Document · PDF

Informatiebrief 070 Meerjarenprogramma Leidse Ommelanden 2021-2025 en Samenwerkingsovereenkomst Leidse Ommelanden 2021-2025 (incl. bijl.).pdf

Gemeenteraad Voorschoten 7 oktober 2021, gemeente voorschotenBij agendapunt: Informatiebrieven van het College van B&W10.626 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Informatiebrief Zaaknummer: Documentnummer: Datum: Onderwerp:

Z/21/058483 267818 28 september 2021/verzonden 29 september 2021 Meerjarenprogramma Leidse Ommelanden 2021-2025 en Samenwerkingsovereenkomst Leidse Ommelanden 20212025

Portefeuillehouder: Bijlage(n):

Wethouder E. Spil Meerjarenprogramma Leidse Ommelanden 2021-2025

Geachte Raad, Hierbij informeren wij u dat op 29 september de Samenwerkingsovereenkomst Uitvoeringsprogramma Leidse Ommelanden 2021-2025 ‘Positioneren, realiseren en organiseren van een duurzaam stad – land systeem’ is getekend. Hiermee wordt deze bestaande regionale samenwerking een nieuwe impuls gegeven. Het samenwerkingsverband, bestaande uit de acht gemeenten: Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Katwijk, Teylingen, Kaag en Braassem, Zoeterwoude, Voorschoten en agrarische natuurvereniging Groene Klaver, bestaat sinds 2009 en heeft zich verenigd binnen de Landschapstafel Leidse Ommelanden. Zij heeft als doel projecten op het gebied van natuur, landschap en recreatie te realiseren, die aansluiten op de Visie Natuurlijke Leefomgeving. Succesvol programma In vervolg op het Meerjarenprogramma Leidse Ommelanden 2016-2020 is een nieuwe programma voor de periode 2021-2025 opgesteld, zodat deze succesvolle samenwerking kan worden voortgezet. Er zijn veel projecten gerealiseerd die een bijdrage leveren aan klimaatadaptatie door het toevoegen van groen; ook de biodiversiteit is met deze projecten versterkt. Voorbeelden zijn de aanleg van het Singelpark, de inrichting van het park Matilo en de belevingsroutes (per fiets) naar het ommeland komen voort uit deze samenwerking.

Verder is gewerkt aan meer groen en biodiversiteit in de regio, zoals bij de herinrichting van de Klinkenbergerplas en het Ghoybos; Voortzetting samenwerking met nieuw programma In 2020 is de samenwerking geëvalueerd en hebben de bestuurders de wens uitgesproken om deze voort te zetten. Er liggen vele opgaven op het gebied van biodiversiteit en landbouwtransitie, die alleen in gezamenlijkheid kunnen worden opgepakt. Dat geldt ook voor de opgaven vanuit het Nationaal Park Hollandse Duinen. Het is voldoende reden om met alle deelnemende bestuurders aan de Landschapstafel het besluit te nemen om de samenwerking voort te zetten door in te stemmen met het nieuwe Meerjarenprogramma Leidse Ommelanden 2021-2025, de nieuwe Samenwerkingsovereenkomst te ondertekenen en daarmee een inspanning te verrichten om de projecten uit het tweede Meerjarenprogramma te realiseren.

Pagina 1 van 2

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders,

A. R. de Graaf, gemeentesecretaris

drs. N. Stemerdink, burgemeester

Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.

Pagina 2 van 2

Uitvoeringsprogramma Leidse Ommelanden 2021-2025 ‘Positioneren, realiseren en organiseren van een duurzaam stad – land systeem’

Versie: 29 september 2021

Binnen Leidse Ommelanden werken de gemeenten: Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Teylingen, Voorschot en en Zoeterwoude samen, aan de versterking van beleefbaarheid, vitaliteit en authenticiteit van dit gebied.

Pagina 1 van 37

Pagina 2 van 37

Inhoudsopgave 1 Leidse Ommelanden ............................................................................................................................ 5 1.1 Landschapstafel Leidse Ommelanden .......................................................................................... 5 Ligging ............................................................................................................................................ 5 Waarden ......................................................................................................................................... 5 Programma Leidse Ommelanden 2015-2020 ................................................................................. 6 1.2 Landschapstafel Leidse Ommelanden 2.0 .................................................................................... 7 Voortzetten van investeringen in groen, recreatie, cultureel erfgoed en natuur ........................... 7 Extra ambitie: toekomstbestendig landschap ................................................................................ 8 Uitgangspunten voor het Uitvoeringsprogramma 2021-2025........................................................ 8 1.3 uitwerking thema’s Leidse Ommelanden 2021-2025 ...................................................................

9 Cultuurhistorie ............................................................................................................................... 9 Landbouwtransitie ....................................................................................................................... 10 Klimaatadaptatie .......................................................................................................................... 11 Biodiversiteit ................................................................................................................................ 11 Stad-land verbindingen ................................................................................................................ 12 Recreatie ...................................................................................................................................... 13 2 Projecten ........................................................................................................................................... 14 2.1 Cultuurhistorie ........................................................................................................................... 15 2.1.1.

Herstel Landgoederen .................................................................................................. 15

2.1.2.

Herstel Limes ................................................................................................................ 16

2.1.3

Herstel Atlantikwall ...................................................................................................... 17

2.2 Landbouwtransitie...................................................................................................................... 18 2.2.1.

Land van Ons ................................................................................................................ 18

2.2.2

Experimenteren met vormen van landbouwtransitie ................................................... 19

2.2.3.

Project Grutto ............................................................................................................... 21

2.3 Klimaat ....................................................................................................................................... 22 2.3.1

Klimaatbossages in Leidse Ommelanden ...................................................................... 22

2.3.2

Plastic Bubble Barrier.................................................................................................... 23

Pagina 3 van 37

2.4 Biodiversiteit .............................................................................................................................. 24 2.4.1

Bloeiende Bermen en Oevers ....................................................................................... 24

2.4.2.

Inventarisatie en ontwikkeling bloeiende oevers ......................................................... 25

2.4.3.

Robuuste ecologische verbinding Leidse Ommelanden ............................................... 26

2.5 Stad- land verbindingen ............................................................................................................. 28 2.5.1.

faciliteren sloepennetwerk ........................................................................................... 28

2.5.2.

Uitbreiding Singelpark Leiden ....................................................................................... 29

2.5.3.

Vergroenen bedrijventerrein Bio Sciencepark .............................................................. 30

2.6 Recreatie .................................................................................................................................... 31 2.6.1.

Verbeteren vaarverbinding de Kaag - Braassemermeer ............................................... 31

2.6.2.

Bevorderen van waterrecreatie .................................................................................... 32

2.6.3.

Parkway ‘Leidse Ommelanden’ ..................................................................................... 33

3 Financiën ........................................................................................................................................... 34 3.1 Proceskosten .............................................................................................................................. 34 Rolverdeling ................................................................................................................................. 34 Kosten .......................................................................................................................................... 34 3.2 Projectfinanciën ......................................................................................................................... 35 4 Conclusie ........................................................................................................................................... 37 Tijdlijn............................................................................................................................................... 37

Pagina 4 van 37

1 Leidse Ommelanden Landschapstafel Leidse Ommelanden staat voor het versterken en ontwikkelen van de kwaliteit van de groene leefomgeving van de Leidse regio. De nadruk in het programma 2015-2020 lag op versterken van de groen recreatieve stad landverbindingen, vanaf het Singelpark te Leiden naar het ommeland met natuur, biodiversiteiten recreatie in de ommelanden. Zo is er geïnvesteerd is in verbetering van recreatieve en ecologische verbindingen. Met de opgaven die nu met verdere verstedelijking, landbouwtransitie, energietransitie en klimaatverandering op onze regio afkomen, willen we de scope van de opgave van de landschapstafel verbreden. Dit document gaat in op de doorontwikkeling naar een landschapstafel Leidse Ommelanden met een Uitvoeringsprogramma voor 2021-2025.

1.1 Landschapstafel Leidse Ommelanden Ligging De Leidse Ommelanden is het open gebied buiten Leiden gelegen in de gemeenten: Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten en Zoeterwoude. Het gebied kenmerkt zich door een sterke oriëntatie op Leiden als centrum gemeente, terwijl het qua landschapstype vaak behoort tot één van de vier categorieën zoals in de figuur hiernaast is weergegeven. De verstedelijkingsdruk in het gebied is hoog en daarmee heeft de urgentie om het landschap te behouden en te ontwikkelen ook hoge prioriteit.

Duingebied

Plassengebied

Leiden

Landgoederenzone

Groene Hart

Waarden Leidse Ommelanden kenmerkt zich door hoge landschappelijke, natuurlijke, recreatieve, cultuurhistorische en agrarische waarden in de nabijheid van dichtbevolkte steden (Leiden, Den Haag en Zoetermeer). Vanwege deze bijzondere waarden en de relatie met het omliggende stedelijk gebied staan de opgaven voor behoud en ontwikkeling van de kwaliteiten van de Leidse regio al lange tijd in de belangstelling. In toenemende mate bestaat het besef dat voor het behoud en de ontwikkeling van de kwaliteiten van Leidse Ommelanden, naast een goede planologische bescherming, nog meer nodig is. Het vereist ook een visie op de gewenste ontwikkelingsrichting van het gebied en een gezamenlijke aanpak waarin alle betrokkenen in het gebied hun bijdrage leveren aan het realiseren van die ontwikkelingsrichting, ten einde de maatschappelijke baten in het gebied te kunnen optimaliseren.

Pagina 5 van 37

Programma Leidse Ommelanden 2015-2020 In 2009 is door de gemeenten een ambitieovereenkomst getekend welke bekrachtigd is door een Samenwerkingsovereenkomst die in 2011 is ondertekend door de deelnemende partijen. Het één en ander heeft geresulteerd in de Stuurgroep Samen voor Groen. Deze samenwerking liep af in 2014. Echter is in 2014 een overeenstemming bereikt met Provincie Zuid-Holland voor een Uitvoeringsprogramma 2015-2019. Dit Uitvoeringsprogramma heeft gezorgd voor de oprichting van Landschapstafel Leidse Ommelanden zoals die nu functioneert. Op constructieve basis en in onderling overleg zijn partijen aan de slag gegaan om een ca. twintigtal projecten verder uit te werken. In 2019 heeft PZH de aanvraag tot een verlenging van het programma goedgekeurd tot eind 2020. In de Stuurgroep van 3 juni 2020 is de evaluatie en de toekomstverkenning van de Landschapstafel besproken. Unaniem is besloten dat een doorontwikkeling van de Landschapstafel als zelfstandig gremium de meest voor de hand liggende keuze lijkt te zijn. De volgende paragrafen en hoofdstukken hebben hierop voortgeborduurd.

Pagina 6 van 37

1.2 Landschapstafel Leidse Ommelanden 2.0 Nu het eerste Uitvoeringsprogramma op zijn einde loopt is een moment van herbezinning nodig. Bovendien heeft de provincie aangegeven de landschapstafels niet meer te financieren. Tegelijkertijd heeft de regio te maken met transities op verschillende domeinen, die ook het landschap raken. Tijdens de Stuurgroep van 11 september 2020 heeft een gedachten wisseling hierover plaatsgevonden. Hieruit bleek een breed draagvlak te zijn voor verbreding naar een gebieds- en opgavegerichte benadering, die (ook) in samenwerking met de provincie en Holland Rijnland kan worden vormgegeven.

Voortzetten van investeringen in groen, recreatie, cultureel erfgoed en natuur Investeringen in het groen dragen niet alleen bij aan meer recreatieve mogelijkheden en natuurkwaliteit, maar zijn ook vanuit het oogpunt van gezondheid van de bevolking en de aantrekkelijkheid van het vestigingsklimaat in onze provincie van groot belang. Er zijn grote opgaven als biodiversiteit, klimaatadaptatie, bodemdaling en natuur-inclusieve/circulaire landbouw, maar ook verstedelijking en energietransitie. Waarden als groen, recreatie, cultureel erfgoed en natuur blijven in het licht van de verwachte veranderingen en transities van essentieel belang. Om deze redenen heeft de Stuurgroep van 16 september 2020 het beleidsdocument ‘Natuurlijke Leefomgeving; Basis in balans’ als leidraad voor het nieuwe Uitvoeringsprogramma aangewezen. Onderstaand citaat uit het Voorwoord geeft mooi weer wat het document beoogt en waarom het de leidraad is voor het nieuwe Uitvoeringsprogramma.

‘Basis in balans biedt een visie op onze natuurlijke leefomgeving, die schuurt met de wijze waarop we het in de afgelopen decennia hebben gedaan. Het landschap heeft het vaker moeten afleggen tegen de verstedelijking dan andersom. Door het benadrukken van de rijkdom aan identiteiten als basis heeft de visie een conserverend element in zich: het Binnen Leidse Ommelanden werken de gemeenten: Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Teylingen, Voorschot en en Zoeterwoude samen, aan de versterking van beleefbaarheid, vitaliteit en authenticiteit van dit gebied.

Pagina 7 van 37

behouden van het waardevolle dat onze regio kenmerkt. Dat conserverende element wordt echter aangevuld en versterkt met (ontwikkelings-)perspectieven voor de toekomst. De totstandkoming van ‘Basis in balans’ is dan ook geen eindfase, maar een tussenstation. Een tussenstation richting de toekomst. Gebruik ‘Basis in balans’ als een werkdocument, om met elkaar aan de slag te gaan om de natuurlijke leefomgeving te versterken.’

Extra ambitie: toekomstbestendig landschap Zoals gezegd leiden de bovengenoemde opgaven en transities tot claims en een ander gebruik van het landschap. Omdat landschap hét domein van de landschapstafel is, zijn de landschappelijke inpassing van de thema’s opgaven die de landschapstafel aangaan. De oorspronkelijke doelstelling van Leidse Ommelanden was gericht op het waarborgen van de authenticiteit van het gebied, het versterken van de vitaliteit en het vergroten van de beleefbaarheid. Dit blijft overeind. Deze groenblauwe doelstellingen worden nu verrijkt met de nieuwe maatschappelijke uitdagingen. Door slim en op een integrale manier hieraan projecten te koppelen, vormen de landschapstafels uitvoeringspartners voor de Provincie en andere bestaande programma’s. Samen kunnen we deze opgaven aangaan, met draagvlak in de regio’s.

Uitgangspunten voor het Uitvoeringsprogramma 2021-2025 De Stuurgroep van 16 september 2020 heeft ingestemd om het beleidsdocument ‘Natuurlijke Leefomgeving’ van Het Hart van Holland als uitgangspunt te nemen voor een nieuw op te stellen Uitvoeringsprogramma. De deelnemende gemeenten hebben allen ingestemd met de inhoud van dit document. In dit analyse- en visiedocument worden de onderstaande zes thema’s benoemd als speerpunten: 1 Cultuurhistorie: behoud en versterk de diversiteit in landschappen; 2 Landbouw: zorg voor een rendabel en duurzaam toekomstperspectief voor de landbouw; 3 Klimaat: werk aan een klimaat robuuste inrichting van het landschap en openbare ruimte; 4 Biodiversiteit: zorg voor een gevarieerde biodiversiteit tot in de haarvaten van de regio; 5 Stad-Land relatie: behoud en versterk het landschap als framework voor de stad; 6 Recreatie: maak het gehele gebied bereikbaar en beleefbaar voor de recreant.

Pagina 8 van 37

Tegelijk ontstaan vanuit deze thema’s meekoppelkansen met de ambities die gesteld worden door andere partners in de regio. Bijvoorbeeld Nationale Park Hollandse Duinen. De samenwerking in het Nationaal Park Hollandse Duinen loopt van Hoek van Holland tot Hillegom. Ook hiervoor is een heldere visie en uitvoeringsstrategie opgesteld. NPHD heeft aangegeven zelf geen uitvoeringsorganisatie op poten te gaan zetten en wil graag met de Landschapstafels dit gesprek voeren over de uitvoering van projecten. Landschapstafel en NPHD kunnen elkaar versterken. Bovenstaande geldt ook voor andere bestaande programma’s voor bijv. (water)recreatie, biodiversiteit, bewegen, Groene Hart en bodemdaling. Dit is geen limitatieve opsomming. Leidend blijven de zes genoemde thema’s uit Natuurlijke Leefomgeving waarbij aanhaken van andere programma’s aanbevelingswaardig is en de relevantie van het project doet toenemen. Samenwerking is bijvoorbeeld ook mogelijk met gemeenten van andere Landschapstafels of binnen Holland Rijnland verband.

1.3 uitwerking thema’s Leidse Ommelanden 2021-2025 De genoemde zes thema’s uit ‘Natuurlijke Leefomgeving’ worden onderstaand uitgewerkt met suggesties hoe dit zich kan vertalen naar projecten onder regie van de Landschapstafel. Tegelijk is hierin gezocht de meekoppelkansen te benoemen die zich voordoen vanuit andere programma’s. De uitwerkingen geven weer wat met de thema’s concreet bedoeld wordt.

Cultuurhistorie Het cultuurhistorisch erfgoed in Hart van Holland is terug te vinden in vier erfgoedlijnen: De Atlantikwall met verspreid liggende resten uit de periode rond de Tweede Wereldoorlog, de Landgoederenzone met nog vele historische landgoederen en buitenplaatsen en de Trekvaarten waaronder de Rotte, de Vliet en de Trekvaart Leiden-Haarlem. Een vierde erfgoedlijn, de Romeinse Limes, volgt de loop van de Oude Rijn. Naast de erfgoedlijnen vormt het veenweidegebied een belangrijke cultuurhistorische drager van het gebied.

Pagina 9 van 37

De historische binnenstad van Leiden, Hortus Botanicus, Naturalis, de diverse omringende, authentieke Hollandse Landschappen, de ligging ten opzichte van Schiphol en andere trekpleisters (Bollenstreek, Amsterdam, de kust) bieden een toeristisch potentieel. Dit kunnen we duurzaam en gezoneerd, sturend op intensiteit waar dat wenselijk is, de plaatselijke economieën van laten profiteren. Denk bijvoorbeeld aan het Hop on – Hop off bussen succes in grote steden waarbij de route economisch rendement levert. In de Leidse Ommelanden kan dit een manier zijn om te voet, per fiets en per boot/kano, ook elektrische fietsen en boten, langs bijzondere plekken te recreëren en zo stad en land te verbinden.

Landbouwtransitie De agrarische sector zorgt voor veel werkgelegenheid. Naast de meer gangbare intensievere landbouw heeft in de laatste decennia ook in deze regio een verschuiving opgetreden richting een meer duurzame, natuur inclusieve vorm van landbouw. Deze verschuiving past goed binnen het nieuwe circulaire nationale en provinciale landbouw- en groenbeleid. De economische basis van de sector staat onder druk. Niet alleen zijn de wensen vanuit de omliggende steden groot. Ook de bedrijfsvoering zelf wordt steeds complexer door nieuwe wet- en regelgeving, snelle technologische ontwikkelingen, hoge investeringskosten en onzekerheid over bedrijfsopvolging. Een groot aantal van de agrarische ondernemers stopt, omdat zij geen opvolger hebben of het bedrijf niet meer rendabel is. Gemiddeld genomen daalt het percentage agrarische bedrijven in Zuid-Holland bijna 2 x zo snel als het landelijk gemiddelde. Uitgaande van de nieuw ingezette koers naar een meer duurzame, circulaire, natuur inclusieve landbouw en boom- en bollenteelt, is de verwachting dat de agrarische sector meer een rol krijgt als hoeder van het landschap met verantwoordelijkheid naar de natuurlijke leefomgeving dan een puur economische. De Landschapstafel kan hierin de rol van facilitator op zich nemen en initiatieven begeleiden, partijen verbinden en experimenten tot bloei laten komen.

Hierin wordt nadrukkelijk gezocht naar een koppeling tussen biodiversiteit en landbouwtransitie. Doelstelling is het agrarisch landschap, met de waterinfrastructuur, aan kwaliteit te laten winnen door het landschap sterker te maken en milieubelastende bedrijfsvoering te voorkomen.

Pagina 10 van 37

Klimaatadaptatie Door klimaatverandering gaan wateroverlast, hitte, droogte, en overstroming een steeds belangrijkere rol spelen bij het inrichten van landelijk gebied. Dit zijn de vier onderdelen die genoemd zijn in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Vaak wordt alleen gesproken over wateroverlast omdat een heftige regenbui direct voor zichtbare hinder en soms schade zorgt. Omdat opwarming vooral in het stedelijk gebied speelt, dient het landelijk gebied steeds meer als buffer voor het stedelijk weefsel. Buiten-stedelijke oplossingen, die een regio belang dienen, kunnen als projecten via de Landschapstafel uitgevoerd worden. Te denken valt aan waterberging en buffering gecombineerd met recreatief groen. Als het overstorten van vuil rioolwater afneemt is dat direct te zien aan een toenemende waterkwaliteit. Dichtbij in stedelijk gebied en meer op afstand van de bron, in schoner zwemwater wat verkoeling kan geven. Gemeentes onderzoeken via een klimaatstresstest de kwetsbaarheden voor wateroverlast, hitte, droogte, en overstroming. Deze uitkomsten leveren de input om regionale projecten te kunnen definiëren. Tegelijk bepleiten we het nemen van maatregelen om bodemdaling te geven te gaan o.a. door waterpeilverhoging toe te passen.

Hiermee wordt afbraak van de veengronden tegengegaan en tegelijk dragen deze maatregelen bij aan klimaatadaptatie door meer water te bufferen en daarmee het voorkomen van emissie van broeikasgassen.

Biodiversiteit Om de biodiversiteit in Leidse Ommelanden te stimuleren is een robuust netwerk van groot belang. Vele kleine gebieden kunnen zo samen met het omliggende gebied functioneren als één groot leefgebied voor soorten, wat zowel de soortenrijkdom als de aantallen per soort ten goede komt. Hiervoor is het van belang dat barrières als kanalen, snelwegen en spoorlijnen doorbroken worden. Tegelijkertijd bieden de recreatieve netwerken kansen om diverse leefgebieden met elkaar te verbinden. Door ook in de stad meer ruimte voor natuur te creëren en stad–landrelaties te versterken wordt het natuurnetwerk robuuster. Naast het versterken van het netwerk moet gekeken worden hoe de ecologie buiten de natuurgebieden een impuls kan krijgen, door bijvoorbeeld het maaibeheer in de veenweidegebieden aan te passen, waterpeilverhoging in de landbouwgebieden toe te passen of over te stappen op biologische/ natuur inclusieve (bollen- en sier-) teelt. Naast het beschermen van gebieden en

Pagina 11 van 37

soorten is het van belang voorwaarden te creëren voor de natuur. Schoon water, voldoende voedsel en veilige schuilplekken zijn bepalend voor het wel of niet voorkomen van soorten.

Stad-land verbindingen De relatie tussen het natuurlijke en agrarische gebied met de steden, dorpen en stedelijk gebied is verstoord. Zowel vanuit een fysiek en geografisch oogpunt bezien als vanuit een sociaaleconomisch benadering. De stad of stedelijk gebied breidt zich uit ten koste van dit landelijke gebied. Het landelijke gebied produceert niet meer de voor de stad essentiële levensbehoeften: Groene corridors vanuit de stad naar het land en visa-versa, schone lucht, schoon water, natuurwaarde, voedselproductie, biodiversiteit en biomassa. Het kwalitatief hoogwaardige groen voor binnen en buiten het stedelijke gebied is van essentieel belang voor gezondheid, kwaliteit van leven, vestigingsklimaat, klimaatadaptatie (wateropvang en hittestress tegengaan) en binding met de, lokaal geproduceerde, hoogwaardige voedselvoorziening. De wederzijdse afhankelijkheid van stad en land zal in de toekomst toenemen. Het buitengebied zal naast de huidige functies, een rol spelen in het opvangen van de gevolgen van de klimaatverandering, de energietransitie, het herstel van de biodiversiteit en recreatieruimte bieden voor de stedeling. Het stedelijk landschap heeft te maken met verdichting en daarmee wordt vergroening noodzakelijk. Herstructurering van verouderde bedrijventerreinen en transformatie van bestaand verouderd stedelijk gebied.

In bestaand bebouwd gebied en een groene kwaliteitsimpuls is noodzakelijk van de bestaande buitenruimte. Met meer groen en water en minder verstening. Geen harde grenzen maar een verwevenheid van stad en land in ruimtelijke, sociaal, economisch en natuurlijk opzicht.

Pagina 12 van 37

Recreatie De regio kent recreatieve hotspots en vele onbenutte mogelijkheden. Om een evenwichtige natuurlijke recreatieve leefomgeving te creëren is een zekere mate van spreiding en sturing nodig onder andere door een goede geografische spreiding van attractieve bestemmingen op het gebied van erfgoed, ontspannen en bewegen, verkoop van regionale producten, duurzame horeca enz. De spreiding van recreatie en toerisme en daaraan gerelateerde recreatieve ecosysteemdiensten, zoals educatie, natuurlijk erfgoed en bereikbaarheid e.d. is zowel economisch als voor de biodiversiteit gunstig. Het geheel van aantrekkelijke en toegankelijke (water) recreatiegebieden & landschappen, bereikbare attractieve bestemmingen vereist een integraal recreatief systeem. Naast de vaarroutes, is het wenselijk om een combinatie te maken met wandelen en fietsen zodat de belevingswaarde van het landschap versterkt wordt. Bevaarbare boezems liggen hoog en geven mooi uitzicht op het lager gelegen omliggende landschap. Bloemrijke oevers, bermen en akkerranden in verbinding met de natuurgebieden levert een recreatief aantrekkelijk landschap van kust, duinen tot veenweidegebied en meer biodiversiteit op. Het is wenselijk dat wandelpaden (2 tot 10 km), fietspaden (10-30km) en vaarroutes (rondje max 4 uur) voor verschillende doelgroepen (incl. toerisme) divers zijn.

Wegnemen van barrières en de aantrekkelijkheid (comfortabel en afwisselend) van het recreatieve netwerk zijn hierbij essentieel. Het uitgangspunt is dat recreatief aantrekkelijke gebieden binnen een kwartier fietsen vanuit het stedelijk gebied te bereiken zijn. In de regio zijn verschillende aantrekkelijke recreatiegebieden aanwezig: Het Hollands Plassengebied en het recreatiefwaternetwerk (o.a. Haarlemmertrekvaart, Leidse singels en Limes) heeft net zoveel te bieden als de veel bekendere Friese Meren. De kansen die er hier voor waterrecreatie en toerisme liggen, moeten verzilverd worden. De Hollandse Plassen en het recreatief waternetwerk hebben een enorme sociaal-maatschappelijk (o.a. cultuurhistorie), economische en ruimtelijke betekenis.

Pagina 13 van 37

2 Projecten De onderstaande projectbeschrijvingen geven een indicatie hoe de thema’s uit het visiedocument Natuurlijke Leefomgeving, concreet uitgevoerd kunnen worden. Deze lijst aan projecten zijn indicatief en dienen nader uitgewerkt te worden en onderzocht te worden op haalbaarheid en financieringsmogelijkheden. Varianten van projecten en onderlinge verbindingen dienen nader onderzocht te worden. Uiteindelijk vormt het totaal van deze projecten de programmatische uitwerking van de visie Natuurlijke Leefomgeving van de Hart van Holland gemeenten. Verschillende deelnemende gemeenten uit de Leidse Ommelanden, hebben de leidende principes van de Natuurlijke Leefomgeving vastgesteld.

Pagina 14 van 37

2.1 Cultuurhistorie 2.1.1. Herstel Landgoederen Projectgemeente: Gemeente Oegstgeest Beoogde partners Gem. Voorschoten, Erfgoedlijn Trekvaart en Landgoed., Erfgoedhuis ZH, Pr. ZH, Landgoedeigenaren Resultaat Vergroten beleefbaarheid landgoederenzone, verbindende routes tussen de buitenplaatsen onderling en met de historische centra. Waar mogelijk oude vaarten terug brengen. Doel van het project De beleefbaarheid wordt verder versterkt door zichtlijnen te herstellen en poorten, lanen en beplanting, zoals historische laagstamfruitgaarden, aan te brengen. Relatie en samenhang stad en platteland bij buitenplaatsen versterken. Herstel oude vaarten bijv. bij Berbice (Hoflaan en Hofweg te Voorschoten), en de Duivenvoorde corridor (opvaart naar kasteel Duivenvoorde). Onderzoek naar herstel opvaarten naar boerderijen en het herstel en verbetering van de verkaveling- en ontginningsstructuur. Het weer of beter gebruiken van die historische waterstructuren kan meekoppelkansen geven voor verbetering van het watersysteem /waterberging. Voorbeelden van landgoederen: Oud Poelgeest en Endegeest/ Rhijngeest verbinden fysiek en recreatief, idem oostwest verbinding met het Bos van Wijckerslooth. Mogelijkheden onderzoeken ruïne van Teylingen. Versterken boomstructuur en bij vriendelijke inrichting: Warmonderweg/ Abspoelweg en Rhijngeesterstraatweg (Oegstgeest).

Onderdeel van het plan is herstel van de historische watergangen Pastoorswetering en Zandsloot. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Stad -land verbinding: herstel van beleving landgoederen Cultuurhistorie: herstel opvaarten en herstel Haarlemmertrekvaart. Recreatie: Verbinden met Boerhave en Voorhout, richting Haarlem en verbinding met Kagerplassen. Steigers realiseren en arrangementen aanbieden. Biodiversiteit: aanbrengen van fruitgaarden e.d. tegelijk bijenmengsels inzaaien. Gerelateerd aan andere projecten PZH: aansluiten op doelen erfgoedlijnen: Trekvaart en Landgoederenzone Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Aanvullend is er verband met het Nationaal Park Hollandse Duinen en Groene Cirkel Bijenlandschap Indicatieve investeringen : € 2.000.000, Landschapsfonds Holland Rijnland Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 15 van 37

2.1.2. Herstel Limes Projectgemeente Gemeente Leiderdorp Beoogde partners Gemeente Leiden, Katwijk, Voorschoten, Zoeterwoude Resultaat Ervaar de Romeinse Rijn en de Vlietzone als Limes trekvaart. Doel van het project Ervaar de Romeinse Vliet en de Vlietzone als trekvaart. Verbeter de kwaliteit van de oeverzone, door het realiseren van aanlegsteigers, bijv. herstel theepaviljoen/tuinhuizen, die altijd wezenlijk onderdeel hebben uitgemaakt van de beleving van het water. Realiseren steigers voor sloepen, kleine recreatievaart en passagiersschepen door te onderzoeken hoe wel aan te meren bij Zoeterwoude Rijndijk (of directe omgeving). Dit biedt mogelijkheid tot meerdaagse limesroute over oude Rijn. Leiderdorp: aanlegsteiger voor inkoop streekproducten en info Limes. Katwijk realiseert drie uitzichtpunten (onderzoek) in de Vlietzone: projecten nog te ontwikkelen uit een vervolgonderzoek. Voorschoten: prioriteit bij Vliet en Kanaal van Corbulo Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Stad -land verbinding: aanlegsteigers zorgen voor verbindingen met de stad.

Cultuurhistorie: herstel van beleving Limes Recreatie: meerdaagse limesroutes en arrangementen Gerelateerd aan andere projecten PZH: aansluiten op doelen erfgoedlijnen: Trekvaart en Landgoederenzone Nationaal Park Hollandse Duinen Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Betreft één van de gesuggereerde icoonprojecten is de Oude Rijn- en Vlietzone. Indicatieve investeringen € 1.000.000 Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 16 van 37

2.1.3 Herstel Atlantikwall Projectgemeente Gemeente Katwijk Beoogde partners Gemeente Voorschoten, Wassenaar, Leiden en Dunea Resultaat Beleefbaar maken van de Atlantikwall. Doel van het project Het ontwikkelen van een recreatief en educatief programma door aan te sluiten bij de ontwikkelingen voor de aanleg van de woonwijk Valkenhorst op voormalig vliegveld Valkenburg. Hierin is ook aandacht voor de fysiek aanwezige onderdelen uit de Koude Oorlog , zoals die te vinden zijn met het MOC-terrein, Maaldrift (Wassenaar) en De Kom (Katwijk). Daarbij kan onderzoek naar herbestemming een optie zijn. Er valt ook een relatie met de stad te leggen, omdat in het centrum van Leiden zich ook bunkers bevinden. Herstel tankgracht/muur in Lentevreugd. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Stad en land verbinding: routes koppelen aan cultureel erfgoed (waarbij aangesloten wordt bij bestaande routes zoals de Engelandvaarders fietsroute tussen Leiden en Den Haag,(en richting Noordwijk) en een deel van het wandelroutenetwerk bij Wassenaar. Gerelateerd aan andere projecten PZH: aansluiten op doelen erfgoedlijnen Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Er is verband met het Nationaal Park Hollandse Duinen, één van de gesuggereerde icoonprojecten.

Bij het herinrichten van bermen ontstaat de mogelijkheid tot biodivers inzaaien en daarmee is het project te verbinden met de Groen Cirkel Bijenlandschap. Indicatieve investeringen € 300.000 Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 17 van 37

2.2 Landbouwtransitie 2.2.1. Land van Ons Projectgemeente Gemeente Kaag en Braassem Beoogde partners Coöperatie Land van Ons, Universiteit Leiden / CML Resultaat Een samenwerking met de coöperatie Land van Ons om te experimenteren met duurzame landbouw. Doel van het project Land van Ons is een coöperatie die zich ten doel stelt landschap en biodiversiteit te herstellen. Door landbouwgronden op te kopen en op een bedrijfseconomische manier rendabel te exploiteren. De bedrijfsmatige benadering is niet gericht op korte termijn van euro’s verdienen maar op de lange termijn van het landschap te herstellen en biodiversiteit te vergroten door minimum aan bemesting en gewasbescherming, bodemontwikkeling, wisselteelt en rust als producten te leveren. In het veenweidegebied betekent dit mogelijk het ontwikkelen van een eigen melkmerk, verbinden met de stad (Leiden) en werknemers/ deelnemers komen uit de regio. De bijdrage vanuit de Landschapstafel maakt het mogelijk om grond aan te kopen, pachtcontracten af te kopen en het land her in te richten.

Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Landbouw: voorbeeldproject als leertraject om tot landbouwtransitie te komen Biodiversiteit: bijdrage aan verhoging van biodiversiteit in het veenweidegebied Stad -land verbinding: sociale component zorgt voor binding met de regio Klimaat: preventie van afbraak veengronden door aangepast peilbeheer. Dit voorkomt bodemdaling en uitstoot broeikasgassen. Recreatie: toegankelijk maken van veenweidegebied, o.a. In het kader van educatie. Gerelateerd aan andere projecten Coöperatie Land van Ons en Universiteit Leiden Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Land van Ons is één van de icoonprojecten van Holland Rijnland. Indicatieve investeringen € 1.500.000 vanuit het Regionaal Investeringsfonds van Holland Rijnland Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 18 van 37

2.2.2 Experimenteren met vormen van landbouwtransitie Projectgemeente Gemeente Zoeterwoude Beoogde partners Alle partners van de Landschapstafel Leidse Ommelanden en De agrarische natuurvereniging Groene Klaver, i.s.m. Universiteit Leiden / Naturalis en het CML t.b.v. wetenschappelijke begeleiding. Resultaat Onderzoek en experimenteren met voorbeelden van landbouwtransitie Doel van het project De landbouw staat de komende decennia voor een grote uitdaging om de huidige intensieve landbouw om te vormen naar andere vormen van landbouw: die direct betrokken is op haar omgeving, die een belangrijke bijdrage lever in het beheer van het agrarisch landschap, die biodiversiteit levert, die een recreatief product levert en die voor de voedselvoorziening zorgt. Dat allemaal op een andere manier dan waar het de afgelopen decennia ging om: schaalvergroting, specialisering, productiebedrijf en steeds meer los van haar directe omgeving. Om binnen de schaalgrootte van Duin, Horst & Weide / Leidse Ommelanden daar iets in te kunnen faciliteren, richten we ons op onderzoek en experimenteren. De onderstaande mogelijkheden zien wij de komende jaren als realistische opties: 1) Boerenlandpaden gaan voorzien van bloemrijke bermen. Dit is goed voor de biodiversiteit en goed voor de recreant. Zoekgebieden zijn o.a. percelen, bermen, tuinen, huiskavels van particulieren.

Privaat gebied als Westeindepolder Zoeterwoude wordt hierin betrokken; 2) Grasland omzetten naar kruidenrijke vegetaties o.a. door het stopzetten van bemesting. Dit duurt minimaal zes jaar voor de eerste resultaten zichtbaar worden. Willen we hier iets op bereiken moeten we iets duurzaam kunnen veranderen in het systeem van het landbouwbedrijf. De boer moet dan niet alleen betaald worden voor melk, kaas en boter, maar ook als landschapsbeheerder. De boer levert een product op voor recreant/ burger/ natuur etc. door op zoek te gaan naar een alternatieve bekostigingsstructuur. Stadsrand Stevenshof is zoekgebied voor een experiment. 3) Een predatieplan opstellen als onderdeel van een weidevogelbeheerplan. Veel weidevogels worden opgegeten voor ze groot zijn en veel kuikens vinden geen voedsel in de eenzijdige Engelse raaigrasvegetatie. Op een integrale wijze willen we onderzoeken hoe we dit kunnen tegengaan. E.a.a. in afstemming met De Groen Klaver en hun plannen hierin en het leren van voorbeelden van elders uit het land. 4) Gesprekken aan te gaan met boeren of er een bedrijf als pilot bedrijf aangemerkt kan worden om de bovenstaande ideeën nader in de praktijk te toetsen en te experimenteren.

Zoekgebieden: Boterhuispolder, Papewegsepolder/rand Stevenshof, (veel eigenaren waaronder Stichting Twickel met grond in Wassenaar, Duivenvoordecorridor (weidegebieden van Stichting Duivenvoorde). NB: Het Land van Ons (project van de gemeente Kaag en Braassem/ Holland Rijnland) zet ook een andere wijze van teelten in. En behalve zich voordoende kansen, is de onderlinge samenhang van de

Pagina 19 van 37

initiatieven (geografische) van belang. Beoogd wordt een kwalitatief goed netwerk voor migratie en populaties van soorten. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Landbouw: experiment (punt 4) leidt tot bijdrage aan landbouwtransitie Recreatie: boerenlandpaden (punt 1) leidt tot meer recreatief medegebruik van agrarische grond Biodiversiteit: ander beheer (punt 2 en 3) leidt tot meer biodiversiteit Gerelateerd aan andere projecten Coöperatie Land van Ons en Universiteit Leiden Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Betreft één van de gesuggereerde icoonprojecten is ‘Veenweidegebied/ aanpak landbouwtransitie en stikstof’ Investeringen (indicatief) € 50.000 Beoogde subsidies Boerenlandpaden (Landschapsfonds Holland Rijnland) Provinciale subsidieregelingen: herijking NNN, Botanisch beheer, Programma Natuur: natuur inclusieve maatschappij (stikstofgelden) Europese subsidies? Deltaplan Biodiversiteit

Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 20 van 37

2.2.3. Project Grutto Projectgemeente Gemeente Leiderdorp Beoogde partners Gemeenten Zoeterwoude, Leiden, Kaag en Braassem en Voorschoten, Hoogheemraadschap van Rijnland, particuliere grondeigenaren en wetenschappelijke inbreng, i.s.m. Universiteit Leiden / Naturalis en het CML t.b.v. wetenschappelijke begeleiding. Verbinden met resultaten uit een experiment in Zegveld. Resultaat Een weidevogelproject waarbij geëxperimenteerd wordt met het verhogen van de grondwaterstand. Doel van het project Het project beoogt een experiment om weidevogelstand (doelsoort Grutto) te versterken. Om het bodemleven meer aan de oppervlakte te krijgen, voedsel voor de kuikens van de Grutto, wordt het waterpeil kunstmatig verhoogd. Een middel om dit mogelijk te maken is onderwaterdrainage. Hierdoor wordt het gemakkelijker het grondwaterpeil te laten fluctueren. In periode van droogte wordt water ingelaten en in een periode van regen wordt het water gemakkelijker afgevoerd. Door verhoging van het waterpeil wordt CO2 uitstoot voorkomen en het foerageergebied van de Grutto versterkt. Tevens wordt hiermee bodemdaling tegengegaan i.c.m. het voorkomen of stopzetten van bemesting wordt de biodiversiteit verhoogd. Een vorm van natuurvriendelijk boeren waarbij financiën en biodiversiteit in evenwicht worden gebracht.

Polders die hiervoor mogelijk in aanmerking komen zijn: Boterhuispolder, Oostvlietpolder, Westeinde/ De Wilck. Project kan mogelijk verbonden worden met de doelen uit het project ‘Land van Ons’ en project ‘Groene Cirkel Bijenlandschap’. De wens is nadrukkelijk om dit experiment te verbinden met de wetenschap door kennisinstituten te verbinden aan dit experiment. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Landbouw: experiment met waterpeilverhoging op landbouwgrond en stikstofopslag in de bodem Biodiversiteit: weidevogelproject t.b.v. verhoging weidevogels Klimaat: tegengaan van CO2 uitstoot Gerelateerd aan andere projecten: Programma Veenweide van Alpen aan den Rijn. Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Betreft één van de gesuggereerde icoonprojecten is ‘Veenweidegebied’ en landbouwtransitie. Indicatieve investeringen € 500.000 Fasering 2021 Initiatief Planvorming Realisatie

2022

2023

2024

2025

2026

Pagina 21 van 37

2.3 Klimaat 2.3.1 Klimaatbossages in Leidse Ommelanden Projectgemeente: Gemeente Voorschoten Beoogde partners Hoogheemraadschap van Rijnland, Gemeenten, Staatsbosbeheer, Dunea, boerenorganisaties e.a. Resultaat 1000 extra bomen in Leidse Ommelanden Doel van het project In 2020 is de uitgewerkte Bossenstrategie van Rijk en provincies gepresenteerd. Met deze strategie streven Rijk en provincies naar een gezond, toekomstbestendig en maatschappelijk gewaardeerd bos in 2030 (Kamerstuk 33 576, nr. 186). Rijk en provincies maken hier de komende jaren werk van, onder meer via het Klimaatakkoord, het Natuurpact en Programma Natuur, maar kunnen het niet alleen. Er is vanuit Rijk en provincie de wens om te zorgen voor forse bosuitbreiding. Het landschap van Leidse Ommelanden leent zich niet voor grootschalige bosuitbreiding maar er zijn naar verwachting veel plekken waar kleine bosjes of enkele bomen geplant kunnen worden. Denk aan terreinen van particulieren zoals buitenplaatsen, aan gronden van agrariërs, aan parken van gemeentes, aan de binnenduinrand etc. Grootschalige opties zijn wel in de Mientkant en de MientKooltuin. Doel van het project is om deze plekken/kansen te identificeren, te bundelen en als een totaalpakket aan te kunnen bieden aan de provincie. Hiertoe wordt een campagne opgezet waarin alle partijen in Leidse Ommelanden benaderd worden.

Het nevengeschikte doel is daarmee ook participatie en bewustwording. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Klimaat: tegengaan van CO2 uitstoot en Stikstofopslag Biodiversiteit: ontwikkeling van kleine boseenheden in het landschap Gerelateerde strategische projecten: Nader te bepalen Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: nee Investeringen (indicatief) € 40.000 voor inhuren campagnestrateeg en campagnekosten. € 200.000 voor plantmateriaal Beoogde subsidies: Bos- en Bomenbeleid PZH Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie Binnen Leidse Ommelanden werken de gemeenten: Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Teylingen, Voorschot en en Zoeterwoude samen, aan de versterking van beleefbaarheid, vitaliteit en authenticiteit van dit gebied.

Pagina 22 van 37

2.3.2 Plastic Bubble Barrier Projectgemeente: Holland Rijnland Beoogde partners Hoogheemraadschap Rijnland, Gemeenten, e.a. Resultaat/ Doel van het project Het afvangen van plastic in de Oude Rijn door middel van een Plastic Bubble Barrie. Door het voorkomen dat kleine stukjes plastic de zee indrijven en daar verder bijdragen aan het vergroten van de hoeveelheid plastic in de Noordzee; met aantasting van de biodiversiteit in zee tot gevolg. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Het Burgerinitiatief Coast Busters heeft samen met het hoogheemraadschap van Rijnland berekend, dat jaarlijks ruim 1 miljoen objecten, met een gezamenlijk gewicht van 2,3-2,6 ton afval in de Noordzee stroomt. Dit heeft enorme gevolgen voor de biodiversiteit en het leefklimaat aan de kust. Zeker de kleinere plastic deeltjes hebben enorme gevolgen voor het leven in en rond de Noordzee. De plastics hopen zich op in organismen en komen uiteindelijk ook in onze voedselketen terecht. Naast de invloed op organismen en ecosystemen, vervuilt het plastic ook de stranden en maakt deze minder aantrekkelijk voor recreanten, met economische schade als gevolg. Gerelateerde strategische projecten De Provincie heeft afgelopen november het concept waterprogramma uitgebracht en heeft als doelstelling te voldoen aan de Europese kaderrichtlijn water. De Oude Rijn valt onder het stroomgebied Rijndeltas.

Doel is te komen tot schoon en gezond water. De Provincie geeft in het waterprogramma specifiek aan om mee te werken aan de verspreiding en terugdringing van specifieke probleemstoffen als microplastics. Initiatieven op dit gebied worden ondersteund. Investeringen (indicatief) Tien gemeenten en het hoogheemraadschap van Rijnland hebben het vooronderzoek gefinancierd. De gemeenten hebben nu een bijdrage voor de investering toegezegd. Het hoogheemraadschap van Rijnland neemt de exploitatie voor de periode van 10 jaar voor haar rekening. Het initiatief van de Limes Bubble Barrier krijgt ook steun van de Rotary en het bedrijfsleven. Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Investeringsaanvraag verloopt via de Landschapstafel Duin- en Bollenstreek. De Leidse Ommelanden ondersteunt de aanvraag door zich bestuurlijk en ambtelijk in te spannen voor de realisatie van de plastic bubble barrier. Beoogde subsidies: PZH en RIF van HR Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 23 van 37

2.4 Biodiversiteit 2.4.1 Bloeiende Bermen en Oevers Projectgemeente: Gemeente Zoeterwoude Beoogde partners: Alle deelnemende partners Resultaat Een verdere uitbreiding van bloemrijke bermen, akkerranden, bedrijventerreinen en oevers. Doel van het project Een bijenlandschap ontwikkelen met bloemrijke bermen, akkerranden en oevers. Hiermee wordt beoogd een verdere uitbreiden van de lopende projecten uit het eerste meerjarenplan. In dit kader wordt ingezet op de ontbrekende verbindingen te realiseren op basis van het Onderzoek WUR 2019 (Weipoort) – versterken VCA (Verified Conservation Area) en Groen Cirkels Bijenlandschap; zie link. Kerngebied hierin is: Alphen aan den Rijn, Zoeterwoude, Leiderdorp (Munnikkenpolder, oever langs de Does), en Leiden, Voorschoten, Zoetermeer en Zoeterwoude. Daarmee wordt gewerkt aan klimaatadaptatie en biodiversiteit in verstedelijkt gebied door het realiseren van een doorgaande groenstructuur langs waterwegen en infrastructuur. Daarnaast onderzoeken we of het thema Groene Daken hierin meegenomen kan worden. Project bloeiende oevers => drie locaties, lint langs waterwegen. Is het mogelijk naar Katwijk en Zoeterwoude bloeiende oevers aan te brengen. Door middel van interne cursussen, gegeven door het IVN aan de groenbeheerders, willen we de kennis vastleggen in organisaties.

Hierin zoeken we ook de samenwerking met Groene Cirkel Bijenlandschap/Omgevingsdienst West-Holland. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Biodiversiteit: impuls voor de flora en fauna (weidevogels) Recreatie: koppelen aan boerenlandpaden Stad land relatie: creëren van extra recreatief aanbod Gerelateerd aan andere projecten PZH: aansluiten op doelen erfgoedlijnen: Trekvaart en Landgoederenzone Nationaal Park Hollandse Duinen Groen Cirkel Bijenlandschap Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Groene Cirkel Bijenlandschap is één van de icoonprojecten. Indicatieve investeringen € 100.000, deltaplan Biodiversiteit Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 24 van 37

2.4.2. Inventarisatie en ontwikkeling bloeiende oevers Projectgemeente Gemeente Leiden Beoogde partners Alle deelnemende partners, Groene Cirkel Bijenlandschap, Naturalis / CML Resultaat Het voortzetten van een bestaand project waarbij oevers wordt gemonitord op natuurontwikkeling. Doel van het project Planmatig en structureel onderzoek naar ontwikkeling biodiversiteit van bloemrijke oevers. Onderzocht wordt of dit project uitgebreid kan worden met bloeiende bermen. Frequent worden de oevers (en bermen) gemonitord op vegetatieve ontwikkeling en de bijdrage aan de biodiversiteit. De monitoring resulteert in een jaarlijks beheeradvies zodat het beheer geoptimaliseerd kan worden om natuurontwikkeling te stimuleren. Het project wordt zodanig vormgegeven dat advies op maat en/ of op aanvraag mogelijk is zodat het beheer van de oevers verbeterd kan worden. Vanwege de verbinding met het wetenschappelijk instituut CML is het mogelijk om wetenschap en praktijk te verbinden. De beheer- en inrichtingsadviezen zorgen voor meekoppelkansen bij herinrichtingsprojecten.

Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Stad- land verbinding: stedelingen inventariseren landelijke bermen en oevers Gerelateerd aan andere projecten PZH: aansluiten op doelen erfgoedlijnen: Trekvaart en Landgoederenzone Nationaal Park Hollandse Duinen Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Betreft Groene Cirkel Bijenlandschap, is één van de icoonprojecten. Indicatieve investeringen € 130.000, deltaplan Biodiversiteit Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 25 van 37

2.4.3. Robuuste ecologische verbinding Leidse Ommelanden Projectgemeente Gemeente Leiden Beoogde partners Alle partners van de Landschapstafel, NPHD, SBB, Dunea, Hoogheemraadschap van Rijnland, gemeenten: Leidschendam-Voorburg, Wassenaar en Alphen aan den Rijn Resultaat Een robuuste ecologische verbinding tussen het duingebied en het veenweidegebied/ Groene Hart door het parklandschap rond kasteel Duivenvoorde. Doel van het project In deze ecologische corridor is het landschap van Nationaal Park Hollandse Duinen het minst aangetast en bestaan er goede kansen om de duinen weer met het Groene Hart te verbinden. Zo’n verbinding is belangrijk om isolatie van gebieden te voorkomen, soorten de kans te geven te bewegen tussen gebieden en regio’s en het woon-werkklimaat van de regio te verbeteren. Dit is mogelijk door een verbinding te realiseren tussen de grote natuurgebieden: kust en duinen, Bentwoud/ Groene Hart, Hollandse Plassen /Nieuwkoopse plassen . Naast het realiseren van stapstenen en verbindingen richt dit project zich op het verminderen van de effecten van de doorsnijding van het gebied door vijf grote barrières: de N44, spoorlijn Leiden - Den Haag, N447, de Vliet en de A4 en de verbreding van de Europaweg N206. Dit vraagt slimme en tijdige koppeling met ontwikkelingen die zich rond deze infrastructuur barrières voordoen.

Door de ecologische verbinding waar mogelijk te koppelen aan fiets- en wandelnetwerken wordt de beleefbaarheid van natuur versterkt (ecologie, recreatie en landschap). Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Biodiversiteit: een robuuste fauna-passage zodat er een open verbinding is van het GH met zee Recreatie: een extra recreatieve verbinding tussen het GH en de zee Gerelateerde strategische projecten Bestaande projecten: - Afwaardering N44 (project gemeente Wassenaar, dat buiten de scope van de samenwerking binnen de Leidse Ommelanden valt). Dit project maakt onderdeel uit van de visie Poort naar de Hollandse Duinen, van de gemeente Wassenaar. - Ecologische meekoppelkansen verbreding A4 (verbreding A4 wordt vanaf 2026 uitgevoerd) als onderdeel van de groen/blauwe verbinding tussen kust en Groene Hart. - Aanleg van een ecologische verbindingszone naar Valkenhorst (nieuwe woonwijk op de plek van voormalig vliegveld Valkenburg) met als trekker gemeente Wassenaar (buiten scope Leidse Ommelanden) - Aanleg Faunapassage bij Maaldrift als onderdeel van aanleg Rijnlandroute (in uitvoering) Rol: Bijdrage om bestuurlijke druk te houden op de realisering van dit project. Mogelijk op termijn het leveren van een financiële bijdrage aan inrichtingsmaatregelen.

Pagina 26 van 37

Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Betreft één van de onderdelen van het Nationaal Park Hollandse Duinen wat als icoonproject is aangemerkt door Holland Rijnland. Indicatieve investeringen € PM. Investering door Rijkswaterstaat/ provincie/ europese fondsen Fasering 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Initiatief Planvorming Realisatie

Pagina 27 van 37

2.5 Stad- land verbindingen 2.5.1. faciliteren sloepennetwerk Projectgemeente Gemeente Zoeterwoude Beoogde partners Gemeenten Kaag en Braassem, Teylingen, Leiden Resultaat Het faciliteren en uitbreiden van het sloepennetwerk in Leidse Ommelanden Doel van het project Realiseren steigers voor sloepen, kleine recreatievaart en passagiersschepen door te onderzoeken hoe wel aan te meren bij Zoeterwoude Rijndijk (of directe omgeving). Dit biedt mogelijkheid tot meerdaagse limesroute over oude Rijn. Bijdrage aan de thema’s van Natuurlijke Leefomgeving Stad -land verbinding: het sloepennetwerk draagt bij aan een goede waterverbindingen Recreatie: impuls aan de waterrecreatie Gerelateerd aan andere projecten Deze recreatieve impuls draagt bij aan een goede verbinding tussen de Hollandse Plassen en Leiden Verband met de icoonprojecten van Holland Rijnland: Betreft één van de gesuggereerde project ‘Hollandse Plassen’ en door Holland Rijnland aangemerkt als icoonproject waardig. Indicatieve investeringen € 1.000.000 Fasering 2021

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Duivenvoorde&id=2a060c42-5646-4339-8657-41f3dfdfea9b