Informatiebrief 67 Uitkomst onderzoek analyse scholen Voorschoten (incl. bijlagen)

2005 2010

De Vos, Ter Lips De Vos, Multatulilaan (inclusief gymzaal)

Aanpassen Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP Niet aanpassen, school is gasloos Aanpassen Aanpassen2

Aanpassen1 (gas voor bijverwarming) Aanpassen1 (gas voor bijverwarming) Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP

Gasloos

2461

186 3112

120 465 5832

299

134 333 Dak niet sterk genoeg (162) (405) 132 329

Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP

991

Energieneutraal BENG ENG 711 1771

Waarschijnlijk klasse B Waarschijnlijk klasse B

Niet aanpassen in verband met nieuwbouw conform IHP Waarschijnlijk klasse B Waarschijnlijk klasse B Let op: IHP = nieuwbouw Waarschijnlijk klasse B Let op: IHP = nieuwbouw Waarschijnlijk klasse C

Waarschijnlijk klasse B

Luchtkwaliteit ventilatie3 Frisse Scholen Waarschijnlijk klasse B

Referentie: 1746501-0017.0.6.

32 Voor een nadere toelichting zie paragraaf 5.3.

Pagina 26 van 34

Weinig te openen ramen. Klimaat in kantoren: te koud in winter, te warm in zomer.

buitendeuren open in verband met ventilatie. Te warm in zomer. Te koud in winter.

Te warm in zomer. Te koud in winter. Tochtklachten. Te warm in zomer. Te koud in winter.

Nieuwbouw conform IHP

Te warm in zomer.

Te warm in zomer.

Benoemde klachten over beleving binnenklimaat

energieverbruik van de school, zoals opgegeven, te compenseren met duurzaam opgewekte zonne-energie. De tweede berekening toont het aantal pv-panelen dat nodig is om te voldoen aan de BENG-eisen. Tot slot zijn per locatie aandachtspunten over de klimaatbeleving genoemd die door de betreffende school zijn aangegeven.

1: Aanpassingen betreffen alleen de school, geen aanpassingen aan gymzaal opgenomen. 2: Aanpassingen betreffen school en gymzaal omdat op basis van beschikbare informatie geen onderscheid mogelijk is. )

De Regenboog

RK Emmaus

2001 1953 (2007) 1978 (2013) 2013

1963 (2001)

2012

Bouwjaar (renovatie) 2012

Gevers Deynoot Nutsbasisschool

De Vink (exclusief gymzaal) Het Kompas (exclusief gymzaal) Fortgensschool

School

Tabel 10: bevindingen per school

In tabel 10 is ten aanzien van verduurzaming en ventilatie per school overzichtelijk weergegeven of aanpassingen nodig zijn om te voldoen aan de eisen en ambities uit het IHP. Verduurzaming bestaat uit twee separate aspecten: gasloos en pv-panelen. Voor pv-panelen zijn twee berekeningen gemaakt vanwege het verschil in bekostiging32. Onder ENG is berekend hoeveel pv-panelen nodig zijn om het huidige

4.11. Samenvatting deelconclusies per locatie

Referentie: 1746501-0017.0.1.

Bij de financiële vertaling van het verbeteren van de ventilatie tot Frisse Scholen klasse B is de investering bepaald op basis van het realiseren van een nieuw ventilatiesysteem.

Bij de financiële vertaling van het energieneutraal maken is de investering bepaald op basis van het realiseren van een pv-installatie volgens de berekende omvang. Aangenomen is dat het berekende aantal pv-panelen past op het bestaande dak. Er zijn geen reserveringen opgenomen voor het versterken van bestaande constructies. In de investering voor het energieneutraal maken zijn geen kosten opgenomen voor het verbeteren van (delen van) de gebouwisolatie.

Bij de financiële vertaling van het gasloos maken is de investering bepaald op basis van het realiseren van een nieuwe klimaatinstallatie met warmtepompen.

Voor de verschillende aanpassingen is een bandbreedte voor de benodigde investeringskosten, inclusief btw, berekend. In tabel 11 zijn per school en per aanpassing de onder- en bovengrens van de verwachte investering weergegeven. De investeringskosten hebben als prijspeil januari 2025. Er zijn geen reserveringen opgenomen voor jaarlijkse indexeringen omdat het tijdspad van de projecten onbekend is. Grondkosten, inrichtingskosten, belastingen (anders dan btw) en financieringskosten zijn niet opgenomen.

5.1. Financiële uitgangspunten

5. Financiële vertaling

Pagina 27 van 34

1978 (2013)

2013

2005

2010

RK Emmaus

De Regenboog

De Vos, Ter Lips

De Vos, Multatulilaan (inclusief gymzaal)

1.309.000 1.842.000 1.203.0003 1.694.0003

N.v.t.

1.417.000 1.995.000

1.079.000 1.519.000 1.259.000 1.773.000

Tijdelijke huisvesting

Tijdelijke huisvesting

Niet aanpassen, school is gasloos

Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP

Tijdelijke huisvesting

494.0001 Tijdelijke huisvesting 700.0001 656.0001 Tijdelijke huisvesting 929.0001 Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP

Gasloos

158.000 194.000

Pv-panelen mee naar nieuwbouw 67.000 146.000 81.000 178.000 95.000 Past niet op dak. 117.000 (219.000 - 267.000) 151.0003 Past niet op dak.3 3 185.000 (271.000 - 331.000)

72.000 88.000

73.000 Past niet op dak. 89.000 (160.000 - 190.000) Dak is niet sterk genoeg.2 (86.000 105.000) (193.000 - 235.000)

92.0001 112.0001 122.0001 150.0001

ENG

Niet aanpassen, nieuwbouw conform IHP

BENG 45.0001 55.0001 58.0001 70.0001

Energieneutraal

Waarschijnlijk klasse B

Waarschijnlijk klasse B

Referentie: 1746501-0017.0.1.

764.000 1.085.000

Pagina 28 van 34

Waarschijnlijk klasse B Let op: nieuwbouw conform IHP

Waarschijnlijk klasse B Let op: nieuwbouw conform IHP

Waarschijnlijk klasse B

Niet aanpassen in verband met nieuwbouw conform IHP

Waarschijnlijk klasse B

Luchtkwaliteit - ventilatie4 Frisse Scholen Waarschijnlijk klasse B

bandbreedte rond de verwachte investering. Deze investeringen zijn gebaseerd op de in paragraaf 5.1 beschreven uitgangspunten.

1: Genoemde kosten betreffen aanpassingen aan de school. Kosten voor aanpassingen aan de gymzaal zijn niet opgenomen. 2: Kosten voor constructieve aanpassingen zijn niet berekend omdat dit gebouw volgens het IHP in aanmerking komt voor vervangende nieuwbouw. 3: Genoemde kosten betreffen aanpassingen aan de school en de gymzaal omdat op basis van beschikbare informatie geen onderscheid gemaakt kan worden. kwaliteitsborging) zijn niet onderzocht. Mogelijk voldoen scholen niet aan de eisen voor klasse

1953 (2007)

1963 (2001) 2001

2012

Bouwjaar (renovatie) 2012

Nutsbasisschool

Gevers Deynoot

De Vink (exclusief gymzaal) Het Kompas (exclusief gymzaal) Fortgensschool

School

Tabel 11: bandbreedte benodigde investering (inclusief btw) per maatregel per school

In hoofdstuk 4 zijn de benodigde aanpassingen benoemd om de scholen te laten voldoen aan de eisen en ambities uit het IHP. Tabel 11 toont per aanpassing de

5.2. Financiële vertaling

Referentie: 1746501-0017.0.1.

33 Renovatie in het wetsvoorstel doelmatige aanpak onderwijshuisvesting is gedefinieerd als een volwaardig alternatief voor nieuwbouw, wat de levensduur van een schoolgebouw met ten minste 25 jaar verlengt.

Een verplichting voor het vaststellen van een IHP voor gemeenten en een MJOP voor schoolbesturen. 2. Renovatie wordt een voorziening waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. 3. Het investeringsverbod in het primair onderwijs wordt opgeheven. 4. Een zorgplicht voor het schoolbestuur voor een gezond binnenklimaat. IHP 2024 - 2039, § 3, p. 9

1.

Uit de internetconsultatie zijn 4 ontwikkelingen toegevoegd aan het

en alle andere kosten die verband houden met het in stand houden van het gebouw. Zij ontvangen hiervoor een lumpsum vergoeding van het rijk. IHP 2024 - 2039, § 2.1, p. 7

IHP 2024 - 2039, § 1.3, p. 5

Onderstaande citaten uit het IHP gaan over de bekostiging van schoolgebouwen. Deze citaten schetsen de manier waarop de gemeente Voorschoten en de schoolbesturen samenwerken en wie welke kosten voor huisvesting van de scholen draagt.

5.3. Bekostiging en subsidies

Pagina 29 van 34

De financiële vertaling van de maatregelen laat zien dat zowel verduurzaming als verbetering van de ventilatie leidt tot forse investeringen. Om desondanks verduurzaming te stimuleren, zijn er diverse subsidies en fiscale regelingen waar

Aanpassingen om de ventilatie te verbeteren zijn geen onderdeel van een MJOP, en vallen niet onder renovatie zoals gedefinieerd in het wetsvoorstel33. Het verbeteren van de ventilatie (als onderdeel van een gezond binnenklimaat) is, op basis van voorgaande citaten, een zorgplicht van de schoolbesturen. Dit suggereert dat de schoolbesturen aanpassingen aan de ventilatie financieren.

Aanpassingen ter verduurzaming zijn geen onderdeel van een MJOP, en vallen niet onder renovatie zoals gedefinieerd in het wetsvoorstel33. Hierdoor is het onduidelijk of de gemeente deze aanpassingen financiert, of dat de schoolbesturen deze aanpassingen financieren. Een parallel met de financiering van nieuwbouw biedt hier een handvat voor. Zo geeft de gemeente aan bij nieuwbouw de realisatie van een bijna energieneutraal gebouw (BENG) te financieren. Als bij nieuwbouw gekozen wordt om een duurzamer energieneutraal gebouw (ENG) te bouwen, dan moet overleg plaatsvinden tussen de gemeente en het schoolbestuur over de verdeling van de meerkosten. Het uitgangspunt van de gemeente is dat het schoolbestuur deze meerkosten zelf voor zijn rekening neemt. Als deze lijn wordt toegepast op het energieneutraal maken, zou de gemeente de aanpassingen tot het niveau van BENG financieren en zouden de schoolbesturen de meerkosten daarboven naar ENG financieren.

hun verantwoordelijkheid, vooruitlopend op mogelijke wettelijke aanpassingen. IHP 2024 - 2039, § 3, p. 9

Referentie: 1746501-0017.0.1.

gebruik van gemaakt kan worden. Actuele voorbeelden van regelingen en subsidies zijn: Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE++). Subsidieregeling Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA). Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE). Innovatieprogramma onderwijshuisvesting. Scholen Energiebespaarlening via het Nationaal Warmtefonds. Etc. Veel subsidies en regelingen zijn tijdgebonden. Zo moeten aanvragen vaak binnen specifieke data gedaan worden. Daarnaast is de tijd tussen de aanvraag en de uitvoering van de gesubsidieerde (bouw)activiteit regelmatig onderdeel van de voorwaarden. Daarom is het op voorhand niet mogelijk concreet subsidies aan maatregelen per school te koppelen. Elke regeling heeft specifieke voorwaarden, waarbij de aard van de investering en de status van de school van belang kunnen zijn. Hieronder is per genoemde regeling een bestcasescenario geschetst: Als de school en het project voldoen aan de voorwaarden van SDE++ subsidieert de SDE++ de onrendabele top van duurzame energieprojecten. Het exacte subsidiebedrag hangt af van de technologie en de hoeveelheid opgewekte energie. Als de school en het project voldoen aan de voorwaarden van DUMAVA biedt DUMAVA een subsidie van maximaal 30% van de investeringskosten voor verduurzamingsmaatregelen.

Als de school en het project voldoen aan de voorwaarden van ISDE biedt de ISDE een subsidie van maximaal 20% van de investeringskosten voor duurzame energieoplossingen zoals warmtepompen en zonnepanelen. Als de school en het project voldoen aan de voorwaarden voor het innovatieprogramma onderwijshuisvesting biedt dit een subsidie bestaande uit een vast bedrag en een variabel bedrag per leerling. Het vaste bedrag ligt tussen 593.023,-2.184.955,-4.307,-- en 12.782,-- per leerling. Als de school en het project voldoen aan de voorwaarden voor de Scholen 500.000,-- geleend worden tegen gunstige voorwaarden.

Pagina 30 van 34

Verder onderzoek naar het gasloos maken, afhankelijk van de beoogde installatie (WKO of warmtepomp), is aan te bevelen. Zo is netcongestie (met betrekking tot afname) een risico dat naar alle waarschijnlijkheid niet op korte termijn wordt opgelost. De plaatsing van een WKO of warmtepomp leidt namelijk tot een hogere vraag naar elektriciteit. Na plaatsing van een nieuwe gasloze installatie moet deze wel in gebruik genomen kunnen worden. Het is van belang om hierover al vroeg in het proces contact met de netbeheerder te zoeken. De bodemgesteldheid van een locatie bepaalt of het wel of niet mogelijk is om een WKO toe te passen. Het proces om de benodigde vergunningen voor een WKO te krijgen kost tijd en kan leiden tot specifieke eisen.

Het advies is om, gezien de omvang van de aanpassingen, de uitvoering hiervan te combineren met vervangingsmomenten in het MJOP van de verschillende scholen. Hiermee kan kapitaalvernietiging in de vorm van het slopen van niet afgeschreven gebouwonderdelen voorkomen worden.

De effecten van het realiseren van meerdere maatregelen tegelijkertijd in één school zijn niet onderzocht. Het ligt voor de hand dat elektrificatie van een gebouw en het plaatsen van pv-panelen op hetzelfde gebouw goed samen gaan. Het advies is om dit te toetsen in een technisch haalbaarheidsonderzoek. Gelijktijdige aanpassingen van mechanische ventilatiesystemen en het plaatsen van pv-panelen lijken goed samen te gaan vanwege de compensatie van het energieverbruik van mechanische ventilatiesystemen. Het advies is om dit te toetsen in een technisch haalbaarheidsonderzoek.

kunnen verergeren. Een integrale aanpak en verbetering van het binnenklimaat voorkomt dit.

Het advies is om verbeteringen van het binnenklimaat in relatie tot Frisse Scholen breder te onderzoeken dan alleen met betrekking tot ventilatie. Het verbeteren van ventilatie kan namelijk leiden tot een verslechtering van de klimaatbeleving op andere thema s door bijvoorbeeld tocht, extra warmte in de zomer, extra koude in de winter of meer geluid van luchtkanalen. Deze effecten zouden de klimaatklachten op andere

5.4. Aandachtspunten

Referentie: 1746501-0017.0.1.

Netcongestie (met betrekking tot teruglevering) lijkt geen beperking voor het energieneutraal maken van de onderzochte scholen door pv-panelen te plaatsen. Het advies is om dit samen met de energieleverancier dan wel netbeheerder te onderzoeken voordat pv-panelen geplaatst worden. Verder is het van belang om, voordat pv-panelen geplaatst worden, na te gaan of de betreffende daken constructief voldoende sterkte hebben om de panelen te dragen. Voor het plaatsen van pv-panelen op platte daken is het aan te bevelen om te controleren of de combinatie van pv-panelen en het toegepaste isolatiemateriaal aan de eisen van de verzekeraar voldoet. De werkelijke opbrengst van pv-panelen is van meerdere factoren afhankelijk, zoals oriëntatie, dakhelling, schaduw vanuit de omgeving. De aanstaande afschaffing van de salderingsregeling verlengt de terugverdientijd van pv-panelen. Het advies is om door pv-panelen opgewekte zonnestroom zoveel mogelijk zelf te gebruiken. Dit leidt tot andere aantallen te plaatsen pv-panelen.

technische haalbaarheid ook een kosten-batenanalyse te maken.

Voor het goed functioneren van een warmtepomp is het van belang het warmteverlies te minimaliseren door goed isolerende daken, vloeren, muren en kozijnen. Warmtepompen functioneren het best met lage temperatuur verwarming zoals vloerverwarming. De omschakeling van gas naar een warmtepomp kan ertoe leiden dat de hoge temperatuur-radiatoren door grotere lage temperatuur-radiatoren vervangen moeten worden, of dat vloerverwarming aangelegd moet worden. Dit kan tot hoge extra kosten leiden. Het inpassen van de machines en leidingen in bestaande gebouwen leidt vaak tot extra kosten of beperkingen. Wanneer delen van installaties buiten het gebouw geplaatst worden bestaat het risico op bezwaren van bijvoorbeeld omwonenden. De geluidsproductie van warmtepompen is een andere reden waarom omwonenden wellicht bezwaar willen maken. Het advies is om tijdens de realisatie van een dergelijke installatie geen onderwijs in het te verbouwen gebouw te geven vanwege het ontbreken van functionerende klimaatinstallaties en vanuit veiligheidsoverwegingen. Als de verbouwing langer duurt dan een aaneengesloten vakantieperiode, moet men rekening houden met tijdelijke huisvesting.

Pagina 31 van 34

Het advies is om bij een voorgenomen investering in pv-panelen een businesscase op te stellen.

Referentie: 1746501-0017.0.1.

Bijlage 1: netcongestie, afname/legenda

Pagina 32 van 34

Referentie: 1746501-0017.0.1.

Bijlage 2: netcongestie, teruglevering/legenda

Pagina 33 van 34

T 038 - 4 258 101

T 073 - 6 409 409 info@hevo.nl

Referentie: 1746501-0017.0.1.

HEVO B.V. worden gekopieerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven

Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van

www.hevo.nl

Burg. Roelenweg 40 8021 EW Zwolle

HEVO B.V. 13 mei 2025

Statenlaan 8 5223 LA 's-Hertogenbosch

Contact

Uitgave: Datum:

Colofon

Pagina 34 van 34