Informatiebrief 50 Ontwikkelingen JeugdzorgPlus-instellingen landsdeel Zuidwest
Tekst van het document
Gemeente Voorschoten Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl BTW NL 00179762B01 | KvK 27381083 | IBAN NL43 BNGH 0285 0796 70 | BIC BNGHNL2G Nr. 50 Informatiebrief Zaaknummer: Z/26/109586 Documentnummer: 491870 Datum: Dinsdag 16 juni 2026 / verzonden: 16 juni 2026 Onderwerp: Ontwikkelingen JeugdzorgPlus-instellingen landsdeel Zuidwest Portefeuillehouder: Wethouder Schokker Bijlage(n): 1. Het Bovenregionaal plan JeugdzorgPlus Zuidwest Geachte Raad, In deze raadsinformatiebrief wordt u geïnformeerd over de ontwikkelingen bij de twee jeugdhulpaanbieders die gesloten jeugdhulp aanbieden binnen het landsdeel Zuidwest1. De brief gaat tevens in op de impact van deze ontwikkelingen op jeugdigen in onze regio en de concrete maatregelen om de transformatie van de JeugdzorgPlus te realiseren. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft Schakenbosch per 26 januari 2026 onder verscherpt toezicht gesteld, na een risicogericht onderzoek dat in november 2025 plaatsvond. Daarnaast is iHUB in zowel 2025 als 2026 herhaaldelijk negatief in de media gekomen naar aanleiding van ernstige incidenten. In deze raadsinformatiebrief schetsen wij wat er is gebeurd en welke maatregelen zijn getroffen door aanbieders, IGJ en de jeugdhulpregio, tegen de achtergrond van de landelijke afbouw van gesloten jeugdzorg.
JeugdzorgPlus De Jeugdwet biedt de jeugdrechter de mogelijkheid een machtiging gesloten jeugdhulp (JeugdzorgPlus) te verlenen, uitsluitend wanneer een jeugdige gevaar oplevert voor zichzelf of anderen en minder vrijheidsbeperkende hulp onvoldoende is. De toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen is sinds de op 1 januari 2024 inwerking getreden ‘Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp’ aan strenge eisen gebonden. Binnen het landsdeel Zuidwest zijn voor deze zorg twee aanbieders gecontracteerd: iHUB en Schakenbosch. In 2021 is door de Tweede Kamer een motie aangenomen om in 2030 tot nul gesloten plaatsingen te komen. In het landsdeel Zuidwest is daarom afgesproken dat de JeugdzorgPlus- capaciteit van iHUB volledig zal worden afgebouwd, en dat Schakenbosch tot 2030 de enige 1 Het landsdeel Zuidwest bestaat uit vijf jeugdhulpregio’s, te weten: Haaglanden, Holland Rijnland, Midden Holland, Rotterdam Rijnmond en Zuid-Holland Zuid Pagina 2 van 6 JeugdzorgPlus-aanbieder voor het landsdeel zal blijven. Afspraken over hoe hier naartoe wordt gewerkt, zijn vastgelegd in het zogenaamde Bovenregionaal Plan (Bijlage 1). De afbouw van JeugdzorgPlus is complex en kent risico’s. Dit vereist veilige alternatieven in een open setting voor jongeren in kwetsbare situaties én een blijvende kwaliteitsgarantie in de afbouwende gesloten voorzieningen.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt hierop toezicht en heeft recent kritisch gerapporteerd over de aanbieders in het landsdeel Zuidwest. Ontwikkelingen Schakenbosch In zowel 2025 als 2026 is Schakenbosch door de IGJ onder verscherpt toezicht gesteld. Verscherpt toezicht in 2025 In oktober en november 2024 monitorde de IGJ de afbouw van gesloten jeugdhulp door alle JeugdzorgPlus-aanbieders te toetsen op de volgende kerncriteria: maximale groepsgrootte (zes jeugdigen), niet-afsluitbare slaapkamerdeuren, eisen aan afzonder- en veiligheidsruimten en het ontbreken van generieke vrijheidsbeperkingen in de huisregels. Bij Schakenbosch zijn daarbij tekortkomingen vastgesteld: op één van de twaalf woongroepen verbleven tijdelijk zeven jeugdigen; de afzonder- en veiligheidsruimten voldeden niet (geen temperatuurregeling en geen beschikbaar media-aanbod); en er werden insluitingen op de eigen kamer gerapporteerd, in strijd met het sinds 1 januari 2024 geldende verbod (Wet rechtspositie gesloten jeugdhulp). Op 13 januari 2025 stelde de IGJ Schakenbosch, samen met vijf andere aanbieders, onder verscherpt toezicht, aanvankelijk voor vier maanden. Door vertraging bij de aanpassing van de afzonder- en veiligheidsruimte is dit verlengd tot zes maanden; het verscherpt toezicht is in juni 2025 beëindigd.
Ten tijde van de beëindiging kwamen insluitingen op slaapkamers nog voor; mede gelet op het aangekondigde voornemen tot wijziging van de Jeugdwet (waardoor nachtelijke insluiting weer mogelijk zou worden) is het toezicht beëindigd. Verscherpt toezicht in 2026 Bij het volgende toezichtbezoek richtte de IGJ zich in eerste instantie op de opvolging van een aantal incidenten die waren gemeld. Daar bleek het nodige aan te schorten. Dat leidde tot een grootschaliger onderzoek op 18 en 25 november 2025, waarin onder andere het volgende werd geconstateerd: • men brengt veiligheidsrisico’s onvoldoende in kaart; • er heerst een repressief klimaat, dat zich kenmerkt door straffen, insluiten op de kamer of tussenruimten en het afnemen van de telefoon; Pagina 3 van 6 • medewerkers krijgen onvoldoende aangereikt hoe ze moeten omgaan met de beperkingen van het nemen van vrijheidsbeperkende maatregelen zoals in de wet is bepaald en de complexiteit van de jeugdigen; • er werden tekortkomingen geconstateerd in het beheren van medicijnen, het proces rondom het aanvragen en beheren van de Verklaringen omtrent gedrag (VOG’s) en het registreren van incidenten; • er is sprake van een instabiel personeelsbestand (o.a. hoog verloop en moeilijkheden bij het vinden van nieuw personeel) en er was weinig scholing geweest in 2025. Dit leidde ertoe dat de IGJ Schakenbosch op 26 januari jl.
voor negen maanden opnieuw onder verscherpt toezicht stelde vanwege beperkt vertrouwen in de verbeterkracht van Schakenbosch. Reactie van Schakenbosch De tweede helft van 2025 was voor Schakenbosch een onrustige periode, mede door bestuurswisselingen bij de moederorganisaties (Jeugdformaat, Ipse de Bruggen en Parnassia), langdurige uitval van een van de directeuren en het hoofd behandelzaken, en personele wisselingen in de teams waardoor relatief veel ZZP’ers zijn ingezet. Daarnaast vonden in de zomer van 2025 twee ernstige incidenten plaats. Eind 2025 is een intern verbetertraject gestart; de directie heeft stakeholders geïnformeerd dat Schakenbosch structurele maatregelen doorvoert om binnen de toezichtperiode aan alle normen te voldoen, en ziet het verscherpt toezicht als opdracht om de organisatie te versterken. Dit traject vormt de basis voor het verbeterplan voor de IGJ. De bestuurders hebben zich aan deze aanpak gecommitteerd om de continuïteit tot eind 2027 te borgen. Zij hebben onderling aandachtsgebieden verdeeld voor meer tijd en nabijheid; de voorzitter van het bestuur en de directeur hebben tweewekelijks overleg. In de eerste helft van 2026 werken de bestuurders, begeleid door adviesbureau AEF, een strategische koers uit voor de periode vanaf 2028.
Verbeterplan Schakenbosch en vervolg Na het instellen van het verscherpt toezicht heeft Schakenbosch binnen drie weken een verbeterplan op moeten stellen. De IGJ heeft in de week van 23 februari mondeling aan Schakenbosch laten weten dat de eerste opzet van het verbeterplan voldoende is. Gedurende de toezichtperiode kan de IGJ zowel aangekondigd als onaangekondigd toezicht uitvoeren en zo nodig vervolgmaatregelen treffen. Tijdens het toezicht zal bepaald worden of Schakenbosch verantwoorde jeugdhulp biedt. Naar aanleiding van het inspectierapport heeft op ambtelijk niveau, in landsdeelverband, een gesprek plaatsgevonden met de JeugdzorgPlus-aanbieder. Vervolgens heeft op 12 maart een bestuurlijk overleg plaatsgevonden waarin de aanleiding voor het rapport en de door de Pagina 4 van 6 inspectie geuite zorgen met de aanbieder zijn besproken. Het landsdeel volgt de uitvoering van het verbeterplan van de aanbieder en de daaruit voortvloeiende acties nauwgezet. De voortgang wordt actief gemonitord en hierover blijft het landsdeel in gesprek met de aanbieder. Het IGJ heeft het verbeterplan van Schakenbosch goedgekeurd. Ontwikkelingen iHUB Ook iHUB werd in 2025 door de IGJ onder verscherpt toezicht gesteld. Verscherpt toezicht in 2025 Op 19 september 2025 stelde de IGJ, gelijktijdig met publicatie van het inspectierapport, iHUB voor vier maanden onder verscherpt toezicht.
Aanleiding was een onaangekondigde hertoets in juli 2025 bij iHUB Rijnhove, naar aanleiding van eerdere constateringen in 2024 waarbij meerdere normen niet werden gehaald. De IGJ concludeerde dat nog sprake was van ernstige tekortkomingen in kwaliteit en veiligheid, een onvoldoende vaste bezetting, onvolledige dossiervoering en het structureel toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen die in open residentiële zorg niet zijn toegestaan. Op 31 december 2025 beëindigde de IGJ het verscherpt toezicht, omdat iHUB in de tussenliggende periode voldoende verbeteringen had doorgevoerd en weer voldeed aan de normen uit de aanwijzing. Incidenten iHUB In de tweede helft van 2025 zijn op verschillende momenten meldingen gedaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag op iHUB-locatie Rijnhove in Alphen aan den Rijn. In december 2025 berichtten de media over verdenkingen van seksueel misbruik door drie via een uitzendbureau ingehuurde medewerkers die op de groepen werden ingezet. Tegen deze verdachten loopt een strafrechtelijk onderzoek; zij zitten in voorarrest. In maart 2026 volgde aanvullende mediaberichtgeving over de inzet van inhuurkrachten op Rijnhove. Eind 2025 heeft iHUB ons geïnformeerd over de incidenten op Rijnhove en de lopende strafrechtelijke onderzoeken naar ingehuurde medewerkers. Daarvan hebben wij met grote zorg kennisgenomen.
Sindsdien zijn wij, vanuit de gemeenten en de Serviceorganisatie Zorg Holland Rijnland, intensief in gesprek met iHUB over de situatie op de locatie en de getroffen verbetermaatregelen; dit zetten we de komende periode voort, in afstemming met de andere jeugdhulpregio’s in het landsdeel. Daarnaast heeft een bestuurlijk gesprek met iHUB plaatsgevonden waarin de incidenten en de opvolging centraal stonden. Naar aanleiding van deze incidenten heeft de IGJ op dit moment geen verscherpt toezicht ingesteld voor iHUB. iHUB heeft onder meer de samenwerking met het betreffende uitzendbureau beëindigd. Pagina 5 van 6 Vervolg ontwikkelingen locatie Rijnhove Per 1 april 2026 wordt de instroom op de locatie Rijnhove van iHUB voor gesloten jeugdhulp, als laatste van de drie JeugdzorgPlus-locaties van iHUB, gestopt. Zij bieden op de locatie Rijnhove (Noorderpark) dan nog wel hulp voor jeugdigen in open settingen. Met het stoppen van de gesloten jeugdhulp op de locatie Rijnhove (Noorderpark), ligt er voor onze regio een kans om op deze locatie nieuw aanbod te ontwikkelen als mogelijk alternatief voor de gesloten jeugdhulp.
Daarom zijn wij als regio al langere tijd, in samenwerking met jeugdhulpaanbieder iHUB en de regio Midden-Holland en recentelijk Rotterdam aan het onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de locatie Rijnhove (Noorderpark) te transformeren tot een onderwijszorglocatie met een integraal aanbod voor jeugdigen met complexe hulpvragen. De ontwikkeling van Rijnhove zien wij als een opmaat naar een ambulant model, waarin zorg en onderwijs op de scholen zelf worden geïntegreerd. Dit sluit aan bij de bredere transformatieopgave en de regionale visie op het voorkomen van gesloten plaatsingen, waarin de doorontwikkeling gericht is op kleinschalige, integrale en herstelgerichte zorg met onderwijs als leidend perspectief op ontwikkeling en toekomst. Het eerdere inspectierapport en de incidenten die hebben plaatsgevonden, leiden er (vooralsnog) niet toe dat we doorontwikkeling van de locatie Rijnhove zullen stoppen. Wel blijven we kritisch kijken naar het aanbod dat mogelijk ontwikkeld wordt op deze locatie, hoe dit aanbod wordt vormgegeven en welke randvoorwaarden we hieraan als regio stellen, met het inspectierapport en de incidenten in het achterhoofd. Daarnaast blijven we de huidige situatie en ontwikkelingen bij iHUB nauwlettend in de gaten houden.
Actuele plaatsingen en uitstroom bij Schakenbosch en iHUB Het aantal jeugdigen uit de jeugdhulpregio Holland Rijnland in JeugdzorgPlus is de afgelopen periode verder gedaald. Op dit moment verblijven nog enkele jeugdigen uit de regio bij Schakenbosch. Bij iHUB is geen enkele jeugdige meer in een gesloten setting geplaatst. Wel verblijven nog jeugdigen uit de regio in open verblijfssettingen van iHUB. Impact voor Voorschoten Voor Voorschoten is de directe impact van deze ontwikkelingen op dit moment beperkt. Er verblijven momenteel geen jongeren uit Voorschoten in gesloten jeugdhulp, ook niet bij Schakenbosch of iHUB. De relevantie voor Voorschoten is daarmee op dit moment vooral gelegen in het regionaal volgen van de beschikbaarheid en kwaliteit van deze specialistische voorziening, mocht inzet daarvan in de toekomst nodig zijn. Pagina 6 van 6 Wij houden als gemeenten nauw contact met de verwijzers van deze jeugdigen om de voortgang en veiligheid te volgen. Voor de jongeren die nog in de gesloten jeugdhulp bij Schakenbosch verblijven, werken we toe naar een duurzaam uitstroomperspectief, zodat de verblijfsduur waar mogelijk wordt verkort. De Regionale Experttafel speelt hierbij een centrale rol in het bepalen van passende vervolgtrajecten en het wegnemen van knelpunten.
Conform de opdracht om gesloten jeugdhulp zoveel mogelijk af te bouwen, zetten we deze lijn onverminderd voort. De huidige rapportages, inspectiebevindingen en incidentmeldingen geven op dit moment geen aanleiding voor het landsdeel Zuidwest om de instroom bij de betrokken aanbieders te stoppen. Tot slot De afbouw van JeugdzorgPlus is inhoudelijk gewenst, omdat gesloten plaatsingen ingrijpend zijn en vaak negatieve effecten hebben op de ontwikkeling van jongeren. Tegelijkertijd leidt een stelselwijziging van deze omvang tot spanningen in de uitvoering. Het vraagt om strakke kwaliteitsborging en continuïteit van zorg binnen organisaties die afschalen, terwijl het behoud van vaste, gekwalificeerde professionals onder druk staat. In landsdeel Zuidwest wordt samen met partners continu gewerkt aan haalbare oplossingen. De situatie bij de JeugdzorgPlus-aanbieders blijft onverminderd onze aandacht houden. We stemmen nauw af met de jeugdhulpregio’s in het landsdeel en informeren u bij relevante ontwikkelingen direct. Hopende u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders, E.A. van Wattingen, mw. drs. N. Stemerdink, gemeentesecretaris burgemeester Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.
Bovenregionaal plan JeugdzorgPlus Zuidwest 3e actualisatie Holland Rijnland Haaglanden Zuid-Holland-Zuid Midden-Holland Rijnmond
copyright © 4advies, 2024 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van 4advies, Arnhemseweg 10, Amersfoort. Colofon Opdrachtgever: Coördinerend gemeente Rotterdam namens 5 jeugdhulpregio’s d.d. 23 september 2024 – Definitief Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 3 Inhoud Vooraf 4 1 Samenvatting 5 2 Inleiding 7 3 Integrale benadering zorg - onderwijs 9 4 Ontwikkeling regionaal alternatief aanbod 13 4.1 Bovenregionale coördinatie 13 4.2 Versterken inzet Bovenregionaal Expertise Netwerk Zuid-Holland (BREN ZH) 14 5 Monitoring afbouw JeugdhulpPlus en alternatieven 15 5.1 Methodiek 15 5.2 Regionale reflectiesessies 16 5.3 Bovenregionale analyse 17 5.4 Financiële implicaties 18 5.5 Leidende principes 18 5.6 Monitoringselementen en doelstellingen 18 5.7 Aandachtspunten vervolg 21 6 Capaciteitsverdeling per locatie 22 7 Ontwikkelopdrachten 24 Bijlagen b1 Integrale visie zorg en onderwijs (in beeld) b2 Integrale visie zorg en onderwijs (in tekst) b3 DOS definitie hybride groepen b4 Inventarisatie alternatief aanbod Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 4 Vooraf In opdracht van de VNG en het ministerie van VWS actualiseren alle landsdelen periodiek hun bovenregionale plannen ‘af- en ombouw gesloten jeugdhulp’1.
Een geactualiseerd bovenregionaal plan is nodig om een aanvraag te kunnen doen voor de aankomende SPUK-regeling waarin middelen beschikbaar zijn voor de transformatie in de verschillende landsdelen. In deze 3e actualisatie2 is de gezamenlijke visie op de af- en ombouw van zorg en onderwijs in Zuidwest aangevuld en verder aangescherpt. Daarnaast is een integrale planning (capaciteitsverdeling) toegevoegd en een monitoringsvoorstel uitgewerkt. Omdat de af- en ombouw van JeugdzorgPlus nauw samenhangt met de opbouw van alternatieven, is daar in de monitoring ook verdere uitwerking aan gegeven. Het document is opgesteld door de jeugdhulpregio’s in samenwerking en afstemming met de aanbieders iHub en Schakenbosch, de onderwijscoalitie, Gecertificeerde Instellingen (GI’s), wetenschap (namens de beide aanbieders) en het Bovenregionaal Expertise Netwerk Zuid- Holland (BREN ZH). Alle illustraties zijn bedacht en getekend door Bienerbij © 1 Bovenregionaal plan Zuidwest d.d. 24 juni 2021 . De vijf jeugdhulpregio’s, de aanbieders Horizon (iH ub) en Schakenbosch en gecertificeerde instellingen (GI) hebben via dit plan gezamenlijk invulling gegeven aan de ambities van Zuidwest. 2 1e actualisatie is opgeleverd voorjaar 2023, de 2e actualisatie in november 2023.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 5 1 Samenvatting De gezamenlijke regio’s geven in dit document hun aangescherpte visie om de zorg en het onderwijs aan de meest kwetsbare jeugdigen die tijdelijk aangewezen zijn op hoog specialistische zorg door te ontwikkelen, door verdere afbouw van gesloten bedden en het gelijktijdig opbouwen van zo thuis nabij mogelijk alternatief aanbod. De opbouw van deze visie sluit aan bij de route die een jeugdige kan afleggen langs de verschillende fasen van instroom-plaatsing- uitstroom. Per 2028 zijn er in Zuidwest nog maximaal 54 hybride bedden op één locatie binnen het landsdeel voor de 12+ groep (locatie Schakenbosch) en is er geen gesloten voorziening meer voor de 12- groep. Geen jongere hoeft meer de regio uit voor passende zorg en de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen wordt zoveel mogelijk teruggedrongen. De aanbieders hebben vanuit hun gezamenlijke verantwoordelijkheid invulling gegeven aan de ambities naar 2028 in een capaciteitsverdeling per locatie. Hieraan zijn data gekoppeld per wanneer de instroom op de locatie vanuit het Zuidwest zal stoppen. Als een tijdelijke plaatsing bij een instelling toch nodig is, is dit altijd kortdurend en onderdeel van een langer traject.
Uit de wetenschap blijkt dat (intensieve) ambulante hulpverlening over het algemeen beter werkt dan residentiële hulpverlening - vaak met uithuisplaatsing - en dat een kort verblijf effectiever is dan een lang verblijf.3 Een enkele behandeling werkt vaak minder dan een integratieve netwerkbehandeling (collaborative care), waarbij ook onderwijs, perspectief en nazorg worden meegenomen. Ook zien we dat hoe minder dwang des te positiever het effect. Aanbieders, regio’s en ketenpartners staan voor deze transformatie gezamenlijk aan de lat. Kern is netwerkzorg (collaborative care) met intensieve betrokkenheid van: • Ouder(s) en jongere • School ((V)SO en regulier onderwijs) en/of samenwerkingsverband • Gemeente • Jeugdbescherming • Ervaringsdeskundigheid • Lokale hulpverlening Om onze ambities te bereiken, richten we ons op drie pijlers: 1. De instelling 2. Alternatieven 3.
Onderwijs In alle drie de pijlers staan de volgende uitgangspunten centraal: • Onderwijs is leidend en er is een doorlopende leerlijn • Een inhoudelijke verbreding van het zorg- en onderwijsaanbod met GGZ-, LVB-, forensische en Verslavingszorg expertise • Aandachts-, liefdevolle en trauma sensitieve zorg en onderwijs: aandacht voor talenten, mogelijkheden en een positieve blik naar kinderen en jongeren 3 Om opvoeding en ontwikkeling te waarborgen en de band met het netwerk te behouden dient zoveel als mogelijk te worden uitgegaan van een zo gewoon mogelijke leefsituatie (pedagogische basis). Wanneer we naar de uitkomsten van veel onderzoek en meta analyses kijken (Howick ea., 2022; Van der Helm ea. 2018; Van der Helm 2022; Ringbom ea., 2022 ) is daarom ambulante behandeling te prefereren boven residentiele behandeling (‘zo thuis als mogelijk’ in tegenstelling tot alleen ‘zo dichtbij als mogelijk’). Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 6 Ontwikkeling alternatief aanbod Cruciale schakel in de transformatie naar verbeterde jeugdzorg zijn de regionale alternatieven, op het gebied van onderwijs, wonen en zorg, om te voorkomen dat kinderen en jongeren gesloten geplaatst worden. Inventarisatie van de alternatieven heeft laten zien dat de opbouw van alternatief aanbod minder snel verloopt dan werd beoogd en achterloopt op de daling van het aantal bedden JeugdzorgPlus.
De daling van gesloten bedden stagneert en ligt nu rond de 110 bedden. Zonder voortvarende opbouw van passende alternatieven stokt de ambitie tot afbouw van geslotenheid. Versterkte inzet Bovenregionaal Expertise netwerk BREN Om meer voortgang te boeken met de alternatieven is bovenregionale coördinatie nodig om enerzijds de bovenregionale zorgvraag beter in beeld te brengen en anderzijds onderlinge kennis- en informatie-uitwisseling tot stand te brengen. Het bovenregionaal expertise netwerk Zuid-Holland (BREN ZH) is de verbindende schakel tussen de regionale en bovenregionale ontwikkelingen; door versterkte inzet van BREN wordt tegemoet gekomen aan de vraag om centrale coördinatie. Monitoringsmethodiek Om te voorzien in de behoefte van regio’s aan structurele monitoring van de afbouw van gesloten jeugdhulp en opbouw van alternatieven is een monitoringmethodiek opgesteld. Dit is gestoeld op halfjaarlijkse regionale en bovenregionale data-analyse (reflectiesessies) waarbij alle ketenpartners betrokken worden. Monitoring is bedoeld als toetsmiddel of de opbouw per regio in de pas loopt met het tempo van totale afbouw en als sturingsmiddel om gerichter te kunnen sturen op voortgang van opbouw van alternatief aanbod. Om te toetsen worden aan de monitor doelstellingen gekoppeld die inzichtelijk maken welke bijdrage elke regio levert.
De verantwoordelijkheid voor de regionale analyses ligt bij de regio’s; de bovenregionale analyse gebeurt onder regie van BREN ZH. In deze actualisatie staat de methodiek4 van monitoring beschreven. Het is aan de 5 regio’s om samen met BREN het proces van kwalitatieve en kwantitatieve monitoring verder uit te werken (ontwikkelopdracht). Financiële implicaties Als de afbouw van capaciteit vertraging oploopt kan dit extra kosten met zich mee brengen, bijvoorbeeld door het langer openhouden van locatie(s). Het verder uitwerken van de financiële implicaties van de monitoring en bijbehorende methodiek zijn van belang voor de verdeling van de SPUK-middelen voor opbouwen van alternatieven en financiële gevolgen die voortkomen uit een eventuele vertraging van de afbouw van gesloten bedden. Afspraken over de financiële consequenties en verdeling naar regio’s (positief/negatief) vallen buiten de scope van het bovenregionaal plan maar dienen wel vast te liggen voordat de monitoring kan starten. De af- en ombouw van de gesloten jeugdhulp kent daarnaast een breder maatschappelijk vraagstuk. Ook is aandacht nodig voor de risico’s en maatschappelijke tolerantie. 4 Procesbeschrijving incl.
elementen is tot stand gekomen met afvaardiging van 5 jeugdhulpregio’s, BREN Z H, GI’s, PC en aanvulling door beide aanbieders JZ+ Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 7 2 Inleiding Drie jaar na vaststelling van het bovenregionale plan in 2021 is de transformatie van de gesloten jeugdhulp (hierna ook: JeugdzorgPlus of JZ+) in volle gang en zijn forse stappen gezet door gemeenten en aanbieders. In deze 3e actualisatie zijn recent opgedane kennis, ervaring en wetenschappelijke inzichten verwerkt tot een aangescherpte visie namens de jeugdhulpregio’s. We geven vervolgens ook aan welke stappen afgelopen periode gezet zijn (in doorontwikkeling, afbouw, opbouw alternatief aanbod) en welke nog (extra) nodig zijn om de ambities in Zuidwest te realiseren. Sinds de 1e actualisatie werkten we in Zuidwest al toe naar kleinschalig verblijf en verkleinde groepen, inmiddels zijn wij bezig aan de volgende stap. De visie schetst de hoofdcontouren van het getransformeerde zorg- en onderwijslandschap en wat nodig is om de (ongewijzigde) ambities5 van het landsdeel te realiseren: het doorontwikkelen en verbeteren van de jeugdzorg en het onderwijs aan de meest kwetsbare jeugdigen die tijdelijk aangewezen zijn op hoog specialistische zorg, door verdere om- en afbouw van gesloten bedden en het gelijktijdig opbouwen van zo thuis nabij mogelijk alternatief aanbod.
Daarvoor staan aanbieders, regio’s en ketenpartners gezamenlijk aan de lat, onder meer via de ontwikkelopdracht uit de 2e actualisatie. Omdat onderwijs(perspectief) leidend is in het leven van deze jeugdigen, en dus onlosmakelijk verbonden is met (residentiële) zorg, is gekozen voor een integrale benadering van zorg en onderwijs in onze visie. In bijlage 1 en 2 is de complete integrale visie in beeld en tekst te vinden. Hoofdstuk 3 geeft een beknopte beschrijving. Voor het daadwerkelijk afbouwen van gesloten bedden is het opbouwen van alternatieven randvoorwaarde. Het is een gezamenlijke opgave van alle regio's om deze kwetsbare jeugdigen passende zorg te leveren in de eigen omgeving, echter loopt de opbouw van passend alternatief aanbod niet gelijk op met de afbouw. Om dit proces vooruit te brengen is een monitoringsmethodiek voorgesteld om via regionale en bovenregionale analyses tot een afgestemd bovenregionaal beeld te komen van ontbrekend (boven)regionaal aanbod en de voortgang van afbouw JZ+ en opbouw van alternatieven. Zodanig dat de bijdrage van regio’s hieraan getoetst kan worden en de financiële implicaties verrekend kunnen worden. Het actualiseren van het bovenregionaal plan wordt vervangen door de voorgestelde methodiek van halfjaarlijkse monitoring.
Aanscherping van de visie zal pas plaatsvinden indien monitoring hiertoe aanleiding geeft of als de regio’s bijstelling noodzakelijk vinden. In de door aanbieders JZ+ op te stellen strategische ontwikkelplannen wordt de bovenregionale visie inclusief de capaciteitsverdeling verder uitgewerkt naar een af-/ ombouwplan per locatie (het HOE). 5 Per 2028 zijn er in Zuidwest nog maximaal 54 hybride bedden op één locatie binnen het landsdeel (locatie Schakenbosch). Geen jongere hoeft meer het landsdeel uit voor passende zorg en voor 12 - groep verdwijnt de geslotenheid helemaal.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 8 Werkwijze De regie bij het opstellen van de actualisatie ligt bij de 5 jeugdhulpregio’s, onder aanvoering van coördinerende gemeente Rotterdam. De jeugdhulpregio’s hebben in diverse inhoudelijke themasessies partners geraadpleegd waaronder de Gecertificeerde Instellingen (GI), de Kerncoalitie onderwijs, het Bovenregionaal Expertise Netwerk (BREN), en afstemming gezocht met beide aanbieders iHub en Schakenbosch. Beide aanbieders en de via hen beschikbare wetenschappelijke kennis zijn nadrukkelijk betrokken bij de totstandkoming van de visie. Periodieke ambtelijke afstemming en voorbereiding verliep via de reguliere Bovenregionale werkgroep JZ+ van de 5 jeugdhulpregio’s. Na voorbereiding via het Bovenregionaal Directeurenoverleg (BRDO) op 17 september 2024 heeft de Stuurgroep Doorontwikkeling JZ+ op 23 september de actualisatie vastgesteld. Per jeugdhulpregio’s is vervolgens het besluit van de Stuurgroep op de daarvoor passende wijze bekrachtigd. Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 9 3 Integrale benadering zorg - onderwijs Onderwijs en zorg vormen samen fundamenten voor de ontwikkeling en het welzijn van kinderen en jongeren, en de samenwerking tussen beiden is cruciaal voor een gezonde toekomst. Te vaak worden onderwijs en zorg nog gescheiden en wordt er gekeken naar wat voorliggend is.
Het leven van een jeugdige laat zich echter niet opknippen in domeinen. Zeker voor kinderen en jongeren die te maken hebben met een intensieve zorgbehoefte en/of een problematische thuissituatie, is het belangrijk dat zij perspectief (doorlopende leerlijn), zorg sluit hierop aan. Om opvoeding en ontwikkeling te waarborgen en de band met het gezin en het netwerk te behouden, dient zoveel als mogelijk te worden uitgegaan van een gewone leefsituatie (pedagogische basis). De rol van het informele netwerk (JIM) en een gezinsgerichte aanpak gericht op effectiviteit en duurzaamheid is van groot belang. Residentieel verblijf kan daarbij ondersteunend zijn, maar altijd zo kort mogelijk en als onderdeel van een traject. Het gezin en zo thuis als mogelijk, inclusief de school, is het uitgangspunt. Alternatieven en ketensamenwerking Centraal staat het ontwikkelen van alternatieven en ketensamenwerking. JeugdzorgPlus is een korte interventie in het zorgtraject van de jeugdige en wordt waar mogelijk voorkomen doordat er preventieve alternatieven zijn. Complexe gesloten jeugdhulp wordt getransformeerd naar hoog specialistische en intensieve (ambulante) zorg. Indien residentiële (gesloten) plaatsing toch nodig blijkt te zijn, wordt de verblijfsduur teruggedrongen naar maximaal 10 weken. Het streven naar het verkorten van de maximale verblijfsduur van max.
6 maanden (huidig kwaliteitskader) naar max. 10 weken in 2028 sluit aan op nieuw wetenschappelijk onderzoek dat laat zien dat een JZ+ plaatsing veel meer gezien moet worden als kort traject als onderdeel van een langer traject. Hiervoor is het noodzakelijk samen met ketenpartners invulling te geven aan randvoorwaarden om dit mogelijk te maken (waaronder tijdige doorstroom en scholing van personeel). Collaborative care Om deze transformatie te realiseren, is een model van ‘collaborative care’ nodig. Dit houdt in dat er intensief en gelijktijdig wordt samengewerkt tussen meerdere disciplines en organisaties (bijv. GGZ, LVB, verslavingszorg, forensische zorg, school en gemeente) in plaats van de gebruikelijke benadering waar het meestal 1 instelling is die de zorg levert. Hierbij verschuiven we onze focus van een systeem van stepped care, waarbij er ingezet wordt op de minst intensieve interventie en geleidelijk wordt opgeschaald indien nodig, naar een systeem van matched care. Dit is belangrijk omdat het huidige systeem van stepped care niet functioneert en zelfs desastreuze gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling van kinderen.6 Bij matched care zorgen we ervoor dat de behandeling en het onderwijs vanaf het begin zijn afgestemd op de specifieke behoeften, voorkeuren en ernst van de situatie van de jeugdige. Dit gebeurt zo veel mogelijk in de vorm van alternatieven.
Hiermee werken we preventief en voorkomen we dat plaatsing in geslotenheid en de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen nodig is. 6 In de praktijk zien we dat jonge kinderen vaak eerst in pleeggezinnen worden geplaatst. Ongeveer de helft van die plaatsingen mislukt doordat kinderen emotionele - en gedragsproblemen hebben of ontwikkelen. Vaak gaan ze ook niet meer naar school. Vervolgens volgt een jarenlange weg, waarbij gedrags- en emotionele problemen toenemen en er via meerdere groepen en instellingen opschaling plaatsvindt totdat het eindigt in gesloten vormen jeugdzorg (Van der Helm, 2022). Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 10 Hoewel er al langere tijd erkend wordt dat zorg en onderwijs niet zonder elkaar kunnen, wordt het te vaak nog als twee aparte zaken aangevlogen. Het recent verschenen onderzoek van de Academische Werkplaats Risicojeugd over het onderwijs bij de transformatie van de JeugdzorgPlus bevestigt dit.7 Het onderzoek geeft inzichten in hoe het onderwijs voor jongeren die op dit moment in de JeugdhulpPlus verblijven is geregeld, wat hierin goed gaat en wat hierin knelpunten zijn. De oproep is om in de transformatie van de JeugdhulpPlus (meer en gerichter) aandacht te besteden aan onderwijs om te kunnen voldoen aan het recht op (goed) onderwijs voor elke jongere.
In dit plan zijn onderwijs en zorg daarom volledig samengevoegd en leggen we onze visie hierop vast. 8 De route die een kind of jongere volgt van instroom, plaatsing en uitstroom en nazorg, is als uitgangspunt genomen, zodat op die manier onderwijs en gesloten jeugdhulp in elke fase aan elkaar verbonden worden. Het doorbreken van patronen in de samenwerking tussen onderwijs en gesloten jeugdhulp naar het bieden van integrale matched care voor het kind en de jongere is een beweging. Een beweging die vraagt om actieve betrokkenheid van elkaar in alle fases, het delen van expertise en het leren van casuïstiek. Omdat het hier gaat om een beweging vanuit zowel zorg als onderwijs, waar verschillende partners en ministeries bij betrokken zijn, is het belangrijk te realiseren dat de transformatie niet altijd gelijktijdig verloopt. Waar de zorg al een tijd bezig is om de af- en ombouw van de JZ+ te realiseren, is dit vanuit het onderwijs een relatief recente omslag en zijn de randvoorwaarden nog niet altijd duidelijk of op orde. Via verschillende actielijnen, met name vanuit de onderwijscoalitie maar ook door middel van wetswijzigingen op Rijksniveau, wordt hieraan gewerkt. In de implementatie en uitvoering van het plan is er aandacht voor tempo verschillen en bijbehorende risico’s.
In de verschillende fases van instroom, plaatsing, uitstroom en nazorg kunnen ervaringsdeskundigen breed ingezet worden. Instroom - Centraal in de instroom staat dat het een zorgvuldig en gezamenlijk traject moet zijn, waarbij er door de verwijzer in de breedte van zorg én onderwijs gekeken wordt wat er aan de hand is en wat er nodig is. Er wordt voor plaatsing gewerkt met een verklarende analyse.9 Hierbij worden altijd de ouders, de jongere zelf en het onderwijs betrokken. De verwijzers nemen in hun afweging expliciet het onderwijs mee en dienen altijd de onderwijsgegevens10 te vermelden in het aanmeldformulier. Indien het goed gaat op school en dit een positieve beschermende factor is in het leven van een jeugdige, is het behouden van de plek op de eigen school zwaarwegend. 7 Passend onderwijs voor kwetsbare jongeren: de verantwoordelijkheid van ons allemaal » Academische Werkplaats Risicojeugd (awrj.nl) 8 In aansluiting op de Onderwijscoalitie af- en ombouw gesloten jeugdzorg van ons landsdeel.
9 Met ‘verklarende analyse’ wordt in dit rapport bedoeld: verklarende analyse of vergelijkbare methodiek waarbij sprake is van een gezamenlijk proces van en met ouder/naaste en de jeugdige zelf 10 School van herkomst (laatste school waar de leerling ingeschreven staat of stond), contactpersoon van de school van herkomst, betrokken samenwerkingsverband indien bekend inclusief contactgegevens, niveau en leerjaar van het laatst genoten onderwijs
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 11 - Er wordt advies ingewonnen van het regionale- of bovenregionale expertteam. Onderwijsexpertise wordt toegevoegd aan de regionale expertteams. - Stamschool (laatst bekende school van herkomst/inschrijving) behoudt zorgplicht voor leerlingen geplaatst in de JeugdzorgPlus. Leerling wordt niet uitgeschreven. Plaatsing - Verblijf terugdringen naar maximaal 10 weken met behoud van inschrijving bij de stamschool (indien mogelijk). - De inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen wordt teruggedrongen. De gesloten groepen 12+ op locatie Schakenbosch zijn omgevormd naar hybride groepen en er is geen gesloten jeugdhulp meer voor de 12- doelgroep (instroom stopt per mei 2025). - Tijdens plaatsing wordt actief samengewerkt met de thuiscontext die belangrijk is voor het toekomstperspectief van een jeugdige (gezin, school van herkomst/toekomst, vrije tijd). De zorg- en onderwijsexpertise die er binnen het DiD is, wordt verbonden aan reguliere schoollocaties en alternatieven. - Onderwijs is een cruciaal en integraal onderdeel van het aanbod: onderwijs is leidend en er is een doorlopende leerlijn voor de jongeren. Er is behoud van contact met de stamschool of het samenwerkingsverband (indien er nog geen school bekend is) om een doorlopende leerlijn en perspectief op onderwijs te behouden.
Instellingsscholen worden voor kinderen en jongeren uit residentieel verblijf tijdelijke bovenregionale voorzieningen, gecombineerd met het verder ontwikkelen van de ambulante inzet op reguliere scholen. Instellingsscholen kunnen daarnaast reguliere externe (V)SO scholen zijn als onderdeel van het dekkend netwerk aan (speciaal) onderwijs in de desbetreffende gemeente. - Er is een inhoudelijke verbreding van het zorg- en onderwijsaanbod met GGZ-, LVB-, forensische expertise en Verslavingszorg. o Hierbij is extra aandacht voor de doelgroepen met een hoog- forensisch profiel en met seksueel grensoverschrijdend gedrag, die nu nog vaak buiten de regio geplaatst worden - Er is aandachts-, liefdevolle en trauma sensitieve zorg: aandacht voor talenten, mogelijkheden en een positieve blik naar jongeren. Uitstroom en Nazorg - Er is communicatie tussen de zorginstelling, instellingsschool en stamschool samen met het kind of jongere over verwachte uitstroom en begeleiding die nodig is na uitstroom om terugval te voorkomen, herstel te bevorderen en een doorlopende leerlijn te realiseren. - Er is na verblijf ambulante overstap begeleiding vanuit zowel zorg als onderwijs. De begeleiding is er niet alleen voor de jeugdige zelf, maar ook voor de omgeving (gezin, school). De ambulante overstapbegeleiding van zorg en onderwijs zijn op elkaar afgestemd en sluiten goed op elkaar aan.
Zodra het uitstroommoment in zicht komt, wordt hierover in samenspraak met alle betrokkenen een maatwerkbegeleidingsplan gemaakt. - Voor goede uitstroom en nazorg, is het belangrijk dat er naar de verschillende leefgebieden gekeken wordt: support, wonen, school en werk, vrijetijdsbesteding, inkomen en welzijn. De beschikbaarheid van geschikte Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 12 woonruimte voor jeugdigen ná verblijf is een belangrijke factor in het tijdig kunnen uitstromen. Figuur: Samenvatting visie op zorg & onderwijs, langs de route van instroom-verblijf-uitstroom-nazorg Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 13 4 Ontwikkeling regionaal alternatief aanbod Kwantitatieve opgave Het landsdeel heeft eind Q2 2024 ongeveer 110 bedden in gebruik (inclusief bedden in gebruik buiten het landsdeel). De doelstelling is om af te bouwen naar 54 bedden in Zuidwest in 2028, waarmee dus ongeveer 50% (56 bedden) worden afgebouwd in 3 ½ jaar tijd. Dit aantal bedden zal niet 1 op 1 vervangen kunnen worden door open bedden, maar juist door alternatieven11 – nieuw of versterkt bestaand aanbod - die passen bij elke regio. Zonder voortvarende opbouw van passende alternatieven, door regio’s en aanbieders samen, stokt de ambitie tot afbouw van geslotenheid. Verwijzers spelen hierbij ook een cruciale rol.
Daarmee is deze ontwikkeling een cruciale schakel in de transformatie naar verbeterde jeugdzorg. Daarnaast is het belangrijk om in de keten te werken aan matched care. Omdat veel doorverwijzing plaatsvindt vanuit open aanbieders is het versterken van open aanbod en werken met matched care belangrijk middel om plaatsing in JeugdzorgPlus te verminderen. Zonder voldoende en passende alternatieven blijft JeugdzorgPlus langer nodig. Zie ook hoofdstuk 3 Integrale benadering zorg – onderwijs. De SPUK-regeling beschrijft alternatief aanbod als volgt12: • residentiële of ambulante zorg ter vervanging en voorkoming van gesloten jeugdhulp; • door innovatie (nieuw aanbod) of doorontwikkeling van zorg en onderwijs (versterken bestaand aanbod); • passend voor jeugdigen (voorheen) in gesloten jeugdhulp Stand van zaken medio 2024 Een inventarisatie13 van de alternatieven die onder regie van de 5 regio’s worden ontwikkeld, bevestigt het beeld dat de opbouw van alternatief aanbod minder snel verloopt dan werd beoogd en achterloopt op de daling van het aantal bedden JZ+. We zien daarom ook dat de daling van gesloten bedden stagneert. De inventarisatie heeft ook duidelijk gemaakt dat een bovenregionale coördinatie nodig is om via de ontwikkeling van alternatieven voortgang te boeken in de transformatie van JeugdzorgPlus. Zie voor een totaalbeeld bijlage 4.
4.1 Bovenregionale coördinatie Om de alternatieven te laten slagen is bovenregionale coördinatie nodig op tenminste 2 onderdelen: 1. Bovenregionale zorgvraag in beeld Het ontbreekt op bovenregionaal niveau aan data en inzicht over welke zorgvraag er nog bestaat náást het regionaal aanbod dat wordt ontwikkeld. Op regionaal niveau zijn de regio’s aan de slag met hun plannen van aanpak maar het is nog onvoldoende 11 Met alternatief aanbod wordt ook bedoeld: ontwikkelen van kennis en expertise, scholing (nieuw) personeel 12 Concept SPUK regeling, februari 2024 13 Met de inventarisatie is een eerste beeld opgehaald van de alternatieven per regio, zie bijlage.
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 14 duidelijk waar regionaal een antwoord op wordt gegeven en waar mogelijk hiaten ontstaan in het bovenregionaal zorglandschap bij verdere afbouw. Dit komt deels voort uit de keuze voor regionale opdrachtverstrekking zonder bovenregionale sturing. 2. Kennis en informatie-uitwisseling is basisbehoefte Er is behoefte aan betere kennis- en informatie-uitwisseling zodat meer bekendheid komt van wat er al ontwikkeld en beschikbaar is (vanuit zorg en onderwijs). Het delen en benutten van elkaars leerervaringen, zowel onderling als regio-, domein en aanbieder-overstijgend, maakt het ook beter mogelijk om expertise van (open)aanbieders, aanbieders uit andere regio’s en onderwijs in te zetten en lerend vermogen aan te wenden. Dit geldt zowel voor het versterken van bestaand aanbod als het ontwikkelen van nieuw aanbod en nieuwe kennis14. Kennisdelen kan bovendien een motor zijn om te komen tot versterking van onderlinge samenwerking bij deze gezamenlijke opdracht. Het blijkt tot nu toe niet mogelijk om deze uitwisseling van kennis vanzelf te laten ontstaan; een centrale aanpak wordt gemist. Zie voor opdracht aan BREN ZH hoofdstuk Ontwikkelopdrachten.
4.2 Versterken inzet Bovenregionaal Expertise Netwerk Zuid-Holland (BREN ZH) Voor bovenstaande opgaven is het Bovenregionaal Expertise Netwerk Zuid-Holland (BREN ZH) de verbindende schakel tussen de regionale en bovenregionale ontwikkelingen gedurende de transformatie die het landsdeel doormaakt. Door grotere betrokkenheid te organiseren vanuit BREN sluiten we aan bij de behoefte van de verschillende regio’s om een meer centrale aanpak maar ook bij de aankomende opdrachtformulering vanuit VNG aan Bovenregionale Expertisenetwerken15 om bij het opbouwen van alternatieven, vinden én organiseren van passende hulp gebruik te maken van de Regionale Expertise Teams (RET’s) en BREN. VNG en Rijk maken voor 1 november 2024 afspraken over de inhoudelijke opdracht aan BREN over: o Analyse van de casuïstiek, waarbij veel voorkomende patronen geduid worden; o Monitoring huidig en benodigd zorgaanbod, o Advies aan de regio’s over de ontwikkeling van een passend zorgaanbod en capaciteit daarvan. In volgende hoofdstukken worden de rol van BREN en de ontwikkelopdracht toegelicht. 14 Noot: Inmiddels is voor de financiering van ontwikkelkosten ed. de subsidieregeling BREN opengesteld en kunnen financieringsaanvragen worden ingediend via de aanvraagprocedure voor BREN -subsidie.
15 Als onderdeel van de bestuurlijke afspraken rond de SPUK frictiepot Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 15 5 Monitoring afbouw JeugdhulpPlus en alternatieven De regio’s hebben behoefte aan structurele monitoring van de afbouw16 en opbouw van alternatieven om 1) te toetsen of de opbouw in de pas loopt met het tempo van afbouw, 2) inzicht te krijgen in de bijdrage die afzonderlijke regio’s hieraan leveren en 3) gerichter te kunnen sturen op voortgang. Deze sturing is ook nodig om zoveel mogelijk middelen te kunnen inzetten voor af- en ombouw. De werkelijk gerealiseerde afbouw wordt beïnvloed door: 1. De opbouw van alternatief aanbod inclusief het versterken van bestaand open aanbod (regionale opgave). 2. Doorontwikkeling van (voorheen gesloten residentiële) zorg en onderwijs bij de instellingen (bovenregionale opgave) De monitoring richt zich met name op de bijdrage die afzonderlijke regio’s leveren aan de capaciteitsafbouw door het beperken van de instroom, via versterking van het voorveld en nieuw alternatief aanbod.
De monitoring heeft als doel: • Meten van de voortgang van de afname van de capaciteit JeugdzorgPlus en de ombouw naar hybride groepen (inclusief afname van inzet vrijheidsbeperkende maatregelen) • Meten van de bijdrage van de regio’s hieraan in relatie tot SPUK-middelen • Inzichtelijk maken van o (boven)regionale gaten in zorglandschap o voortgang van de ontwikkeling van alternatieven • Versnellings- en sturingsmiddel voor de opbouw van alternatief aanbod in de regio’s In dit bovenregionaal plan staat de methodiek17 van monitoring beschreven. Het is aan de 5 regio’s om samen met het BREN het proces van kwalitatieve en kwantitatieve monitoring verder uit te werken (ontwikkelopdrachten). Deze monitoringcyclus komt voortaan in de plaats van de huidige werkwijze van halfjaarlijkse actualisatie van het BRP. 5.1 Methodiek De voorgestelde methodiek bestaat uit een halfjaarlijkse kwantitatieve en kwalitatieve analyse, per regio, van het gebruik van JZ+-bedden en de ontwikkeling van passend alternatief zorg- en onderwijsaanbod (reflectiesessies). Gevolgd door een bovenregionale analyse van het zorglandschap en de voortgang van de afbouw en alternatief aanbod. De bovenregionale analyse leidt tot een advies aan de Bovenregionale Directeuren over de voortgang in relatie tot de ambitie van het landsdeel en eventuele aanbevelingen voor bijsturing om de ambities voor 2028 te behalen.
16 Met afbouw wordt bedoeld: naar max. 54 hybride bedden via sluiting en ombouw. Afbouw wordt gemeten in aantal bedden dat een regio bezet ten opzichte van peilmoment 1 juli 2023 17 Procesbeschrijving incl. elementen is tot stand gekomen met afvaardiging van 5 jeugdhulpregio’s, BREN Z H, GI’s, PC en aanvulling door beide aanbieders JZ+
Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 16 Het proces ziet er schematisch als volgt uit: 5.2 Regionale reflectiesessies Bij de regionale kwantitatieve analyse wordt gebruik gemaakt van de data in bestaande (monitorings)rapportages18 en (kwartaal)gesprekken; per jeugdhulpregio wordt inzichtelijk gemaakt wanneer plaatsing met Machtiging Gesloten Jeugdhulp wordt ingezet. Hiervoor is gezamenlijke duiding nodig van de beschikbare data in rapportages naar regionaal niveau. De regio’s zijn verantwoordelijk voor het opleveren en uitvoeren van de kwantitatieve analyses. Duiding van de data gebeurt door betrokken partijen samen met de regio’s en onder aansturing van de regio’s. Belangrijke gesprekspartners voor de regio’s: aanbieders JZ+, Plaatsingscommissie, GI’s. Hierbij hanteren we de CBS-regels voor het gebruik van data. De kwantitatieve analyse is input voor de kwalitatieve analyse in de zogenoemde halfjaarlijkse reflectiesessies per regio. De kwalitatieve analyse brengt de ‘verhalen achter de cijfers’ in beeld op basis van trends, ontwikkelingen en casuïstiek (Worden jongeren passend geplaatst? Is ontbrekend aanbod? Wordt er gehandeld in lijn met de visie van het landsdeel? Loopt de ontwikkeling in de pas met de ambities en doelstellingen? Zo nee, wat is aanvullend 18 Waaronder in elk geval kwartaalrapportage PC, kwartaalrapportages aanbieders. Onderwijsdata.
Bij voorkeur via bestaande contractmanagementgesprekken Regionale reflectie sessie 1x per halfjaarRegio specifieke data Advies aanbeveling aan BRDO Rode draden analyse RET s Kwartaal rapportage PC alitatie e a al se a titatie e a al se e re i ale a al se Overige data Onder wijsdata Sturing BRDO via: Aanpassing regionaalPvA Opdracht aan aanbieders of regio( s) Rapportage Normen kader. Kwartaal rapportage aanbieders HP+ Door regio s, regionaal niveau REGIONAA (5 ) inanci le conse uenties versnelling vertraging conform nader uit te werken methode REGIONAA (5 ) Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 17 nodig?). Hier vindt verbinding plaats van de kwantitatieve data met de praktijk van onder meer de regionale expertise tafels19 en het onderwijs. De Regionale Expertise Teams hebben nu al een belangrijke rol in het signaleren en duiden van trends, mede op basis van de casuïstiek die bij hen langskomt en kennis van aanbod ook in voortraject. Zij vormen een belangrijke bron voor de analyse. Het is daarbij belangrijk dat de RET’s informatie over de kwaliteit van zorg delen met contractmanagement, zodat (in aansluiting op onderzoeken vanuit de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd IGJ) vanuit de regio’s sturing op de kwaliteit van geleverde zorg kan plaatsvinden.
Ook wordt hier de koppeling met de ontwikkelingen in het open aanbod (3milieu) gelegd en de rol van de verwijzers bij het terugdringen van (crisis)plaatsingen. De regio’s zorgen aan de voorkant voor de relevante data. Duiding van de data gebeurt in reflectiesessies door betrokken partijen samen met de regio’s en onder aansturing van de regio’s. Dit bij elkaar is input voor de kwalitatieve analyse in de halfjaarlijkse reflectiesessies. Belangrijke gesprekspartners voor de regio’s: Regionale Expertise Teams (RET), de aanbieders JZ+, het onderwijs (betrokken samenwerkingsverbanden in de regio en schoolbestuur van de instellingsschool). De reflectiesessie richt zich nadrukkelijk niet alleen op de kwantitatieve aantallen JZ+, maar juist de combinatie hiervan met de kwalitatieve duiding vanuit de verschillende perspectieven. De aanpak van de regionale analyses reflectiesessie is door regio’s verder uit te werken. 5.3 Bovenregionale analyse De opbrengst van deze 5 regionale analyses vormt basis voor een bovenregionale analyse door BREN ZH. Het BREN brengt op basis van de regionale input hiaten in het (boven)regionale zorglandschap in beeld. Hierover vindt afstemming plaats met JZ+ aanbieders. Landelijke trends en analyses van IGJ20 worden hierbij betrokken.
Voor de bovenregionale analyse en duiding worden bij deze stap ervaringsdeskundigheid en wetenschap aangesloten, om ook vanuit deze perspectieven duiding te geven aan de ontwikkelingen. De analyse maakt duidelijk voor welke zorgvraag het zorglandschap (nog) niet voldoende aansluit op de zorgbehoefte, welke hiaten ingevuld moeten worden en in welke mate de afzonderlijke regio’s hieraan bijdragen via afbouw/opbouw alternatief aanbod. Zo kunnen de regio’s– op basis van een compleet bovenregionaal beeld – gerichter sturen op de regionale opbouw van meer en passender alternatief aanbod. Door de inzet van BREN kan onafhankelijkheid en vergelijkbaarheid van regionale analyses worden geborgd. Deze werkwijze benadrukt het belang van bovenregionale coördinatie, maar het eigenaarschap en de verantwoordelijk voor de ontwikkeling van alternatief aanbod ten behoeve van afbouw blijft bij de jeugdhulpregio’s liggen. Om zo, vanuit 19 Of vergelijkbare regionale overleg tafels, de naam verschilt per regio 20 Inspectie Gezondheidszorg & Jeugd wederzijdse inzet en vertrouwen, tot ontwikkeling van alternatieven te komen en afbouw van JZ+. 5.4 | Financiële implicaties Als de afbouw van capaciteit vertraging oploopt betekent dit dat locatie(s) mogelijk langer open moeten blijven. Dat brengt extra kosten met zich mee die gedragen moeten worden. Versnelling zou het omgekeerde kunnen betekenen.
Om een kostenverdeling te kunnen maken moet in elk geval inzichtelijk worden in welke mate elke jeugdhulpregio bijdraagt aan de bovenregionale afbouw en of dit in de pas loopt met de ambitie. Om te toetsen of er voldoende voortgang is worden aan de monitor doelstellingen gekoppeld. Het verder uitwerken van de financiële implicaties van de monitoring en bijbehorende methodiek zijn van belang voor de verdeling van de SPUK-middelen bij het opbouwen van alternatieven en financiële gevolgen die voortkomen uit een eventuele vertraging van de afbouw van gesloten bedden. Afspraken over de financiële consequenties (positief/negatief) van monitoringsdoelstellingen vallen buiten de scope van het bovenregionaal plan. Deze dienen wel vast te liggen voordat de monitoring kan starten. 5.5 | Leidende principes Bij deze aanpak hoort een aantal leidende principes: • | Twee monitoringsmomenten per jaar, waarbij de eerste zich meer richt op analyse en in kaart brengen van hoe het gaat en de tweede op concrete acties die daaraan gekoppeld kunnen worden • | Monitoring bestaat uit 2 onderdelen: 1. kwantitatieve en kwalitatieve analyse op regionaal en bovenregionaal niveau. 2. financiële consequenties bij niet behalen van de monitoringsdoelstellingen.
• | BREN ZH is trekker van de bovenregionale monitoring, de regio’s trekken de regionale reflectiesessies en leveren regionale analyse (kwantitatief en kwalitatief) aan bij BREN ZH. • | De kwantitatieve data van de Plaatsingcoördinatie (PC) worden onverkort door alle regio’s als uitgangspunt genomen om kwantitatieve analyse op regionaal niveau te kunnen uitvoeren. • | Zoveel mogelijk aansluiten bij eigen regionale monitoringproces, PC rapportages en andere bestaande rapportages (zoals vanuit | aanbieders en de onderwijscoalitie) • | Data van aanbieders centraal aanleveren aan accounthoudende gemeenten • | Zowel verhalen als ‘harde data’ • | Peildatum: 1 juli 2023, eindmoment 31 december 2030 ( | looptijd SPUK-regeling). 5.6 | Monitoringselementen en doelstellingen Kwantitatieve monitoringselementen De belangrijkste kwantitatieve monitoringselementen zijn: • | Aantal jongeren in zorg op peilmoment (max.
54 in | 2028) (ic bezette bedden per regio) • | Aantal geplaatste jongeren per periode Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 | 18 Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 19 • Aantal geplaatste jongeren buiten de regio (residentieel) • Aantal herplaatsingen inclusief uit alternatieven • Aantal jongeren in hybride groep vanwege ontbreken vervolgplek op gebied van a) wonen b) onderwijs c) zorg-expertise • Afname in duur plaatsing • Afname gebruik vrijheidsbeperkende maatregelen 21 • Spoedplaatsingen • Herkomst bij plaatsing (type zorg, aanbieder/instelling22) • Terugplaatsing in onderwijs bij uitstroom (toename t.o.v.
peildatum) o Is jongere teruggekeerd naar school van herkomst -indien aanwezig/passend (na plaatsing)? • Aantal thuiszitters (tijdens residentiële plaatsing) • Schoolinschrijving (vóór, tijdens en na plaatsing) • Onderwijsniveau (vóór, tijdens en na plaatsing) • Dagprogramma volgend (vóór, tijdens plaatsing) Kwalitatieve monitoringselementen Om een goede bovenregionale analyse mogelijk te maken geven de regionale analyses tenminste inzicht in (kwalitatieve elementen): • Welke doelgroep wordt onvoldoende in de regio opgelost en komt toch in JZ+ terug? • Bij buitenregionale plaatsingen: stromen deze jongeren uit of in de JZ+? • Ambulante initiatieven binnen de regio die bijdragen aan afbouwdoelstelling • Overige relevante ontwikkelingen en voortgang in open aanbod i.r.t.
afbouwdoelstelling • Welke problemen voor plaatsing en welk effect heeft dit? Wat zijn alternatieven die benut worden? • Hoeveel zaken lopen in opschalen (hebben gelopen) die het RET niet kan oplossen, en hoe vaak betreft dit JZ+? • Rode draden vanuit de RET • Resultaten Monitor Normenkader per aanbieder JZ+ (veldnormen) • Signalen / aandachtspunten vanuit contractgesprekken met aanbieders om plaatsing te voorkomen • Signalen vanuit specialistische jeugd GGZ ten aanzien jongeren met complex gedrag, kenmerken van forensisch profiel en die op de grens zitten met open aanbod23 • Welke rol speelt een verklarende analyse bij de toeleiding? Wordt hier al mee gewerkt door verwijzende partijen? Is er een perspectiefplan binnen 4-6 weken (onderdeel Normenkader)? • Duur plaatsing indien behandeling langer nodig of geen vervolg/uitstroom?24 Doelstellingen 21 PC werkt aan toevoegen statusverandering in de registraties (spoed, regulier, geschorst, voorwaardelijk) zodat ook het omklappen van voorwaardelijk naar regulier etc. inzichtelijk wordt 22 Wordt nu nog niet geregistreerd; kan helpend zijn om op regionaal niveau in gesprek te kunnen met zorgaanbieder in voorveld.
Niet voor in openbare data 23 Behoefteanalyse specialistisch alternatief gesloten jeugdhulp Januari 2023 , AEF 24 Reden van langere duur registreren Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 20 De kwantitatieve monitoringselementen dienen uitgewerkt te worden naar concrete doelstellingen, waaronder het aantal plaatsingen vanuit de regio’s. Zo leidt een afbouwdoelstelling van 125 naar 54 plaatsen voor het landsdeel naar een jaarlijkse afbouw van 16% per regio, bij gelijkblijvend aandeel per regio [zie tabel]. Regio’s, GI’s, PC en BREN hebben een eerste voorzet hiervoor gedaan op basis van onderstaande data: in zorg totaal (peildatum 1- 7-2023) ambitie 2028 afbouw- doelstelling (totaal) afbouw- doelstelling (%) doelstelling gemiddeld per jaar medio 2024 t/m 2027 (42 maanden) doelstelling gemiddeld per jaar medio 2024 t/m 2027 Haaglanden 49 21,2 27,8 -57% 8,0 -16% Rijnmond 45 19,4 25,6 -57% 7,3 -16% Holland rijnland 16 6,9 9,1 -57% 2,6 -16% Zuid holland zuid 7 3,0 4,0 -57% 1,1 -16% Midden holland 8 3,5 4,5 -57% 1,3 -16% totaal 125 54,0 71,0 20,3 it ri sele e te k a titatief aar elstelli e rstel i el er elstelli le e t Max. 5 Z ( ) 1 per jaar, per regio ongeren in zorg per regio, per (half)jaar Plaatsingen plaatsingen buiten Z per (half)jaarHerplaatsingen per (half)jaarUitstroom niet mogelijk Max.
1 weken ( ) per (half)jaarPlaatsingsduur Geen VBM (..) per (half)jaarGebruik VBM 1 Schoolinschrijving aanwezig 1 Onderwijs dagprogramma volgend (op niveau..) 1 mits passend Terugkeer naar school van herkomst (indien passend) Afbouw matched careDoorlopende leerlijn VBM Duur Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 21 5.7 Aandachtspunten vervolg De methodiek van regionale analyses dient door regio’s verder uitgewerkt te worden tot een halfjaarlijkse cyclus in afstemming met BREN en stakeholders inclusief afspraken over hoe om te gaan met financi le implicaties. Belangrijke aandachtspunten in uitwerking voorafgaand aan de 1e monitoring zijn in elk geval: • Afbakening van wat wel niet wordt verstaan onder ‘alternatief aanbod’ in het kader van dit bovenregionaal plan, de SPUK en monitoring • Gezamenlijk uitwerking van monitoringselementen en bijbehorende - doelstellingen, governance en evaluatie. Actualisatie bovenregionaal plan september 2024 22 6 Capaciteitsverdeling per locatie Het landsdeel, Schakenbosch en iHub Onderwijs & Zorg zijn in het bovenregionaal plan25 overeengekomen dat gezamenlijk wordt toegewerkt naar locatie Schakenbosch als enige residentiële hoog specialistische voorziening voor jongeren uit Zuidwest met een (vorm van) Machtiging Gesloten Jeugdhulp in 2028.
De aanbieders hebben de ambities van het landsdeel voor afbouw omarmd en hebben vanuit hun gezamenlijke verantwoordelijkheid invulling gegeven aan hoe die ambitie stapsgewijs naar 2028 wordt ingevuld. Dit betekent voor de (boven)regionale functie per locatie het volgende: • Locatie Schakenbosch (Leidschendam) is vanaf 2028 de enige locatie met een bovenregionale functie voor Zuidwest met een capaciteit van maximaal 54 hybride bedden. Schakenbosch is de enige JZ+ aanbieder. • De locaties Harreveld, Bergse Bos en Rijnhove hebben niet langer een bovenregionale functie voor gesloten aanbod voor Zuidwest: o Bergse Bos (Rotterdam) wordt een regionale voorziening voor hoog specialistische zorg voor jongeren -12 jaar. Rijnmond is de primaire afnemer. o Rijnhove (Alphen a/d Rijn) heeft geen bovenregionale functie voor Zuidwest. o Harreveld (Oost) heeft geen landelijke functie meer en geen functie voor Zuidwest; dit in lijn met bestuurlijke afspraken om als eerste de voormalige jeugdgevangenissen te sluiten. • Op locaties Schakenbosch en Bergse Bos wordt het zorg- en onderwijsaanbod doorontwikkeld en verbreed zoals beschreven in de aangescherpte visie op Zorg & Onderwijs.
Per locatie is onderstaande capaciteitsverdeling in 2028 overeengekomen, en de daarbij behorende momenten van stoppen met verwijzen: In de transitiefase tussen 2024 en 2028 zal de afbouw van drie locaties en de ombouw van de residentiële voorziening Schakenbosch gerealiseerd moeten worden in nauwe samenwerking en afstemming tussen beide aanbieders, onderwijs en de regio’s zodat de beschikbaarheid van zorg aan deze jongeren gegarandeerd blijft. De afbouw van capaciteit op Harreveld en andere locaties en de opbouw van capaciteit en expertise bij Schakenbosch moeten goed op elkaar aansluiten en in samenhang plaatsvinden. 25 2e actualisatie november 2023