Informatiebrief 50 Ontwikkelingen JeugdzorgPlus-instellingen landsdeel Zuidwest
Tekst van het document
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 23 Zodat tijdig passende zorg beschikbaar is in Zuidwest en niet langer dan nodig geplaatst wordt buiten het landsdeel. Het strategisch ontwikkelplan /vastgoedplan van beide aanbieders geeft uitwerking aan hoe de afbouw en ombouw van locaties gerealiseerd wordt, binnen het kader van het bovenregionale plan. Deze plannen dienen ter onderbouwing van een aanvraag voor huidige of nieuwe SPUK-regeling ingediend te worden bij de coördinerende gemeente Rotterdam. Landelijke schuifruimte Het vraagstuk rondom landelijke schuifruimte (capaciteit ten behoeve van plaatsingen buiten het eigen landsdeel) ligt bij de bestuurlijk aanjager26. In Zuidwest zijn gemiddeld ca. 6 jongeren buiten het landsdeel geplaatst waarvan wordt verwacht dat zij om zorginhoudelijke reden (Pluryn, LTA of niet-geslaagde behandeling), geografische reden (regio-/netwerkbinding), vanwege dader-slachtoffer situatie of als gevolg van een incident een plek buiten Zuidwest nodig hebben. In het najaar wordt hierover meer duidelijkheid verwacht. Het lijkt er nu op dat landsdelen zelf een oplossing dienen te vinden vanwege ontbreken van draagvlak hiervoor bij overige landsdelen. 26 Bestuurlijk aanjager voor de landelijke transformatie van de JeugdzorgPlus en residentiële jeugdhulp (L. Meijer).
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 24 7 Ontwikkelopdrachten Gemeenten willen gaan werken met ontwikkelopdrachten in samenwerking met de zorgaanbieders en andere betrokkenen. Een ontwikkelopdracht is een aanpak waarin met één of meerdere partijen gezamenlijk een specifieke dienst of product wordt ontwikkeld tot een oplossing voor een vraagstuk. De ontwikkelopdrachten moeten een bijdrage leveren aan het bereiken van de gezamenlijke doelstellingen zoals verwoord in deze actualisatie. Ontwikkelopdracht aan Bovenregionaal Expertise Netwerk Zuid Holland (BREN ZH): • Zorg als onderdeel van monitoring dat hiate i z r la scha helder worden en een b e re i aal af este beel ontstaat i.s.m. RET’s, PC, regio’s, aanbieders, ervaringsdeskundigheid, wetenschap en onderwijs. • Zorg op basis van de kwantitatieve en kwalitatieve analyses van de regio’s voor een bovenregionale analyse van de af en ombouw H+ en de voortgang van de alternatieven. • Organiseer binnen het netwerk in Zuidwest de ke is t ikkeli e uit isseli rondom alternatief aanbod (leren en ontwikkelen). Ontwikkelopdracht aan regio’s: • erk als onderdeel van monitoring het re i aal r ces a k a titatie e e k alitatie e a al se verder uit in afstemming met BREN en stakeholders. Inclusief werkafspraken, verwachte inzet en planning van halfjaarlijkse cyclus van dataverzameling analyse duiding conclusie rapportage.
• Zorg dat de i richti a bestaa e re i ale it ri e ata er er i zodanig op orde is dat goed invulling gegeven kan worden aan monitoring. (Indien van toepassing) • Zorg voor afstemming met iHub Onderwijs en de onderwijscoalitie over gebruik van (in ontwikkeling zijnde) monitoringsinstrumenten. Ontwikkelopdracht aan Plaatsingcoördinatie (PC): • Werk uit hoe de huidige registratie en rapportage verrijkt kan worden met de genoemde monitoringselementen en wat daarvoor nodig is. Ontwikkelopdracht aan inanci le werkgroep: • erk proces en afspraken uit ten aanzien van de fi a ciële i licaties voor regio’s als gevolg van versnelling vertraging in de afbouw en ombouw Z+ vóór start van de halfjaarlijkse monitoring.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 25 Bijlagen b1 Integrale visie zorg en onderwijs (in beeld)
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 26 b2 Integrale visie zorg en onderwijs (in tekst) Instroom hoog specialistische zorg en onderwijs Zorgvuldig en gezamenlijk traject Centraal in de instroom staat dat het een zorgvuldig en gezamenlijk traject moet zijn, waarbij in de breedte van zorg én onderwijs gekeken wordt wat er aan de hand is en wat er nodig is. Hierbij worden altijd de ouders, de jongere zelf en het onderwijs betrokken. Veel jongeren ervaren dat er telkens over hun beslissingen genomen worden, waar zij geen invloed op hebben. Zij raken hier hun eigen regie door kwijt en kunnen daar later last van ervaren. Wanneer er onderzocht wordt wat er aan de hand is, gaat het om een gezamenlijk proces waarin ouders, de jongere zelf, professionals (inclusief ervaringsdeskundigen) en gemeente samen oplopen. Er wordt advies ingewonnen van het regionale- of bovenregionale expertteam. Het is belangrijk dat bij deze multidisciplinaire expertteams ook vanuit onderwijs gekeken wordt naar de situatie. De verwijzers dienen in hun afweging expliciet het onderwijs mee te nemen. Indien het goed gaat op school en dit een positieve beschermende factor is in het leven van een jeugdige, is het behouden van de plek op de eigen school zwaarwegend. Het is nodig dat onderwijsexpertise wordt toegevoegd aan de regionale expertteams.
Dit is ook belangrijk omdat we vaak zien dat zodra een jongere Figuur: Visie op zorg & onderwijs: instroom Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 27 niet meer naar school gaat of mag, de problematiek verder escaleert en in sommige gevallen leidt tot een uithuisplaatsing. Om dit proces vorm te geven denken we aan een verklarende analyse, maar ook een andere methode kan hiervoor passend zijn, zolang sprake is van een methodiek waarbij ouder/naaste en het kind betrokken zijn. Wetenschappelijk gezien wordt er gewezen op het belang van een verklarende analyse, waarbij o.a. de volgende vragen worden gesteld: • Wat is er met je gebeurd? • Wat zijn je weerbare en kwetsbare kanten? • Waar wil je naar toe? • En wat is daarvoor nodig? • Maar ook zingevingsvraagstukken zoals: wat is voor jou van waarde? Wat past bij jou? En wat geeft je energie? Daarnaast heeft de onderwijscoalitie gemerkt dat aan de ene kant zorgaanbieders vaak niet beschikken over de onderwijsgegevens van een kind of jongere die bij hen instroomt en dat aan de andere kant scholen vaak niet weten dat een leerling uit hun klas vertrokken is naar residentiële zorg. Bij langdurige thuiszitters is er meestal helemaal geen school meer in beeld. Hierdoor is er weinig contact tussen alle partijen, wat wel essentieel is voor de doorlopende leerlijn.
Het is belangrijk dat de onderwijsgegevens27 al bij de instroom bekend worden en door de verwijzer volledig opgenomen worden in het aanmeldformulier. In formele zin zijn het de ouders of voogd die deze gegevens moeten aanleveren bij de verwijzer of bij de school. Hoe dit proces goed in te richten is, zodat alle betrokken partijen op de hoogte zijn en over de informatie beschikken die nodig is om passende zorg en onderwijs te kunnen leveren, wordt nog uitgezocht door de onderwijscoalitie met alle betrokken partijen. Het gaat daarbij ook om de expliciete vraag wie welke rol in het proces heeft. Vanuit de onderwijscoalitie wordt er een tijdelijke netwerkregisseur aangesteld die dit proces tussen zorg en onderwijs moet gaan stroomlijnen. Hierbij wordt ook gekeken hoe dit geborgd kan worden in structurele procesafspraken. De intentie is dat de doorgaande leerlijn gewaarborgd kan worden door vanaf de start van de plaatsing te werken aan het uitstroomperspectief op gebied van zorg én onderwijs. Crisis en urgentie Een groot deel van de jeugdigen komt in de gesloten jeugdhulp terecht omdat er sprake is van crisis. Het is lastig om dan voldoende tijd te nemen voor een gedegen verklarende analyse, als deze er nog niet is, en om het onderwijsperspectief mee te nemen. Deze gegevens zijn er niet direct, terwijl er wel met spoed verblijf nodig is.
Omdat we weten hoe essentieel het is dat er een verklarende analyse voorafgaand aan plaatsing in de JeugdzorgPlus is gedaan en er goede afstemming heeft plaatsgevonden met het onderwijs, willen we niet meer dat crisis plaatsingen gebruikt worden om te plaatsen in de JeugdzorgPlus. Op dit moment is een hoog percentage van de plaatsingen urgent dus dit roept de vraag op wat er in het geval van hoge urgentie wel moet gebeuren. 27 School van herkomst (laatste school waar de leerling ingeschreven staat of stond), contactpersoon van de school van herkomst, betrokken samenwerkingsverband indien bekend inclusief contactgegevens, n iveau en leerjaar van het laatst genoten onderwijs Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 28 Het is van belang dat crisisplaatsingen voorkomen en teruggedrongen worden en dat er regionale alternatieven ontwikkeld worden om het urgente verblijfprobleem in geval van crisis tijdelijk op te lossen. We denken hierbij aan een time-out voorziening, extra crisisbedden met observatie, een spoedteam JZ+ of andere innovatieve ideeën. Zodra de jeugdige hierin geholpen is, is het belangrijk om niet alleen vanuit de zorg, maar ook vanuit het onderwijs naar alternatieven te kijken.
Als er bijvoorbeeld een ambulant crisisteam JZ+ is en de leerling kan tijdelijk niet naar school in verband met veiligheidsrisico’s, dan kan er gedacht worden aan een combinatie traject van een crisisplaatsing bij een onderwijsvoorziening zoals School2Care. Zo houdt een jongere, indien dit gaat, ook in crisis onderwijsperspectief, terwijl in de tussentijd een goede verklarende analyse gemaakt kan worden. Toeleiding hybride groep Jeugdigen uit Zuidwest met een Machtiging Gesloten Jeugdhulp (MGJ), voorwaardelijke MGJ of geschorste MGJ, die zijn aangewezen op hoog specialistische jeugdzorg, worden voortaan geplaatst op zogenaamde hybride groepen. In deze groepen mogen onder voorwaarden vrijheidsbeperkende maatregelen ingezet worden, maar altijd zo min mogelijk en volgens het principe ‘nee tenzij’. Zodra een jongere geen vrijheidsbeperkende maatregelen meer nodig heeft en de MGJ is komen te vervallen, kan de jongere op dezelfde groep de behandeling voortzetten met een geschorste machtiging. Dit is belangrijk, omdat de jongere vaak wel nog een hoog specialistische behandelbehoefte heeft. In het huidige systeem met gesloten groepen moeten deze jongeren uitgeplaatst worden naar een open setting. Dit heeft tot risico dat zij weer terugvallen in oude patronen en opnieuw in geslotenheid geplaatst worden.
Om dit te voorkomen, werken wij in het landsdeel met flexibele (geslotenheid als onderdeel integraal traject) en hybride groepen. Daarnaast is er volgens onderzoek van AEF een groep kinderen en jongeren die wel passende hulp kunnen krijgen in de open jeugdhulp, maar voor wie tijdens een korte periode toch een beperkte vorm van vrijheidsbeperkende maatregelen wenselijk is om passende hulp of veiligheid te kunnen (blijven) bieden. Bijvoorbeeld bij slachtoffers van mensenhandel of eerwraak of jongeren die uit een Justitiële Jeugdinrichting (JJI) komen. Het tijdelijk inzetten van vrijheidsbeperkende maatregelen (nog steeds volgens het principe ‘nee, tenzij’) kan dan juist bijdragen aan hun (gevoel van) veiligheid. Het maakt bovendien de overgang van een gesloten naar een open setting voor hen kleiner. Voor deze jongeren kan een plaatsing in een hybride groep ook passend zijn om zo onnodige en soms zelfs schadelijke overplaatsingen te voorkomen. Hybride groep In landsdeel Zuidwest is de hybride groep als volgt gedefinieerd28: Een hybride groep is een groep waarin jeugdigen geplaatst kunnen worden met een Machtiging Gesloten Jeugdhulp (MGJ), een voorwaardelijke Machtiging Gesloten Jeugdhulp of een geschorste Machtiging Gesloten Jeugdhulp.
Jeugdigen met een beschikking van de schorsing van de voorlopige hechtenis, met daarin als voorwaarde opgenomen het volgen van behandeling op een hybride groep op de locatie van de JZ+, worden ook passend binnen deze voorwaarden gezien. 28 Zie bijlage 1, DOS landsdeel Zuidwest. Vastgesteld in bovenregionale Stuurgroep 17 mei 2024 Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 29 Deze groep wordt gekenmerkt door een open leefklimaat. Een hybride groep kan alleen worden vormgegeven op locaties waar een MGJ uitgevoerd mag worden. Vrijheidsbeperkende maatregelen worden alléén toegepast bij jongeren met een MGJ en worden op maat en zo min mogelijk toegepast, volgens de veldnormen Terugdringen Vrijheidsbeperkende Maatregelen. Zodra een jongere geen vrijheidsbeperkende maatregelen meer nodig heeft en de MGJ is komen te vervallen, kan de jongere op dezelfde groep de behandeling voortzetten met een geschorste machtiging. Aanbieders die hybride groepen hebben ingericht zijn verplicht zich maximaal in te spannen jongeren met een MGJ al dan niet voorwaardelijk te plaatsen als uit de triage blijkt dat dit de geëigende zorgvorm is voor de betreffende jongere. Rechtsbescherming Het lansdeel zet de rechtsbescherming van de jeugdige die geplaatst wordt op een hybride groep centraal, dit wordt gewaarborgd door de afspraak dat alleen met (een vorm van) machtiging kan worden geplaatst.
In uitzonderlijke gevallen kan een jongere met een schorsing van een voorlopige hechtenis geplaatst worden op een hybride groep als dit in het vonnis is opgenomen. Het landsdeel heeft dus gekozen voor een smallere definitie - dan door IGJ gehanteerd voor hybride voorziening - door het niet toestaan van open instroom vanwege de rechtsbescherming van jeugdige. Resultaat ontwikkelopdracht en vervolg In de actualisatie van het bovenregionale plan van 21 november 2023 is als ontwikkelopdracht opgenomen om weging en triage te herzien. Samen met de zorgaanbieders, de Plaatsingscommissie en GI’s hebben de regio's een procesbeschrijving en juridisch kader opgesteld voor de toeleiding naar hybride groepen. Zodat het plaatsen van jeugdigen in hybride groepen in de hoog specialistische jeugdzorg mogelijk wordt en volgens duidelijke en heldere afspraken verloopt. Hiertoe is een nieuw concept-hoofdstuk29 toegevoegd aan het plaatsingsprotocol van de regio Zuidwest. Dit hoofdstuk is een verdere uitwerking en formalisering van de werkwijze voor de triage en weging van aanmeldingen voor en plaatsingen in hybride groepen in het landsdeel Zuidwest30. Om alle ketenpartners, waaronder GI’s, de Raad, de Rechtbank en de Veiligheidsregio’s, te informeren over de nieuwe werkwijze wordt binnenkort een communicatieplan opgesteld (werkgroep).
Voor het monitoren van plaatsingen op hybride groepen wordt aangesloten op al lopende monitoring die wordt aangevuld met extra data (dit beperkt zich tot de hoogstnoodzakelijke data). Zodanig dat de administratieve last voor de aanbieders en Plaatsingscommissie niet wordt vergroot. De Plaatsingscommissie neemt de kwantitatieve monitoring voor haar rekening (Kwartaalrapportages), beide zorgaanbieders de interne kwalitatieve (Key Performance Indicator) monitoring. 29 Concept hoofdstuk plaatsingsprotocol hybride groepen d.d. juni 2024 30 Door werkgroep bestaande uit: Coördinatoren gesloten jeugdhulp van JBRR, JBW, WSG, LdH en Nidos, plaatsingsfunctionarissen iHub en Schakenbosch en plaatsingscoördinatoren ZW (ook voorzitter)]. Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 30 Plaatsing Drie pijlers De af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp vraagt een inhoudelijke doorontwikkeling van het aanbod, waarbij het perspectief van het kind en de jongere op de dag en uitstroom naar zo thuis mogelijk centraal staan: dat betekent een integrale combinatie van onderwijs, dagbesteding, behandeling en waar mogelijk een gezinsgerichte aanpak. Residentieel verblijf kan daarbij ondersteunend zijn, maar altijd tijdelijk, zo kort mogelijk en als onderdeel van een traject31 . Er wordt vanuit mogelijkheden, wensen en ambities gewerkt aan het toekomstperspectief van een jeugdige.
Tijdens het verblijf blijft er verbinding met de eigen regio (zowel op het gebied van wonen, als onderwijs en eventueel vrijetijdsbesteding) en het eigen netwerk en/of ouders. Met name voor de 12- kinderen en jongeren met mogelijk perspectief op terugkeer naar huis, is een gezingsgerichte aanpak essentieel. 31 Vanuit het normenkader betekent tijdelijk maximaal 6 maanden. We streven er echter naar om toe te werken naar maximaal 10 weken. Voor de 12- groep ligt dit genuanceerder. Naast de relatief korte en intensieve woontrajecten, is er in de praktijk ook een groep voor wie wij denken dat dit nooit genoeg gaat zijn. Zij hebben onvoorwaardelijk wonen nodig, waarbij er in fases behandeling ingez et moet worden. Voor deze kinderen zijn langverblijfvoorzieningen van grote toegevoegde waarde. Figuur: Visie op zorg & onderwijs: plaatsing Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 31 In dit hoofdstuk schetsen we de algemene visie voor de 12+ en 12- groep in residentiële zorg. Om de af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp inhoudelijk vorm te geven, staan er vanuit het landsdeel drie punten centraal: 1. Onderwijs als cruciaal en integraal onderdeel van het aanbod: onderwijs is leidend en er is een doorlopende leerlijn voor de jongeren. 2. Een inhoudelijke verbreding van het zorg- en onderwijsaanbod met GGZ-, LVB-, forensische expertise en Verslavingszorg. 3.
Aandachts-, liefdevolle en trauma sensitieve zorg: aandacht voor talenten, mogelijkheden en een positieve blik naar jongeren. Onderwijs als leidend principe Belangrijk speerpunt vanuit de regio’s is dat ieder kind leerrecht heeft. Onderwijs is leidend in het leven van kinderen en jongeren en zorg moet gezien worden als een “tijdelijke interventie”. Centraal hierbij staat het borgen van een doorlopende leerlijn. Onder meer door inzet van kleinschalige groepen van max. 6 kinderen of jongeren en een doorlopend integraal dagprogramma (DiD), maar ook door het inzetten van ambulante alternatieven om de jeugdige, de woonplek en de (reguliere) school te versterken. Instellingsscholen worden voor kinderen en jongeren uit residentieel verblijf tijdelijke bovenregionale voorzieningen. De stamschool (laatst bekende school van herkomst/inschrijving) behoudt zorgplicht en schrijft de leerling niet uit. Er is tijdens plaatsing behoud van contact met de stamschool. Om de doorlopende leerlijn te realiseren en onderwijs leidend te maken, werken we in ons landsdeel samen met een onderwijscoalitie van 15 samenwerkingsverbanden, iHub (namens de instellingsscholen) en gemeente Rotterdam (namens de jeugdhulpregio’s). Het plan van de onderwijscoalitie is als bijlage 2 toegevoegd aan de 2e actualisatie van het Bovenregionaal Plan (november 2023).
Naast de doelstellingen van de onderwijscoalitie wordt er door de instellingscholen doorontwikkeld langs 2 sporen: 1. Vraaggerichter integraal individueel dagprogramma op maat bij huidige residentiele instellingsscholen. Dit spoor is afgelopen jaren verder doorontwikkeld, de samenwerking met de stamscholen kan hierin verankerd worden. 2. Verbinden van de zorg- en onderwijsexpertise die er binnen het DiD is aan de reguliere schoollocaties. Het gaat er hierbij om dat er meer expertise- uitwisseling plaatsvindt tussen scholen en specifiek tussen de instellingsschool en de ‘reguliere’ scholen van herkomst of uitstroom. Hierdoor is het niet afhankelijk van de locatie waar een kind naar school gaat of die plek de expertise ook standaard in huis heeft, omdat deze expertise vanuit buiten ingevlogen kan worden. Door samen te werken en open te staan voor elkaars kennis en kunde, kan de ondersteuning op school aangepast worden aan de behoefte van een kind of jongere. Hierdoor wordt de expertise verspreid en geborgd bij de medewerkers in plaats van dat het aan één gespecialiseerde school gekoppeld is. Om preventief in te zetten en daarmee plaatsing en uitval te voorkomen, is het daarnaast goed dat de expertise ook ingevlogen kan worden wanneer er vragen zijn over een leerling op andere reguliere scholen. De onderwijscoalitie kan hierin bijdragen.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 32 Ieder kind heeft leerrecht. Hoe dat vormgegeven wordt, kan verschillen per situatie. Kijkend naar wat er nodig is om onderwijs en zorg integraal te combineren voor kinderen en jongeren in residentiële zorg en JeugdzorgPlus, kan er een onderscheid gemaakt worden tussen drie verschillende groepen: 1. Kinderen en jongeren die naar de instellingsschool gaan en daar een DiD volgen. • Voor deze groep wordt voldaan aan het speerpunt onderwijs is leidend en een doorlopende leerlijn, mits zij het onderwijs op niveau kunnen blijven volgen wat zij aankunnen en willen. Het is daarnaast nodig om de scholen van herkomst beter te betrekken om leerlingen na plaatsing in de zorg terug te laten keren naar hun stamschool of een andere uitstroomschool. Dit is nog een aandachtspunt, zeker gezien de wachtlijsten in het (V)SO.32 • Tijdens plaatsing worden er afspraken gemaakt hoe het contact met de leerling onderhouden zal worden met de stamschool. Dit is zowel belangrijk voor de doorlopende leerlijn als dat de leerling zich gehoord en gezien voelt door de stamschool en er verbinding blijft met de stamschool. Indien er geen stamschool meer betrokken is, worden er afspraken gemaakt met het samenwerkingsverband en wordt zo snel als mogelijk de uitstoomschool met elkaar bepaald.
• Indien mogelijk kan er tijdens plaatsing al flexibel meegelopen worden op de stamschool/school van uitstroom. 2. Kinderen en jongeren die naar school zouden kunnen gaan, maar voor wie dat nu nog niet lukt omdat het onderwijs zoals dit nu gegeven wordt eigenlijk niet passend is. Dit zijn thuiszitters33, kinderen en jongeren die nu ver buiten de verblijfsplaats naar school moeten of kinderen en jongeren voor wie constante 1 op 1 begeleiding nodig is om onderwijs te kunnen volgen. • Voor deze groep is er extra LVB en GGZ-expertise nodig in het onderwijs op didactisch en pedagogisch gebied. Dit kan door samen te werken met een cluster 3 school, door samen te werken met andere zorgaanbieders (GGZ en LVB) en/of door vanuit de instellingsschool bepaalde GGZ-expertise zelf in huis te halen. • Voor een aantal van deze kinderen en jongeren kan dit beteken dat er een onderwijssetting nodig is met zeer kleine, prikkelarme groepen van max. 6 leerlingen. • Om dit te bereiken, is een aantal randvoorwaarden belangrijk: de inzet en het commitment van samenwerkingsverbanden en cluster 3 scholen, voldoende financiering34, geschoold personeel, geschikte onderwijshuisvesting en de beschikbaarheid en inzet van zorgaanbieders op schoollocaties.
Dit is niet allemaal in korte tijd 32 De onderwijscoalitie werkt aan een gentleman’ s agreement met schoolbesturen over het contact houden met – en niet uitschrijven van kinderen in residentiële jeugdzorg. 33 Het ministerie van OC definieert thuiszitters als ‘leerlingen die ingeschreven zijn op school, maar langer dan weken thuiszitten’. Daarnaast is er ‘absoluut verzuim’. Daarbij gaat het over leerlingen die wel leerplichtig zijn, maar niet op een school staan ingeschreven en dus niet naar school gaan. Een derde groep zijn leerlingen die zijn vrijgesteld van de leerplicht. Deze vrijstelling vindt plaats op basis van een specifieke situatie, zoals een ernstige, meervoudige handicap. In de gesloten jeugdzorg i s er vaker sprake van een tijdelijke vrijstelling. Dit zijn formeel geen thuiszitters, de jeugdigen volgen wel een DiD en hebben een ingroeiplan. 34 Hierover vindt o.a. afstemming plaats met de Onderwijscoalitie af - en ombouw gesloten jeugdzorg Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 33 gerealiseerd, maar is echt een beweging die tijd en investering zal vragen gedurende een langere periode. 3.
Kinderen en jongeren voor wie school nu nog echt een brug te ver is en die eerst via een dagprogramma tijd nodig hebben om te herstellen, te werken aan de individuele problematiek, te ontwikkelen in een niet schoolse setting en te werken aan de vaardigheden om te kunnen functioneren in het onderwijs. • Voor deze groep is het belangrijk dat er zinvolle dagbesteding is (inclusief behandeling) en ontwikkeling in een niet schoolse setting (denk ook aan leerkracht die langskomt of andere manieren van ontwikkelen op bijvoorbeeld creatief, muzikaal of praktisch vlak), waarbij er toegewerkt wordt naar wanneer en op welke wijze doorgroei naar onderwijs wel mogelijk is. Er wordt telkens gekeken naar dat wat wél kan, waar de wensen en talenten liggen van een kind of jongere en wat dit dan vraagt van het onderwijs. Er wordt actief gewerkt aan ontwikkeling en toegewerkt naar een perspectief op onderwijs, continu in afstemming met de jongere, ouders en het betrokken samenwerkingsverband. Inhoudelijke verbreding GGZ-, LVB-, forensische expertise en verslavingszorg Voor de doelgroep van de JZ+ is het belangrijk dat er een integraal programma ontstaat waar het zorg- en onderwijsaanbod bestaat uit verschillende facetten: - Jeugd & Opvoedondersteuning voor het aanbrengen van (dag)structuur, ritme en voor het bieden van de nodige begeleiding.
- GGZ-expertise, zodat er altijd direct na plaatsing gestart kan worden met de behandeling van onderliggende psychiatrische/psychische problemen. Het gaat hierbij o.a. om behandeling van psychiatrische stoornissen, traumabehandeling (meer dan 50% van alle jongeren in de JeugdzorgPlus heeft traumatische gebeurtenissen meegemaakt35), systeemtherapie of diagnostiek. • Aandachtspunt is dat er in de residentiële jeugdzorg gewerkt wordt vanuit de Jeugdwet en feitelijk de mogelijkheid gemist wordt om te werken vanuit de Wet verplichte GGZ op het moment dat een jeugdige in een psychiatrische crisis verkeert. Om de afbouw van de gesloten bedden te realiseren, dient er een samengewerkt te worden met de GGZ waarbij de GGZ de verantwoordelijkheid neemt voor het bieden van een residentieel GGZ bed, waar mogelijk op hetzelfde terrein. - LVB-expertise zodat de structuur, begeleiding en behandeling ook aansluit bij het cognitieve vermogen van jongeren met een LVB. • Voor jongeren met een IQ tussen de 50 en 75 zijn er naast de benodigde zorg expertise nog twee aandachtspunten: de veiligheid op het terrein (mede in relatie tot de andere kinderen en eventuele negatieve beïnvloeding) en het onderwijs (zie bovenstaand).
- Forensische expertise, zodat jongeren die agressief, gewelddadig en/of delinquent gedrag vertonen (‘hoog forensisch profiel’) in ons landsdeel passend aanbod ontvangen en de veiligheid op en rond het terrein geborgd kan worden. - Verslavingszorg, zodat kinderen en jongeren aan hun verslavingsproblematiek kunnen werken. De focus ligt hierbij op de 12+ groep, maar ook bij de 12- groep 35 AEF 2024 Quickscan forensische doelgroep gesloten jeugdzorg Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 34 kan dit voorkomen. Zo zien we in toenemende mate bij jonge kinderen game en beeldschermverslaving en het gebruik van verslavende middelen zoals vapen en snus36. Uit de resultaten van de monitor JeugdzorgPlus37 blijkt dat gemiddeld 45% van de jongeren bij aanvang in de JeugdzorgPlus instelling te maken heeft met verslavingsproblematiek. Jongeren gaan door het gesloten verblijf minderen of stoppen met gebruik, maar met de opbouw van hun verlof neemt bij de meeste jongeren het middelengebruik weer toe. Jongeren met een IQ tussen de 75 en 80 zijn hier extra kwetsbaar voor. Naast persoonsgebonden- en omgevingsfactoren, spelen er ook instellingsgebonden factoren, zoals de mate van aanwezige verslavingsdeskundigheid, de cultuur binnen een instelling en de manier waarop maatregelen worden ingezet bij middelengebruik.
Verslavingszorg moet ingezet kunnen worden als integraal onderdeel van de behandeling. Dit kan door samen te werken met een externe partner of door het zelf behandeling te bieden bij problematisch middelengebruik (bijv. Brains4Use of DOK3). Dit sluit aan op het model van Anne Pelzer, waarbij de vier zorg expertises samen komen en toegevoegd worden op de basis van het onderwijs (zie p.9 Samenwerking in de specialistische jeugdzorg, A. Pelzer, 2022). Anne Pelzer is als kinder- en jeugdpsychiater werkzaam binnen de acute jeugd-ggz en heeft in opdracht van het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd een onderzoek gedaan naar de barrières, facilitators en kansen in de samenwerking binnen de specialistische jeugdzorg. Een belangrijke bevinding uit het onderzoek is dat jeugdigen binnen de JeugdzorgPlus qua problematiek veel overeenkomsten vertonen met de jongeren die opgenomen zijn binnen de jeugd-ggz. In het kader hiervan is samenwerking van essentieel belang. Omdat er dikwijls sprake is van een combinatie van (forse) gedragsproblematiek en psychiatrische problematiek, eventueel in combinatie met een LVB en verslavingsproblematiek, is het zaak voor deze kwetsbare jongeren een sluitende keten te creëren, zodat zij niet tussen wal en schip belanden.
Door deze inhoudelijke verbreding van het zorg- en onderwijsaanbod verwachten wij in het landsdeel bijna alle kinderen en jongeren te kunnen plaatsen die nu nog soms het landsdeel uit gaan. Hoewel wij liever niet in doelgroepen praten, zijn er toch een aantal doelgroepen die specifiek uitgelicht moeten worden. Adviesbureau AEF38 heeft eerder geconcludeerd dat er voor deze jongeren geen landelijke voorziening nodig is, maar dat er voor deze groepen wel nog extra aandacht nodig is. 1. Jongeren die agressief, gewelddadig en/of delinquent gedrag vertonen, en een zogenoemd hoog forensisch profiel hebben. Deze doelgroep omvat zowel (1) de jongeren die civielrechtelijk geplaatst worden in of na een strafrechtelijk proces (na schorsing of bij vonnis) als (2) de jongeren die een vergelijkbaar gedragsprofiel hebben, maar geen (bewezen) delicten gepleegd hebben. 2. Jongeren die seksueel overschrijdend gedrag vertonen en wiens problematiek te complex is, omdat er vaak sprake is van co-morbiditeit van gedrag en psychiatrische problematiek 36 Snus is een soort theezakje dat onder de bovenlip wordt gestopt . Het is een methode waarbij je nicotine binnenkrijgt zonder te roken en is van oorsprong afkomstig uit Zweden.
37 Om de effectiviteit van de zorgverlening in de gesloten jeugdzorg inzichtelijk te maken is, door het Ministerie van VWS, Jeugdzorg Nederland en de JeugdzorgPlus instellingen de monitor JeugdzorgPlus ontwikkeld. https://ivo.nl/jeugdzorgplus-verslavingsproblematiek/ 38 Behoefteanalyse specialistisch alternatief gesloten jeugdhulp, AEF Januari 2023 Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 35 3. Jongeren die qua problematiek in open voorzieningen passen, maar voor wie enige vrijheidsbeperkende maatregelen nodig zijn. Hierover staat meer onder het Hoofdstuk Instroom (hybride groepen) Over de doelgroep met Hoog Forensisch Profiel is recent een Quick scan van AEF (Quick scan Hoog forensisch profiel) verschenen. Jongeren met een HFP zijn vaker dan gemiddeld jongens die zich in een deviante391 vriendengroep bevinden dan andere jongeren in de jeugdzorg. Ze hebben veelal de verbinding met school verloren en er is sprake van ernstig externaliserend (met name delinquent) gedrag. Er is in mindere mate sprake van internaliserend gedrag. Er is zeer beperkt passend aanbod beschikbaar. Jongeren kunnen op (bijna) geen plek een passend integraal en langdurig behandelaanbod ontvangen. Jongeren belanden nu vaak op alternatieve (overbruggings-)plekken, waarbij de focus voornamelijk ligt op onderdak en in mindere mate op behandeling en onderwijs.
Deze oplossingen lijken onvoldoende op de zwaarte van de problematiek aan te sluiten. Daarnaast hebben deze oplossingen ongewenste gevolgen. Veelal hebben deze jongeren een combinatie van forensische-, orthopsychiatrische, verslavings-, LVB-, GGZ- en jeugdzorg nodig. Dit wordt momenteel vrijwel niet geboden (ambulant noch residentieel) en geldt als breder probleem in de sector (ook voor andere doelgroepen). Bij organisaties in één van deze domeinen kunnen jongeren vaak niet terecht door capaciteitsproblemen of contra-indicaties. Passende alternatieven zijn in de Quickscan van AEF vrijwel niet naar voren gekomen. Dat duidt erop dat het veld nog geen passend alternatief gevonden heeft. Het ontwikkelen van plekken voor deze jongeren is meer dan het opplussen van capaciteit. Jongeren uit deze doelgroep hebben zorg nodig waarin zowel jeugdzorg-, forensische-, verslavings-, LVB, en GGZ-specialismen geborgd zijn. Met de verbreding van het zorg- en onderwijsaanbod bij de JeugdzorgPlus instelling in Zuidwest dient hier extra aandacht voor te zijn. Ook moet complexe casuïstiek zoals jongeren met een HFP op de overlegtafel van Regionale Expertteams (RET's)terecht komen, zodat er goed gekeken kan worden naar passend aanbod (zorg en onderwijs) en er niet naar tijdelijke alternatieve (maar onwenselijke) oplossingen gezocht wordt.
Aandachts-, liefdevolle en trauma sensitieve zorg: aandacht voor talenten, mogelijkheden en een positieve blik naar jongeren Kijkend naar wetenschappelijke onderzoeken van de afgelopen 20 jaar, luidt de conclusie dat des te meer er sprake is van dwang, des te minder de effectiviteit. Jongeren in de jeugdzorg voelen zich vaak niet gezien en gehoord, wat leidt tot een negatief zelfbeeld, eenzaamheid en een verlies van vertrouwen in zichzelf en hulpverleners. Uithuisplaatsing is vaak sowieso een stressvolle en soms traumatische gebeurtenis. Veel kinderen en jongeren die zijn geëindigd in de gesloten jeugdhulp hebben al een heel traject met meerdere uithuisplaatsingen doorlopen. Ervaringsdeskundigen benadrukken dat aandacht veel van hun trauma's had kunnen voorkomen. Dit vraagt een andere blik naar kinderen en jongeren. Geen negatieve en wantrouwige blik, maar een 39 Een (vrienden)groep waarin meerdere leden van de groep gedrag vertonen dat als ongepast wordt beschouwd met betrekking tot de (morele) normen van de samenleving. In dit geval gaat dat bijvoorbeeld om het veroorzaken van overlast, of om delinquent of gewel ddadig gedrag.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 36 positieve blik van 'collaborative care', trauma sensitieve zorg en een aandachts- en liefdevolle benadering. Een trauma sensitieve benadering gaat uit van het belang van bewustwording bij professionals over de impact van ingrijpende ervaringen op de ontwikkeling van kinderen en jongeren en hoe dit tot uiting komt in gevoelens en gedrag. Deze kennis en bewustwording helpt professionals om in te zetten op een rustige bejegening waarin zij woorden geven aan de stress en emoties achter het gedrag bij jeugdigen. Traumasensitief werken krijgt zowel binnen zorg als onderwijs steeds meer aandacht. Door het streven van hulpverleners naar het creëren van een veilige omgeving, het bouwen aan een stabiele relatie en hulp bieden bij emotieregulatie kunnen kinderen en jongeren niet alleen in de behandelsetting, maar juist ook binnen het dagelijks leven op school en op de leefgroep nieuwe positieve en steunende ervaringen opdoen. Om echt aandachtsvol te kunnen werken, is het essentieel dat we de focus verleggen en kijken naar de oorzaken van het gedrag dat een jongere laat zien en niet slechts naar het probleemgedrag zelf.
We zien jongeren en ouders in hun totaliteit: Wat vinden ze leuk? Wat kunnen ze wel? En wie of wat is belangrijk is het leven van het kind? We sluiten aan bij de positieve factoren in het leven van de kinderen en hun ouders vanuit het principe “alles wat je aandacht geeft groeit”. ongeren hebben door hun ervaringen vaak een zeer negatief beeld over zichzelf en hun omgeving. Door te werken aan talentontwikkeling, perspectief en toekomstontwikkeling (onderwijs, vrije tijd) kunnen we hen helpen om dit beeld te veranderen. De nadruk ligt op de successen en de groei die de jongeren en ouders doormaken. Aandacht voor hulpverleners is daarbij net zo cruciaal als voor de jongeren zelf. Het is onvermijdelijk dat er in het werken met deze jongeren spanningen, conflicten en soms onveilige situaties ontstaan. In plaats van het toepassen van repressie40, is de uitdaging voor hulpverleners om jongeren te begrenzen vanuit aandacht en in te zetten op verbindend gezag en geweldloos verzet. Relationeel begrenzen gaat over nabij komen en constant zoeken, afstemmen op de ander en vragen stellen. Aandachtsvol werken kan alleen als hulpverleners kunnen en mogen kijken naar hun eigen handelen. Het is nodig dat dit gesprek plaatsvindt tussen hulpverleners, dat we ruimte maken om te leren en dat dit gebeurt in een omgeving waarin we niet oordelen en men zich veilig voelt.
Het is belangrijk dat we juiste randvoorwaarden te creëren, zoals tijd en ruimte voor reflectie, intervisie en coaching en het bevorderen van een open en lerende cultuur. Hier spelen de besturen van zorgaanbieders en gemeenten ook een belangrijke rol in. Toch is dat niet altijd voldoende. Vrijheidsbeperkende maatregelen41 kunnen tijdelijk en incidenteel noodzakelijk zijn als de veiligheid van de jeugdige, de groep of de medewerkers te erg in gevaar komt. Het gaat er dan om dat dit binnen de wettelijke kaders gebeurt, dat de maatregelen vanuit een liefdevolle, aandachtsvolle en trauma sensitieve intentie worden ingezet en dat er in de afweging sprake is van een ‘nee 40 Repressie is het doelbewust schade toebrengen aan een jongere, dan wel het onwettig of willekeurig inperken van de autonomie van een jongere door een autoriteitsfiguur. 41 Vrijheidsbeperkende maatregelen zijn maatregelen die door een jeugdhulpaanbieder worden ingezet binnen de jeugdhulpverlening en die daarmee een vorm van vrijheidsbeperking voor het betreffende kind of jongere oplevert, waaronder vastpakken en vasthouden, afzonderen, beperking van bewegingsvrijheid, beperking van communicatiemiddelen (zoals internet), toezicht of controle op communicatiemiddelen (zoals een telefoon), urinecontroles, inzet van deurverklikkers, kamercontrole en cameratoezicht.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 37 tenzij principe’42. Juridisch gezien blijven vrijheidsbeperkende maatregelen onder strikte voorwaarden mogelijk, zowel vanuit de Wet Zorg en Dwang, de Wet Verplichte GGZ als de Jeugdwet. De inzet hiervan dient zo veel mogelijk ingeperkt te worden en niet meer worden toegepast voor de 12- groep. Het komt voor dat maatregelen die vrijheidsbeperkend zijn om pedagogische redenen ingezet worden. Wanneer dit zorgvuldig afgewogen is en past bij de leeftijdsfase en ontwikkeling van het kind of de jongere, kan dit passend zijn in het kader van de opvoeding (zoals regels en afspraken over bedtijden en telefoongebruik). Echter, generieke maatregelen zijn niet toegestaan. Deze zijn niet afgewogen per kind en dus is er sprake van een vrijheidsbeperking. Dit speelt nadrukkelijk ook in de open jeugdhulp, waar een grote toestroom te zien in als gevolg van toename van verwijzingen en gewijzigde wetgeving. De plaatsingen en herplaatsingen vanuit open jeugdhulp zijn van grote invloed op de bedbezetting in gesloten jeugdhulp. Naar verwachting wordt najaar 2024 het beleidsstandpunt van de staatssecretaris bekend op het advies van de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeudbescherming (RSJ) over vrijheidsbeperkende maatregelen in de open residentiële jeugdhulp43.
re er aatscha elijk ebat: risic ’s e aatscha elijk t lera tie In plaats van repressie gebruik maken van aandachts- en liefdevolle zorg is een essentiële stap om een verschil te gaan maken voor deze jongeren. Toch moeten we ook realistisch zijn en concluderen dat dit niet altijd voldoende gaat zijn. De af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp kent een breder maatschappelijk vraagstuk: accepteren we als samenleving de risico’s die hierbij komen kijken en welke tolerantie hebben we dan met elkaar? Als de gedragsproblemen extremer worden (bijv. automutilatie, suïcidaliteit en extreme agressie), dan is dat een breder probleem van de hele maatschappij en niet alleen in de JZ+. Welke tolerantie hebben we, en welke oplossingen vinden we in de maatschappij acceptabel? Hoe gaan we hiermee om, ook als het een keer misgaat? En wat betekent dit voor onze wens en visie dat jeugdigen niet meer gaan naar de JJI of de JZ+? De samenleving dient hier transparant, kwetsbaar en realistisch met elkaar over in gesprek te gaan. Een intensieve samenwerking tussen alle betrokken partijen (onderwijs, zorgaanbieder, verwijzer/GI, gemeente, veiligheidsketen) is een vereiste hierin. We lossen niet alles daarmee op, maar dat moeten we dan ook accepteren en niet bij die moeilijkste situaties focussen op de schuldvraag of naar elkaar verwijzen.
42 Dat betekent dat vrijheidsbeperking alleen mag worden toegepast als het echt noodzakelijk en passend is. Bijvoorbeeld als er acute onveiligheid is van de jongere of de mensen eromheen. Of wanneer er geen andere minder strenge opties zijn. De maatregel moet wel redelijk zijn en moet ook helpend zijn in die situatie. 43 Advies Vrijheidsbeperkende maatregelen in de open residentiële jeugdhulp? | Advies | Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (rsj.nl) Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 38 Uitstroom en nazorg De kinderen en jongeren keren na verblijf op een instelling terug in de context die eerder onderdeel is geweest van de complexe problematiek. Ambulante overstapbegeleiding is noodzakelijk om te zorgen dat de jeugdige dusdanig integraal begeleid wordt (door zowel zorg als onderwijs) dat hij/zij blijft werken aan herstel en zich kan ontwikkelen. Het is belangrijk dat deze ambulante overstapbegeleiding vanuit zowel onderwijs als zorg goed op elkaar aansluiten. We trekken hierbij samen op met de onderwijscoalitie, die als een van haar doelstellingen heeft om zorg te dragen voor een soepele overgang voor de leerling en een doorlopende leerlijn tijdens en na verblijf in een JeugdzorgPlus instelling.
Tijdens plaatsing op een residentiele school wordt er al samen opgelopen met de stamschool (of samenwerkingsverband als er geen stamschool bekend is) ten aanzien van het onderwijs voor de desbetreffende leerling. De einde machtingsdatum, dan wel de verwachte uitstroomdatum wordt daarin met elkaar besproken, zodat er ook tijdens plaatsing al gewerkt kan worden met elkaar richting een passende uitstroom en begeleiding. Indien mogelijk kan er tijdens plaatsing al flexibel meegelopen worden op de stamschool/school van uitstroom. Als er voor de uitstroom naar een passende school in het gespecialiseerd voor leerlingen een geldige toelaatbarheidsverklaring (TLV) ontbreekt, dient deze zo snel mogelijk door de school waar het kind of de jongere Figuur: Visie op zorg & onderwijs: uitstroom en nazorg Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 39 ingeschreven staat, aangevraagd te worden bij het desbetreffende samenwerkingsverband.44 Zodra het uitstroommoment in zicht komt, wordt er een maatwerkbegeleiding plan gemaakt voor zowel de zorg als de onderwijsbegeleiding. Deze onderwijsbegeleiding is er niet alleen voor de leerling, maar ook voor de docenten van de stamschool. De totstandkoming van zo’n maatwerkplan gebeurt in samenspraak met alle betrokken: 1. De jeugdige en diens ouders/verzorgers; 2. Voogd (indien aanwezig) 3. De verwijzer 4. De zorg vanuit de instelling 5.
De instellingsschool 6. De stamschool 7. Jeugdhulp vanuit de gemeente 8. Eventueel het samenwerkingsverband (indien er geen stamschool meer is of als er extra inzet op onderwijsondersteuning nodig is) 9. Eventueel het informele netwerk (zoals JIM-aanpak) en/of ervaringsdeskundigen Hoe de rolverdeling in het proces er precies uit komt te zien, wordt momenteel samen met de onderwijscoalitie onderzocht. Voor een goede uitstroom en nazorg, is het belangrijk dat er naar de verschillende leefgebieden van een kind of jongere gekeken wordt. Een goede aansluiting op de vervolgplek, zowel qua wonen, school/werk/dagbesteding als qua vrije tijdsbesteding, is cruciaal voor het laten doorlopen van leer- en ontwikkellijnen. De instelling en school hebben een gezamenlijke visie op hoe de samenwerking met ketenpartners moet worden vormgegeven om een goede aansluiting op de vervolgplek van de jongere of het kind te realiseren. In deze visie wordt meegenomen hoe instelling, school en ketenpartners gezamenlijk inhoud geven aan de zorg en ondersteuning, zodat het de jeugdige in staat is om zijn of haar toekomstperspectief te realiseren. De jongere heeft regie over zijn perspectief en ouders zijn betrokken. Hierbij gelden een aantal uitgangspunten: 1.
Support: de jeugdige heeft tenminste één volwassene die er altijd voor hem/haar is en heeft een ondersteunend netwerk van familie, vrienden en/of kennissen 2. Wonen: er is een passende, betaalbare woonplek alleen of met anderen, waar de jeugdige voor langere tijd kan blijven. Als de jeugdige tijdelijk intensieve hoog specialistische zorg ontvangt met verblijf, blijft er verbinding met de woonplek in de eigen regio. De beschikbaarheid van geschikte woonruimte voor jeugdigen ná verblijf is ook een belangrijke factor in het tijdig kunnen uitstromen. 44 Bij welk samenwerkingsverband vraagt de school een TLV aan? (overheid.nl)
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 40 3. School & werk: er is een school van herkomst of uitstroom waar de jeugdige naartoe kan of de jongere studeert of werkt, zodat er toekomstperspectief is en blijft. 4. Vrije tijdsbesteding: de jongere heeft een zinvolle vrijetijdsbesteding zoals een sport, cultuur en/of een bijbaan en een stabiele vriendenkring en ondersteunend netwerk 5. Inkomen: jongeren zijn goed voorbereid op financiële zelfstandigheid en het voorkomen of oplossen van schulden. En als zij het (nog) niet zelf kunnen, is er iemand die dit samen met hen kan doen. Voor 18-/18+ geldt dat er een stabiel inkomen dat voldoende is voor nu en de nabije toekomst. 6. Welzijn: Het gaat mentaal en lichamelijk goed genoeg en de jeugdige heeft het gevoel dat hij/zij de toekomst aan kan. Kinderen en jongeren kunnen bij zichzelf herkennen wanneer het niet of minder goed gaat en dat zij weten waar en bij wie zij dan kunnen aankloppen voor hulp. Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 41 b3 DOS definitie hybride groepen Vastgesteld door bovenregionale stuurgroep d.d. 17 mei 2024 Separate bijlage Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 42 b4 Inventarisatie alternatief aanbod Separate bijlage - 2 delig