CConstaterende datvoorschoten
Koppel je AI →
Document · PDF

Informatiebrief 83 regionale werkagenda AZWA incl bijl

Gemeenteraad Voorschoten 12 november 2026, gemeente voorschotenBij agendapunt: Informatiebrieven van het College van B&W15.126 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gemeente Voorschoten Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl BTW NL 00179762B01 | KvK 27381083 | IBAN NL43 BNGH 0285 0796 70 | BIC BNGHNL2G Nr. 83 Informatiebrief Zaaknummer: Z - 26/114641 Documentnummer: 502916 Datum: 3 nobember 2026 / verzonden: 4 november 2026 Onderwerp: Regionale werkagenda AZWA Portefeuillehouder: Wethouder Van Hellemondt Bijlage(n): 1. Regionale werkagenda AZWA Geachte Raad, Het college heeft de Regionale Werkagenda Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) Zuid- Holland Noord 2027–2029 vastgesteld. Met deze brief informeren wij u over de betekenis hiervan voor Voorschoten en het vervolgproces. Aanleiding Het AZWA geeft vanaf 2027 vervolg aan het Integraal Zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven Akkoord. In de werkagenda maken de dertien gemeenten in Holland Rijnland, zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid en regionale partners afspraken over preventie, welzijn, zorg, publieke gezondheid en het sociaal domein. Vaststelling door alle colleges is nodig om in aanmerking te komen voor de landelijke SPUK-AZWA-middelen voor 2027 tot en met 2029. De gemeente Leiden beheert namens de regiogemeenten de regionale middelen en verzorgt de regionale procesregie en verantwoording. Hiervoor heeft het college een mandaatbesluit genomen.

Betekenis voor Voorschoten De werkagenda sluit aan bij de kaders van het Beleidsplan Sociaal Domein en de lokale doelen voor preventie en gezondheid. Voorschoten blijft verantwoordelijk voor de inzet van de lokale middelen en houdt ruimte om deze te verbinden aan lokale opgaven en voorzieningen. Regionale samenwerking wordt ingezet voor onderwerpen die gemeenten niet doelmatig afzonderlijk kunnen organiseren, zoals regionale ketenstructuren, expertise, data en afspraken met zorgpartijen. Vervolg De werkagenda wordt uitgewerkt in een regionale uitvoeringsagenda. Deze is naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 gereed en bevat afspraken over activiteiten, Pagina 2 van 2 verantwoordelijkheden, resultaten en lokale accenten. Het college bewaakt de aansluiting bij de lokale situatie en de beschikbare uitvoeringscapaciteit. De raad wordt via de bestuursrapportage Sociaal Domein geïnformeerd over de lokale inzet van middelen en de voortgang. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders, E.A. van Wattingen, mw. drs. N. Stemerdink, gemeentesecretaris burgemeester Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief. 1 Regionale werkagenda Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord Zuid-Holland Noord Definitieve versie 8 oktober 2026

2 Regionale werkagenda AZWA Inhoud Begrippenlijst .......................................................................................................................... 3 Inleiding .................................................................................................................................. 6 Aanleiding en context .............................................................................................................. 9 Regionale Preventie-Infrastructuur (RPI) ................................................................................. 17 De RPI ............................................................................................................................... 18 Verbinding RPI met regionale ontwikkelingen: Regionaal Eerstelijns Samenwerkingsverband 20 Financiën .............................................................................................................................. 21 Mentale Gezondheid ............................................................................................................. 25 Laagdrempelige steunpunten (Basisfunctionaliteit) ............................................................ 27 Sociaal verwijzen (Basisfunctionaliteit) ..............................................................................

29 Mentale gezondheidsnetwerken (Ontwikkelagenda 1) ......................................................... 30 Kansrijk opgroeien ................................................................................................................. 32 Kansrijke start (Basisfunctionaliteit) ................................................................................... 35 Integrale gezinspoli (Basisfunctionaliteit) ........................................................................... 36 Nu Niet Zwanger (Basisfunctionaliteit) ................................................................................ 38 Kinderen met overgewicht en obesitas (Ontwikkelagenda 1) ................................................ 39 Kansrijke Start: Rookvrije start (Ontwikkelagenda 1) ............................................................ 40 Leefstijl ................................................................................................................................. 41 Netwerkaanpak overgewicht en obesitas volwassenen (Basisfunctionaliteit) ....................... 43 Rookvrije Wijkaanpak (Ontwikkelagenda 1) ......................................................................... 44 Vitaal ouder worden ..............................................................................................................

46 Valpreventie (Basisfunctionaliteit) ...................................................................................... 48 Ketenaanpak dementie (Ontwikkelagenda 1) ...................................................................... 49 Monitoring en kennisdeling .................................................................................................... 51 Tot slot .................................................................................................................................. 52 3 Begrippenlijst AZWA Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (2025) B&W Burgemeesters en wethouders CJG Centrum Jeugd en Gezin CZV Centrale zorgverlener D5 Een hoofdstuk afkomstig uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord welke zich richt op het versterken van de samenwerking tussen partijen op het snijvlak (eerstelijns)zorgdomein en sociaal domein D6 Een hoofdstuk afkomstig uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord dat zich richt op het inrichten van een basisinfrastructuur in het sociaal domein ter ondersteuning van de basisfunctionaliteiten EPA Ernstige psychiatrische aandoening Fte Fulltime-equivalent GALA Gezond en Actief Leven Akkoord (2023) GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst ggz Geestelijke gezondheidszorg HLO Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg IGP Integrale gezinspoli IZA Integraal Zorgakkoord (2022) JGZ Jeugdgezondheidszorg JOGG Jongeren op Gezond Gewicht KnGG

Kind naar Gezond Gewicht LUMC Leids Universitair Medisch Centrum MDO Multidisciplinair overleg 4 MGN Mentale gezondheidsnetwerken NNZ Programma Nu Niet Zwanger NPLV Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid POH Praktijkondersteuner Huisartsenzorg POP-poli Psychiatrie, Obstetrie en Pediatrie: zwangerschap(wens) i.c.m. psychische of psychiatrische problemen RESV Regionaal eerstelijns samenwerkingsverband RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu RPI Regionale preventie-infrastructuur SPUK Specifieke uitkering VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten VSV Verloskundig Samenwerkingsverband VTV Het rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning (2024) VVT Zorginstellingen die zich richten op verpleging, verzorging en thuiszorg, zowel bij mensen thuis als in zorginstellingen VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Wmo Wet maatschappelijke zorg WoR Transformatieplan Welzijn op Recept WSV Wijksamenwerkingsverband eerstelijnszorg ZHN Regio Zuid-Holland Noord – 13 gemeenten ZN Zorgverzekeraars Nederland, de brancheorganisatie van alle zorgverzekeraars Zvw Zorgverzekeringswet Z&Z Zorg en Zekerheid 5 6 Inleiding In het landelijk ‘Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord’ (AZWA) en de bijbehorende SPUK-regeling stellen het Rijk, de VNG en Zorgverzekeraars Nederland vast dat de zorg en ondersteuning in Nederland onder grote druk staan.

Door de demografische ontwikkeling (vergrijzing), een toenemende complexe zorgvraag en een stijgend personeelstekort dreigt de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van voorzieningen in gevaar te komen. Zonder aanvullend beleid stijgt de vraag naar personeel in zorg en welzijn sneller dan de arbeidsmarkt kan opvangen. Dit noodzaakt tot een omslag: meer zorg organiseren is niet langer de oplossing. De maatschappelijke opgave vraagt om het voorkómen van zorgvraag, het versterken van de eigen veerkracht en regie van inwoners, en het verplaatsen van de ondersteuning naar de eigen leefomgeving. Het AZWA vormt hiervoor de sleutel: niet door méér zorg te organiseren, maar door het fundament in onze dorpen en wijken zo te versterken dat zorgvragen worden voorkomen of verlicht. Met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is hiervoor een basis gelegd. Vanaf 2027 wordt deze samenwerking voortgezet in het AZWA waarbij de beweging van zorg naar gezondheid kan worden gerealiseerd. Maatschappelijke opgave Hoewel onze regio gemiddeld genomen relatief welvarend is, ondervinden onze 13 gemeenten de gevolgen van deze beweging direct in het sociaal domein.

Het AZWA versterkt nadrukkelijk de samenwerking tussen het zorgdomein, het sociaal domein en de publieke gezondheid om zorgvragen - waar mogelijk - te voorkomen en inwoners tijdig passende ondersteuning of zorg te bieden. Veel vragen waarmee inwoners zich nu in de zorg melden, hebben een maatschappelijke oorsprong (zoals geldzorgen, echtscheiding, eenzaamheid of opvoedstress). Dit betekent dat de vraag naar onze wijkteams en sociaal werkorganisaties zal toenemen. Het gericht versterken van de sociale basis en preventie is voor gemeenten dan ook essentieel om deze beoogde extra vraag op een toegankelijke, effectieve en financieel beheersbare wijze op te vangen. Om deze omslag te versnellen heeft de Rijksoverheid (Min. VWS) samen met de VNG, Zorgverzekeraars Nederland en zorg- en welzijnsorganisaties het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) gesloten. Het AZWA bouwt voort op de beweging die is ingezet met het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), en richt zich op twee landelijke transitiedoelen: het afwenden van het onbeheersbare arbeidsmarkttekort (landelijk een stijging van 100.000 fte voorkomen t/m 2028, waarvan minimaal 40.000 fte via AZWA- maatregelen) en het waarborgen van een gelijkwaardige en toegankelijke zorg. Via het AZWA verplicht de wetgever gemeenten en preferente zorgverzekeraars tot wederkerigheid en aanspreekbaarheid.

Dit betekent dat gemeenten, preferente zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid en aanbieders van zorg en ondersteuning ieder vanuit hun eigen wettelijke en financiële verantwoordelijkheid een rol hebben in het realiseren van de AZWA-opgaven en daarover wederkerige afspraken maken. Waar gemeenten investeren in een hechte sociale basis en preventieve wijkvoorzieningen, draagt Zorg en Zekerheid bij aan de noodzakelijke medische zorginkoop en de actieve betrokkenheid van huisartsen, de GGZ, de eerste lijn en ziekenhuizen. Mandaatgemeente Leiden en Zorg en Zekerheid voeren hierbij gezamenlijk de regie op het 7 opstellen van deze Werkagenda. Het akkoord stelt als norm dat er uiterlijk in 2030 een regionaal dekkend aanbod moet zijn van basisfunctionaliteiten op het snijvlak van zorg en sociaal domein (onderdeel D5 van AZWA), ingebed in een hechte sociale basisinfrastructuur (onderdeel D6 van AZWA). Leefgebieden en de samenhang tussen D5 en D6 Overeenkomstig met de ministeriële regeling en het landelijk akkoord zijn de inhoudelijke keten- en netwerkaanpakken (onderdeel D5) geordend langs vijf samenhangende leefgebieden: 1. Kansrijk opgroeien (o.a. Kansrijke Start, Integrale Gezinspoli, Nu Niet Zwanger) 2. Gezonde leefstijl (o.a. Ketenaanpak Overgewicht en Obesitas Volwassenen) 3. Mentale gezondheid (o.a. Sociaal Verwijzen/ Welzijn op Recept, Laagdrempelige Steunpunten EPA) 4.

Vitaal ouder worden (o.a. Ketenaanpak Valpreventie) 5. Gezondheidsachterstanden verminderen en voorkomen (als overkoepelend uitgangspunt bij alle aanpakken) Deze leefgebieden staan niet op zichzelf; achterstanden in het ene leefgebied beïnvloeden direct de overige gebieden. De inhoudelijke functionaliteiten uit D5 kunnen bovendien alleen effectief functioneren als de onderliggende sociale basisinfrastructuur (D6) stevig staat: goed toegeruste wijkteams, herkenbare inloopvoorzieningen (0–100 jaar), een Gezonde Schoolomgeving en adequate mantelzorgondersteuning. Doel van deze werkagenda Voorliggende AZWA Werkagenda Zuid-Holland Noord is opgesteld onder regie van mandaatgemeente Leiden en preferente zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid, in samenspraak met aanbieders van zorg en welzijn, de GGD, sociaal werkorganisaties en vertegenwoordigers van inwoners en patiënten. Deze werkagenda vormt het kaderstellende document waarmee bovengenoemde partners zorgdragen voor de uitvoering. Voor de 13 regiogemeenten en B&W- colleges biedt deze werkagenda uitgangspunten en aanknopingspunten: de werkagenda beschrijft de hoofdlijnen en regionale ambities richting 2030. De concrete uitwerking, meetbare streefwaarden, financiële verdieping en specifieke accenten — met uitdrukkelijke aandacht voor onze jeugd en jonge gezinnen — volgen in de Regionale Uitvoeringsagenda.

De Uitvoeringsagenda werkt ondersteunend aan lokale plannen, wordt periodiek geëvalueerd en bijgesteld op basis van monitoring en ervaringen van inwoners in de wijk. Gemeenten committeren zich met deze agenda aan de kaders en de oorspronkelijke bedoeling van de landelijke SPUK-AZWA regeling uit de Staatscourant1. Dit betekent dat we sturen op de voorgeschreven wederkerigheid en afgebakende verantwoordelijkheden in het AZWA. Het tijdig vaststellen van deze Werkagenda door alle B&W-colleges is de wettelijke voorwaarde voor het verlenen van de SPUK-AZWA middelen door VWS. Met de accordering door de dertien B&W-colleges stellen we de regionale en lokale financiële middelen veilig tot en met 2029 en 1 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2026-25830.html 8 sturen we op een zo soepel mogelijke overgang van de IZA- en GALA-afspraken naar het AZWA. Hoewel de huidige SPUK-AZWA regeling formeel een looptijd kent tot en met 2029, heeft het Ministerie van VWS de toezegging gedaan dat voor de basisfunctionaliteiten vanaf 2030 in een structurele financiële voorziening wordt voorzien. Leeswijzer Deze regionale werkagenda is een startdocument voor de uitvoering van het AZWA en de bijbehorende SPUK-middelen. Zij beschrijft de regionale ambities en opgaven op hoofdlijnen.

De verdere uitwerking van alle onderdelen uit het AZWA, met meetbare doelen en een begroting volgt in de uitvoeringsagenda. De voorbereidingen voor het opstellen daarvan zijn al gestart. Deze werkagenda start met het schetsen van de AZWA-context, waarna een beschrijving van de regionale preventie infrastructuur (RPI) volgt. Daarna wordt ingegaan op de AZWA-financiën. Vervolgens wordt per leefgebied het regionaal gezondheidsdoel geschetst en beschreven welke basisfunctionaliteiten bijdragen aan het behalen van dit doel. Voor deze hoofdstukken is gebruik gemaakt van de landelijke handreikingen per basisfunctionaliteit die VWS ter ondersteuning van de gemeenten heeft ontwikkeld. Per basisfunctionaliteit wordt kort toegelicht op welke wijze deze worden ingevuld. Tot slot wordt vooruitgekeken naar de uitvoeringsagenda. 9 Aanleiding en context Regionale kaders, lokale uitvoering Voor de periode tot 2030 wordt aan de hand van deze regionale kaderstellende werkagenda gewerkt aan de uitvoering van de opgaven in het AZWA. Deze agenda biedt richting en samenhang in de uitvoering van de verschillende leefgebieden en helpt om inspanningen te stroomlijnen. Deze werkagenda is niet alleen regionaal richtinggevend, maar ondersteunt tegelijkertijd de lokale uitvoering.

De feitelijke transformatie vindt namelijk plaats op lokaal niveau, in de gemeente en in de wijk, waarbij regionale samenwerking faciliterend is. Vanuit IZA is Nederland verdeeld in 38 regio's: de (preferente) zorgkantoorregio's. Wij voeren deze werkagenda uit in de regio Zuid-Holland Noord. Onze regio telt momenteel (2026) ca. 596.500 inwoners, die wonen in één van de 13 gemeenten: Alphen aan den Rijn, Nieuwkoop, Kaag & Braassem (subregio Rijnstreek), Leiderdorp, Zoeterwoude, Voorschoten, Leiden, Oegstgeest (subregio Leidse Regio), Katwijk, Noordwijk, Lisse, Hillegom en Teylingen (subregio Duin- en Bollenstreek). Binnen de regio is de gemeente Leiden aangewezen als mandaatgemeente. Het mandaat houdt de bevoegdheid in om in naam van de 13 gemeenten in de regio geld aan te vragen, te besteden en namens de regio opdrachten uit te zetten. Zorg en Zekerheid is de preferente zorgverzekeraar in deze regio. Mandaatgemeente Leiden en Zorg en Zekerheid zijn samen verantwoordelijk voor de totstandkoming en uitvoering van de regionale werkagenda, in samenspraak met (een vertegenwoordiging van) aanbieders van zorg en ondersteuning.

10 Zuid-Holland Noord is een relatief welvarende regio en de ruim half miljoen inwoners hebben over het algemeen een relatief gezonde levensstijl. Dit geldt voor zowel de jongeren als de volwassenen. Toch zien we, dat landelijke uitdagingen ook in onze regio spelen. Tot 2040 groeit de bevolking in onze regio met ca. 8%. Naast deze groei neemt ook de vergrijzing toe, tegenover een afname van de productieve leeftijdsgroep (20-64 jaar). Omdat daardoor de zorgvraag en de ziektelast toenemen, is een gezonde leefstijl en de daadwerkelijke beweging van zorg naar gezondheid essentieel. De drie doelen uit het IZA Regioplan ZHN 2(2024) zijn nog altijd onverminderd belangrijk: Gezond en betekenisvol leven, Beter oud worden, Versterken mentale gezondheid. Deze thema’s zien we ook terug in het AZWA, waar deze drie benoemd staan als leefgebied, aangevuld met het leefgebied Kansrijk opgroeien, dat bij de uitvoering van IZA gemist werd, in onze regio. De werkagenda is de basis voor regionale financiële afspraken en dient als onderlegger voor gemeenten bij het aanvragen van de Specifieke Uitkering (SPUK) voor het AZWA bij het ministerie van VWS. VWS doet geen inhoudelijke toets op de werkagenda. Stelselverantwoordelijk voor het medisch en sociaal domein zijn de preferente zorgverzekeraar en de gemeenten. De financiering gebeurt ook langs deze weg.

De preferente zorgverzekeraar vergoedt de zorg die valt binnen de Zorgverzekeringswet en de Wet Langdurige Zorg. Gemeenten ontvangen vanaf 2027 een gezamenlijke regionale en een lokale Specifieke Uitkering voor het AZWA. Context AZWA Zoals gezegd, is de beweging van zorg naar gezondheid in 2023 gestart met twee voorlopende landelijke akkoorden. Het IZA, dat zich richtte op een transformatie van de zorg, en het GALA, op basis waarvan gemeenten werkten aan het bevorderen van een gezonde leefstijl, mentale weerbaarheid en het versterken van de sociale basis. Het AZWA is opgesteld om de doelen en de transitie van de eerdere akkoorden te versnellen, verbreden en verdiepen. Daardoor kennen we een aantal van de in het AZWA opgenomen basisfunctionaliteiten al: het gaat hier om de doorontwikkeling van de ketenaanpakken die vanuit IZA en GALA zijn gestart, zoals Kansrijke Start, de aanpak overgewicht en obesitas bij volwassenen en valpreventie. Van deze ketenaanpakken is de impact aangetoond, zij worden in het AZWA daarom ‘Basisfunctionaliteiten’ genoemd. Zij hebben binnen de vijf leefgebieden een plek gekregen. 2 Regioplan IZA ZHN 11 Deze leefgebieden vinden hun oorsprong in het rapport Volksgezondheid Toekomstverkenning 20243 (VTV) van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) en de landelijke nota Gezondheidsbeleid4 (2025).

In de VTV beschrijft het RIVM elke vier jaar de grote opgaven voor de volksgezondheid en zorg in Nederland. In de VTV van 2024 hangen de grootste opgaven samen met onze verder vergrijzende samenleving, groeiende gezondheidsachterstanden, de steeds minder gezonde jeugd, de druk op de formele en informele zorg en de gezondheidsgevolgen van klimaatverandering. Met de VTV als basis is de landelijke nota Gezondheidsbeleid opgebouwd in vijf hoofdthema's: kansrijk opgroeien, terugdringen van gezondheidsachterstanden, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en een gezonde leefomgeving. Deze opgaven worden uitgewerkt vanuit de in de nota beschreven visie op gezondheid. Die visie gaat uit van een brede blik op gezondheid, de beweging van ziekte naar gezondheid, een gezonde leefomgeving, gezondheid in alle beleidsdomeinen en een sterke verbinding tussen het sociale, het welzijns- en het gezondheidsdomein. Integrale opgaven in AZWA Dit alles zien we vervolgens terug in het AZWA en de daarin beschreven opgaven voor zorg- en sociaal domein. Voor het sociaal domein en gemeenten staan de opgaven beschreven in de onderdelen D5 en D6 van hoofdstuk 3: ‘Beweging naar de voorkant’. In deze onderdelen ligt de focus op de integraliteit van de opgaven om zo meer impact te realiseren.

Deze integraliteit wordt geborgd in de in onderdeel D6 beschreven ‘gezonde en sociale basisinfrastructuur’, die nodig is voor het realiseren en goed functioneren van de basisfunctionaliteiten uit D5. Beide onderdelen vragen om een goed ingerichte regionale preventie-infrastructuur (RPI). Deze RPI omvat alle afspraken rondom de governance en de samenwerking binnen het AZWA en geeft duidelijkheid over de rolverdeling en verantwoordelijkheden. In het volgende hoofdstuk gaan we uitgebreider in op de RPI. 3 Hoofdrapport VTV-2024 | Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 4 Samen werken aan gezondheid - Landelijke nota Gezondheidsbeleid 2025-2028

12 Gezonde en Sociale Basisinfrastructuur (D6) Een sterke sociale basis vormt het fundament voor een gezonde, veerkrachtige en inclusieve samenleving en geeft een impuls aan de beweging van zorg naar gezondheid en preventie. Wij werken daarom samen aan een herkenbare, toegankelijke en samenhangende infrastructuur waarin inwoners dichtbij huis terecht kunnen voor ontmoeting, ondersteuning, participatie en gezondheidsbevordering. Door sociale (inloop)voorzieningen, lokale teams, informele netwerken en maatschappelijke partners beter met elkaar te verbinden, versterken we de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van inwoners en voorkomen we waar mogelijk zwaardere zorg- en ondersteuningsvragen. Zo creëren we een duurzame basis die inwoners ondersteunt in het dagelijks leven en die een stevige onderlegger vormt voor de (door)ontwikkeling en uitvoering van de basisfunctionaliteiten binnen D5. 13 AZWA benoemt een aantal basisvoorzieningen die deel uitmaken van de Gezonde en Sociale basisinfrastructuur: • Een herkenbaar aanbod van inloopvoorzieningen sociaal en gezond.

Dit omvat ook de inzet van professionals in- en rond de inloopvoorziening, netwerksamenwerking en de ondersteuning van burgerinitiatieven; • Lokale teams, voor de verbinding van sociaal domein met de eerstelijnszorg, jeugdgezondheidszorg en publieke gezondheid; • De aanpak Gezonde School met specifieke aandacht voor mentale gezondheid; • Het bieden van gemeentelijke coördinatie voor de regionale samenwerking in de IZA- regio; • Gelijkgerichte mantelzorg (lokaal) en versterken van het aanbod respijt- en logeerzorg (regionaal). De SPUK-AZWA voorziet ook in regionale en lokale middelen voor deze Sociale Basisinfrastructuur (D6). In de uitvoeringsagenda wordt dit onderdeel concreter uitgewerkt, in samenhang met de opgaven uit D5 en de inzet die lokaal en regionaal al wordt gedaan. Basisfunctionaliteiten (D5) Per leefgebied wordt de komende jaren ingezet op het realiseren van verschillende basisfunctionaliteiten, die zijn beschreven in onderdeel D5 van het AZWA. Een basisfunctionaliteit is een landelijk afgesproken, minimaal noodzakelijke functie op het snijvlak van het zorg- en sociaal domein en publieke gezondheid. Deze functionaliteiten moeten in 2030 in elke regio of gemeente ingevuld en beschikbaar zijn voor inwoners. Dit vormt de prioriteit voor de uitwerking van deze werkagenda.

Er zijn landelijke handreikingen voor de basisfunctionaliteiten beschikbaar om richting te geven aan de implementatie. Deze basisfunctionaliteiten hebben aantoonbaar impact op de inzet van zorg of ondersteuning en bieden passende ondersteuning aan inwoners met (beginnende) klachten of problemen. In het AZWA zijn ook aanpakken opgenomen in Ontwikkelagenda 1: deze aanpakken zullen naar verwachting ook voldoende impact hebben op het terugdringen en voorkomen van de zorgvraag en het verbeteren van de samenwerking tussen het zorgdomein en sociaal domein zodat zij kunnen doorontwikkelen naar basisfunctionaliteiten. Hiervoor zijn de komende drie jaar SPUK- AZWA-middelen beschikbaar en deze aanpakken zijn opgenomen in deze werkagenda. In de uitwerking in deze werkagenda wordt steeds onderscheid gemaakt tussen Basisfunctionaliteit en Ontwikkelagenda. In de toekomst zal VWS mogelijk ook opgaven formuleren voor de onderwerpen op Ontwikkelagenda 2 van het AZWA. Deze aanpakken zijn op dit moment nog niet bewezen effectief en er is voor de implementatie en uitvoering nog geen landelijke financiering beschikbaar. Deze werkagenda richt zich in beginsel niet op de maatregelen uit ontwikkelagenda 2. Hierop wordt echter één uitzondering gemaakt namelijk voor het onderwerp ‘Vitaal thuis’ binnen het leefgebied Vitaal ouder worden.

Hierin worden al stappen gemaakt in de regio en de gemeenten vinden dat vanwege de urgentie, stilstand van dit onderdeel niet wenselijk is. Onderstaande illustratie toont de opzet van de basisfunctionaliteiten. 14 Bron: AZWA Leefgebied gezondheidsachterstanden verminderen en voorkomen Het voorkomen en verminderen van gezondheidsachterstanden is één van de vijf leefgebieden in het AZWA. Dit thema is in deze werkagenda niet als afzonderlijk leefgebied uitgewerkt. Hiervoor is gekozen, omdat in het AZWA voor de regio Zuid-Holland Noord geen opgaven zijn geformuleerd. In het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) zijn er twintig stedelijke gebieden aangewezen waar extra focus ligt op het aanpakken van leefbaarheid en veiligheid. Voor deze gebieden, in 19 verschillende gemeenten, zijn in het AZWA opgaven beschreven met bijbehorende extra middelen in de SPUK. Gemeenten uit onze regio zitten daar niet bij, en er komen dus ook geen SPUK-middelen voor onze regio en gemeenten beschikbaar. Natuurlijk is het verminderen en voorkomen van gezondheidsverschillen alsnog een van de uitgangspunten van alle andere inzet in de regio en de afzonderlijke gemeenten. Elke basisfunctionaliteit draagt bij aan het verminderen of voorkomen van gezondheidsachterstanden doordat er bijzondere aandacht is voor inwoners in kwetsbare situaties.

Het is een thema in alle overige leefgebieden en de gezonde sociale en fysieke leefomgeving is een belangrijke randvoorwaarde hierin. Het thema wordt expliciet meegenomen in de keuze voor projecten en aanpakken en als indicator in de monitoring. Onze inwoners bevinden zich in verschillende gezondheidsposities en dit vraagt om een gedifferentieerde aanpak zodat de kans op gelijke gezondheid wordt vergroot. In de uitwerking van de verschillende basisfunctionaliteiten toetsen we of er genoeg rekening wordt gehouden met het verkleinen van gezondheidsverschillen en sturen dit indien nodig bij.

15 Lopende opgaven in onze regio waar de werkagenda op aansluit Positieve Gezondheid en inwonerbetrokkenheid Onder andere ingegeven door het AZWA, namelijk de indeling in leefgebieden en de daarin opgenomen basisfunctionaliteiten, zetten wij met deze werkagenda in op specifieke doelgroepen: kinderen en (jonge) gezinnen, ouderen en/of mensen in een kwetsbare situatie. Inwoners zijn allereerst zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid, maar wij ondersteunen inwoners waar nodig met als uitgangspunt het concept Positieve Gezondheid. Bij de uitwerking van elke aanpak zijn op een bepaalde manier inwoners betrokken die onderdeel uitmaken van de doelgroep waarop de aanpak zich richt, met ook aandacht voor onder andere cultuursensitiviteit. Zo zorgen we ervoor dat de uitvoering van de werkagenda aansluit bij de behoeften van de inwoners. Illustratie: het spinnenweb van Positieve Gezondheid. Bron: IPH Bestaanszekerheid en een gezonde leefomgeving Bestaanszekerheid is een belangrijke determinant van gezondheid. Financiële problemen liggen vaak ten grondslag aan gezondheidsachterstanden. Daarom wordt waar mogelijk de verbinding gezocht tussen bestaanszekerheid en de uitvoering van de opgaven per leefgebied binnen het AZWA. Hierbij wordt lokaal ingezet op het wegnemen van barrières en het beperken van negatieve effecten, met als doel gelijke kansen op gezondheid voor alle inwoners.

Daarnaast wordt ook nadrukkelijk gekeken naar de relatie tussen gezondheid en een gezonde leefomgeving. Een omgeving die uitnodigt tot bewegen, gezond eten, ontmoeten en ontspannen draagt bij aan het voorkomen van gezondheidsproblemen en het vergroten van de kwaliteit van leven. De preventieve werking van een gezonde leefomgeving ondersteunt de uitvoering van het AZWA. Dit zijn belangrijke componenten in de aanpak voor het versterken van de Sociale Basis en de Sociale Basisinfrastructuur.

16 Transformatie jeugddomein Bij de uitvoering van het AZWA, in het bijzonder bij het leefgebied Kansrijk Opgroeien, zal de verbinding met de hervormingsagenda steeds zoveel mogelijk worden gezocht. Dit is even noodzakelijk als vanzelfsprekend, omdat we hier samenwerken met veel dezelfde regionaal en lokaal uitvoerende partijen, en een deels overlappende doelgroep. Collectieve preventie Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van collectieve preventie door gezondheidsbevordering, ziektepreventie en het stimuleren van een gezonde leefomgeving. Op grond van de Wet publieke gezondheid zijn gemeenten verantwoordelijk voor het ontwikkelen en uitvoeren van lokaal gezondheidsbeleid. De uitvoering van deze taken is conform de wet belegd bij de GGD. De uitvoering richt zich op thema’s zoals een gezonde leefstijl, mentale gezondheid, het voorkomen van overgewicht en verslaving en het terugdringen van gezondheidsverschillen. Door preventieve activiteiten dicht bij inwoners te organiseren en aan te sluiten bij lokale behoeften, kunnen gemeenten bijdragen aan het versterken van de gezondheid en het welzijn van de bevolking.

17 Regionale Preventie-Infrastructuur (RPI) De maatschappelijke opgave waar we in Zuid-Holland Noord voor staan, vraagt om een duurzame samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid, inwoners en partners uit zorg, welzijn en publieke gezondheid. Dit zijn organisaties met een grote maatschappelijke betrokkenheid, maar met elk een eigen (wettelijke) opdracht, financieringsstroom, werkwijze en cultuur. Om deze verschillende 'talen' en werkvelden effectief met elkaar te verbinden, is de inrichting van de regionale preventie-infrastructuur een belangrijke randvoorwaarde. De RPI is een bestaande afspraak uit het IZA en GALA. AZWA geeft aanleiding en opdracht om deze te versterken. De RPI is geen nieuw overlegorgaan of doel op zich. Het is een geheel van afspraken, structuren, rollen, middelen en processen die nodig zijn om de inzet op gezondheid, preventie en welzijn duurzaam en domeinoverstijgend te organiseren. Het vormt de organisatorische structuur onder de beweging naar de voorkant, maar ook de basisfunctionaliteiten zelf vormen de bouwstenen van de RPI. Wederkerige samenwerking Onder het AZWA treedt een belangrijke verbreding van de samenwerking op ten opzichte van het IZA.

Waar het IZA zich voornamelijk richtte op de transformatie van de curatieve medische zorg en gemeenten vanuit GALA werkten aan een gezonde generatie, vraagt het AZWA om een hechte, gelijkwaardige verbinding tussen het zorgdomein en het sociaal domein. Met het AZWA zijn er concrete afspraken gemaakt tussen gemeenten en zorgverzekeraars over het versterken én verankeren van de regionale preventie-infrastructuur, via de landelijke basisfunctionaliteiten (D5) en de lokale sociale basis (D6). Dit vraagt om sturing op basis van wederkerigheid: het gaat niet om het verplaatsen van taken naar het gemeentelijk domein, maar om een gezamenlijke verantwoordelijkheid van zorgverzekeraar en gemeenten om ondersteuning en zorg toegankelijk te houden voor onze inwoners. Dit heeft mogelijk consequenties voor de sturing binnen de regio. De bestaande IZA-governance (Regioplan IZA ZHN) brengen wij, waar nodig, in overeenstemming met gelijkwaardige mede- regie en wederzijdse aanspreekbaarheid die in het AZWA centraal staan. We starten vanuit de huidige IZA-structuur om continuïteit en rust in de regio te borgen, en passen deze gaandeweg aan waar de AZWA-opgave daar om vraagt. Zo ondersteunt de regionale samenwerking de lokale uitvoering in de 13 gemeenten. 18 Figuur 1 schetst hoe de RPI zich verhoudt tot de landelijke en lokale setting.

Figuur 1: Regionale preventie-infrastructuur De RPI De RPI Zuid-Holland Noord is opgebouwd uit de vijf landelijk vastgestelde werkzame elementen. Deze geven vorm en inhoud aan onze regionale samenwerking: Werkzaam element 1: Regionale gezondheidsdoelen zijn per leefgebied gevormd en sturen integraal aan op een gezondere regio. Onze regionale gezondheidsdoelen staan beschreven in de hoofdstukken van de verschillende leefgebieden. De basisfunctionaliteiten in het desbetreffende leefgebied dragen bij aan het behalen van het gezondheidsdoel. De gezondheidsdoelen sluiten aan bij de regionale visie die vanuit IZA nog altijd onverminderd van kracht is: Een gezonde regio maken we samen. Werkzaam element 2: De verantwoordelijkheid voor de uitwerking van de AZWA-werkagenda in ZHN ligt (namens de 13 gemeenten in ZHN) bij de mandaatgemeente Leiden en de preferente zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid. De uitwerking gebeurt in nauwe samenwerking met o.a. zorgorganisaties, sociaal werkorganisaties, de GGD en de 13 gemeenten.

19 Gezamenlijk worden afspraken gemaakt over structuren, rollen, middelen en processen die nodig zijn om preventie en gezondheid duurzaam en domeinoverstijgend te organiseren. Afspraken worden structureel verankerd in werkprocessen om de continuïteit te waarborgen. Wederkerigheid en aanspreekbaarheid zijn hierin essentieel. Daarbinnen blijft iedere partij verantwoordelijk voor de inzet en uitvoering binnen het eigen domein. Deze afspraken zijn er vanuit IZA op hoofdlijnen en zullen ter uitvoering van AZWA worden herijkt en waar nodig worden aangepast. Met de vaststelling van deze werkagenda committeren de gemeenten in ZHN en Zorg en Zekerheid zich aan de regionale ambities en de implementatie van het regionaal dekkend aanbod van de basisfunctionaliteiten in 2030. Zij vertalen dit commitment, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid en financiële kaders, naar beleid en naar afspraken met gecontracteerde of gesubsidieerde partijen binnen het zorg- en sociaal domein. Dit betekent niet dat iedere gemeente dezelfde uitvoering of hetzelfde aanbod moet organiseren. Er is juist ruimte voor lokale keuzes, zolang deze bijdragen aan een gelijkgerichte ambitie en het regionaal dekkende aanbod. Uitvoerende partijen in zorg en welzijn verbinden zich via de samenwerkings- en ketenafspraken aan hun bijdrage aan de uitvoering.

Werkzaam element 3: In de netwerkstructuur worden regionale samenwerkingsafspraken tussen eerdergenoemde partijen gemaakt om de basisfunctionaliteiten te borgen en beschikbaar te maken vanaf 2030. Dit organiseren wij in onze regio op basis van de al bestaande IZA governancestructuur5 met het Bestuurlijk Netwerk, het programmateam en de verschillende thematafels. Hierbij streven we naar gelijkwaardigheid tussen de partners, het spreken van dezelfde taal en het betrekken van inwoners om te komen tot een sterke samenwerking. Om recht te doen aan de landelijke ministeriële opdracht voor het leefgebied 'Kansrijk Opgroeien' , verkennen we binnen onze regionale preventie-infrastructuur (RPI) de inrichting van een zelfstandige thematafel Kansrijk Opgroeien. Door goede onderlinge afstemming en monitoring kan daarnaast worden ingezet op wat werkt: lopende projecten worden waar nodig bijgestuurd, projecten die niet (voldoende) bijdragen aan de gezondheidsdoelen kunnen worden beëindigd. De opgedane kennis wordt gedeeld en geborgd en op de juiste momenten en plekken weer ingezet. Werkzaam element 4: De RPI vraagt om domeinoverstijgende structurele en doeltreffende financiering voor coördinatie en inrichting van de samenwerkingsstructuur op regionaal niveau.

De financiering richt zich op het versterken van samenwerking en infrastructuur, waarbij de verbinding tussen de verschillende leefgebieden een belangrijke rol speelt. Gemeenten ontvangen voor de periode van 2027 tot en met 2029 SPUK-middelen van het Rijk om de basisfunctionaliteiten te implementeren. Voor de periode vanaf 2030 komen er structurele middelen beschikbaar voor de basisfunctionaliteiten evenals de middelen ‘coördinatie gemeenten’ (D6). Gemeenten en zorgverzekeraars trekken hierin gezamenlijk op als opdrachtgever en financier. Ervaring met 5 https://transmuralis.nl/integraal-zorgakkoord/ 20 gezamenlijke financiering en inhoudelijke toetsing van projecten biedt aanknopingspunten voor verdere ontwikkeling. Tegelijkertijd is het noodzakelijk om duidelijke prioriteiten te stellen in samenwerkingen, zodat de uitvoering haalbaar en effectief blijft. In het hoofdstuk Financiën wordt verder ingegaan op de financiën. Werkzaam element 5: Kennis en monitoring zijn stevig verankerd in de uitwerking van AZWA en dragen bij aan gezamenlijk leren, evalueren en verbeteren van de implementatie. Hierdoor kan sturing worden gegeven aan de uitvoering op basis van wetenschappelijke inzichten en praktijkervaring.

Waar monitoring momenteel vaak per ketenaanpak wordt uitgevoerd, wordt dit binnen het AZWA samengebracht binnen de verschillende basisfunctionaliteiten en aangevuld met een gezamenlijke regionale datacyclus. Dit zal moeten aansluiten op landelijke indicatoren en expliciet bijdragen aan het realiseren van de regionale gezondheidsdoelen. De AZWA-monitoring bouwt voort op de monitoring van het IZA-regioplan, waarbij zoveel mogelijk indicatoren worden overgenomen. Hierdoor kan voor een aantal indicatoren over een langere periode worden gekeken naar ontwikkelingen en effecten. Een maatschappelijke transitie in zorg en welzijn is een langdurig proces dat doorgaans meerdere jaren in beslag neemt. Een lange meetperiode is daarom nodig om effecten op uitkomsten en impact zichtbaar te maken. Regionaal speelt de GGD een verbindende rol in de monitoring door kennis en data centraal te verzamelen, duiden en delen. Lokale partijen zorgen voor verankering en het ophalen van signalen uit de praktijk. In het hoofdstuk Monitoring en kennisdeling wordt bovenstaande verder toegelicht. Verbinding RPI met regionale ontwikkelingen: Regionaal Eerstelijns Samenwerkingsverband Tijdens het schrijven van deze werkagenda, is het plan voor het Regionaal Eerstelijns Samenwerkingsverband (RESV) tot stand gekomen in onze regio.

De basis is hiervoor al gelegd in de wijksamenwerkingsverbanden in onze regio waar de eerstelijns professionals samenkomen. De regio-organisatie eerstelijnszorg Rijn en Duin geeft hier sturing aan in ZHN. In het RESV wordt dit samenwerkingsverband uitgebreid met de Vereniging Avant en SAMEN ZHN. Het RESV vormt de basis voor multidisciplinaire en domeinoverstijgende samenwerking en de implementatie van de basisfunctionaliteiten in de wijken van de gemeenten. Rijn en Duin is namens de RESV betrokken bij de regionale governance. De basisfunctionaliteiten vormen een van de bouwstenen van de RPI, en de RPI faciliteert ook de implementatie ervan per leefgebied. In deze werkagenda worden de leefgebieden met basisfunctionaliteiten beschreven en toegelicht. 21 Financiën De uitvoering van het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) vraagt om gerichte investeringen die bijdragen aan de beweging van zorg naar gezondheid en daarmee aan toegankelijke, kwalitatief goede en betaalbare zorg en ondersteuning. De financiële middelen voor de realisatie van D5 en D6 betreffen middelen voor het sociaal domein en domeinoverstijgende samenwerking, waarmee we zorguitgaven voorkomen. Deze middelen voor D5 en D6 staan tot en met 2029 begroot bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Vanaf 2030 worden de middelen voor de basisfunctionaliteiten structureel begroot (dit geldt nog niet voor de onderdelen op de ontwikkelagenda waarvan de effectiviteit nog bewezen moet worden). Tijdens de AZWA-periode wordt de uitvoering en implementatie gemonitord en bijgestuurd waar noodzakelijk, ook op financiën. Financiële besluitvorming over de inzet van de middelen vindt plaats binnen de bestaande kaders, waarbij transparantie, doelmatigheid en samenwerking tussen betrokken partijen leidende principes zijn. Wijzigingen kunnen landelijk maar ook regionaal plaatsvinden. Regionale en lokale middelen Er zijn regionale en lokale middelen beschikbaar voor de bekostiging van AZWA. Het Ministerie van VWS heeft landelijk richtbedragen opgesteld voor de aanpakken uit D5, maar de middelen zijn wel ontschot. Dit geeft onze regio en de afzonderlijke gemeenten de inhoudelijke en financiële sturingsruimte om de middelen wendbaar in te zetten waar de lokale en regionale behoefte het grootst is. De exacte inhoudelijke allocatie over de D5-basisfunctionaliteiten, de D6-sociale basisinfrastructuur en de regionale coördinatie wordt nader uitgewerkt in de Uitvoeringsagenda. Bij de inzet van de beschikbare middelen wordt daarnaast rekening gehouden met verschillen in gezondheidsopgaven binnen de regio.

Waar de gezondheidsachterstanden groter zijn of inwoners minder goed worden bereikt door het bestaande aanbod, wordt gerichter geïnvesteerd in passende ondersteuning, preventie en toegang tot zorg en welzijn. Daarbij wordt aangesloten bij de lokale context en bij bestaande netwerken en voorzieningen. Zo dragen de investeringen niet alleen bij aan de transformatie van zorg en ondersteuning, maar ook aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. In tabel 1 staat het overzicht van de totale beschikbare SPUK-AZWA middelen voor de regio Zuid- Holland Noord voor de periode 2027–2029. Tabel 1 SPUK AZWA regio ZHN 2027 | 2028 | 2029 Regionale SPUK | €5.640 | €6.832 | €4.913 Lokale SPUK | €6.692 | €8.056 | €9.307 * Bovenstaande bedragen betreffen de SPUK-uitkering conform de landelijke Staatscourant-regeling (Staatscourant 2026). Bedragen x 1000 Regionale middelen De regionale middelen worden beheerd door mandaatgemeente Leiden op basis van afstemming met alle 13 gemeenten. In de regionale begroting wordt ingezet op het realiseren van een regionaal dekkend aanbod in 2030 van de basisfunctionaliteiten, het uitwerken van de op de ontwikkelagenda 1 geplaatste aanpakken, de regionale coördinatie van gemeenten in de samenwerkingsregio en het versterken van het aanbod van respijt- en logeerzorg. De regionale begroting wordt uitgewerkt gelijktijdig met de uitvoeringsagenda.

Door regionaal samen te werken aan de uitvoering van AZWA versterken we het netwerk, delen we kennis en vergroten we onze slagkracht. Zo zijn we minder kwetsbaar en kunnen we meer impact maken op de gezondheid van onze inwoners. Bij de inzet van de beschikbare middelen wordt daarnaast rekening gehouden met verschillen in gezondheidsopgaven binnen de regio. Waar de gezondheidsachterstanden groter zijn of inwoners minder goed worden bereikt door het bestaande aanbod, kan gerichter w | orden geïnvesteerd in passende ondersteuning, preventie en toegang tot zorg en welzijn. Daarbij wordt aangesloten bij de lokale context en bij bestaande netwerken en voorzieningen. Zo dragen de investeringen niet alleen bij aan de transformatie van zorg en ondersteuning, maar ook aan het beter bereiken en ondersteunen van inwoners die dit het meest nodig hebben. Lokale middelen Voor de AZWA-periode 2027-2029 verstrekt VWS aan elke gemeente een specifieke uitkering (SPUK) voor de uitvoering van activiteiten binnen het AZWA. Tot de activiteiten behoren in ieder geval het uitvoeren van de basisfunctionaliteiten, het zorgdragen voor de basisvoorzieningen in wijken en buurten behorend bij de in het AZWA opgenomen afspraken over de basisinfrastructuur en het zorgdragen voor de voorzieningen behorend bij de in het HLO opgenomen afspraken over mantelzorgondersteuning.

Voor de basisfunctionaliteiten geldt dat er na 2029 structurele middelen zijn begroot bij VWS. In 2030 is de hoogte van deze middelen al 22 23 bekend, voor de jaren daarna nog niet. Hoe de financiering er vanaf 2030 exact uitziet, volgt later via het Rijk. In de Staatscourant6 staan de bedragen per gemeente per jaar benoemd. De middelen zijn ontschot, waardoor de gemeenten zelf voor de lokale situatie kunnen inschatten welke middelen er waar nodig zijn. Zij stellen een eigen begroting op. Echter, het is van belang het doel van AZWA hierbij in het vizier te houden, namelijk de beschikbaarheid van alle basisfunctionaliteiten in 2030. De lokale middelen moeten jaarlijks beperkt verantwoord worden (SiSa), over het totaal van de uitgegeven middelen, vanwege de integraliteit tussen de onderwerpen en de versterking van de integrale aanpakken daarbinnen. Daarnaast wordt met (landelijke) monitoring en de regioscan de voortgang op resultaten bijgehouden. Gezamenlijk financieren De AZWA-middelen zijn uitdrukkelijk aanvullend op bestaande gemeentelijke middelen, financiering vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw), tijdelijke transformatiemiddelen en andere beschikbare budgetten. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzet en verantwoording van de AZWA-middelen en Zorg en Zekerheid financiert de verzekerde zorg binnen de Zorgverzekeringswet.

Reguliere inzet van zorg- en sociaal domeinprofessionals wordt zoveel mogelijk bekostigd vanuit de bestaande financiering binnen de Zorgverzekeringswet, de Wet op Publieke Gezondheid, de Jeugdwet en Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). Dit geldt bijvoorbeeld voor verzekerde zorg binnen de basisfunctionaliteiten, inzet van de jeugdgezondheidszorg en bestaand lokaal ondersteunings- en beweegaanbod. Voor enkele basisfunctionaliteiten zijn tijdelijk transformatiemiddelen beschikbaar. Dit geldt concreet voor Welzijn op Recept (voorloper van Sociaal verwijzen) en Mentale Gezondheidsnetwerken. Voor de resterende looptijd van de transformatieplannen hoeven gemeenten de bijbehorende extra kosten voor de basisfunctionaliteiten niet uit SPUK-AZWA te financieren en kunnen deze middelen tijdelijk elders worden ingezet. Tot slot: wij beogen niet alleen een duurzame investering in zorg en welzijn, maar ook een doelmatigere benutting van beschikbare middelen door meer samenhang tussen preventie, ondersteuning en zorg. Met de inzichten en ervaringen die we de afgelopen vier jaar tijdens de uitvoering van het IZA hebben opgedaan, zetten we deze lijn de komende jaren voort.

6 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2026-25830.html 24 25 Mentale Gezondheid Introductie Mentaal gezond zijn is essentieel voor een goede kwaliteit van leven, maatschappelijke participatie, zelfregie en fysieke gezondheid. Dit wordt beïnvloed door factoren zoals bestaanszekerheid, sociale relaties, leefstijl, gezondheid, wonen, werk en opgroeiomstandigheden. Daarom is een integrale aanpak nodig waarin zorg, welzijn, gemeenten, onderwijs, ervaringsdeskundigen en inwoners samenwerken. De maatschappelijke opgave is groot. Jaarlijks krijgt ongeveer één op de vier volwassenen te maken met psychische klachten of een psychische aandoening. Ook onder jongvolwassenen nemen psychische klachten, stress en eenzaamheid toe, terwijl de geestelijke gezondheidszorg kampt met een groeiende zorgvraag, lange wachttijden en personeelstekorten. Hierdoor ontvangen inwoners niet altijd op het juiste moment de ondersteuning die zij nodig hebben. Het AZWA biedt de mogelijkheid om de samenwerking tussen gemeenten, welzijn, de eerstelijnszorg, de geestelijke gezondheidszorg en het onderwijs structureel te versterken. Scope Het leefgebied Mentale Gezondheid binnen het AZWA richt zich op het versterken van de regionale en lokale samenwerking tussen het sociaal domein, de eerstelijnszorg en de geestelijke gezondheidszorg.

Het doel is om inwoners met psychische of psychosociale klachten eerder te signaleren, laagdrempelig te ondersteunen en waar nodig tijdig toe te leiden naar passende zorg en herstelgerichte voorzieningen. Dit lukt niet altijd, want de ggz kampt met een wachtlijstprobleem, waardoor psychische en psychiatrische klachten in de huidige situatie niet adequaat kunnen worden opgelost en het aantal Wmo-aanvragen toeneemt. Deze werkagenda richt zich op alle inwoners van Zuid-Holland Noord, met extra aandacht voor inwoners in een maatschappelijk kwetsbare positie, zoals mensen met financiële problemen, eenzaamheid, psychische kwetsbaarheid, beperkte gezondheidsvaardigheden en jongeren. Daarnaast richten we ons op iedere inwoner die baat heeft bij laagdrempelige ondersteuning gericht op zelfregie, herstel en maatschappelijke participatie. Regionaal gezondheidsdoel We faciliteren dat inwoners in 2030 aan hun mentale veerkracht kunnen werken, zodat zij zoveel mogelijk regie ervaren over hun eigen leven en kunnen deelnemen aan het dagelijks leven op de manier die zij wensen.

Subdoelen We werken ernaar toe dat in 2030: • inwoners de juiste zorg of ondersteuning op de juiste plek en op het juiste moment ontvangen; • inwoners met psychische en/of psychiatrische problemen laagdrempelig ondersteund worden, met in de toekomst ook aandacht voor jongeren; • inwoners van 18 tot en met 27 jaar waar mogelijk specifieke aandacht krijgen; • mentale klachten vroegtijdig worden gesignaleerd en passende ondersteuning snel(ler) beschikbaar is; 26 • inwoners worden ondersteund bij het versterken van hun zelfregie, herstel en maatschappelijke participatie; • professionals uit het sociaal domein, de (eerstelijns)gezondheidszorg, ervaringsdeskundigen en de ggz integraal samenwerken rondom mentale gezondheid; • inwoners met mentale klachten worden geaccepteerd en stigmatisering van psychische klachten en de ggz wordt tegengegaan. Samenhang en borging binnen de RPI Mentale gezondheid staat niet op zichzelf, maar hangt nauw samen met alle andere leefgebieden binnen deze werkagenda. Problemen op het gebied van bestaanszekerheid, leefstijl, kansrijk opgroeien, sociale participatie of een gezonde leefomgeving vergroten het risico op psychische klachten. Andersom draagt een goede mentale gezondheid bij aan veerkracht, gezondheid, maatschappelijke participatie en het vermogen om regie te voeren over het eigen leven.

Er bestaat daarom een sterke verbinding met het leefgebied Kansrijk opgroeien, waar wordt gewerkt aan mentale veerkracht vanaf de eerste levensjaren en de samenwerking met het onderwijs. Ook is er een nauwe relatie met Leefstijl, omdat bewegen, gezonde voeding, slaap en sociale contacten bijdragen aan een betere mentale gezondheid. Daarnaast sluit dit leefgebied aan bij Vitaal ouder worden, waar aandacht is voor eenzaamheid, dementie, eigen regie en het langer zelfstandig thuis wonen. Een ontwikkeling op het gebied van mentaal welzijn is de nieuwe Wet integrale suïcidepreventie. Deze wet zorgt voor duurzame verankering en verspreiding van sectoroverstijgend, integraal en effectief suïcidepreventiebeleid binnen de landelijke en lokale overheid en is een relevante ontwikkeling voor het AZWA die ook wordt genoemd als onderdeel van D6, de sociale basisinfrastructuur. Tot slot is de positie, waardering en opleiding van ervaringsdeskundigen en de inzet van ervaringsdeskundigheid in het vraagstuk rondom mentale gezondheid een belangrijk aandachtspunt, zowel binnen het sociaal domein als in relatie tot de eerstelijnszorg en de geestelijke gezondheidszorg. Binnen het AZWA krijgt dat niet alleen plek in de laagdrempelige steunpunten en de regionale academie voor ervaringsdeskundigheid, maar is ervaringskennis ook geborgd in de structuur en opzet van de RPI.

Van gezondheidsdoelen naar basisfunctionaliteiten binnen het leefgebied Mentale Gezondheid Om in 2030 te komen tot een regio waarin inwoners beschikken over voldoende mentale veerkracht en passende ondersteuning tijdig beschikbaar is, zetten wij in op drie samenhangende basisfunctionaliteiten die elkaar versterken. Dit zijn de basisfunctionaliteiten Laagdrempelige steunpunten, Sociaal verwijzen en Mentale gezondheidsnetwerken (onderdeel uit Ontwikkelagenda 1). Samen dragen zij bij aan het vroegtijdig signaleren van mentale problemen en het bieden van laagdrempelige en passende ondersteuning. 27 Inwoners moeten laagdrempelig terechtkunnen op toegankelijke steunpunten voor ontmoeting, informatie, ondersteuning en herstel. Deze steunpunten vormen een belangrijke schakel in het versterken van de sociale basis en helpen om mentale problemen vroegtijdig te signaleren en te voorkomen dat klachten verergeren. Professionals in zowel het zorg- als sociaal domein spelen hierbij een belangrijke rol door inwoners via sociaal verwijzen toe te leiden naar passende activiteiten, ondersteuning en voorzieningen die bijdragen aan mentale gezondheid, participatie en zelfredzaamheid. Om deze ondersteuning goed op elkaar aan te laten sluiten, worden mentale gezondheidsnetwerken verder versterkt. Financiers: zorgverzekeraar(s), gemeenten (IZA, AZWA, transformatiemiddelen).

Uitvoerende partijen: huisartspraktijken, ggz-aanbieders, gemeenten, sociaal werkorganisaties, paramedische aanbieders, onderwijsinstellingen, ervaringsdeskundigen, maatschappelijke organisaties, GGD. Laagdrempelige steunpunten (Basisfunctionaliteit) Urgentie Laagdrempelige steunpunten kunnen vroegsignalering, herstel, zelfregie, participatie en sociale verbinding versterken en daarmee zwaardere zorg voorkomen of uitstellen. Iedere inwoner die baat heeft bij laagdrempelige ondersteuning rondom zelfregie en herstel kan hier terecht, met in het bijzonder mensen met ernstige of langdurige psychiatrische kwetsbaarheid (EPA). Vroegsignalering en tijdig hulp vragen zijn van belang voor de inwoner zelf maar ook om de druk op specialistische ggz en maatschappelijke ondersteuning te verminderen. Hoewel er veel laagdrempelige ontmoetingsplekken zijn in de regio Zuid-Holland Noord, voldoen maar enkele aan een cruciaal criterium uit het IZA: door en voor ervaringsdeskundigen. Huidige situatie In de regio zijn op dit moment twee volwaardige laagdrempelige steunpunten aanwezig volgens de landelijke criteria, de Wielewaal in Alphen aan den Rijn en het Inloophuis in Leiden. Laagdrempelige steunpunten onderscheiden zich van inloopvoorzieningen sociaal en gezond doordat ze zijn opgezet door en voor mensen die ervaring hebben met psychische kwetsbaarheid, ontwrichting en herstel.

Onderdelen van een laagdrempelig steunpunt zijn breder aanwezig, zoals in welzijnsvoorzieningen en ontmoetingsplekken. De beschikbaarheid, spreiding, toegankelijkheid en openingstijden daarvan verschillen echter sterk per gemeente. De komende jaren wordt daarom regionaal onderzocht waar aanvullende ontwikkeling van laagdrempelige steunpunten nodig is om te komen tot een dekkend en toegankelijk netwerk voor alle inwoners van Zuid-Holland Noord. 28 29 Ambitie De ambitie is een regionaal dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten voor alle inwoners die baat hebben bij laagdrempelige ondersteuning rondom zelfregie en herstel. Centraal staan de ondersteuning bij herstel, zelfregie en sociale verbinding, met ondersteuning voor en door ervaringsdeskundigen. Uitgangspunt is de aanwezigheid van minimaal één volwaardig laagdrempelig steunpunt per subregio voor 2030. Hierbij wordt gebruikgemaakt van een satellietmodel, waarbij het volwaardige laagdrempelige steunpunt verschillende andere ontmoetingsplekken in gemeenten ondersteunt, zoals inloophuizen, huizen van de buurt, etc. Deze drie volwaardige steunpunten voldoen aan de landelijke kwaliteitseisen voor laagdrempelige steunpunten. Sociaal verwijzen (Basisfunctionaliteit) Urgentie De druk op de huisartsenzorg neemt toe, terwijl een groot deel van de hulpvragen niet met medische zorg kan worden opgelost.

Naar schatting ervaart 18% van de inwoners psychosociale problematiek en nemen deze hulpvragen 20 tot 50% van de spreekuurcapaciteit van huisartsen in beslag. Daarvoor is het sociaal domein beter toegerust dan eerste- of tweedelijns zorgpartijen. Huidige situatie In de regio wordt al enige jaren ingezet op het stimuleren en intensiveren van twee interventies sociaal verwijzen: Welzijn op Recept (WoR) en het Verkennend Gesprek. WoR is een interventie waarbij de huisarts een inwoner direct doorverwijst naar een welzijnscoach of Praktijkondersteuner-Sociaal (PO-sociaal). Samen met de patiënt wordt gezocht naar een passende interventie of de juiste ondersteuning in het sociaal domein. Het Verkennend Gesprek is een bredere, interdisciplinaire aanpak, ook op verwijzing van de huisarts. Het verschil is dat het Verkennend Gesprek zich richt op mensen met complexere problematiek waarbij ook het vermoeden van ggz-problematiek speelt. Het Verkennend Gesprek is een gezamenlijk overleg tussen iemand met psychische klachten, een POH-ggz (praktijkondersteuner huisartsenzorg geestelijke gezondheidszorg) en een medewerker uit het sociaal domein (welzijnswerk en/of ervaringsdeskundige). De uitkomst van het Verkennend Gesprek kan divers zijn en kan zowel een verwijzing naar de basis-ggz zijn als een verwijzing naar het sociaal domein zijn.

De uitkomst van een traject binnen WoR wordt altijd gezocht in het sociaal domein. Het Masterplan WoR (2023-2025) is opgevolgd door het goedgekeurde Transformatieplan WoR (2025-2027). De inventarisatie in het eerste en tweede kwartaal van 2026 heeft inzicht gegeven in de stand van zaken per gemeente. Gemeenten bevinden zich in verschillende fases: opstarten, intensiveren en doorontwikkelen. Daarnaast wordt er onderzocht of de doelgroep kan worden uitgebreid naar inwoners jonger dan 18 jaar. Eind 2025 is ook het Transformatieplan Mentale Gezondheidsnetwerken goedgekeurd waar het Verkennend Gesprek onderdeel van is. De eerste gesprekken zijn inmiddels gevoerd in de regio en er is een planning om dit in de hele regio uit te rollen. Ook hier is sprake van stadia van opstartfase, intensiverend en doorontwikkelend. 30 Ambitie De ambitie voor de gehele regio ZHN is het verhogen van het welbevinden en het versterken van de sociale basis van inwoners met psychosociale problematiek en het verlagen van het zorggebruik in de eerste- en tweedelijnszorg. Lokale leer- en intervisiegroepen dragen bij aan het versterken en intensiveren van de brede Welzijn op Recept-werkwijze.

Bron: landelijke handreiking Sociaal verwijzen Mentale gezondheidsnetwerken (Ontwikkelagenda 1) Urgentie De samenwerking tussen huisarts, ggz, POH-ggz en sociaal domein is van cruciaal belang om inwoners de juiste hulp op de juiste plek en op het juiste moment te bieden. Daarbij gaat het niet alleen over het voorkomen van niet-passende verwijzingen, het verkorten van wachtlijsten en het verbeteren van de kwaliteit van zorg, maar ook over het besef dat we met het opzetten van Mentale Gezondheidsnetwerken (MGN) een gezamenlijke opgave hebben. Ggz, het sociaal domein en ervaringsdeskundigen spelen hierin een belangrijke rol door gezamenlijk ggz- problematiek integraal op te pakken en structureel samen te werken aan passende zorg en ondersteuning. Huidige situatie Sinds december 2025 ligt er een goedgekeurd IZA-transformatieplan MGN. Onderdelen zijn al aanwezig in de regio van (domeinoverstijgende) samenwerking en verbinding tussen zorg en sociaal domein. Denk aan: Netwerk Next, project Domein overstijgend Samenwerken Zorg en Veiligheid, ggz in de wijk, collectieve preventie ggz-aanbod, de straatarts, initiatieven rondom menswaardig ouder worden en een breed scala aan zorginstellingen en kennisinstituten, van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en positieve gezondheid tot ggz Rivierduinen en de POH-ggz.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://voorschoten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/5bc91c44-2194-45b2-a455-bc81f42cac9e?agendaItemId=677aaece-200a-40b0-bc1c-fcbeb1ce8d2c