CConstaterende datvoorschoten
Koppel je AI →
Document · PDF

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland 2019-2020 (incl. aanb. email).pdf

Commissie Mens & Samenleving Voorschoten 14 januari 2021, gemeente voorschotenBij agendapunt: Jaarverslag bureau Leerplicht 2019-202019.253 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Naast bovenstaande (we gaan ook jongeren benaderen met inkomen tussen 300 en 900 euro per maan) is er nóg een reden dat het aantal VSV’ers in de primaire doelgroep de komende maanden zal toenemen. Immers de crisis raakt jongeren op de arbeidsmarkt hard. We bereiden ons hier momenteel op voor, zodat we goed gepositioneerd zijn om ook deze jongeren te kunnen bijstaan, wanneer ze dat willen.

We bereiken wederom meer oud-VSV'ers Aandeel bereikte oude-VSV'ers in primaire doelgroep 70% 58%

60% 50% 40%

43% 36%

30% 20% 10% 0%

2017-2018

2018-2019

2019-2020

22

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

2.3 – Dagbesteding VSV’ers: merendeel is naar tevredenheid aan het werk 2.3.1 – Impact Corona-crisis nu al zichtbaar bij VSV’ers Het aandeel van alle VSV’ers dat inkomsten uit (loon)dienst heeft en meer dan 300 euro verdient, is ten opzichte van vorig jaar met 7%-punt gedaald. Het aandeel VSV’ers zonder of met beperkt inkomen is licht gestegen. Het aandeel jongeren met een uitkering is fors gestegen: van 10% naar 13%. De Corona-crisis heeft een aantal sectoren met veel VSV’ers hard geraakt, zoals de horeca, het toerisme, de uitzendbranche en de evenementensector. Doordat jongeren vaker een flexibel contract hebben, worden zij relatief hard geraakt door de crisis. Bij jongeren zonder startkwalificatie speelt dit nog sterker. Dit is duidelijk terug te zien in de cijfers van dit jaar.

Minder VSV'ers hebben werk Aandeel van alle VSV'ers op 31 juli, naar inkomenspositie 60% 52%

55% 48%

50% 40%

36%

35%

39%

30% 20% 12% 10% 0%

Geen of weinig werk

Werk 2017-2018

2018-2019

10%

13%

Uitkering 2019-2020

2.3.1 – In alle gemeenten stijgt het aantal VSV’ers zonder werk In elke gemeente stijgt het aandeel jongeren zonder werk, hoewel in de ene gemeente een sterkere stijging zichtbaar is dan in een andere. Het RBL vermoedt dat dit te maken heeft met het aandeel jongeren in een gemeente dat werkzaam is in zwaar getroffen sectoren zoals de horeca, het toerisme, de bloemenhandel of de uitzendbranche.

23

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

In alle gemeenten stijgt aantal VSV'ers zonder werk Aantal VSV'ers per gemeente zonder of met beperkt inkomen of met uitkering 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0

395 351

159 44 39

66 56

128

73

108 79

47

50

37

2018

2019

45 47

96 54

51 45

21 12

2020

Veel jongeren zonder (of met weinig) inkomen hebben wel een dagbesteding. Wanneer we ze spreken geven veel van deze jongeren (44%) aan dat ze – in tegenstelling tot onze informatie26 - wel degelijk aan het werk zijn. Dit heeft meerdere oorzaken: ten eerste heeft een aanzienlijke groep een eigen bedrijf (11% van de bereikte jongeren). Inschrijvingen als zzp’er bij de Kamer van Koophandel worden niet meegenomen in onze gegevenslevering. Daarnaast werken veel VSV’ers zwart of op oproepbasis, waardoor hun inkomsten sterk fluctueren. De ene maand ‘poppen’ ze dan op in onze doelgroep, omdat ze weinig inkomen hebben. Op het moment dat we ze bellen of bij ze langsgaan, kunnen ze weer een baan gevonden hebben.

Jongeren die weinig inkomsten hebben, geven vaak aan wel werk te hebben Antwoord van bereikte oud-VSV'ers over hun dagbesteding Werk: in loondienst Werk: eigen bedrijf Zorg: in zorgtraject Anders: zoekt werk Opleiding: regulier onderwijs Anders: zoekt opleiding Anders: geen dagbesteding/vraagt uitkering aan Opleiding: particulier onderwijs Opleiding: thuisstudie Opleiding: intern bij werkgever Anders: tussenjaar (o.a. wereldreis) Anders: zorgtaken (o.a. kind, mantelzorg) Werk: vrijwilligerswerk Anders: wacht op zorgtraject Anders: detentie

8% 8% 7% 5% 4% 3% 3% 3% 3% 2% 1% 1% 0% 0%

10%

44%

11%

20%

30%

40%

50%

26 Wij ontvangen informatie over de inkomenspositie van onze doelgroep via SUWINET, een

elektronische infrastructuur voor gemeenten om hun wettelijke taak te kunnen uitoefenen. Op basis van deze informatie kunnen we onze doelgroep - kwetsbare VSV’ers - scheiden van de VSV’ers die werk hebben en zelfstandig in hun levensonderhoud kunnen voorzien. 24

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

2.4 – Meer begeleidingstrajecten door het RBL

Het RBL wil met VSV’ers in contact komen om in ze in beweging te krijgen. Uitvinden wat een jongere motiveert en hierop inspelen, is essentieel in het bereiken van resultaat. Bij jongeren die nu geen dagbesteding hebben, kan werk of een hulpverleningstraject meer passend zijn dan (direct) terugkeren naar het onderwijs. Wij denken met jongeren mee en coachen ze in hun zoektocht naar een goede volgende stap. Beste Jacobine (consulent leerplicht en voortijdig schoolverlaten): Dan wil ik je voor nu alvast heel erg bedanken voor je hulp en begrip. Ik had een heel ander beeld van leerplicht, maar ben blij dat we jou toebedeeld hebben gekregen. Je bent een topper. Bedankt voor alles, ook namens X.

2.4.1 – Aantal begeleidingstrajecten gestegen Het aantal begeleidingstrajecten is dit schooljaar gestegen, met name bij oud-VSV’ers. Onder een traject verstaan wij dat een jongere minimaal twee afspraken met het RBL heeft gehad. Een aanzienlijke groep is met één gesprek al verder geholpen en kan het verder zelf regelen. Deze gesprekken zijn niet meegenomen in dit overzicht.

Oud-VSV'ers vaker in begeleiding Aantal nieuwe begeleidingstrajecten, onderverdeeld naar nieuw en oude VSV'ers 200 180 160 140 128

120 100 80

72

72

60 40 20 0

58

46

40

2017-2018

2018-2019 Nieuwe VSV'ers

2019-2020

Oud VSV'ers

25

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

Meer oud-VSV'ers willen begeleiding Aandeel VSV'ers dat begeleid is, per jaar 12% 10% 10% 8%

10%

9% 7%

7%

6%

6% 4% 2% 0%

Nieuw VSV'ers

Oude VSV'ers

2017-2018

2018-2019

2019-2020

Doordat we meer VSV’ers bereiken, stijgt ook het aandeel VSV’ers dat we begeleiden. Inmiddels ligt dat rond de 10%. De toename komt dus niet doordat het aandeel bereikte VSV’ers dat in begeleiding wil stijgt. Veel jongeren hebben namelijk geen behoefte aan begeleiding omdat ze aan het werk zijn en hier tevreden mee zijn. Ook geven jongeren vaak aan dat ze geen hulp nodig hebben op dit moment, of het zelf uit willen zoeken. Het RBL merkt dat het vaak een kwestie van timing is: soms komen we op het goede moment en staat een jongere open voor een nieuwe stap. Juist daarom is het zo belangrijk om geregeld contact te houden met (oud)-VSV’ers.

Veel jongeren willen blijven werken Antwoord van bereikte VSV'er waarom hij geen begeleiding wil Wil blijven werken

35%

Wil het zelf doen

29%

Gaat binnenkort naar school

17%

Al in begeleiding bij andere partij

11%

Volgt al een opleiding

6%

Zorgt voor anderen

1% 0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

26

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

2.4.2 – RBL helpt meer VSV’ers aan onderwijsplek of werk Consulenten zijn afhankelijk van de motivatie van jongeren. Het komt regelmatig voor dat jongeren, met of zonder overleg vooraf, een traject tussentijds stoppen. Desondanks is het dit jaar bij meer dan 60% van de afgeronde trajecten gelukt om een passende volgende stap te maken. Doordat we meer jongeren hebben bereikt en begeleid, heeft het RBL dit jaar fors meer jongeren naar school, werk of ketenpartner geholpen (van 54 vorig jaar naar 84 jongeren dit jaar).

Het RBL begeleidt meer jongeren naar onderwijs of werk Positieve resultaten begeleidingstrajecten, per jaar 90 80

11

70 25

60 50 40 30

12 11

8

11

48

20 10 0

34 22 2017-2018

2018-2019 Naar school

Naar werk

2019-2020 Naar ketenpartner

Hallo Aleid (consulent leerplicht en voortijdig schoolverlaten), Misschien kunt u het nog herinneren dat u mij begin vorig jaar geholpen heeft met de keuze voor mijn vervolgopleiding. Ik wou u met deze mail bedanken en vertellen dat ik het erg naar mijn zin heb op deze opleiding, ik heb gelukkig een leuke klas en de het klikt met de leraren en ik voel me goed op deze school. Ook de inhoud van de opleiding vindt ik erg leuk ik was normaal nooit zo van het presenteren. Maar ik heb daar gelukkig ook mijn plek in gevonden, ik loop nu ook stage bij een groep 4 in L. waar ik het ook erg naar mijn zin heb. Ik wou u dit graag laten weten omdat ik mij laatst herinnerde dat u graag nog een keer wou weten hoe het met mij ging. Ik wil u nogmaals bedanken voor het helpen met mijn keuze want zonder u hulp zou ik waarschijnlijk nog steeds aan het werk zijn. Dankuwel!

27

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

2.5 – Alle Praktijk- en Speciaal onderwijsjongeren blijven in beeld

Vanaf 1 januari 2019 heeft het RBL de wettelijke taak om ook alle jongeren in beeld te houden die van het Praktijk- en Speciaal onderwijs afkomen. Ook de jongeren die uitstromen naar de arbeidsmarkt of naar dagbesteding. Deze jongeren vallen formeel niet binnen de VSV-doelgroep. Het RBL heeft afgelopen jaar 57 jongeren bezocht uit deze groep. Hierbij hebben we ons net als bij de vsv’ers tot nu toe gericht op jongeren die volgens onze gegevenslevering niet werken of minder dan 300 euro verdienen in loondienst en geen uitkering ontvangen. Vanaf dit schooljaar hogen wij de grens op tot 900 euro. Net als bij de VSV’ers blijken veel jongeren (toch) aan het werk. Ten opzichte van de oud-VSV’ers is opvallend dat veel jongeren uit deze doelgroep in een zorgtraject zitten en daardoor geen betaald werk hebben. Hierbij is het interessant te zien dat zij volgens SUWINET geen inkomsten uit een uitkering ontvangen. In de meeste gevallen wonen deze jongeren bij hun ouders en voorzien ouders (grotendeels) in hun levensonderhoud.

Meeste PrO/VSO jongeren aan het werk... Dagbesteding oud-pro/vso jongeren met uitstroomprofiel werk Werk: in loondienst

60%

Zorg: in zorgtraject

26%

Anders: zoekt werk

9%

Werk: eigen bedrijf

2%

Opleiding: particulier onderwijs

2%

Anders: geen dagbesteding/vraagt uitkering aan

2% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

Groot aandeel heeft al begeleiding of wil begeleiding Antwoord op vraag wat oud-pro/vso jongeren wil Wil blijven werken

42%

Is al in begeleiding bij andere partij

26%

Jongere wil trajectbegeleiding

13%

Wil het zelf doen

6%

Volgt al een opleiding

2%

Gaat binnenkort naar school

2% 0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

Het RBL heeft een vaste consulent voor de PrO/VSO doelgroep met uitstroomprofiel werk. Zij onderhoudt korte lijntjes met de betreffende scholen in de regio. Voor een huisbezoek of bij het starten van trajectbegeleiding, stemt zij af met de school van herkomst. Deze scholen kennen de jongeren goed en hebben een breed werkgeversnetwerk. Ook wordt veel samengewerkt met partners op het gebied van arbeidsbemiddeling, waaronder gemeenten. Het schooljaar 2019-2020 was het eerste volledige jaar waarin het RBL deze monitortaak heeft uitgevoerd. Komende schooljaar willen we onze kennis en ons netwerk verder uitbouwen. Ook zullen we de aanpak verder inbedden in onze reguliere werkprocessen.

28

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

Doelstelling 3 – We dragen bij aan het terugdringen van verzuimrecidive 3.1 – Inleiding – Rol RBL bij verzuim

Uit onderzoek27 blijkt dat kinderen die vaak verzuimen van school een grotere kans hebben om uit te vallen. Dat indirecte doel, het voorkomen van schooluitval, is de belangrijkste reden dat het RBL zich inzet voor het terugdringen van ongeoorloofd schoolverzuim. Daarnaast is er een direct doel: het tegengaan van schoolverzuim is – bij 18min - op zichzelf een wettelijke taak van het RBL. De eerste verantwoordelijkheid voor het aanpakken van verzuim ligt bij de school. Als RBL staan we de school bij. Zo voeren wij soms preventieve gesprekken op de scholen en adviseren we hen bij beginnend verzuim, om zo te voorkomen dat het verzuim oploopt. Als een leerling vaker ongeoorloofd verzuimt (minimaal 16 uur in 4 weken) is de school verplicht een verzuimmelding te doen bij DUO. De school geeft daarbij ook aan of actie gewenst is. Via DUO komt de melding bij het RBL binnen. Het RBL stemt af met school en gaat met de leerling en zijn ouder(s)/ verzorgers in gesprek om de reden van het verzuim te bepalen. Verzuim kan namelijk een signaal zijn van achterliggende problematiek. In alle gevallen gaat het RBL samen met de leerling, zijn ouders/verzorgers en eventueel andere instanties op zoek naar een oplossing om het verzuim te stoppen. In het gesprek met de jongere en ouder/verzorger(s) gaan onze consulenten ten eerste altijd na of het verzuim verwijtbaar is. Dit is niet altijd het geval.

Wanneer het verzuim verwijtbaar is, maakt het RBL soms alleen afspraken om het verzuim te stoppen. Vaak is een officiële waarschuwing op zijn plaats. Wij wijzen jongeren er dan op dat nogmaals verzuimen zou kunnen leiden tot een Halt-verwijzing of Proces-Verbaal. Wanneer het verzuim continueert, kan handhaven – in het geval van 18min verzuimpassend zijn. Het RBL handhaaft alleen bij het vermoeden dat dit een positief effect heeft op de jongere en/of zijn ouders. Waar zorg voorliggend is, heeft handhaven bijvoorbeeld weinig zin. In de gesprekken met jongeren proberen onze consulenten de oorzaak van het verzuim boven tafel te krijgen en een oplossing te zoeken. Deze gesprekken zijn onze mogelijkheid om het gedrag van de jongere en/of ouders te beïnvloeden. Wat we willen: de naam van de jongere na een eerste gesprek niet nogmaals terugzien in een verzuimmelding. Verzuimrecidive is daarmee voor ons een belangrijkere indicator dan verzuim zelf, omdat we op de eerste meer invloed hebben dan op de laatste.

27 Hartkamp, J. P. (2005). Monitor voortijdig schoolverlaten Rotterdam 2005: 4e - metingschooljaar

2003/2004. Amsterdam: Desan Research Solutions.

29

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

3.2 – Sterke impact Corona op schoolverzuim 3.2.1 – Aantal verzuimmeldingen daalt door Corona

Volgens de Leerplichtwet kan alleen sprake zijn van ‘verzuim’ als het kind de fysieke school niet bezoekt. Scholen sloten vanaf 16 maart hun deuren door de uitbraak van Corona, waardoor de verzuimmeldingen opdroogden. Slechts 2.000 leerlingen werden het afgelopen schooljaar bij het RBL gemeld. In 2018-2019 waren dat er nog ruim 2.600. Alleen in het PO lag het aantal meldingen hoger dan in voorgaande jaren. Daar leidde de heropening van de scholen in mei juist tot extra meldingen.

Flink minder verzuim, mede door sluiting scholen... Aantal unieke personen met minimaal 1 verzuimmelding, per schooltype 1200

1050

1000

966

894

838

800

631

600

431

552

756

481

400 200 0

126 106 163 PO

VO 2017-2018

MBO 18min 2018-2019

MBO 18plus

2019-2020

Weliswaar ontving het RBL tijdens de Corona-periode minder officiële verzuimmeldingen, dit betekende allerminst dat onze consulenten in die periode stil hebben gezeten. Het andere werk – voor thuiszitters en vsv’ers – liep gewoon door. Daarnaast heeft het RBL zich al heel snel op een andere manier ingezet om het recht op onderwijs ook tijdens de Corona-periode te waarborgen.

3.2.2 – Tijdens Corona-periode bereikt het RBL jongeren buiten beeld

In maart 2020 sloten de scholen fysiek hun deuren vanwege de Corona-crisis. Scholen richtten in korte tijd het ‘onderwijs op afstand’ in. Helaas kwam het voor dat leerlingen of ouder(s)/verzorger(s) uit beeld raakten van school. Scholen slaagden er dan – zelfs na meerdere malen proberen – niet in deze leerlingen te bereiken. Het RBL heeft in nauwe samenwerking met scholen, Jeugd Gezondheidszorg en Jeugd- en Gezinsteams (JGT’s), een duidelijk proces opgetuigd met als hoofddoel het contact tussen leerling en school zo snel mogelijk te herstellen en ervoor te zorgen dat de leerling weer zou deelnemen aan het onderwijs op afstand. Subdoel was ervoor zorg te dragen dat – wanneer er signalen zijn dat er andere problemen zijn met het kind en/of gezin – de juiste hulpinstanties werden ingeschakeld. Het RBL heeft ook ‘straatbezoeken’ afgelegd wanneer leerlingen/ouders niet op een andere manier te bereiken waren. Het RBL heeft in de periode vanaf de sluiting van de scholen tot en met 31 juli in totaal – dus voor alle 11 gemeenten – 275 ‘meldingen’28 gekregen van scholen dat zij leerlingen niet kunnen bereiken en/of dat zij er niet in slagen leerlingen te laten deelnemen aan het onderwijs op afstand. 29 Het RBL heeft 95% van deze leerlingen kunnen bereiken en het contact met school – voor zover dat verloren was - hersteld.

De leerlingen die niet bereikt zijn, zijn met name leerlingen waarbij het JGT of hulpverleners al betrokken waren. In het enkele geval dat bellen en straatbezoeken geen resultaat opleverden, bleek dat jongere/gezin vertrokken was naar het buitenland.

28 Geen officiële verzuimmeldingen, immers er is voor de leerplichtwet geen sprake van verzuim 29 Zie voor meer info de tussentijdse updates die we naar alle gemeenten hebben gestuurd

30

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

Zo’n driekwart van de gemelde leerlingen bleek al bekend te zijn bij het RBL. Deze jongeren verzuimden ook voor de Corona-crisis al veel30. De oorzaken van het ‘digitale verzuim’ vertonen in die gevallen meestal veel overeenkomsten met het vroegere fysieke verzuim. Het gaat dan vaak om motivatieproblemen. Soms spelen psychische klachten een rol, of hebben jongeren problemen met het dagritme. Soms liggen communicatieproblemen ten grondslag aan de ‘digitale afwezigheid’. Het gaat dan bijvoorbeeld om ouders die de Nederlandse taal niet machtig zijn, niet begrijpen wat de bedoeling is of scholen die geen actuele contactgegevens meer hebben. NB In de rest van dit hoofdstuk verantwoorden wij ons over onze inzet op het gebied van verzuim in de periode augustus 2019 tot en met februari 2020.31 We willen immers vergelijken met voorgaande jaren, en de periode na februari is niet vergelijkbaar.

3.3 – Tot en met februari: minder verzuim op V(S)O, ruwweg evenveel op MBO

Vergeleken met voorgaande jaren meldden MBO’s tussen aug. 2019 en feb. 2020 ruwweg evenveel jongeren bij ons voor verzuim: iets meer 18-minners, iets minder 18-plussers. Vanuit V(S)O-scholen werden juist spectaculair minder jongeren gemeld dan voorgaande jaren. Meer hierover later in dit hoofdstuk.

V(S)O meldt flink minder verzuim Aantal unieke personen met minimaal 1 verzuimmelding, t/m feb 2020 1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0

897 783 623

593 338 77

67 PO

759 724

435 470

98 VO 2017-2018

MBO 18min 2018-2019

MBO 18plus

2019-2020

3.3.1 – Verschillen in verzuim tussen gemeenten

Tussen gemeenten bestaan verschillen. 0,024% van de Leidse kinderen tussen de 5 en 18 jaar zijn één of meerdere keren gemeld voor verzuim. In Voorschoten, Lisse en Oegstgeest ligt dit aandeel lager. Dit kan te maken hebben met de samenstelling van de bevolking in die gemeenten, maar ook met verschillen tussen scholen. Mochten scholen in Lisse bijvoorbeeld ‘terughoudender’ melden dan scholen in Leiden, dan beïnvloedt dat de verschillen in verzuimcijfers tussen die gemeenten. Verder in dit hoofdstuk meer over verschillen tussen scholen. Het RBL stuurt niet op verzuim per gemeente maar op verzuim per school. Immers het verzuimbeleid wordt op schoolniveau ingericht, niet op gemeenteniveau.

30 Het RBL ontving interessant genoeg ook signalen dat notoire verzuimers (pre-Corona) nu juist aan

alle lessen deelnemen. Voor deze groep lijkt het volgen van onderwijs op afstand vanwege uiteenlopende redenen juist ‘makkelijker’ vol te houden, dan het klassikale onderwijs in een schoolgebouw. 31 Feitelijk sloten de scholen per medio maart. Voor het gemak hebben we gekozen om op hele maanden af te bakenen. Dit beinvloedt het beeld niet noemenswaardig.

31

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

Aandeel kinderen (5-18jaar) dat 1 of meerdere keren is gemeld voor verzuim Per gemeente, per 1000 jongeren, aug t/m feb 35 30 25 20 15 10 5 0

24

22

20

18

2017-2018

18

17

17

2018-2019

15

14

14

14

2019-2020

3.3.2 – Verzuimrecidive daalt

Zoals uiteengezet sturen we als RBL vooral op de verzuimrecidive. Het goede nieuws is dat deze afgelopen schooljaar behoorlijk is gedaald, met name in het MBO. Het jaar ervoor steeg de recidive nog flink. Het is geruststellend dat deze stijging zich niet heeft doorgezet.32 Het RBL heeft hier ook bewust op ingezet door in het afgelopen schooljaar alle consulenten een cursus Motiverende Gespreks Voering (MGV) aan te bieden. Van de VO-leerlingen waarbij we verzuim constateren, wordt 1 op de 9 (11%) opnieuw gemeld. De verzuimrecidive bij 18-minners op het MBO ligt met 40% flink hoger dan op het VO. Dat is op het eerste gezicht opvallend. Immers ook 18-minners op het MBO hebben leerplicht en weten dat het RBL kan handhaven wanneer het verzuim niet stopt. Een mogelijke verklaring voor dit verschil kan zijn dat verzuim op het MBO vaker dan op het V(S)O samenhangt met motivatieproblemen of een verkeerde studiekeuze. Wanneer een opleiding niet passend is, ligt herhaling van het verzuim op de loer. Handhaven is dan veelal niet effectief. MBO’s kunnen studenten die (vrijwel) niet meer op school komen, bovendien moeilijker uitschrijven (zie ook paragraaf 3.3.6). Dit resulteert dan in terugkerende meldingen.

Verzuimrecidive daalt, met name op mbo Na een constatering van verzuim nog eens gemeld, t/m feb 2020 60%

50%

50% 38%

40%

50% 40%

41% 33%

30% 20%

12%

12%

10% 0%

11%

VO

MBO 18min 2017-2018

2018-2019

MBO 18plus 2019-2020

32 Het door het PO gemeld verzuim is zo laag, dat recidive-cijfers statistisch niet significant zijn.

32

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

In de volgende hoofdstukken zoomen wij verder in op het verzuim vanuit de verschillende schooltypen.

3.3.3 – Corona versterkt band RBL met PO

Het aantal verzuimmeldingen dat wij vanuit het PO ontvangen ligt traditioneel laag. Het totaal aantal verzuimmeldingen kwam de laatste drie jaar maar net boven de honderd uit. Het is de vraag of er echt zo weinig ongeoorloofd wordt verzuimd op het primair onderwijs. Uit landelijk onderzoek33 blijkt dat PO-scholen lang niet al het ongeoorloofd verzuim melden bij Leerplicht. Daarom hebben wij vorig jaar tijdens de schoolbezoeken aan het PO het belang van verzuim melden extra benadrukt. Mogelijk heeft dit geresulteerd in een grotere meldingsbereidheid onder PO-scholen, want het afgelopen jaar zagen we een behoorlijke stijging van het aantal meldingen. De grens van 100 meldingen werd eind februari al bereikt. Tijdens de Corona-periode hebben wij veel PO-scholen – die al snel weer deels open gingen - van advies voorzien over hoe om te gaan met ouders die hun kinderen thuis hielden. Dit heeft onze band met de PO-scholen in de regio versterkt. De verwachting is dat dit een positief effect kan hebben op de meldingsbereidheid van die scholen in de toekomst. Relatief veel verzuim vanuit het PO betreft ‘luxe verzuim’: ouders die hun kinderen meenemen op vakantie buiten de schoolvakanties. Hierdoor ligt het aandeel meldingen dat met een officiële waarschuwing of PV wordt afgedaan relatief hoog in dit schooltype.

Eind feb. al 100 meldingen vanuit PO Aantal meldingen vanuit PO, naar afdoening 120 1

100

22 80 22

22 60

2 12

40

20

26

1 10

Niet behandeld: overig Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld: school wenst geen actie Leerling wordt uitgeschreven

10 37

22

39

PV Waarschuwing gegeven

0

6

10

8

2017-2018

2018-2019

2019-2020

Afspraken gemaakt

33 https://ingrado.nl/assets/uploads/Rapport_Leerplicht_in_het_primair_onderwijs_18_april_2018.pdf

33

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

3.3.4 – Voortgezet Onderwijs meldt flink minder verzuim

Het aantal verzuimmeldingen vanuit het Voortgezet (Speciaal) Onderwijs (V(S)O) daalde scherp ten opzichte van schooljaar 2018-2019. Veel grote V(S)O-scholen meldden minder verzuim. Het aantal verzuimmeldingen vanuit het Teylingencollege daalde met bijna 60%. Vanuit de KTS – onderdeel van dit Teylingencolleg - werden slechts 21 meldingen gedaan, waar dat er het schooljaar ervoor nog 90 waren. Op deze school is flink geïnvesteerd in een preventief beleid, waardoor verzuim vroegtijdig in de kiem wordt gesmoord. Het verzuim op de VAVO is na de spectaculaire stijging in 2018-2019 weer gehalveerd. Dit hangt mogelijk samen met de pilot op de Storm Buysingstraat (zie verder in dit hoofdstuk). Maar ook vanuit andere V(S)O scholen daalde het aantal meldingen flink. Figuur 1 - Aantal meldingen per VO school (aug-feb) mboRijnland - VAVO Da Vinci College Bonaventuracollege Teylingen College Andreas College Visser t Hooft Lyceum Fioretti College Northgo College Wellantcollege Het Vlietland College Het Waterland P.C. Hooftcollege VSO Stedelijk Gymnasium Chr Sgm Groene Hart Limes Praktijkonderwijs Sgm Het Rynlands Sassenh Leonardo College Vrije School Z-Holland

2017-2018 139 177 55 93 86 58 40 25 33 10 11 1 11 5 40 25 20 23

2018-2019 331 199 80 138 43 46 54 26 53 13 17 21 18 8 44 17 28 12

2019-2020 165 142 58 57 49 45 38 36 32 21 16 14 12 11 11 10 9 8

Ten opzichte van vorig jaar -50% -29% -28% -59% 14% -2% -30% 38% -40% 62% -6% -33% -33% 38% -75% -41% -68% -33%

Het is verleidelijk om het sterk dalende aantal verzuimmeldingen als een groot succes te zien. Maar het aantal verzuimmeldingen kan grillig verlopen. In 2018-2019 zagen we juist nog een flinke stijging van het aantal meldingen ten opzichte van 2017-2018. Een stijging (of daling) in het aantal meldingen vanuit een school hoeft niet automatisch te betekenen dat er daadwerkelijk meer (of minder) wordt verzuimd op die school. Een belangrijke verklaring voor het dalende aantal verzuimmeldingen is dat scholen ons in het verleden op de hoogte brachten van hun ‘langdurig verzuimers’ (zie hoofdstuk 1) middels een ‘gewone’ verzuimmelding. Vanaf vorig schooljaar worden die stromen beter gescheiden. Ook andere factoren (nieuw verzuimbeleid, ander ICT systeem, nieuwe verzuimmedewerker) kunnen van invloed zijn op het aantal meldingen. Op dit moment hebben wij niet het idee dat de daling wordt veroorzaakt doordat de ’meldingsbereidheid’ van scholen is afgenomen. Een deel van de daling lijkt daadwerkelijk het gevolg van minder verzuimende leerlingen. Desalniettemin zullen we dit zeker checken bij het volgende bezoek op die scholen. Ongeveer de helft van alle V(S)O meldingen worden niet ter hand genomen door onze consulenten. Vaak geeft school aan dat geen actie vereist is, of is er eerder contact geweest met de leerling waardoor een nieuw gesprek als weinig zinvol wordt gezien.

Soms is in de melding al te zien dat het verzuim niet ongeoorloofd is.

34

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

1400

Flink minder meldingen verwerkt voor het VO Aantal meldingen vanuit VO, naar afdoening

1200 Niet behandeld: overig 1000

638

800

378

600

10 67

400

Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd

12 103

315

Niet behandeld: vanwege eerder contact

93

Niet behandeld: geen actie gewenst door school Leerling wordt uitgeschreven

179 8 44

402

PV/Halt

213

200 228 0

68 103

2017-2018

153

129

2018-2019

2019-2020

Waarschuwing gegeven Afspraken gemaakt

Wanneer we jongeren en hun ouder(s) spreken, kiezen we vergeleken met vorig jaar relatief vaker voor het maken van afspraken en minder vaak voor een officiële waarschuwing. 34 Ook een doorverwijzing naar Halt of een Proces-Verbaal worden relatief minder vaak ingezet dan in 2018-2019. Dit hangt enerzijds samen met het dalende aantal meldingen. Anderzijds is dit het gevolg van een al langer aanhoudende trend, waarbij de rol van de leerplichtconsulent langzaam verschuift van handhaver naar regisseur.

Relatief meer afspraken, minder waarschuwingen/PV's 100% 90%

10 67

12 101

8 44

80% 70% 60%

315 402

50%

213

Leerling wordt uitgeschreven PV/Halt

40%

Waarschuwing gegeven

30%

Afspraken gemaakt

20%

228

10% 0%

2017-2018

153 2018-2019

129

2019-2020

34 Bij een officiële waarschuwing weten ouders/leerlingen dat de bij de volgende keer verzuim PV kan

worden opgemaakt.

35

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

3.3.5 – MBO 18-min: meer verzuim gemeld, slechts een deel opgepakt

Vanuit het MBO werd iets meer verzuim gemeld van 18-minners. Met name mboRijnland meldde meer jongeren. Meer nog dan in het V(S)O volgt na een melding vanuit het MBO lang niet altijd een interventie vanuit het RBL. Vanaf vorig schooljaar registreren we beter waarom we dat niet doen. Bij 18min-meldingen speelt vooral dat MBO’s aangeven dat actie niet gewenst is. Ze melden in die gevallen, omdat dat wettelijk verplicht is, maar hebben intussen zelf goede afspraken met de jongere gemaakt om het verzuim te stoppen. Een gesprek met het RBL heeft dan weinig toegevoegde waarde. Ook speelt mee dat MBO’s studenten die (vrijwel) niet meer op school komen, moeilijker uit kunnen schrijven. Dit effect is nog sterker zichtbaar bij 18+ verzuim en wordt daarom in de volgende paragraaf verder uitgelegd.

Stijgend aantal meldingen mbo 18-, school wenst vaak geen actie Aantal 18min-meldingen vanuit MBO, naar afdoening 1000 900

62 109

800 700 516

500

428

364

300 200 100 0

Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld: vanwege eerder contact

600 400

Niet behandeld: overig

128

114

104

124

143

2017-2018

2018-2019

2019-2020

89

Niet behandeld: geen actie gewenst door school Leerling wordt uitgeschreven PV/Halt Waarschuwing gegeven Afspraken gemaakt

Wanneer we jongeren spreken, kiezen we iets vaker voor een Halt-verwijzing of het opmaken van een Proces-Verbaal dan in de voorgaande twee jaren. Toch is dit aandeel nog altijd laag, in vergelijking met het VO. Verzuim op het MBO heeft relatief vaak te maken met motivatieproblemen, bijvoorbeeld als gevolg van een verkeerde studiekeuze. Met een Proces-Verbaal aanwezigheid proberen af te dwingen, werkt dan vaak niet.

Lichte stijging in aantal PV's voor mbo 18min Geconstateerd 18min-verzuim vanuit MBO, naar afdoening 100% 90%

9 6

17 9

15 16 Leerling wordt uitgeschreven

80% 70%

89

60%

127

114

50%

Waarschuwing gegeven

40% 30% 20%

PV/Halt

104

124

143

2017-2018

2018-2019

2019-2020

Afspraken gemaakt

10% 0%

36

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

3.3.6 – MBO 18-plus: Meer meldingen voor minder jongeren

Het melden van 18-plus verzuim is wettelijk niet verplicht. Landelijk en met omliggende regio’s en ROC’s zijn hier afspraken over gemaakt, met als doel schooluitval tegen te gaan. Als RBL pakken we de laatste jaren nog geen 15% van alle verzuimmeldingen op. Net zoals bij 18-min meldingen geven scholen vaak aan dat ‘actie niet gewenst is’. Ook maken de consulenten, op basis van een eerder gesprek met de jongeren, de afweging dat een nieuw gesprek niet zinvol is, te meer omdat wij geen ‘stok achter de deur hebben’ in de vorm van handhavende instrumenten. Terwijl het aantal 18-plus jongeren dat gemeld wordt daalt, loopt het aantal meldingen de laatste jaren juist op. De 700 unieke jongeren die verzuimden, zorgden samen voor ruim 1900 meldingen. Bij verzuim van 18-plussers zorgt een hele kleine groep jongeren voor heel veel meldingen. Zo zijn er 107 jongeren die 5 keer of vaker gemeld zijn, met in totaal 823 verzuimmeldingen. De groeiende groep zeer frequente groep verzuimers is deels te verklaren door de invoering van de ‘wet vroegtijdig aanmelden’ in schooljaar 2017-2018. Een onderdeel hiervan is de procedure voor het afgeven van een (negatief) bindend studieadvies (BSA) waarmee de onderwijsinstelling de jongere kan uitschrijven. Voor een meerjarige opleiding mag dit op zijn vroegst 9 maanden na de inschrijvingsdatum. Ook moet de student de kans krijgen om zich te verbeteren 35.

Dit geldt ook voor studenten die frequent en/of langdurig verzuimen. Een andere optie is een verwijderingsprocedure starten op basis van veelvuldig verzuim. MboRijnland geeft aan dat dit weinig door teamleiders wordt gedaan omdat dit betekent dat jongeren niet meer welkom zijn bij mboRijnland, ook niet bij een andere opleiding. Jongeren worden door de regels rond het BSA en de verwijderingsprocedure dus veel later uitgeschreven dan voorheen, met meer verzuimmeldingen tot gevolg.

18 plus meldingen: vaak herhalend verzuim of geen actie gewenst Aantal 18plus-meldingen vanuit MBO, naar afdoening 2500

Niet behandeld: overig

2000 234 140 61

1500

726

1000

1399

0

Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld: vanwege eerder contact Niet behandeld: geen actie gewenst door school

1085 503

500

Niet behandeld:onjuiste/onvolledige melding

24 95

51 170

107 149

2017-2018

2018-2019

2019-2020

Leerling wordt uitgeschreven Afspraken gemaakt

35 https://onderwijsenexaminering.nl/publicaties/handreiking-bindend-studieadvies/

37

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

3.3.7 – 18-plus verzuimaanpak in ontwikkeling

De vraag is in hoeverre de huidige verzuimaanpak bij 18plus wel efficiënt is, nu we 85% van de meldingen niet oppakken. Immers deze meldingen gaan wel gepaard met administratieve lasten, zowel aan de kant van de school als van het RBL. Daarnaast is de vraag in hoeverre de aanpak effectief is. Verzuim is een voorbode voor uitval, maar lang niet alle uitval wordt voorafgegaan door verzuim. Bij veel van de 18-plussers wordt – voordat ze uitvallen – geen verzuim gemeld bij het RBL. Bovendien is het RBL alleen aan zet bij ongeoorloofd verzuim. Vaak is er voorafgaand aan uitval veel ziekteverzuim. Dit wordt niet bij het RBL gemeld. Bereiken wij met de huidige verzuimaanpak nu wel de juiste doelgroep: de jongeren met het meeste risico op uitval? In een pilot op de locatie Storm Buysingstraat van mboRijnland (Windkracht4’) hebben we het afgelopen schooljaar geëxperimenteerd met het enerzijds loslaten van de meldingen, en anderzijds het ook betrokken zijn bij jongeren waarbij geen sprake is van ongeoorloofd verzuim, maar waar wel risico op uitval is. Denk hierbij bijvoorbeeld aan veelvuldige ziekte, geen boeken, etc.

3.3.7.1 – Resultaat pilot ‘Windkracht4’: inzet preventiever, alle uitvallers in beeld Bij de start van Windkracht4 had het Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) twee doelen: schooluitval voorkomen door preventiever en beter samen te werken (1) en alle (potentiële) uitvallers vroegtijdig in beeld hebben (2). Uit een eigen onderzoek bleek namelijk dat veel jongeren die stoppen met hun opleiding niet bekend waren bij leerplicht/RMC en bovendien niet altijd (tijdig) de juiste begeleiding hadden ontvangen op school. Drie consulenten van het RBL namen deel aan zgn. ‘clusteroverleggen’ op school. Deze overleggen bestaan uit verzuimmedewerker, (coördinerend) Studie Loopbaan Begeleider, de Onderwijs Service Centrum Adviseur en de consulent van het RBL van een aantal gerelateerde opleidingen (‘clusters’). Door de hoge frequentie van deze overleggen konden alle jongeren, waar zorgen over bestonden 36, worden besproken. Bij alle besproken studenten werden aanpak en verdeling van taken onderling goed afgestemd. Dit zorgde voor snelle actie, waar in het verleden casuïstiek soms langer bleef liggen of onder de radar bleef. De signalerende rol van de (coördinerend) SLB’er en de verzuimmedewerker bleek hierin erg belangrijk. De uit het Transformatiefonds Jeugdhulp bekostigde psycholoog op locatie en de inzet van de GGD hielpen bij het tijdig inschakelen van passende hulp.

Door de deelname aan de clusteroverleggen waren vrijwel alle (potentiële) uitvallers in beeld bij de consulenten van het RBL, ook jongeren waar geen sprake was van verzuim. Hiermee is één van de pilot-doelen voor het RBL behaald. De impact van Windkracht4 op het aantal jongeren dat stopt met hun opleiding (het andere doel) is nu (zomer 2020) nog niet bekend omdat nog veel (her)inschrijvingen plaatsvinden. Daarbij speelt mee dat over de hele breedte minder studenten uitgeschreven zijn dan vorig jaar, door het terughoudende uitschrijfbeleid van mboRijnland door Corona. Pas medio oktober 2020 is een eerste indicatie te geven van het aantal daadwerkelijke uitgevallen jongeren op locatie Storm Buysingstraat ten opzichte van vorig jaar en andere locaties van mboRijnland. Op basis van een evaluatie onder studenten, docenten, begeleiders en andere partners heeft mboRijnland aangegeven de preventieve werkwijze komende schooljaar stapsgewijs uit te willen breiden naar alle drie de locaties in Leiden. De inzet van een psycholoog en van de GGD wordt vanaf januari 2021 gecontinueerd op de locatie Storm Buysingstraat en uitgebreid naar de andere twee locaties van mboRijnland. De inzet van de psycholoog en de GGD voor 18-plussers wordt bekostigd vanuit het regionale VSV-programma 2021-2024.

De inzet van het RBL is bij Windkracht4 intensiever geworden: we investeren relatief meer tijd in de Storm Buysingstraat dan op andere locaties. Deze investering zit hem in preventievere activiteiten 36 In de breedste zin van het woord: Ook studenten werden besproken met psychische of lichamelijke

problematiek, langdurige ziekte, gedragsproblemen, problemen thuis of school gerelateerde problemen.

38

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland, 2019-2020

zoals de deelname aan de clusteroverleggen, het eerder betrokken zijn bij jongeren en het bereiken van een bredere risicovolle doelgroep. Wij juichen een verdere uitrol naar andere locaties toe, maar moeten hierbij wel waken voor capaciteitsbeperkingen bij onze consulenten. 3.3.7.2 – Pilot huisbezoeken afgerond – geen overtuigend bewijs gevonden Naast de pilot op de Storm Buysingstraat stond 2019-2020 ook in het teken van een andere pilot. In andere regio’s (bijv. RMC-regio Gouda) worden verzuimende meerderjarigen thuis bezocht. RMC Gouda is ervan overtuigd dat deze aanpak meer effect sorteert, omdat de jongere in zijn eigen systeem wordt bezocht in plaats van met/op school. Omdat hard cijfermatig bewijs hiervoor moeilijk te vinden is, heeft het RBL dit schooljaar zelf onderzocht of de Goudse aanpak ook in onze regio werkt: ruim 200 interventies37 bij verzuimende meerderjarigen zijn het afgelopen schooljaar ‘at random’ gedaan. De ene jongere werd uitgenodigd voor een gesprek met/op school (zo’n 100 dus), cf. de standaard werkwijze van het RBL. De andere jongere werd thuis bezocht (eveneens zo’n 100) Na de interventies hebben wij de jongeren gemonitord. Ook hebben wij de pilot kwalitatief geëvalueerd. Hieruit hebben wij het volgende geleerd: -

-

Het afleggen van huisbezoeken vertoont geen positievere samenhang met een lagere recidive of minder uitval dan het standaard proces (gesprekken met/op school) Pogingen tot huisbezoeken zijn minder vaak succesvol dan pogingen tot gesprekken met/op school. Jongeren zijn vaak niet thuis en bij sommige jongeren mogen we niet op huisbezoek in verband met een geheim adres. Consulenten zien het huisbezoek vooral als zinvol, wanneer het gesprek met/op school vanwege een of andere reden niet tot stand komt.

Op basis van de pilot heeft het RBL haar proces voor dit schooljaar (2019-2020) aangepast. Gesprekken met/op school blijven de standaard. Wanneer het niet lukt om een gesprek tot stand te brengen op school gaan we op huisbezoek om de jongere toch te spreken. De uitkomst van het gesprek wordt vanzelfsprekend teruggekoppeld aan de jongere en de school.

37 Dit aantal lag iets lager dan gepland, omdat de meldingen als gevolg van de Corona-crisis en de

sluiting van de mbo’s ‘opdroogden’ vanaf maart 2020.

39

1. Thuiszitters

Totaal regio

Thuiszitters langer dan 3 maanden in het schooljaar aantal absoluut verzuimers PO/VO/Geen MBO/VAVO aantal langdurig relatief verzuimers aantal langdurig geoorloofd verzuimers dat 0% onderwijs volgt Vrijstellingen op lichamelijke en/of psychische gronden (5 onder a) Percentage jongeren dat thuis zit

2017-2018 325 111 64 47 4 Onbekend 210 0,5%

2018-2019 336 153 85 68 3 Onbekend 180 0,6%

2019-2020 508 178 83 95 5 141 184 0,9%

Overige vrijstellingen langer dan 3 maanden Onderwijs in het buitenland (5 onder c) Bedenkingen tegen richting onderwijs (5 onder b) Volgen van niet regulier onderwijs (15) Vervangende leerplicht inschrijving op andere school (16 jarige) (3b) Vervangende leerplicht inschrijving op andere school(3a) Trekkend bestaan (5a)

139 76 24 34 3 1 1

91 44 31 14 1 1 0

92 44 38 9 1 0 0

Absoluut verzuim naar eerst bekende oorzaak van het schooljaar TOTAAL Problematisch Kan tijdelijk niet naar school, wachtlst zorgtraj. Kan tijdelijk niet naar school, zorgtraject Ouders / school oneens over passende onderwijsplek School is passend, nog in orientatiefase opleiding Wil niet terug naar school, geen werk/dagbesteding Minder problematisch (Mogelijk) verhuisd, nog geen uitschrijving GBA Aangemeld op school, wacht op startmoment Gaat naar school, dit moet nog verwerkt worden In afwachting van vrijstelling Onderwijs in het buitenland, zonder vrijstelling Werk/andere zinvolle dagbesteding, MBO geen optie Reden (nog) niet bekend

Totaal 2020 178 65 7 30 3 19 6 109 14 42 3 5 4 41 4

laatste PO 24 9 2 3 2 2 0 14 5 4 1 1 3 0 1

laatste VO 48 27 2 16 1 5 3 20 2 4 2 1 0 11 1

TOTAAL Problematisch Kan tijdelijk niet naar school, wachtlst zorgtraj. Kan tijdelijk niet naar school, zorgtraject Ouders / school oneens over passende onderwijsplek School is passend, nog in orientatiefase opleiding Wil niet terug naar school, geen werk/dagbesteding Minder problematisch (Mogelijk) verhuisd, nog geen uitschrijving GBA Aangemeld op school, wacht op startmoment Gaat naar school, dit moet nog verwerkt worden In afwachting van vrijstelling Onderwijs in het buitenland, zonder vrijstelling Werk/andere zinvolle dagbesteding, MBO geen optie Reden (nog) niet bekend

2018 64 17 0 0 17 0 0 46 7 14 5 4 0 16 1

PO / VO / Geen school 2019 85 24 1 9 8 4 2 57 17 18 4 7 0 11 4

2020 83 37 4 20 3 7 3 44 13 10 3 3 4 11 2

laatste MBO/VAVO 95 28 3 10 0 12 3 65 1 32 0 2 0 30 2

laatste geen school 11 1 0 1 0 0 0 10 6 2 0 1 1 0 0

Oorzaken thuiszitters met een schoolinschrijving TOTAAL Geen (overeenstemming over) passende onderwijsplek Kan nu geen onderwijs volgen: fysieke problemen Kan nu geen onderwijs volgen: psychische problemen Leerling wil niet naar school Wel overeenstemming maar wachtlijst passend onderwijs

Totaal 2020 146 6 5 123 5 7

Basisonderwijs 15 0 1 11 0 3

S(B)O 17 1 0 15 0 1

VMBO 43 1 1 36 3 2

HAVO 15 0 2 12 1 0

TOTAAL Geen (overeenstemming over) passende onderwijsplek Kan nu geen onderwijs volgen: fysieke problemen Kan nu geen onderwijs volgen: psychische problemen Leerling wil niet naar school Wel overeenstemming maar wachtlijst passend onderwijs

VWO 21 0 1 20 0 0

VSO 29 4 0 24 0 1

PRO 5 0 0 4 1 0

MBO 1 0 0 1 0 0

Hillegom

Kaag en Braassem

Katwijk

Leiden

Leiderdorp

Lisse

Thuiszitters langer dan 3 maanden in het schooljaar aantal absoluut verzuimers per gemeente PO/VO/Geen MBO/VAVO aantal langdurig relatief verzuimers aantal risicoleerlingen dat geen onderwijs volgt Vrijstellingen op lichamelijke en/of psychische gronden (5 onder a) Percentage jongeren dat thuis zit

21 6 2 4 0 7 8 0,7%

31 15 5 10 0 8 8 0,8%

94 34 15 19 0 26 34 0,9%

128 46 26 20 3 34 45 0,9%

28 10 5 5 0 7 11 0,7%

25 8 4 4 0 6 11 0,8%

Overige vrijstellingen langer dan 3 maanden Onderwijs in het buitenland (5 onder c) Bedenkingen tegen richting onderwijs (5 onder b) Volgen van niet regulier onderwijs (15) Vervangende leerplicht inschrijving op andere school (16 jarige) (3b) Vervangende leerplicht inschrijving op andere school(3a) Trekkend bestaan (5a)

2 2 0 0 0 0 0

6 5 1 0 0 0 0

16 4 10 1 1 0 0

37 22 14 1 0 0 0

5 1 0 4 0 0 0

4 1 2 1 0 0 0

Noordwijk

Oegstgeest

Teylingen

Voorschoten

Zoeterwoude

Thuiszitters langer dan 3 maanden in het schooljaar aantal absoluut verzuimers per gemeente PO/VO/Geen MBO/VAVO aantal langdurig relatief verzuimers aantal risicoleerlingen dat geen onderwijs volgt Vrijstellingen op lichamelijke en/of psychische gronden (5 onder a) Percentage jongeren dat thuis zit

70 27 9 18 1 19 23 1,2%

17 4 3 1 0 7 6 0,4%

34 13 9 4 0 15 6 0,6%

29 9 4 5 1 10 9 0,7%

31 6 1 5 0 2 23 2,5%

Overige vrijstellingen langer dan 3 maanden Onderwijs in het buitenland (5 onder c) Bedenkingen tegen richting onderwijs (5 onder b) Volgen van niet regulier onderwijs (15) Vervangende leerplicht inschrijving op andere school (16 jarige) (3b) Vervangende leerplicht inschrijving op andere school(3a) Trekkend bestaan (5a)

12 6 4 2 0 0 0

3 0 3 0 0 0 0

4 1 3 0 0 0 0

3 2 1 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

Per gemeente

2. Schooluitval en voortijdig schoolverlaten

Totaal regio 2017-2018 450 378 84% 46 23 13 6 4 7 16

2018-2019 544 469 86% 40 15 12 1 2 8 17

2019-2020 563 451 80% 58 22 13 6 3 13 23

Aantal oud vsv'ers (langer dan 12 maanden geleden uitgestroomd) Waarvan binnen de doelgroep Waarvan bereikt Waarvan bereikt (%) Waarvan trajectbegeleiding Trajectbegeleiding begeleid naar werk/onderwijs/zorgpartner Waarvan begeleid naar school Waarvan begeleid naar werk Waarvan begeleid naar ketenpartner Trajectbegeleding geen resultaat Trajectbegeleiding nog niet beëindigd op 31 juli

1971 1072 390 36% 72 27 9 11 7 27 18

1993 1139 490 43% 72 39 22 7 10 17 16

2009 1295 746 58% 128 62 35 19 8 42 24

Totaal vsv'ers op 31 juli Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

2018 2010 727 1042 241

2019 2009 705 1111 193

2020 2127 826 1022 279

Oud VSV doelgroep 44 23 20 20 292 72 4 52 1 24 18 4 31 51 11

JKP 0 1 0 0 34 1 0 15 0 1 0 0 0 5 0

Aantal nieuwe uitvallers 18+ Waarvan bereikt Waarvan bereikt (%) Waarvan trajectbegeleiding Trajectbegeleiding begeleid naar werk/onderwijs/zorgpartner Waarvan begeleid naar school Waarvan begeleid naar werk Waarvan begeleid naar ketenpartner Trajectbegeleding geen resultaat Trajectbegeleiding nog niet beëindigd op 31 juli

Reden van schooluitval Verkeerde opleidingskeuze Medische/psychische/persoonlijke problemen Wil werken Studie te moeilijk en/of NSA Kwaliteit inhoud onderwijs / begeleiding

Nieuw VSV 151 104 58 42 42

Dagbesteding Opleiding: regulier onderwijs Opleiding: particulier onderwijs Opleiding: thuisstudie Opleiding: intern bij werkgever Werk: in loondienst Werk: eigen bedrijf Werk: vrijwilligerswerk Zorg: in zorgtraject Anders: detentie Anders: geen dagbesteding/vraagt uitkering aan Anders: tussenjaar (o.a. wereldreis) Anders: wacht op zorgtraject Anders: zoekt opleiding Anders: zoekt werk Anders: zorgtaken (o.a. kind, mantelzorg)

Nieuw VSV 42 6 10 4 244 13 5 28 0 9 4 3 12 41 3

Reden geen begeleiding Wil blijven werken Wil het zelf doen Gaat binnenkort naar school Al in begeleiding bij andere partij Volgt al een opleiding Zorgt voor anderen Jongere wil trajectbegeleiding

Nieuw VSV 101 120 111 39 19 4 30

Oud VSV doelgroep 247 173 57 73 45 10 62

JKP 26 4 1 16 1 0 8

Per gemeente Aantal vsv'ers op meetmoment 31 jul 2018 Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

Hillegom 98 31 55 12

Kaag en Braassem 103 29 56 18

Katwijk 331 92 204 35

Leiden 717 307 311 99

Leiderdorp 140 56 69 15

Aantal vsv'ers op meetmoment 31 jul 2018 Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

Noordwijk 196 56 116 24

Oegstgeest 75 23 41 11

Teylingen 129 49 72 8

Voorschoten 105 50 45 10

Zoeterwoude 25 8 16 1

Aantal vsv'ers op meetmoment 31 jul 2019 Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

Hillegom 90 33 51 6

Kaag en Braassem 124 46 68 10

Katwijk 344 100 216 28

Leiden 679 269 328 82

Leiderdorp 121 40 71 10

Aantal vsv'ers op meetmoment 31 jul 2019 Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

Noordwijk 194 56 115 23

Oegstgeest 82 41 35 6

Teylingen 133 42 79 12

Voorschoten 99 37 54 8

Zoeterwoude 36 12 24 0

Aantal vsv'ers op meetmoment 31 jul 2020 Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

Hillegom 107 33 63 11

Kaag en Braassem 129 52 63 14

Katwijk 370 119 211 40

Leiden 670 295 275 100

Leiderdorp 140 53 67 20

Aantal vsv'ers op meetmoment 31 jul 2020 Geen of weinig werk, geen uitkering Werk Uitkering

Noordwijk 206 72 98 36

Oegstgeest 77 35 32 10

Teylingen 181 69 85 27

Voorschoten 95 42 44 9

Zoeterwoude 48 18 27 3

Aantal VSV'ers zonder werk 2018 2019 2020

Hillegom 43 39 44

Kaag en Braassem 47 56 66

Katwijk 127 128 159

Leiden 406 351 395

Leiderdorp 71 50 73

Aantal VSV'ers zonder werk 2018 2019 2020

Noordwijk 80 79 108

Oegstgeest 34 47 45

Teylingen 57 54 96

Voorschoten 60 45 51

Zoeterwoude 9 12 21

Lisse 91 26 57 8

Lisse 107 29 70 8

Lisse 104 38 57 9

Lisse 34 37 47

3. Verzuim tot en met februari Aantal gemelde leerlingen basisonderwijs voortgezet onderwijs middelbaar beroepsonderwijs 18middelbaar beroepsonderwijs 18+ Aantal leerlingen met geconstateerd verzuim basisonderwijs voortgezet onderwijs middelbaar beroepsonderwijs 18middelbaar beroepsonderwijs 18+ Aandeel jongeren 5 tot 18 jaar waarbij verzuim werd geconstateerd

Aantal leerlingen dat recidiveert basisonderwijs voortgezet onderwijs middelbaar beroepsonderwijs 18middelbaar beroepsonderwijs 18+

Totaal regio 2017-2018 1821 77 783 338 623

2018-2019 2158 67 897 435 759

2019-2020 1885 98 593 470 724

875 56 544 167 108 1,3%

1033 42 573 229 189 1,4%

846 58 359 220 209 1,1%

2017-2018 172 1 63 64 44

2018-2019 281 3 70 114 94

2019-2020 201 2 41 88 70

Hillegom 91 95 82 2 4 2 30 40 30 26 24 20 33 27 30 Noordwijk 136 198 180 2 6 8 63 93 63 20 44 46 51 55 63

Kaag en Braassem 115 152 140 1 0 3 52 74 47 23 27 36 39 51 54 Oegstgeest 73 86 80 4 0 6 40 49 33 7 9 15 22 28 26

Gehele jaar 2017-2018 2289 126 894 431 838

2018-2019 2674 106 1050 552 966

2019-2020 2031 163 631 481 756

Percentage leerlingen met geconstateerd verzuim dat recidiveert 2017-2018 2018-2019 2019-2020 20% 27% 24%

12% 38% 41%

12% 50% 50%

11% 40% 33%

Leiden 567 703 623 31 21 27 225 271 179 97 145 142 214 266 275 Voorschoten 122 134 88 14 10 4 34 56 32 28 22 22 46 46 30

Leiderdorp 109 141 109 1 1 4 54 61 44 16 18 23 38 61 38 Zoeterwoude 34 39 39 0 0 1 10 7 7 11 12 11 13 20 20

Lisse 89 103 75 5 2 6 33 36 16 23 26 25 28 39 28

Per Gemeente Aantal gemelde leerlingen Totaal

basisonderwijs

voortgezet onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs 18-

middelbaar beroepsonderwijs 18+

Aantal gemelde leerlingen Totaal

basisonderwijs

voortgezet onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs 18-

middelbaar beroepsonderwijs 18+

2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020

Katwijk 334 338 294 16 13 15 167 135 95 56 75 91 95 115 93 Teylingen 150 168 173 1 10 21 75 75 47 31 32 39 43 51 66

Percentage leerlingen dat recidiveert (melding na constatering) Totaal

voortgezet onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs 18-

middelbaar beroepsonderwijs 18+

Percentage leerlingen dat recidiveert (melding na constatering) Totaal

voortgezet onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs 18-

middelbaar beroepsonderwijs 18+

2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020

Hillegom 23% 37% 21% 14% 30% 13% 36% 43% 33% 20% 50% 20%

Kaag en Braassem 23% 27% 21% 18% 12% 13% 38% 60% 38% 40% 38% 14%

Katwijk 15% 19% 19% 12% 6% 9% 26% 36% 36% 30% 43% 22%

Leiden 25% 30% 30% 13% 15% 14% 47% 46% 47% 53% 54% 41%

Leiderdorp 16% 19% 20% 5% 3% 13% 43% 75% 44% 44% 55% 20%

2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020 2017-2018 2018-2019 2019-2020

Noordwijk 14% 24% 17% 8% 7% 8% 8% 58% 17% 50% 67% 41%

Oegstgeest 13% 31% 24% 12% 25% 14% 0% 33% 57% 33% 60% 33%

Teylingen 19% 22% 19% 7% 8% 4% 55% 63% 35% 38% 33% 35%

Voorschoten 27% 33% 33% 14% 18% 20% 63% 75% 45% 30% 44% 67%

Zoeterwoude 27% 63% 15% 20% 0% 0% 20% 86% 43% 100% 80% 0%

2017-2018 2018-2019 2019-2020

Hillegom 1,9% 2,2% 1,7%

Kaag en Braassem 2,0% 2,6% 2,2%

Katwijk 2,2% 2,1% 1,8%

Leiden 2,5% 3,1% 2,4%

Leiderdorp 1,8% 2,0% 1,7%

2017-2018 2018-2019 2019-2020

Noordwijk 1,5% 2,4% 2,0%

Oegstgeest 1,3% 1,4% 1,4%

Teylingen 1,9% 2,1% 1,8%

Voorschoten 1,8% 2,2% 1,4%

Zoeterwoude 1,7% 1,6% 1,5%

Aandeel jongeren 5 tot 18 jaar waarbij verzuim werd gemeld

Aandeel jongeren 5 tot 18 jaar waarbij verzuim werd gemeld

Lisse 10% 30% 23% 4% 21% 0% 30% 43% 38% 0% 33% 33%

Lisse 1,9% 1,9% 1,4%

Per VO school(locatie) VO Scholen Andreas College Andreas - Helmbergweg Andreas - Louise de Coligny Bonaventuracollege Bonaventura - Boerhaavelaan Bonaventura - Burggravenlaan Bonaventura - Marienpoel Bonaventura - Overig Da Vinci College Da Vinci - Betaplein Da Vinci - ISK Da Vinci - Kagerstraat Fioretti College Fioretti - Hillegom Fioretti - Lisse Leonardo College Limes Praktijkonderwijs mboRijnland - VAVO Northo College Rijnlands - Oegstgeest Rijnlands - Sassenheim Teylingen College Teylingen - ISK Teylingen - Noordwijkerhout Teylingen - Oegstgeest Teylingen - Voorhout (KTS) Visser 't Hooft Lyceum Vlietland College Wellantcollege Wellantcollege - Oegstgeest Wellantcollege - Rijnsburg Wellantcollege - Overig

2017-2018 998 86 50 36 55 19 21 8 7 177 75 40 62 40 28 12 20 40 38 25 14 25 93 3 6 12 72 58 10 33 19 12 2

VO verzuimmeldingen 2018-2019 1308 43 25 18 80 27 28 19 6 199 99 65 35 54 40 14 28 44 331 26 18 17 138 10 25 13 90 46 13 53 16 35 2

2019-2020 837 49 43 6 58 18 24 16 0 142 74 38 30 38 24 14 9 11 165 36 4 10 57 8 19 9 21 45 21 32 18 12 2

VO leerlingen met geconstateerd verzuim 2017-2018 2018-2019 2019-2020 544 573 359 70 22 31 37 11 26 33 11 5 37 60 42 12 24 13 17 21 17 7 14 12 1 1 0 113 115 58 49 49 40 27 42 9 37 24 9 15 27 14 7 19 10 8 8 4 14 24 3 28 27 5 3 15 14 19 19 14 6 4 3 14 13 6 47 87 36 0 2 3 4 18 10 4 10 8 39 57 15 30 26 33 8 5 6 17 30 20 11 8 11 6 22 8 0 0 1

VO Scholen Andreas College Andreas - Helmbergweg Andreas - Louise de Coligny Bonaventuracollege Bonaventura - Boerhaavelaan Bonaventura - Burggravenlaan Bonaventura - Marienpoel Bonaventura - Overig Da Vinci College Da Vinci - Betaplein Da Vinci - ISK Da Vinci - Kagerstraat Fioretti College Fioretti - Hillegom Fioretti - Lisse Leonardo College Limes Praktijkonderwijs mboRijnland - VAVO Northo College Rijnlands - Oegstgeest Rijnlands - Sassenheim Teylingen College Teylingen - ISK Teylingen - Noordwijkerhout Teylingen - Oegstgeest Teylingen - Voorhout (KTS) Visser 't Hooft Lyceum Vlietland College Wellantcollege Wellantcollege - Oegstgeest Wellantcollege - Rijnsburg Wellantcollege - Overig

Aandeel VO leerlingen met geconstateerd verzuim 2017-2018 2018-2019 2019-2020 1,9% 2,1% 1,4% 3,9% 1,2% 1,5% 3,0% 0,8% 1,8% 6,3% 2,0% 0,8% 1,3% 2,3% 1,9% 4,1% 8,1% 4,9% 1,6% 2,0% 1,7% 0,6% 1,3% 1,2% 0,4% 0,5% 0,0% 5,7% 6,0% 3,1% 5,9% 6,4% 5,8% 17,0% 34,7% 8,0% 3,8% 2,3% 0,8% 0,8% 1,4% 0,8% 0,9% 2,9% 1,6% 0,7% 0,7% 0,3% 1,7% 3,0% 0,4% 11,9% 12,1% 2,6% 0,8% 4,3% 4,8% 2,3% 2,1% 1,5% 0,5% 0,3% 0,2% 1,0% 0,9% 0,4% 1,5% 2,9% 1,3% 0,0% 1,9% 3,6% 0,3% 1,2% 0,8% 0,7% 1,7% 1,4% 4,6% 7,0% 1,9% 1,4% 1,2% 1,4% 0,8% 0,5% 0,6% 2,0% 3,9% 2,8% 2,8% 2,0% 2,5% 1,6% 8,0% 4,3% 0,0% 0,0% 1,0%

Aandeel VO leerlingen met geconst. verzuim dat recidiveert 2017-2018 2018-2019 2019-2020 12% 12% 11% 9% 14% 6% 16% 18% 8% 0% 9% 0% 14% 12% 10% 25% 17% 23% 0% 10% 0% 29% 7% 8% 0% 0% 5% 16% 17% 6% 20% 20% 7% 14% 22% 3% 8% 0% 27% 22% 7% 43% 26% 10% 13% 13% 0% 0% 8% 0% 0% 0% 0% 67% 47% 29% 5% 16% 7% 17% 25% 0% 14% 0% 0% 0% 1% 6% 0% 0% 0% 0% 10% 0% 10% 13% 0% 0% 0% 27% 15% 6% 0% 0% 0% 0% 0% 10% 0% 0% 0% 0% 0% 13% 100%

Per MBO school(locatie) MBO verzuimmeldingen 2018-2019 2414 508 42 168 21 211 66 120 69 36

MBO scholen mboRijnland mboRijnland - 5 mei mboRijnland - Betaplein mboRijnland - Breestraat mboRijnland - Storm Buijsing mboRijnland - Overig ROC Mondriaan ROC Amsterdam ROC Nova College

2017-2018 1776 1003 136 28 37

2019-2020 2808 630 479 75 33 43 102 68 32

MBO scholen mboRijnland mboRijnland - 5 mei mboRijnland - Betaplein mboRijnland - Breestraat mboRijnland - Storm Buijsing mboRijnland - Overig ROC Mondriaan ROC Amsterdam ROC Nova College

Aandeel MBO leerlingen met geconstateerd verzuim 2017-2018 2018-2019 2019-2020 3,0% 4,7% 5,0% 5% 7% 7% 29% 5% 8% 3% 4% 12% 6% 13% 8% 6% 7% 4% 3% 9% 7% 4% 4% 2%

Aantal MBO leerlingen met geconstateerd verzuim 2017-2018 2018-2019 2019-2020 275 418 429 197 301 283 31 122 205 16 23 88 28 44 27 79 88 56 13 51 36 34 42 20 Aandeel MBO leerlingen met geconst. verzuim dat recidiveert 2017-2018 2018-2019 2019-2020 39% 50% 37% 36% 45% 39% 45% 39% 41% 25% 43% 48% 14% 64% 48% 35% 50% 36% 46% 55% 33% 12% 24% 25%

Afdoeningen Afdoeningen PO Afspraken Waarschuwing PV Wordt uitgeschreven Niet behandeld: school wenst geen actie Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld: overig

2017-2018 6 31 11 2 29

2017-2018 0% 1% 1% 0% 1%

2018-2019 10 22 10 0 26

2018-2019 0% 1% 0% 0% 1%

2019-2020 8 39 10 1 22 22 1

2019-2020 8% 38% 10% 1% 21% 21% 1%

Afdoeningen VO incl 18+ Afspraken Waarschuwing PV/Halt Wordt uitgeschreven Niet behandeld: geen actie gewenst door school Niet behandeld: vanwege eerder contact Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld: overig

2017-2018 228 315 67 10 378

2017-2018 156% 216% 46% 7% 259%

2018-2019 153 402 103 12 638

2018-2019 15300% 40200% 10300% 1200% 63800%

2019-2020 129 324 44 8 179 93 103 68

2019-2020 14% 34% 5% 1% 19% 10% 11% 7%

Afdoeningen MBO 18Afspraken Waarschuwing PV/Halt Wordt uitgeschreven Niet behandeld: geen actie gewenst door school Niet behandeld: vanwege eerder contact Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld: overig

2017-2018 104 89 6 9 364

2017-2018 102% 87% 6% 9% 357%

2018-2019 124 128 9 17 516

2018-2019 590% 610% 43% 81% 2457%

2019-2020 143 114 16 15 428 1 109 62

2019-2020 16% 13% 2% 2% 48% 0% 12% 7%

Afdoeningen MBO 18+ Afspraken Wordt uitgeschreven Niet behandeld: geen actie gewenst door school Niet behandeld: vanwege eerder contact Niet behandeld: verzuim niet ongeoorloofd Niet behandeld:onjuiste/onvolledige melding Niet behandeld: overig

2017-2018 95 24 1086

2017-2018 24% 6% 276%

2018-2019 170 51 1399

2018-2019 354% 106% 2915%

2019-2020 149 107 503 726 61 140 234

2019-2020 8% 6% 26% 38% 3% 7% 12%

Marlies Groen Van: Onderwerp:

GriffieVS FW: Jaarverslag 2019/2020

Van: Regionaal Bureau Leerplicht <secretariaatrbl@hollandrijnland.nl> Verzonden: dinsdag 3 november 2020 16:09 Aan: GriffieVS <griffie@voorschoten.nl> Onderwerp: Jaarverslag 2019/2020 Bekijk hier de e-mail als deze niet goed wordt getoond

Jaarverslag november 2020

Jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht 2019/2020 Geachte heer, mevrouw, Graag delen wij met u het nieuwe jaarverslag Regionaal Bureau Leerplicht Holland Rijnland (RBL) over het schooljaar 2019/2020. In het jaarverslag geeft het RBL inzicht in de belangrijkste cijfers en trends rond thuiszitten, voortijdig schoolverlaten en schoolverzuim in de regio. Door de corona-crisis is het schooljaar allerminst standaard geweest. Dit heeft veel gevraagd van u en van ons. Toch mogen we tevreden terugkijken op onze gezamenlijke inspanningen en de resultaten die we hiermee bereikten. Ook voor dit schooljaar geldt: weet ons te vinden. Graag staan we u bij in deze lastige periode, vanuit het besef dat ieder kind recht heeft op onderwijs en ontwikkeling. U vindt ons nieuwe jaarverslag op onze website. Hier staat tevens de cijferbijlage bij het jaarverslag. Met hartelijke groet, namens al mijn collega’s

1

Senne Janssen Hoofd Regionaal Bureau Leerplicht

Regionaal Bureau Leerplicht Het Regionaal Bureau Leerplicht (RBL) voert de taken in het kader van leerplicht en het tegengaan van voortijdig schoolverlaten uit voor elf gemeenten in de regio Holland Rijnland.

Regionaal Bureau Leerplicht, Schuttersveld 9, 2316 XG Leiden, Postbus 558, 2300 AN Leiden

Dit bericht is verzonden aan griffie@voorschoten.nl. Als je deze e-mails van Regionaal Bureau Leerplicht niet langer wilt ontvangen, dan kun je je hier afmelden.

Privacybeleid

Contact

2

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Duivenvoorde&id=dde53865-a9dc-462e-9c96-fcefb52f2f04