Document · PDF

Informatiebrief 91 Samenwerkingsovereenkomst Duin Horst & Weide 2024-2028 (incl. bijlagen)

Gemeenteraad Voorschoten 30 januari 2025, gemeente voorschotenBij agendapunt: Informatiebrieven van het College van B&W16.222 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Nr. 91

Informatiebrief

Zaaknummer:

Z/24/092517

Documentnummer:

418097

Datum:

Dinsdag 26 november 2024

Onderwerp:

Samenwerkingsovereenkomst Duin Horst & Weide 20242028

Portefeuillehouder:

Wethouder Schokker

Bijlage(n):

1. Samenwerkingsovereenkomst (SOK) DHW 2024-2028 2. Uitvoeringsprogramma Duin Horst & Weide 2024-2028

Geachte Raad, Met deze brief informeren wij u over ons besluit om de samenwerking met Landschapstafel Duin Horst & Weide (DHW) voort te zetten en te versterken door het aangaan van een samenwerkingsovereenkomst (SOK) voor de periode 2024-2028, zie bijlage 1. Dit doen wij samen met de sturingspartners uit het gebied van Duin Horst & Weide, totaal zes gemeenten en vijf meedenkende partners. De formele ondertekening vindt plaats op 27 november in Zoetermeer. Waarom een Samenwerkingsovereenkomst? Door het ondertekenen van deze SOK bevestigen wij dat we ons met elkaar blijven inzetten voor de ambities en doelen van DHW, die geheel aansluiten bij de ambities voor behoud en versterking van onze groene uitstraling, zoals opgenomen in de Structuurvisie Voorschoten 2025 ‘Groen, veilig en betrokken’. Door onze krachten te bundelen staan we sterker. Uniek landschap Duin Horst & Weide is een uniek gebied met een opeenvolging van landschappen, dat zich kenmerkt door grote diversiteit aan agrarische bedrijvigheid, landgoederen en duinen. In 2001 zijn de gemeenten Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Wassenaar een strategische samenwerking aangegaan om zich in te zetten voor behoud en versterking van de cultuurhistorische, natuur- en landschappelijke waarden van dit gebied.

In 2004 is dit samenwerkingsverband omgezet in het samenwerkingsconvenant ‘Pact van Duivenvoorde’ en in 2016 in de Landschapstafel Duin Horst & Weide. Hierna is de Landschapstafel uitgebreid met de

gemeenten Den Haag, Leiden en Zoetermeer. In het gebied, wat zich uitstrekt tussen deze grote steden tot aan de kust bij Wassenaar wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd en het vormt het leefgebied van bijzondere flora en fauna. De partijen waarmee een partnerschap wordt aangegaan zijn de betrokken gemeenten uit het gebied van Duin Horst & Weide. Zie het huidige, globale gebied Duin Horst & Weide:

Het Landschapsontwikkelingsplan Duin Horst & Weide (LOP) uit 2012 vormt de basis voor deze samenwerking. Het waarborgen van de authenticiteit van het gebied, het versterken van de vitaliteit en het vergroten van de beleefbaarheid zijn hierbij leidend. Vanuit deze ambities is in 2016 door alle betrokken partijen een meerjarenprogramma (MJP) opgesteld en tot aan 2024 geactualiseerd. Na afsluiting van het MJP in 2022 is de landschapstafel geëvalueerd bij de start van de nieuwe programmamanager in 2023. Belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de start van de landschapstafel in 2016 is het ontbreken van subsidie en het groeiend aantal partners. Resultaat is een uitvoeringsprogramma (UVP 2024-2028), zie bijlage 2. met acht geprioriteerde projecten en gemeentelijke trekkers, die daarvoor externe financieringsbronnen aanboren en een aangepaste besluitvorming met beslissende sturingspartners en meedenkende partners. De sturingspartners hebben bijgevoegde samenwerkingsovereenkomst (SOK) opgesteld. De leiding van de Landschapstafel is in handen van de programmamanager, die verantwoording aflegt aan het bestuur en de partners van Landschapstafel DHW. De sturingspartners leveren een structurele financiële bijdrage aan de organisatie en stellen de prioritering van projecten

Pagina 2 van 3

vast die bijdragen aan behoud en versterking van een vitaal, authentiek en beleefbaar cultuurlandschap. Krachten bundelen In de achterliggende periode heeft Landschapstafel DHW succesvol aangetoond dat het mogelijk is om een landschap vorm te geven in samenwerking met gebiedspartners. Het gaat om totaal twintig sturende en meedenkende partners waarmee samengewerkt wordt. Door het aangaan van de SOK wordt de continuïteit geborgd om de komende jaren de ambities en bijbehorende doelen te realiseren. Financieel heeft dit besluit geen consequenties, omdat de gemeente Voorschoten de Landschapstafel DHW al financieel steunde; deze steun wordt gecontinueerd.

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders,

E.A. van Wattingen, gemeentesecretaris

drs. N. Stemerdink, burgemeester

Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.

Pagina 3 van 3

het verrassende landschap waar stad en land elkaar ontmoeten

ALLEEN GA JE SNELLER, SAMEN KOM JE VERDER! UITVOERINGS PROGRAMMA LANDSCHAPS TAFEL 2024-2028

COLOFON

Opdrachtgever Bestuurlijke Landschapstafel Duin Horst & Weide Inhoudelijke bijdrage • Irene Mulder, gemeente Den Haag • Elise Coenen, gemeente Leiden • Jeroen de Jong, gemeente Zoetermeer • Carla Scheffer, gemeente Wassenaar • Annelies Mooijman, gemeente Wassenaar • Merijn Samuels, gemeente Leidschendam-Voorburg • Ivette van der Wiel, gemeente Voorschoten • Karin Rood, Dunea • René de Wildt, gemeente Katwijk • Sander van der Meulen, Provincie Zuid-Holland • Johan Kolk, Hoogheemraadschap van Rijnland • Soet Huijbregts, Nationaal Park Hollandse Duinen • Charissa Koolen, Nationaal Park Hollandse Duinen • Marian Hage, Nationaal Park Hollandse Duinen Coördinatie & proces • Rosanne van Vliet (VINU) • Roland Weenink (VINU) Fotografie Ingrid Bertens in opdracht van Nationaal Park Hollandse Duinen Vormgeving T2 Creatieve Communicatie i.s.m. Knalgroen Grafisch Ontwerp Alleen ga je sneller, samen kom je verder! Nelson Mandela Versie december 2024 definitief

VOORWOORD DUIN HORST & WEIDE

Onlangs fietste ik via de mooi ontwikkelde Nieuwe Driemanspolder via landgoed Duivenvoorde en de betoverende Landgoederenroute richting de rijke duinen van Meijendel. Ik genoot van dit stuk groen met de hoogste biodiversiteit van Nederland. Duin Horst & Weide, prominent onderdeel van Nationaal Park Hollandse Duinen, is één grote ontdekkingstocht. Maar tegelijkertijd realiseerde ik mij dat dit bijzondere gebied met zijn rijke cultuurhistorie enorm onder druk staat. Er zijn allerlei nieuwe uitdagingen. De komende 10 jaar komen er een kwart miljoen woningen bij in Zuid-Holland. Dit betekent minimaal net zoveel wandelaars, fietsers, buitensporters, cultuurliefhebbers en rustzoekers die behoefte hebben aan mooie recreatiegebieden in hun omgeving. Een groeiend aantal bezoekers betekent iets voor het beheer. Daarnaast moeten we rekening houden met stikstofneerdaling, een veranderend klimaat met langere hitteperiodes of juist langdurige neerslag, bodemdaling, er moeten nieuwe verdienmodellen komen en er moet toekomstperspectief gegeven worden aan boeren en landschapsbeheerders.

Met het voorliggende Uitvoeringsprogramma 2024-2028 laten de partijen van de Landschapstafel Duin Horst & Weide zien hoe we dat gericht gaan doen. We werken aan de verbinding tussen het groene gebied en het stedelijk gebied, vandaar dat projecten zoals het Overgangsgebied Den Haag Wassenaar, de Tweede Groene Ring rond Leiden, de Loozone en de gebiedsontwikkeling Mient Kooltuin prioriteit krijgen. Binnen het groene landschap van Duin Horst & Weide werken we aan het Toekomstbestendig Cultuurlandschap en de Groene Zone Wassenaar, voor het behoud van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Tot slot dragen Leidschendammerhout en de Landscheidingsdijk bij aan de beleving van het gebied.

Vele redenen om in dit unieke gebied verder aan de slag te gaan. Want alleen samen kunnen we Duin Horst & Weide verder versterken, zodat ook in de toekomst alle kwaliteiten behouden blijven en dit een heel waardevolle plek blijft voor inwoners, recreanten, agrariërs en andere bedrijven.

Dat gaat niet vanzelf. De partijen hebben te maken met onzekere regelgeving en financieringsmogelijkheden. Dit Uitvoeringsprogramma is dan tegelijkertijd ook een herhaalde oproep aan overheden en andere partijen in het gebied om nu mee te doen. En om mee te investeren. We worstelen allemaal met dezelfde uitdagingen op het gebied van stikstof, milieu, herstel natuur, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Met elke investering kunnen we weer een stap extra zetten richting het behalen van onze doelen. We geloven in de toekomst van Duin Horst & Weide. En dat doen we samen!

De afgelopen jaren zijn al prachtige projecten gerealiseerd: van bijenlinten, natuurlijke oevers en routebordjes tot aan de ontwikkeling van de Nieuwe Driemanspolder, de groene entree bij Den Haag CS, renovatie Hart van Meijendel en natuur- en recreatieprojecten op landgoederen zoals op Landgoed Duivenvoorde en De Paauw. Inwoners, overheden, boeren, ondernemers en stichtingen voelen de urgentie en zien kansen. Ze willen verder aan de slag met ons landschap om doelen op het vlak van stikstof, waterkwaliteit en luchtkwaliteit te halen. En dat vanuit een positieve blik op de toekomst. Een toekomst met perspectief.

Marcel Belt Voorzitter van de Landschapstafel Duin Horst & Weide

INHOUD

Voorwoord

5. Wat gaan we doen: projecten 5.1

1. Managementsamenvatting

Afwegingskader

5.2 Prioritaire projecten

5.2.1 2. Waarom een nieuw uitvoeringsprogramma? 2.1

Koesteren van onze achtertuin

Tweede Groene Ring

Duin Horst & Weide

5.2.3 Loozone

2.3 Toekomst van de Landschapstafel

5.2.4 Overgangsgebied Den Haag – Wassenaar

3.1

LOP als basis

3.2 Doelstellingen

4.1

5.2.6 Groene Zone Wassenaar

5.2.7 Gebiedsontwikkeling

Mient Kooltuin 17

5.2.8 Leidschendammerhout

5.3.1

Parkway de Vliet

37 38 39

5.3.2 Robuuste Ecologische 21

Verbinding DHW

4.2 Koppeling met Nationaal Park Hollandse Duinen

33 34

Koppeling met Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied

5.2.5 Landscheidingsdijk

5.3 Reserveprojecten 4. Samenwerking met andere programma’s

3.3 Wat we leren van afgelopen uitvoeringsperiode

5.2.2 Toekomstbestendig Cultuurlandschap

2.2 Landschapstafel sinds 2015

3. Wat willen we bereiken?

5.3.3 Landscheidingsdijk wordt 23

ecologische schakel 5.3.4 Vrijetijdslandschap Zoetermeer 5.4 Meekoppelkansen 5.4.1

Bossenstrategie / Klimaatbossen

41 42 43 44

5.4.2 Groene Cirkel Bijenlandschap en Deltaplan biodiversiteitsherstel

6.5 Uitvoeringsorganisatie 44

6.5.1

Ambtelijke werkgroep

5.4.3 Natuurvriendelijke oevers

6.5.2 Programmamanager

5.4.4 Onderhoud wandel- en fietsnetwerk

6.5.3 Ambtelijk en bestuurlijk

5.5 Gerealiseerde projecten

opdrachtgever 6.6 Communicatie

6. Hoe gaan we dat doen? 6.1

Stakeholders

6.2 Organisatie 6.2.1

6.6.1

We zijn onderdeel van NPHD

6.6.2 Communicatie Duin Horst & Weide

6.6.3 Uitvoering communicatie

Het ontstaan van de Landschapstafel 48

6.2.2 Samenstelling en intentieverklaring

6.2.3 Samenwerkingsovereenkomst

6.7.1

6.7.2 Kansrijke sponsoren

6.3 Bestuurlijke structuur 6.3.1

Bestuurlijke Landschapstafel

6.7 Financiering

7. Bijlagen 49

7.1

6.3.3 Voorzitterschap, frequentie en doel van het overleg 6.4 Taken en bevoegdheden

7.2 Overzicht stakeholderanalyse

50 50

6.4.2 Taken en bevoegdheden Meedenkende partners

Relevante beleidsdocumenten van DHW en/of samenwerkingspartners

6.4.1 Taken en bevoegdheden Sturingspartners

6.3.2 Besluitvorming Bestuurlijke Landschapstafel

Programma en projectbudget

60 62

1. MANAGEMENTSAMENVATTING 2. WAAROM EEN NIEUW UITVOERINGSPROGRAMMA? 3. WAT WILLEN WE BEREIKEN? 4. SAMENWERKING MET ANDERE PROGRAMMA’S 5. WAT GAAN WE DOEN: PROJECTEN 6. HOE GAAN WE DAT DOEN? 7. BIJLAGEN

1. MANAGEMENTSAMENVATTING WAAROM EEN NIEUW UITVOERINGSPROGRAMMA? Een uitgebreid duingebied, eeuwenoude landgoederen en weidevogels in de polder en dat allemaal binnen het dichtbevolkte gebied van Zuid-Holland. Duin Horst & Weide is het bijzonder cultuurlandschap tussen Den Haag en Leiden. Het strekt zich uit van de kust en de duinen (Duin), via de landgoederenzone en het strandwallenlandschap (Horst) richting de Vlietzone, de droogmakerijen en het veenweidegebied (Weide). De kracht van Duin Horst & Weide is dat je de waarde van de drie landschappen apart én als combinatie kunt beleven: het duinlandschap, de bossen en het weidelandschap. Tegelijkertijd staat ons waardevolle landschap onder druk door klimaatverandering, de energietransitie, de woningbouwopgave (+15.000 woningen in Zuid-Holland), stikstofproblematiek, de groei van het verkeer en de toename van de behoefte aan schoon drinkwater. Daarnaast is er behoefte aan meer groen, en groen met kwaliteit en meer stad-land verbindingen.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? Met dit uitvoeringsprogramma dragen we met onze doelstellingen bij aan het Nationaal Park Hollandse Duinen en het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied.

De Landschapstafel richt zich op: • Het creëren van een vitaal landschap door versterking van landschappelijke en ecologische waarden. • Het behouden van een authentiek landschap door bescherming van unieke cultuurhistorische elementen. • Het bevorderen van een beleefbaar landschap door verbetering van recreatieve mogelijkheden en verbindingen.

WAT GAAN WE DOEN: PROJECTEN Het uitvoeringsprogramma omvat prioritaire projecten, reserveprojecten en meekoppelkansen.

Duin Horst & Weide is de achtertuin van onze vele inwoners, en daarmee hechten er wij als omliggende gemeenten en partners veel waarde aan om ons gebied te koesteren en in balans te ontwikkelen.

• Prioritaire projecten Voldoen aan het afwegingskader en hebben voldoende slagkracht om in de volgende fase concrete deelprojecten te formuleren of tot uitvoering te komen. 1. Tweede Groene Ring: Nieuwe groenstructuur rondom Leiden en omliggende buurgemeenten. Trekker: gemeente Leiden 2. Toekomstbestendig Cultuurlandschap: Levert een handreiking waarmee landeigenaren en particulieren inspireren en stimuleren om aan de slag te gaan. Trekker: gemeente Wassenaar 3. Loozone: Het Loozone-project richt zich op het versterken van de historische waarde en de recreatieve en groene verbindingen. Trekker: gemeente Leidschendam-Voorburg 4. Overgangsgebied Den Haag-Wassenaar: Verbeteren van toegankelijkheid van natuur- en recreatiegebieden en de realisatie van extra natuur. Trekker: Gemeente Den Haag 5. Landscheidingsdijk: Beleefbaar maken van de cultuurhistorische waarde van de dijk en de poldergeschiedenis. Trekker: gemeente Den Haag

In 2022 is de financiering vanuit de Provincie voor de Landschapstafel Duin Horst & Weide gestopt. Hierdoor is slagkracht afgenomen. De Landschapstafel (bestaande uit gemeenten Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Zoetermeer, Voorschoten, Den Haag, Leiden) nam in 2023 het besluit om desondanks de Landschapstafel te continueren en een nieuw uitvoeringsprogramma op te stellen. In 2023 is een concept Meerjareninvesteringsprogramma 2023-2027 opgesteld. Deze is geactualiseerd naar voorliggend Uitvoeringsprogramma 2024-2028. In januari 2024 hebben de programmamanager en de voorzitter van de Landschapstafel gesprekken bij partners gevoerd en tops en tips verzameld over het functioneren van de Landschapstafel. Deze zijn verwerkt en opgenomen in dit uitvoeringsprogramma.

6. Gebiedsontwikkeling Mient Kooltuin: vormt een overgangsgebied tussen het Natura 2000 gebied Meijendel en de nieuwe woningbouwlocatie Valkenhorst. Trekker: gemeente Katwijk 7. Groene Zone Wassenaar: Het open polderlandschap met grote cultuurhistorische waarde behouden, herstel en/of versterken tussen Katwijk en Wassenaar. Trekker: gemeente Wassenaar

8. Leidschendammerhout: Toewerken naar ecologische en recreatieve kwaliteit door middel van een integrale gebiedsvisie, -ontwerp en -aanpak met gebiedspartners. Trekker: gemeente Leidschendam-Voorburg • Reserveprojecten De reservelijst bevat projecten die nog in een vroeg stadium zitten en nog niet aan alle criteria van het afwegingskader voldoen. 9

• Meekoppelkansen

van Duin, Horst en Weide mee. Communicatie met stakeholders over de individuele projecten van Duin, Horst en Weide worden door de eigen organisatie van Duin, Horst en Weide gedaan. Zo versterken we de boodschap en zorgen we voor maatwerk bij de individuele projecten.

Projecten die aansluiten bij andere initiatieven, zoals de Bossenstrategie en het Deltaplan biodiversiteitsherstel. HOE GAAN WE DAT DOEN?

• Financiering • Organisatie

voorwaarde om tot realisering te komen is de financiële haalbaarheid van het programma met bijhorende projecten. De financiering is op twee manieren geregeld, de projecttrekkers zijn verantwoordelijk voor de financiële dekking van de projecten. De programmakosten betalen wij uit een jaarlijkse financiële bijdrage van de sturingspartners. De hoogte van dit bedrag trekken we vanaf 2024 gelijk. We inventariseren of meer partners jaarlijks willen bijdragen. Tot slot hebben we ook kansrijke subsidies in beeld gebracht waardoor projecttrekkers de projecten ook daadwerkelijk kunnen realiseren.

Landschapstafel bestaat uit een ambtelijke werkgroep voor operationele uitvoering en een bestuurlijke tafel voor strategische beslissingen. Een stakeholderanalyse geeft inzicht wie de sturingspartners, meedenkers, beïnvloeders, uitvoerders en gebruikers zijn. Alleen de sturingspartners bepalen de koers van de Landschapstafel. De gemeente Katwijk, Oegstgeest en Rijswijk hebben een proeflidmaatschap tot en met 2024. De programmamanager is de secretaris van de bestuurlijke Landschapstafel en is de voorzitter van de ambtelijke werkgroep. De wethouder van de gemeente Leidschendam-Voorburg is de voorzitter van de bestuurlijke landschapstafel.

CONCLUSIE Voorliggend uitvoeringsprogramma is voor de komende vier jaar en combineert ambitie met realisme en zet in op cofinanciering. Jaarlijks zullen we het uitvoeringsprogramma herijken zodat het actueel blijft.

• Communicatie We werken in de communicatie samen met Nationaal Park Hollandse Duinen. In de communicatie en marketing over Nationaal Park Hollandse Duinen nemen zij de doelen en de informatie over het gebied

2. WAAROM EEN NIEUW UITVOERINGSPROGRAMMA? 2.1 KOESTEREN VAN ONZE ACHTERTUIN Een uitgebreid duingebied, eeuwenoude landgoederen en weidevogels in de polder en dat allemaal binnen het dichtbevolkte gebied van Zuid-Holland. Duin Horst & Weide is een bijzonder cultuurlandschap tussen Den Haag en Leiden. Het strekt zich uit van de kust en de duinen (Duin), via de landgoederenzone en het strandwallenlandschap (Horst) richting de Vlietzone, de droogmakerijen en het veenweidegebied (Weide). In het gebied bevinden zich iconen als Meijendel, Kasteel Duivenvoorde, de Nieuwe Driemanspolder, Vogelplas Starrevaart en de Molendriegang bij Stompwijk.

DUIN

HORST

WEIDE

De kracht van Duin Horst & Weide is dat je de waarde van de drie landschappen apart én als combinatie kunt beleven: het duinlandschap, de bossen en het weidelandschap. Het is de plek waar we wonen, waar we werken, waar we recreëren en bewegen, waar we onthaasten, waar we de natuur en ons erfgoed beleven en waar we gezond en vitaal blijven.1 Duin Horst & Weide is de achtertuin van onze inwoners, en daarmee hechten wij als omliggende gemeenten en partners er veel waarde aan om ons gebied te koesteren en in balans te ontwikkelen. getekend met commitment voor samenwerking en financiering. Partijen zijn samen aan de slag gegaan met als basis een visie (LOP) en resultaat een Meerjarenprogramma 2016-2022. Het meerjarenprogramma bevatte 20 projecten. De provincie Zuid-Holland leverde met een bijdrage van 50% een grote financiële bijdrage.

2.2 LANDSCHAPSTAFEL SINDS 2015 Om deze bijzondere opeenvolging van landschappen in stand te houden en te ontwikkelen is in 2000 het Pact van Duivenvoorde opgericht door de gemeenten Leidschendam-Voorburg, Voorschoten en Wassenaar. Dit is in 2015 overgegaan in de Landschapstafel Duin Horst & Weide. In maart 2016 hebben de gemeenten Den Haag, Leiden, Zoetermeer, Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Voorschoten en een aantal publieke en private partijen een Intentieovereenkomst

In 2023 heeft de Provincie Zuid-Holland een positieve beschikking afgegeven met betrekking tot het vaststellen van de subsidie. Het vrijgevallen bedrag, dat de gemeente Leidschendam-Voorburg (als penvoerder) beheert, zetten we in voor dit Uitvoeringsprogramma.

2.3 TOEKOMST VAN DE LANDSCHAPSTAFEL 1. Brief van een aantal Landschapstafels in Zuid-Holland aan Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten van de provincie Zuid-Holland, ondertekend door de voorzitter van de Landschapstafel Leidse Ommelanden, Ashley North. "Een succesvolle samenwerking: voortzetting en stimulans regionale Landschapstafels 2023”.

In 2022 is de financiering vanuit de Provincie voor de Landschapstafel Duin Horst & Weide gestopt. Hierdoor is slagkracht voor capaciteit, planuitwerking en realisatie afgenomen. De Landschapstafel (bestaande uit gemeenten Leidschendam-Voorburg, Wassenaar, Zoetermeer, 12

Voorschoten, Den Haag, Leiden en een aantal private en publieke partijen) nam in 2023 het besluit om desondanks de Landschapstafel te continueren en een nieuw uitvoeringsprogramma op te stellen. In 2023 is een concept Meerjarenprogramma 2023-2027 opgesteld. Deze is geactualiseerd naar voorliggend Uitvoeringsprogramma 2024-2028.

De Landschapstafel draagt met haar projecten bij aan de gezondheid en het welzijn van haar inwoners. De tafel behoudt en versterkt het (cultuur)landschap en voegt natuur en ruimtelijke kwaliteit toe. Met dit nieuwe uitvoeringsprogramma steken we onze handen uit de mouwen om samen aan de slag te gaan en dragen we met onze doelstellingen bij aan Nationaal Park Hollandse Duinen en het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. Een uitvoeringsprogramma voor de komende vier jaar dat ambitie met realisme combineert en inzet op cofinanciering. Jaarlijks zullen we het uitvoeringsprogramma herijken zodat het actueel blijft.

Want ons waardevolle landschap staat onder druk door klimaatverandering, de energietransitie, de woningopgave (+15.000 woningen in Zuid-Holland), stikstofproblematiek, de groei van het verkeer en de toename van de behoefte aan schoon drinkwater. Tegelijkertijd is er behoefte aan meer groen, groen met kwaliteit en meer stad-land verbindingen.

3. WAT WILLEN WE BEREIKEN? 3.1 LOP ALS BASIS

aan het recreatieve netwerk: Meijendel, Kasteel Duivenvoorde en de drie molens bij Stompwijk.

Dit landschap houdt deze sterk verstedelijkte regio leefbaar. We zoeken de natuur en de open ruimte op en ervaren de cultuurhistorie van dit gebied. Mede daarom wonen en werken we zo graag in deze regio. In 2011 is de visie voor dit gebied ontwikkeld in het Landschapsontwikkelingsplan (LOP). Dit plan is opgesteld door het Pact van Duivenvoorde, een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Voorschoten, Wassenaar en Leidschendam-Voorburg. Onze missie is om Duin Horst & Weide vitaal, authentiek en beleefbaar te houden2:

2) Landbouw: we zetten in op een natuuur-inclusieve kringlooplandbouw, een regeneratieve landbouw en streven naar een robuust landelijk gebied. Het vasthouden en zo mogelijk vergroten van het agrarisch gebied stimuleren we en er is aandacht voor het het ontwikkelen van nevenactiviteiten. Streekproducten spelen een belangrijke rol. 3) Natuur: vervult een essentiële functie in het gebied. We investeren in de ecologische verbinding tussen kust en Groene Hart en maken plaats voor weidevogels. Belangrijk daarbij is dat we aanwezige natuurwaarden ook beter zichtbaar en herkenbaar maken door middel van observatiepunten, natuurlijke bermen langs fiets-en wandelpaden en informatie bij de poorten of toegangen tot het gebied.

Vitaliteit De mate waarin (economische) functies rendabel kunnen zijn en/of worden, met name daar waar deze (kunnen) fungeren als dragers van het landschap.

4) Landschap: bovenstaande maatregelen dragen bij aan een Vitaal en authentiek landschap. Net als de agrarische bedrijven, kunnen de aanwezige landgoederen en buitenplaatsen een rol spelen om de historische betekenis van het gebied te vertellen. Dit kan door openstelling, restauratie en het ontwikkelen van de tuinen en gebouwen.

Authenticiteit De mate waarin gebiedskarakteristieken herkenbaar zijn binnen (ontwikkelingen) in het gebied.

Beleefbaarheid De mate waarin de kwaliteiten van het gebied door inwoners en bezoekers ervaren kunnen worden.

We onderschrijven het belang van integraal en gebiedsgericht werken aan het landschap (combinatie tussen natuur en landschap). Daar hoort bij dat we werken aan één herkenbaar, samenhangend gebied. Het LOP beschrijft ook dat we aandacht besteden aan de branding van het gebied, waarmee we het gebied als een eenheid op de kaart zetten. In de aankomende uitvoeringsperiode kiezen we ervoor om ons nadrukkelijker aan te sluiten bij de branding en marketing van Nationaal Park Hollandse Duinen.

We vinden vier functies van groot belang voor Duin Horst & Weide, welke zijn aangescherpt met de hedendaagse ontwikkelingen. Dit zijn: 1) Recreatie: we versterken de mogelijkheden voor wandelen en fietsen, vooral ook direct vanuit de stad en tussen de agglomeraties. Daarnaast koppelen we drie kenmerkende iconen van het gebied

Het LOP geeft richting aan gewenste ontwikkelingen in het gebied en dient als toetsingskader voor nieuwe ontwikkelingen en sluit aan bij ambities van de provinciale omgevingsvisie en die van de betrokken gemeenten. Dit LOP heeft geen juridische status, maar bovenstaande thema’s zijn destijds wel vertaald naar bestemmingsplannen van de drie gemeenten die het hebben laten opstellen.

2. Bron: intentieverklaring maart 2016

3.2 DOELSTELLINGEN

• Door vanuit ‘water en bodem sturend’ projecten te realiseren

Het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) is uit 2011 maar grotendeels nog toepasbaar. In dit uitvoeringsprogramma kiezen we ervoor om nog steeds de doelen vitaal, authentiek en beleefbaar centraal te zetten en 'laden'we deze begrippen met opgaven die actueel spelen. Onze doelen passen binnen de doelstellingen van de NOVEX, het Nationaal Programma Landelijk Gebied, het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied, de Erfgoeddeal en de Landschapsstrategie van Nationaal Park Hollandse Duinen.

en rekening te houden met geomorfologie en het historisch gebruik van het landschap.

We werken toe naar een Beleefbaar landschap • Door de realisatie van (recreatieve) informatiepunten / toegangspunten / concentratiepunten. Hiermee dragen we bij aan gerichte spreiding van mensen en bescherming van kwetsbare natuur. Recreatiezonering is hiervoor een middel. • Door het verbeteren en aanvullen van een recreatief netwerk van stad-land verbindingen die uitnodigen tot fietsen, wandelen, paardrijden en varen met bijbehorende faciliteiten. Hiermee dragen we bij aan de gezondheid en welbevinden van onze inwoners en bezoekers.

We werken toe naar een Vitaal landschap: • Door projecten die aandacht hebben voor het toevoegen van ecologische verbindingen. Hiermee dragen we bij aan het natuurnetwerk, basiskwaliteit natuur en de groenblauwe dooradering. • Door de biodiversiteit te verbeteren bieden we een basis voor goed beheer en passend gebruik en leveren we een bijdrage aan het herstel van flora en fauna. • Door in projecten rekening te houden met klimaatadaptatie en de drinkwateropgave. • En daarmee door het bieden van een goed vestigingsklimaat om te wonen en te werken.

3.3 WAT WE LEREN VAN DE AFGELOPEN UITVOERINGSPERIODE Een nieuw, geactualiseerd uitvoeringsprogramma is aanleiding om terug te blikken en vooruit te kijken. De programmamanager en de voorzitter van de Landschapstafel hebben gesprekken gevoerd met een aantal partijen3.

We werken toe naar een Authentiek landschap: • Door de gebiedseigen kenmerken van de Duinen, de Horsten en de Weide te behouden, benutten en versterken. • Door verlies van authenticiteit tegen te gaan door onder meer verstedelijking, schaalvergroting van de landbouw en ruimtevragen voor energie kritisch te bekijken • Door het stimuleren en faciliteren van nieuwe vormen van duurzame, innovatieve en regeneratieve landbouw. Hiermee dragen we bij aan stikstofreductie en en het verbeteren van de waterkwaliteit.

3. Robert Barker (wethouder gemeente Den Haag), Wim Koetsier (wethouder gemeente Wassenaar), Marijke van der Meer (wethouder gemeente Zoetermeer), Ashley North (wethouder gemeente Leiden), Hubert Schokker (wethouder gemeente Voorschoten), Georgette Leltz (Directeur Nationaal Park Hollandse Duinen), Peter Spierenbrug (Dunea), Hans Schouffoer (Hoogheemraadschap van Rijnland), Paul Laudy (hoofd Zuid-Holland Staatsbosbeheer).

Het doel van deze gesprekken was om signalen op te halen over hoe de Landschapstafel functioneerde, wat goed gaat en waar de aandachtspunten voor de toekomst liggen, zodat we kunnen bijsturen.

TIPS

De input hebben we samengevat in drie tops en drie tips. We hebben deze verwerkt in voorliggend Uitvoeringsprogramma en/of pakken dit op bij de uitvoering in de komende vier jaar.

Prioritering en Concretisering Het concretiseren en aanbrengen van prioritering op de projectenlijst wordt als belangrijk punt genoemd. Dit maakt het makkelijker voor partijen om aan te sluiten en helpt om focus aan te brengen in het gebied en de slagkracht van de Landschapstafel groter te maken. Zie hiervoor de paragrafen ‘Afwegingskader’ en ‘Projecten’ in hoofdstuk 5.

Rol- en taakverdeling Het is belangrijk om de rol- en taakverdeling tussen de Landschapstafel Duin Horst & Weide en Nationaal Park Hollandse Duinen goed af te stemmen. Datzelfde geldt voor de afstemming met de provinciale gebiedssamenwerking in het kerngebied Kust en Duinen vanuit het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. Zo voorkomen we dubbel werk en werken we efficiënter samen. Zie hiervoor hoofdstuk 4 Samenwerking met andere programma's.

Financiering en organisatie De financiering van maatregelen is cruciaal voor het voortbestaan van de tafel. Bij het eerste programma was er een duidelijke en ruimhartige financiële inbreng en rol vanuit de provincie. De komende periode zetten we in op co-financiering van projecten, onder andere door bijdragen van de Provincie Zuid-Holland. Hoewel er tevredenheid is over de huidige organisatie van de Landschapstafel, blijft het belangrijk om te evalueren of de huidige samenstelling de juiste blijft. Zitten de juiste partners nog aan tafel of missen er mogelijk partijen? Zie hiervoor de paragraaf ‘Organisatie’ in hoofdstuk 6.

TOPS 1

Goede samenwerking en werksfeer Er wordt aangegeven dat er binnen de Landschapstafel goed wordt samen gewerkt en dat er een positieve werksfeer is. Dit zorgt voor een stevige basis voor het realiseren van gezamenlijke doelen.

Verbinding en samenhang De Landschapstafel biedt verbinding en vergroot de kennisuitwisseling tussen de verschillende deelnemende partijen. Dit helpt om gezamenlijke belangen te behartigen, waardoor regionale samenhang en synergie versterkt wordt.

Vehikel en Organisatie De Landschapstafel functioneert effectief als vehikel om gezamenlijk beoogde doelen te realiseren in het gebied en samen sterk te staan. Ook wordt aangegeven dat de bestuurlijke tafel goed is georganiseerd, wat bijdraagt aan besluitvorming en dat de mix tussen ondernemers, belangenverenigingen en gemeenten zorgt voor zorgt voor een stevige maatschappelijke basis.

4. SAMENWERKING MET ANDERE PROGRAMMA’S Om Zuid-Holland aantrekkelijk, bereikbaar en beleefbaar te houden is er een groot aantal programma's en visies opgesteld door verschillende overheden. Zie ook bijlage 7.1. Elk programma kent een ander accent, zoals het Programma Erfgoedlijnen van de Provincie Zuid Holland, de Visie Vlietzone van Provincie Zuid-Holland, de studie naar de bereikbaarheid van natuur- en recreatiegebieden vanuit de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Op landelijke schaal speelt de NOVEX en het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Als Landschapstafel volgen we deze ontwikkelingen, nemen we deel aan overleggen en werksessies en zetten we onze ambities vanuit de Landschapstafel op

de kaart. En we werken nauw samen met Nationaal Park Hollandse Duinen en het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. Dat lichten we in paragraaf 4.1 en 4.2 nader toe. De uitvoering van Regionale Energie Strategieën (RES) zien we in potentie als een bedreiging voor de authenticiteit van het landschap. Grootschalige zonneweiden in veenweidegebied en de plaatsing van windmolens hebben impact op het landschap en de natuur. Vanuit de Landschapstafel volgen we dit en brengen we het belang van het landschap en de natuurwaarden in.

Duin Horst & Weide Nationaal Park Hollandse Duinen samenwerkingsgebied Kerngebied Kust en Duinen Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied

4.1 KOPPELING MET ZUID-HOLLANDS PROGRAMMA LANDELIJK GEBIED

doelen voor natuurherstel, waterkwaliteit en klimaat voor landbouw en landgebruik.

Naam Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied

Een toekomstbestendige leefomgeving is onze topprioriteit. Ambitie is een vitaal landelijk gebied creëren binnen de randvoorwaarden zoals gesteld vanuit natuur, klimaat, water en bodem. We vinden het belangrijk dat het landelijk gebied een aantrekkelijk gebied kan blijven om te wonen, werken en recreëren en dragen met het ZH-PLG bij aan de brede welvaart in Zuid-Holland. Hiervoor is een goede balans nodig tussen sterke en gezonde natuur met een economisch rendabele en volhoudbare land- en tuinbouw.

Trekker Provincie Zuid-Holland Wat is het ZH-PLG? Het Zuid Hollands Programma Landelijk Gebied (ZH-PLG) is de provinciale uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Hierin staan de plannen voor het landelijk gebied van Zuid-Holland die, samen met de plannen van de andere provincies, moeten leiden tot het behalen van de internationale en nationale

In grote delen van Zuid-Holland zijn het landelijk gebied en het stedelijk gebied zodanig met elkaar verweven dat de groenblauwe dooradering van het landelijk gebied doorloopt tot in de stad. 21

Beoogde doelen

Tabel 1 Overzicht doelen natuur en stikstof, water en klimaat

Toetsbaar voorontwerp Zuid-Hollands programma landelijk gebied, 30 juni 2023 22

Hoe werken we samen? • Frequent overleg over voortgang projecten projecten in de ambtelijke werkgroep. • Samen opstellen van scenario’s en verkenningen (PZH organiseert dit). • We werken toe naar een deelgebiedsprogramma ZH-PLG DHW. • De ambitiekaart van DHW is input voor de overige projecten/ projectenlijst van ZH-PLG.

Partners • Gemeenten: Voorschoten, Wassenaar, Katwijk, Leiden, Rijswijk, Leidschendam Voorburg en Den Haag • Hoogheemraadschap van Delfland, Hoogheemraadschap van Rijnland, Dunea, Zuid-Hollands-landschap, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Nationaal Park Hollandse Duinen, Natuur- en Milieufederatie Zuid-Holland , LTO Noord, Boer en Natuur ZH, stichting Duinbehoud, Koninklijke Nederlandse Hippische Sport (KNHS).

Welke overlap is er? • De koploperprojecten van het ZH-PLG zijn de Mient Kooltuin en Groene Zone Valkenburg Wassenaar. Deze maken onderdeel uit van de prioritaire projecten van Duin Horst & Weide

Organisatiestructuur • Regiegroep Kust en Duinen (bestuurlijk) • Ambtelijk voorbereidingsoverleg Kust en Duinen • Gebiedsdagen (ambtelijk en met stakeholders) • Governance per deelgebied nog uit te werken

Scope Duin Horst & Weide is een van de drie deelgebieden binnen het kerngebied Kust & Duinen. Het kerngebied Kust & Duinen loopt van het Westland tot de Duin & Bollenstreek en heeft daarmee een grotere scope dan DHW.

Beoogd resultaat Startbeslissing met een deelgebiedsprogramma

4.2 KOPPELING MET NATIONAAL PARK HOLLANDSE DUINEN

Afhankelijkheid tussen DHW en ZH-PLG Ja, op inhoud en op financiering • Inhoud: de projecten van DHW dragen bij aan de doelstellingen van het ZH-PLG • Financiering: de projecten van DHW zetten er op in een financiële bijdrage te krijgen van het ZH-PLG. • ZH-PLG, de NOVEX-ontwikkelperspectieven en andere opgaven zoals de energietransitie (P-MIEK) vormen bouwstenen voor het provinciaal ruimtelijk voorstel aan het rijk. Voor de provincie vindt in dit proces de integrale afweging plaats voor de te maken ruimtelijke keuzes. Doel voor het NOVEX-gebied Zuidelijke Randstad is ook om groen beter integraal onderdeel te maken van de verstedelijkingsopgave. Hierbij gaat het om het versterken van groenblauwe structuren en het vergoten van de toegankelijkheid en nabijheid van natuur en recreatie.

Naam Programma Nationaal Park Hollandse Duinen 2021-2025 en werkt momenteel aan een nieuw programma 2025-2030. Trekker Nationaal Park Hollandse Duinen Wat is NPHD? Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD) is het kustgebied tussen Hoek van Holland en Hillegom. Tegelijkertijd is het een netwerkorganisatie die de krachten van meer dan 60 partners bundelt om dit bijzondere gebied nu en in de toekomst te beschermen en te ontwikkelen. De landschapsstrategie van NPHD (2020), van NPHD vormt de basis en inspireert hoe invulling te geven aan deze ambitie.

Gedachtengoed NPHD Nationaal Park Hollandse Duinen ligt in het drukst bevolkte deel van Nederland. Het is een uniek gebied waar landgoederen, duinen, bollenvelden, veenweiden, dorpen en steden elkaar afwisselen. Het is enorm divers, steeds anders en vol beleving. Overal in Hollandse Duinen zijn dicht bij elkaar landschapsovergangen te vinden.

Hoe werken we samen? • Landschapstafel DHW is een strategische partner van NPHD. NPHD werkt vanuit gezamenlijk belang en eigen verantwoordelijkheid. Dit betekent dat de landschapstafel DHW projecten realiseert die bijdragen aan de doelstellingen van NPHD. • We verkennen of de voortgangsrapportage van de projecten kan lopen via DHW en niet meer via NPHD. • NPHD is lid van de bestuurlijke Landschapstafel en lid van de ambtelijke werkgroep DHW.

Door al die verschillende leefgebieden is Hollandse Duinen één van de meest soortenrijke gebieden van ons land. De komende decennia zal de omvang van inwoners en bezoekers toenemen. Deze toename zorgt ook voor druk op de natuur. Dat leidt tot de noodzaak om op regionale schaal bezoekersmanagement te organiseren. Dit is gericht op het beschermen van de kwetsbare natuur en tegelijk mensen zoveel als mogelijk te laten genieten van natuur, landschap en erfgoed. Het ontwikkelen van een recreatief – natuurnetwerk in de verschillende landschappen (zoals DH&W) in het gebied draagt daaraan bij.

Welke overlap is er? • NPHD werkt aan een nieuw uitvoeringsprogramma 2025-2030, dat aansluit bij het Beleidsprogramma Nationale Parken 2024-2030 van het ministerie van LNV. • Het UVP van Duin Horst en Weide is een bouwsteen voor het nieuwe uitvoeringsprogramma NPHD.

Beoogde doelen Het gezamenlijke doel van de ruim 60 gebiedspartners is om het gebied robuuster, veerkrachtiger, aaneengesloten en beleefbaar te maken en te houden, door de bijzondere natuur, landschap en cultureel erfgoed in het gebied verder te ontwikkelen en te beschermen. Voor en met de inwoners.

Wat is het verschil? • NPHD verbindt partners, haalt en deelt kennis bij de partners, inspireert, geeft handelingsperspectief en signaleert (bestuurlijke) relevante ontwikkelingen. • DHW is verantwoordelijk voor de uitvoering van projecten in DHW, NPHD niet.. • NPHD zet in op de marketing van het gebied, DHW niet. Dit draagt bij aan het vergroten van de zichtbaarheid en herkenbaarheid.

NPHD werkt met partners onder andere aan: • Het creëren van groene buffers rond kwetsbare Natura 2000-gebieden – om stikstof op te vangen. • Het creëren van robuuste ecologische verbindingen tussen de natuurgebieden. Met als principe “water en bodem sturend”. Belangrijk om de biodiversiteit in stand te houden en te verbeteren. • Bezoekersmanagement, gericht op het beschermen van de kwetsbare natuur en tegelijk mensen te laten genieten van natuur, landschap en erfgoed. • Vergroten van de zichtbaarheid en herkenbaarheid NPHD

Scope • Duin Horst & Weide maakt grotendeels onderdeel uit van NPHD-gebied. NPHD loopt van het Westland tot Duin- en Bollenstreek en heeft daarmee een deels andere scope dan DHW. De gemeente Zoetermeer valt binnen de scope van DHW, maar buiten de scope van NPHD. • NPHD zorgt voor de verbinding tussen de deelgebieden in NPHD zoals de Duin- en Bollenstreek en Westland / Hoek van Holland, met daarin de stedelijke agglomeraties Leiden en Den Haag.

Pronkstuk Rijke natuur Icoon Ontwikkelen van een rijk, veerkrachtig en compleet landschaps-ecologisch systeem.

Sterke gebiedsidentiteit Versterken van de onder scheidende gebiedsidentiteit in de vorm van herkenbare en karakteristieke landschappen en beleefbaar erfgoed.

Visitekaartje Gastvrij park Ontwikkelen van een kwalitatief hoogwaardig recreatief netwerk van aantrekkelijke routes en gevarieerde bestemmingen.

Gedachtengoed NPHD

Partners NPHD heeft meer dan 60 partners. Besturingspartners van de NPHD-organisatie zijn: • Dunea • Staatsbosbeheer • Provincie Zuid-Holland • Gemeente Den Haag • Hoogheemraadschap van Delfland

Afhankelijkheid tussen DHW en NPHD? Ja, op inhoud en communicatie: • Inhoud en voortgang: de projecten van DHW dragen bij aan de doelstellingen van NPHD. • Communicatie over het DHW gebied wordt opgenomen in de communicatie door Nationaal Park Hollandse Duinen

Strategische partners zijn: • Gemeente Noordwijk • Gemeente Katwijk • Gemeente Wassenaar • Gemeente Rotterdam • Gemeente Westland • Hoogheemraadschap van Rijnland Beoogd resultaat • Statusaanvraag bij ministerie van LVVN • Actualisatie Uitvoeringsprogramma NPHD

5. WAT GAAN WE DOEN: PROJECTEN 5.1 AFWEGINGSKADER Financiële middelen?

De bestuurlijke wens is om de Landschapstafel meer slagkracht te geven, ondanks de beperkte financiële middelen. In het laatste meerjarenprogramma 2023-2027 waren meer dan twintig projecten opgenomen. Slagkracht vertaalt zich in concretiseren en prioriteren. Al deze 22 projecten zijn daarom getoetst aan onderstaand afwegingskader. Het afwegingskader helpt ons om tijd, energie en middelen efficiënt te besteden en helpt ook om te laten zien waar we als Landschapstafel voor staan en aan werken.

Minimaal 2 partners?

De projecten die op alle vragen met ‘Ja’ zijn beantwoord horen thuis bij de prioritaire projecten. De overige projecten staan op de ‘reservelijst’.

Bijdrage doelstellingen?

Checkvragen 1. Draagt het project bij aan programmadoelstellingen van DHW? 2. Wordt het project door minimaal 2 partners uit de Landschapstafel gedragen? 3. Zijn er financiële middelen aanwezig, voor verkenning, planvorming, realisatie of beheer? 4. Is er een kans op co-financiering? 5. Is er energie, capaciteit, urgentie en maatschappelijk draagvlak?

Kans op co-financiering?

Prioritair project

Prioritair project: alle vragen met ‘Ja’ beantwoord

In de volgende paragraaf zijn de prioritaire en reserve projecten opgenomen en verder uitgewerkt.

5.2 PRIORITAIRE PROJECTEN De ambitiekaart hieronder is een weergave van alle prioritaire projecten in Duin Horst & Weide.

Energie, capaciteit en draagvlak?

Reserve project: een deel van de vragen met ‘Ja’ en ‘Nee’ beantwoord

Het verrassende landschap waar stad en land elkaar ontmoeten Leiden 1 6

Wassenaar

2 8

Den Haag

Projecten van Duin Horst & Weide 1. Tweede Groene Ring Gemeente Leiden

5. Landscheidingsdijk Gemeente Den Haag

2. Toekomstbestendig Cultuurlandschap Duin, Horst & Weide Gemeente Wassenaar

6. Groene Zone Wassenaar Gemeente Wassenaar

3. Loozone gemeente Leidschendam-Voorburg

7. Gebiedsontwikkeling Mient Kooltuin Gemeente Katwijk

4. Overgangsgebied Den Haag-Wassenaar Gemeente Den Haag

8. Leidschendammerhout gemeente Leidschendam-Voorburg

5.2.1 TWEEDE GROENE RING

TREKKER Gemeente Leiden TOELICHTING In de Omgevingsvisie van Leiden 2040 is de Tweede Groene Ring om de stad benoemd. Dit is een ring die bestaat uit groene gebieden aan de rand van Leiden met de omringende gemeenten. Via groene ringen, randen en vingers (onderdelen van het groen blauwe raamwerk tussen Leiden en Katwijk) sluit de tweede groene ring aan op regionale groen verbindingen en -gebieden. In deze Tweede Groene Ring kunnen de belangrijke opgaven voor klimaatadaptie, biodiversiteit, gezondheid, duurzame mobiliteit en ruimte voor groene recrea-tiemogelijkheden in en rondom de stad een plek vinden. Deze Tweede Leidse Groene ring sluit via groene spaken aan op het Singelpark.

SAMENWERKINGSPARTNERS Ondernemers, inwoners en andere projecttrekkers. De rol en verantwoordelijkheden van regiogemeenten moet nader ingevuld worden. BEOOGD RESULTAAT Prijsvraag voor aansprekend concept Tweede Groene Ring. DOEL • Vitaal en Beleefbaar: de groengebieden aan de rand van Leiden worden opgeknapt. Hiermee zullen ze toegankelijker worden en/of beleefbaar (afhankelijk van de aanwezige waarden). • Authentiek: als sprake is van cultuurhistorische waarden of van natuurwaarden zullen deze worden gerespecteerd.

Bron gemeente Leiden

BEOOGDE SUBSIDIE Cofinanciering vanuit Regionale Investeringsagenda Holland Rijnland voor realisatie van onderdelen van de Tweede groene ring.

FASERING 2024

2025

2026

2027

BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN Gemeente Leiden heeft in het coalitieakkoord een bedrag beschikbaar gesteld voor planvorming. Voor uitvoering zijn nog geen financiele middelen beschikbaar gesteld.

2028

Visie Initiatief Planvorming Realisatie Beheer

KANS / RISICO • Onvoldoende geld om maatregelen uit te voeren • Procedures • Draagvlak bij partners, omwonenden en regiogemeenten. TYPE Project

Visie

Leidraad

Anders

PROGRAMMADOELSTELLINGEN Vitaal

Authentiek

Beleefbaar

5.2.2 TOEKOMSTBESTENDIG CULTUURLANDSCHAP DUIN HORST & WEIDE TREKKER Gemeente Wassenaar TOELICHTING Het doel is het actualiseren van de koers voor een authentiek, vitaal en beleefbaar Duin Horst & Weide. We besteden aandacht aan actuele maatschappelijke uitdagingen in het agrarische cultuurlandschap. Toekomstbestendigheid en duurzaamheid richten zich op woningbouw, biodiversiteit, landbouw- en energietransitie, stikstof en klimaatadaptatie. Het koersdocument is voor landeigenaren zoals agrariers, landgoedeigenaren en particulieren en biedt inspiratie en stimulans om concrete voorstellen en projecten te ontwikkelen. Gemeenten nemen het koersdocument op als bouwsteen in hun Omgevingsvisie. SAMENWERKINGSPARTNERS • Gemeente Voorschoten • Gemeente Leidschendam-Voorburg • Gemeente Den Haag

• Partners van Landschapstafel DHW • PZH / Erfgoedlijnen • Agrariërs • Erfgoed organisaties BEOOGD RESULTAAT • Koersdocument, bestaande uit een geactualiseerd toekomstbeeld met handreiking voor landeigenaren, agrariërs, landgoedeigenaren en particulieren. • Voorstel met projectenlijst en suggesties voor mogelijke cofinanciering vanuit ZH-PLG en PZH erfgoedlijnen. • Bouwstenen voor de omgevingsvisie(s) van betrokken gemeenten.

RAAKVLAKKEN • ZH-PLG • NPHD • PZH Erfgoedlijnen • Gemeentelijke Omgevingsvisie(s).

Risico’s voor verkrijging van medewerking private eigenaars, planning en financiën+ afstemming RO van meer betrokken gemeenten.

BEOOGDE SUBSIDIE Bijdrage vanuit ZH-PLG, PZH Erfgoedlijnen, Erfgoeddeal

TYPE

BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN Projectbudget gemeente Wassenaar, Voorschoten en Leidschendam-Voorburg.

Project

Visie

Leidraad

Anders

(Koersdocument - met een toekomstbeeld en handreiking) PROGRAMMADOELSTELLINGEN Vitaal

Authentiek

Beleefbaar

KANS / RISICO Kansen voor samenkomen van opgaven, zoals biodiversiteit en regeneratieve landbouw.

DOEL • Vitaal: ontwikkelen van kaders voor toekomstbestendig cultuurlandschap. • Authentiek: uitgaande van de kernkwaliteiten, waarbij de agrariërs de dragers van het landschap zijn. • Beleefbaar: door gebiedseigen gebruik en functies blijven de kernkwaliteiten beleefbaar.

Deelgebieden Duin, Horst en Weide

FASERING 2024

2025

2026

2027

2028

Visie Initiatief Planvorming Realisatie Het plangebied met de drie

Beheer

herkenbare deelgebieden 'Duin', 'Horst' en 'Weide'. De drie gebieden lopen in elkaar over, vooral 'Horst' en 'Weide', die karakteristieken gemeen hebben, zoals de open weides. In dit koersdocument hebben

we de gebiedsbegrenzing uit het Landschapsontwikkelingsplan (2012) aangehouden.

5.2.3 LOOZONE

TREKKER • Gemeente Leidschendam-Voorburg • Gemeente Den Haag TOELICHTING De Loozone is een groene zone die loopt door stedelijk gebied in Voorburg en Den Haag. De zone bevat bestaande parken en voorzieningen zoals sportvelden, een school en een zwembad. Momenteel is de zone nog te gefragmenteerd om als een eenheid en goede verbinding ervaren te worden. Dit terwijl er grote kansen liggen om de zone recreatief en ecologisch te versterken en daarmee als schakel te fungeren tussen Haagse Bos en Vlietzone. SAMENWERKINGSPARTNERS • Gemeente Den Haag • Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD) BEOOGD RESULTAAT In de eerste fase van het Loozone-project wordt een plan van aanpak (PVA) opgesteld, waarin door ontwerpend onderzoek het product en het gewenste projectresultaat wordt gedefinieerd. Dit PVA is een logische vervolgstap van de visie "Vitale Verbinding Loozone: Haagse Bos – Vliet" uit 2019. De volgende doelstellingen staan centraal: • Het versterken van de historische allure van het gebied

• De fysieke en visuele samenhang tussen de verschillende parkdelen te versterken ten behoeve van de beleefbaarheid • Aantrekkelijke en veilige wandel- en fietsroutes te realiseren. • Het vergroten van de regionale betekenis van de Loozone tussen het Haagse Bos en de Vliet. • Het vergroten van de biodiversiteit van de parkinrichting.

DOEL • Vitaal: Meer natuurwaarde en biodiversiteit. • Authentiek: De historische betekenis van de Loozone weer herkenbaar maken. • Beleefbaar: Verbindingen versterken tussen stad en land.

KANS / RISICO • Kansen: samenkomen van opgaven, zoals positieve gezondheid, recreatie en het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving, versterken biodiversiteit. • Risico’s: haalbaarheidsvraagstuk op basis van verkeer, consensus betrokken partners, planning en financiën.

RAAKVLAKKEN • NPHD • PZH Erfgoedlijnen • Toekomstbeeld Vlietzone BEOOGDE SUBSIDIE Subsidieregeling PZH voor Recreatie, sport en gezondheid / en Erfgoedlijnen.

FASERING

BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN Startbudget gemeente Leidschendam-Voorburg; aanvullende subsidies en financiering worden nog onderzocht.

Initiatief

2024 Visie

Planvorming Realisatie Beheer

2025

TYPE Project

Visie

Leidraad

Anders

PROGRAMMADOELSTELLINGEN Vitaal

Authentiek

Beleefbaar

2026

2027

2028

5.2.4 OVERGANGSGEBIED DEN HAAG - WASSENAAR TREKKER Gemeente Den Haag TOELICHTING Een overgangsgebied is een gebied grenzend aan Natura 2000 gebieden. Deze gebieden leveren een bijdrage aan het realiseren van instandhoudingsdoelstellingen in de betreffende Natura 2000 gebieden. In dit project onderzoeken we welke bijdrage het overgangsgebied Den Haag, Wassenaar, Meijendel kan leveren aan de doelen van het ZH-PLG. Het gaat daarbij om versterking van natuur, zonering van recreatie door ontwikkeling van netwerken en aanwijzing van poorten. SAMENWERKINGSPARTNERS • Gemeente Wassenaar • Dunea • Stakeholders (Hart voor Meijendel, Duinbehoud, Staatsbosbeheer, provincie Zuid-Holland) BEOOGD RESULTAAT Position paper dat argumentatie levert voor de bijdrage die dit gebied kan leveren aan de doelen van het ZH-PLG en deze bijdrage vertaalt in een richtinggevend kader.

DOEL • Vitaal: Realisatie van extra natuur. Spreiding van recreatie met een positief effect op N2000 gebied Meijendel. Stedelijke groenblauwe dooradering. • Beleefbaar: verbetering van de beleefbaarheid van het gebied. Spreiding van recreatie in het gebied. RAAKVLAKKEN • ZH-PLG: de doelen vanuit ZH-PLG zijn leidraad voor dit project • NPHD: het project is ook een uitwerking van het project binnenduinrand Meijendel zoals opgenomen in het uitvoeringsprogramma van NPHD. • Recreatievisie van Provincie Zuid-Holland

Bron: Abe Veenstra, concept position paper overgangsgebied Meijendel Den Haag – Wassenaar, juni 2024

BEOOGDE SUBSIDIE Bijdrage vanuit ZH-PLG

TYPE Project

BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN • Visievorming is gedekt • Project (of deelprojecten) voor de vervolgfase zijn beoogd in het uitvoeringsprogramma van het ZH-PLG met bijbehorende middelen.

PROGRAMMADOELSTELLINGEN Visie

Leidraad

Anders

Vitaal

Authentiek

Beleefbaar

2025

2026

2027

2028

FASERING 2024 Visie Initiatief Planvorming

KANS / RISICO De wijze van besteding van middelen uit het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (en andere programma’s) is nog niet geheel uitgekristalliseerd; dit biedt kansen, maar ook risico’s.

Realisatie Beheer

5.2.5 LANDSCHEIDINGSDIJK

TREKKER Gemeente Den Haag

BEOOGD RESULTAAT • Extra natuurwaarden • Beleving cultuurhistorie

TOELICHTING De landscheidingszone is het gebied tussen de wijk Leidschenveen en het natuur- en recreatiegebied de Nieuwe Driemanspolder. Het is 2,5 km lang en 40 tot 110 meter breed. Over de gehele lengte loopt de landscheidingsdijk die in de 13e eeuw is aangelegd en een boeiende geschiedenis kent. In 2020 is een verkenning gedaan naar de mogelijkheden voor natuur, recreatie en cultuurhistorie door (nieuwe vormen van) inrichting en beheer. Na consultatie van stakeholders en bewoners is ervoor gekozen het accent te leggen op het versterken van de natuurwaarden. We ontwikkelen het gebied tot een gebied dat een geschikt leefgebied vormt voor een breed palet aan soorten, van insecten tot vogels.

DOEL • Vitaal: van arm groen naar rijke natuur • Authentiek: aandacht voor een dijk die van de middeleeuwen tot nu het landschap bepaald heeft RAAKVLAKKEN – BEOOGDE SUBSIDIE Geen BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN Nog niet vastgelegd. Kansen uit Haags regionaal groenbudget en beheergeld. KANS / RISICO –

SAMENWERKINGSPARTNERS • Gemeente Zoetermeer • Gemeente Leidschendam-Voorburg • Bewonersorganisatie Leidschenveen • AVN

FASERING 2024 Visie Initiatief

TYPE Project

Planvorming

PROGRAMMADOELSTELLINGEN Visie

Leidraad

Anders

Vitaal

Authentiek

Realisatie

Beleefbaar

Beheer

2025

2026

2027

2028

5.2.6 GROENE ZONE WASSENAAR TREKKER Gemeente Wassenaar

2024

2025

2026

2027

2028

Visie Initiatief Planvorming

RAAKVLAKKEN • Nationaal Park Hollandse Duinen

Realisatie Beheer

BEOOGDE SUBSIDIE Stikstofsubsidie ZH-PLG en Provincie Zuid-Holland, Erfgoedlijnen.

DE GROENE ZONE - NOORDRAND Programma

regionale context Nationaal Park Hollandse Duinen

Het programma van de Groene Zone is één van de projecten binnen het Nationaal Park Hollandse Duinen. Dit programma geeft verdere invulling aan de versterking van het open polderlandschap, duurzaam agrarisch ondernemerschap, het realiseren van natuur en vergroot de recreatieve aantrekkelijkheid voor de omliggende woonkernen. Met het programma voor de Groene Zone wordt een belangrijke kwaliteitsimpuls gegeven aan de ecologische verbinding tussen de duinen en het Groene Hart.

Mient Kooltuin

nla

Rij

k wij ar at na se as eW nt

eK nt

Katwijk

ute

Entree Oost

BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN Projectbudget gemeente Wassenaar, subsidies ZH-PLG, subsidie Ecologische VerbindingsZone Lentevreugd - De Horsten

Valkenhorst Leiden

Wassenaar

KANS / RISICO Fase 1 is gerealiseerd. RO besluiten in voorbereiding.

Lentevreugd Legenda

Overgangszone Valkenhorst

laan

Rui

SAMENWERKINGSPARTNERS • Gemeente Katwijk • Dunea • Rijksvastgoedbedrijf • Staatsbosbeheer • Hoogheemraadschap van Rijnland • Provincie Zuid-Holland • Partners Landschapstafel DHW

FASERING

historische kwaliteiten. • Beleefbaar: door het versterken van de kernkwaliteiten, vergroten we de beleving van het gebied

TOELICHTING De groene zone is een open polderlandschap met cultuurhistorische, ecologische en agrarische waarden. Vertrekpunt is dat we deze waarden behouden en versterken. De ambities variëren van het inrichten van een robuuste ecologische verbinding langs de Katwijkse en Wassenaarse gemeentegrens, herstellen van Rijksmonument Tankgracht tot uitplaatsing van grootschalige (bedrijfs-) activiteiten en creëren van duurzaam agrarisch weidebeheer.

• Authentiek: herstel van de cultuur-

Plangebied

Den Haag

Duin, Horst en Weiden Voet- en fietspaden Ruiterpaden Kanowateren Hoofdwegen

Valkenburgse Meer

TYPE Project

Visie

Leidraad

laan

Rui

Anders

orperw

Oostd

Ho om bo ge

PROGRAMMADOELSTELLINGEN

3 1

Beleefbaar

DOEL • Vitaal: bijdragen aan de ecologische verbinding / corridor tussen kust en Groene Hart.

iden te Le aar sen een gem nte Was ee gem

Authentiek

Vitaal

BEOOGD RESULTAAT Realiseren van een agrarisch gebied met ecologische waarden en recreatief medegebruik.

d lan

n Rij

ute

VOORONTWERP versie: 10 januari 2024

250

500

750

1000 m

5.2.7 GEBIEDSONTWIKKELING MIENT KOOLTUIN TREKKER Gemeente Katwijk TOELICHTING Het landelijk gebied ondergaat een transitie om in en rond steden meer groen te creëren voor klimaatadaptatie, natuurherstel, biodiversiteit, recreatie en gezondheid. Dit geldt voor woningbouwproject Gebiedsontwikkeling Valkenhorst (GOV) in Katwijk en de Groene Zone in Wassenaar. Het doel is om het overgangsgebied Mient Kooltuin en de Groene Zone te voorzien van robuuste natuur en een groenblauwe dooradering die verstedelijkte gebieden en het omliggende landschap verbindt, en ruimte biedt voor duurzame economische activiteiten. De Mient Kooltuin wordt een bufferzone van 160 hectare tussen Valkenhorst en Natura2000-gebied Meijendel en Berkheide. Het is een koploperproject voor het ZH-PLG. SAMENWERKINGSPARTNERS • Provincie Zuid-Holland • Gemeente Wassenaar • Dunea • Rijksvastgoedbedrijf • Nationaal Park Hollandse Duinen • Staatsbosbeheer • Ondernemers/agrariers in het gebied, Natuurverenigingen

BESCHIKBARE FINANCIËLE MIDDELEN Aanvraag loopt bij ZH-PLG

BEOOGD RESULTAAT De Mient Kooltuin en Groene zone vormen een overgangsgebied tussen het N2000 gebied Meijendel en de nieuwe verstedelijkingslocatie Valkenhorst. Het gebied zal diverse bestaande en nieuwe drukfactoren op het N2000 gebied moeten wegnemen of faciliteren. Maatregelen op het gebied van recreatie en natuur (bosaanplant, natuurvriendelijke oevers, groen-blauwe dooradering, ecologische zones, recreatieve clusters en zonering) op de biodiversiteit, waterkwaliteit en stikstofuitstoot van de Mient Kooltuin en omgeving (NPHD / N2000).

KANS / RISICO • Kansen: Creëren bufferzone voor Natura 2000-duingebieden, creëren robuust natuurgebied en aantrekkelijk (natuur)recreatiegebied, versterken ecologische verbindingszone Duin-Horst-Weidegebied. Fundament voor Groen-Blauwe dooradering nieuwe woongebied Valkenhorst. • Risico’s: Door druk/lobby vanuit woningbouwopgave verlies aan ecologische/natuurwaarde, onvoldoende financiering waardoor doelen niet worden gehaald.

DOEL • Vitaal: Versterken van de natuur en de ecologische verbindingen. • Beleefbaar: versterken van buitenrecreatie en recreatieve waarden.

TYPE RAAKVLAKKEN • Nationaal Park Hollandse Duinen • Natura 2000-duingebieden • Valkenburgsemeer • Valkenhorst • Dunea waterwingebied • Buitengebied Leiden/Voorschoten

Project

PROGRAMMADOELSTELLINGEN Visie

Leidraad

Anders

Vitaal

Authentiek

Beleefbaar

2025

2026

2027

2028

FASERING 2024 Visie

BEOOGDE SUBSIDIE Koploperproject in ZH-PLG

Initiatief Planvorming Realisatie Beheer

5.2.8 LEIDSCHENDAMMERHOUT

TREKKER Gemeente Leidschendam-Voorburg

gebiedsvisie, -ontwerp en -aanpak voor dit gebied.

TOELICHTING De Leidschendammerhout/Starrevaartpolder is een natuur- en recreatiegebied in de Vlietzone op steenworp afstand van het (dam)centrum van Leidschendam. Het gebied bestaat al enkele decennia en is grotendeels in eigendom en beheer bij Staatsbosbeheer. Het gebied is onderdeel van de Vlietzone. Hiervoor is in 2023 een visie opgesteld en zijn opgaven en kansen opgenomen voor de Leidschendammerhout zoals natuur- en boscompensatie (van Rijkswaterstaat), verbetering van recreatieve ontsluiting en versterking van de natuurkwaliteit (door Staatsbosbeheer).

SAMENWERKINGSPARTNERS • Provincie Zuid-Holland • Staatsbosbeheer • RWS • Beheerscommissie Vogelplas Starrevaart • Hoogheemraadschap van Rijnland • Grondeigenaren en -gebruikers • Overige stakeholders.

De gemeente LV neemt met de provincie het voortouw in de samenwerking en werkt toe naar het samen met de gebiedspartners opstellen van een integrale

• Aantrekkelijkere recreatieve routes. • Eventueel waterberging of andere

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Duivenvoorde&id=0d132440-ffc3-4fcc-bcf6-e94231e4e363