zijn
gezonde leefstijl, waarmee we welvaartsziekten aanpakken. De gezondheid
(zie tabel figuur 9). Samen met verenigingen en organisaties moeten we op
van onze inwoners kunnen we bevorderen door onze openbare ruimte
zoek naar slimme oplossingen zodat onze maatschappelijke voorzieningen
beweegvriendelijk en rookvrij (speel- en sportplekken) in te richten.
behouden blijven. Bijzondere aandacht daarbij verdienen de kwetsbare
Mensen zijn dan eerder geneigd de fiets te pakken, een stukje te wandelen
ouderen voor wie de nabijheid van voorzieningen een basisbehoefte is.
of om buiten te sporten. We richten onze leefomgeving in zodat deze voor
Daarnaast is het belangrijk om samen met jongeren te kijken hoe
iedereen toegankelijk, bruikbaar én prettig is – ongeacht leeftijd, mobiliteit,
Voorschoten ook voor hen een aantrekkelijk dorp kan blijven met
afkomst of andere kenmerken. Bijvoorbeeld met verbeterde
voldoende activiteiten die aansluiten bij hun wensen. Dit geldt ook voor
toegankelijkheid, inclusieve ontmoetings- en speelplekken en sociaal veilige
nieuwkomers en expats te betrekken bij onze samenleving.
routes.
“Ga bouwen, investeren. Verbeter de infrastructuur. Voorzieningen zijn de sleutel voor succes.” - Inwoner 54 jaar