Informatiebrief 069 Lokale Energiestrategie 2024 - 2026 (incl. bijl.)

Informatiebrief Zaaknummer:

Z-23/077623

Documentnummer:

366429

Datum:

3 oktober 2023

Onderwerp:

Lokale Energiestrategie 2024 – 2026, afdoening Motie 270

Portefeuillehouder:

Wethouder Schokker

Bijlage(n):

Lokale Energiestrategie 2024 - 2026

Verzonden 3 oktober 2023

Geachte Raad, Op 10 november 2022 nam u motie 270 aan, waarin u het college verzoekt een uitvoeringsplan voor de energiebesparingsdoelen uit de RES voor te leggen. Het in motie 270 gevraagde plan is opgenomen als onderdeel van de Lokale Energiestrategie 2024 – 2026 (hierna: LES). Met deze informatiebrief doen we deze motie af. De veranderingen in hoe we energie gebruiken en duurzaam opwekken noemen we de energietransitie. Om de energietransitie van de gemeente vorm te geven komt de gemeente Voorschoten nu met een integraal uitvoeringsprogramma voor energie: de LES. Ambtenaren van verschillende afdelingen hebben samengewerkt aan de realisatie van de LES. Dit programma brengt de uitvoering van energiebeleid op de volgende thema’s bij elkaar: energiebesparing, warmte, elektriciteit, mobiliteit, de voorbeeldrol van de gemeente, en communicatie & participatie. De LES bevat de activiteiten die de gemeente wil ondernemen om de energietransitie voor elkaar te krijgen. De LES is als bijlage meegezonden bij deze brief. Voorschoten is een woongemeente en de meeste energie wordt gebruikt in de woningen van inwoners. Bijna de helft van alle energie gebruiken we om gebouwen te verwarmen. Aardgas is nu nog de belangrijkste energiebron voor de gemeente. Het energiesysteem van Voorschoten is samengevat in Figuur 1. Ook de mix van onze energiebronnen zal veranderen.

Fossiele brandstoffen verdwijnen uit de energiemix en in de toekomst zal ons energiesysteem grotendeels op duurzame elektriciteit gaan draaien (zie Figuur 2). De energietransitie bestaat echter niet alleen uit een overstap naar duurzame energiebronnen. Het is een stapeling van meerdere grote maatschappelijke veranderingen. Om deze veranderingen voor elkaar te krijgen zetten we binnen de LES in op een uitgebreide aanpak, samengevat in onderstaande punten.

Gemeente Voorschoten Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl BTW NL 00179762B01 | KvK 27381083 | IBAN NL43 BNGH 0285 0796 70 | BIC BNGHNL2G

•

We informeren, faciliteren en stimuleren bewoners en organisaties om gebouwen beter te isoleren en als tussenoplossing over te stappen op een hybride warmtepomp.

•

We werken ons plan voor de overstap naar aardgasvrij verder uit, maken keuzes over de passendste warmtebronnen en onderzoeken kansen voor een regionaal warmtesysteem.

•

We verleiden inwoners om zich anders te verplaatsen, de auto te laten staan en we faciliteren meer elektrisch rijden met voldoende laadpunten.

•

We zetten vol in op zonnepanelen op daken, we benaderen doelgroepen proactief en onderzoeken mogelijkheden voor andere toepassingen van zonne-energie.

•

De gemeente geeft het goede voorbeeld met de verduurzaming van het eigen vastgoed en wagenpark, we kopen duurzame energie en stimuleren duurzaam woon-werkverkeer.

•

We gaan op zoek naar nieuwe collega’s om onze communicatie en participatie te versterken, en we zetten ook flink in op capaciteit in de uitvoering.

Figuur 1 – Overzicht van het energiesysteem in Voorschoten

Pagina 2 van 4

Figuur 2 - Schematische weergave van de energietransitie in Voorschoten Eind 2022 stuurde de RES Holland Rijnland een brief aan het college van B&W, waarin aan gemeenten wordt gevraagd om voor 1 oktober 2023 lokale ambities te formuleren en een aanpak te ontwikkelen voor voldoende duurzame opwek van elektriciteit (DOE). Het College heeft namens de gemeente Voorschoten een bod voor DOE gedaan aan RES Holland Rijnland. Het gedane bod is in lijn met de hier gepresenteerde LES. Het bod wordt gebruikt om de regionale energietransitie te monitoren en waar nodig bij te sturen. Gezien het belang van het onderwerp blijft het college u frequent informeren over de ontwikkelingen rond de LES. Daarom is het initiatief genomen om woensdag 6 december 2023 een themasessie over de LES te organiseren. Hier zal de LES gepresenteerd worden en is er ruimte voor vragen. Wij hopen u daarmee voldoende geïnformeerd te hebben over de aanpak van de energietransitie in Voorschoten.

Met vriendelijke groet, het college van burgemeester en wethouders,

E.A. van Wattingen, gemeentesecretaris

drs. N. Stemerdink, burgemeester

Deze brief is digitaal vastgesteld. Hierdoor staat er geen fysieke handtekening in de brief.

Pagina 3 van 4

Pagina 4 van 4

Lokale Energiestrategie 2024 - 2026 Integraal uitvoeringsprogramma energie

Pagina 1 van 47

Voorwoord Voor u ligt de lokale energiestrategie van de gemeente Voorschoten. Hierin staat zo concreet mogelijk aangegeven wat de gemeente de komende jaren gaat doen op het gebied van energie. De kwaliteit en beschikbaarheid van onze energievoorziening is vanzelfsprekend van groot belang voor alle inwoners. Zoals u allen weet bevinden we ons in Nederland in een transitiefase op het gebied van energie. Dit betekent dat we geleidelijk toe gaan naar gebruikmaking van andere dan fossiele energiebronnen. Dit zijn langdurige mondiale ontwikkelingen waar we als Voorschoten als zodanig geen invloed op hebben. Wel krijgt elke inwoner direct met de effecten van deze verandering te maken. Iedereen maakt immers op talloze manieren gebruik van energie, bijvoorbeeld in huis, maar ook in het (digitale) verkeer of via de onderneming. Het is dus van groot belang dat deze overgang goed georganiseerd wordt. Energie dient voor iedereen beschikbaar te blijven en tegen betaalbare prijzen. De gemeente speelt bij deze lokale inrichting een doorslaggevende rol. We doen dit uiteraard niet alleen, maar werken nauw samen in de regio. Ik ben dan ook heel blij dat dit document er ligt. De afgelopen jaren heeft de gemeenteraad via diverse documenten, zoals de transitievisie warmte en de regionale energiestrategie de kaders en de doelen voor de komende jaren vastgesteld.

We moeten nu zorgen dat we deze doelen ook gaan realiseren en uitvoeren. Hoe we dit gaan doen leest u in dit document terug. Vanzelfsprekend ga ik en de organisatie ook heel graag het gesprek hierover met u aan. Hoe we dit willen doen staat ook beschreven. Ik kijk uit naar een goede en energieke samenwerking.

Hubert Schokker

Wethouder Voorschoten

Pagina 2 van 47

Samenvatting Gemeente Voorschoten zet zich in om de negatieven gevolgen van klimaatverandering beperkt te houden voor inwoners en organisaties. Daarom is het streven om energieneutraal te zijn in 2050. Om dat voor elkaar te krijgen willen we 80% van de benodigde energie in de gemeente zelf duurzaam opwekken en het restant als duurzame energie importeren. De overstap van fossiele naar duurzame energie is een belangrijke stap. De veranderingen in hoe we energie gebruiken en opwekken noemen we de energietransitie. De lokale energiestrategie 2024 – 2026 is het uitvoeringsprogramma van de gemeente om de energietransitie voor elkaar te krijgen. Dit programma brengt verschillende afdelingen bij elkaar en pakt de energietransitie in Voorschoten voor het eerst echt integraal op. Voorschoten is een echte woongemeente en de meeste energie wordt gebruikt in de woningen van inwoners. Bijna de helft van alle energie gebruiken we om gebouwen te verwarmen. Aardgas is nu de belangrijkste energiebron voor de gemeente. Het energiesysteem van Voorschoten is samengevat in Figuur 1.

Figuur 1 - Overzicht energiesysteem Voorschoten Ook de mix van onze energiebronnen zal veranderen. Fossiele brandstoffen verdwijnen uit de energiemix en in de toekomst zal ons energiesysteem grotendeels op duurzame elektriciteit gaan draaien (zie Figuur 2). De energietransitie bestaat echter niet alleen uit een overstap naar duurzame energiebronnen. Het is een stapeling van meerdere grote maatschappelijke veranderingen. Zo willen we allereerst aanzienlijk minder energie gaan gebruiken, met name voor de verwarming van gebouwen. Hiervoor moeten we veel gebouwen isoleren. Vervolgens maken

Pagina 3 van 47

we buurt voor buurt de overstap naar een andere en duurzame manier van verwarmen. Samen met de buurt verkennen we hoe we de overstap op een collectief warmtenet of een individuele warmtepomp kunnen maken. De energietransitie heeft ook invloed op de manier dat we onszelf vervoeren: we gaan van brandstofvoertuigen naar het minder gebruiken van de auto en steeds vaker rijden we elektrisch. Als laatste gaan we steeds meer duurzame elektriciteit gebruiken die zoveel mogelijk binnen de gemeente wordt opgewekt.

Figuur 2 - Schematische weergave van de energietransitie in Voorschoten Om deze veranderingen voor elkaar te krijgen zetten we binnen de lokale energiestrategie 2024 2026 in op een uitgebreide aanpak, samengevat in onderstaande punten.      

We informeren, faciliteren en stimuleren bewoners en organisaties om gebouwen beter te isoleren en als tussenoplossing over te stappen op een hybride warmtepomp. We werken ons plan voor de overstap naar aardgasvrij verder uit, maken keuzes over de passendste warmtebronnen en onderzoeken kansen voor een regionaal warmtesysteem. We verleiden inwoners om zich anders te verplaatsen, de auto te laten staan en we faciliteren meer elektrisch rijden met voldoende laadpunten. We zetten vol in op zonnepanelen op daken, we benaderen doelgroepen proactief en onderzoeken mogelijkheden voor andere toepassingen van zonne-energie. De gemeente geeft het goede voorbeeld met de verduurzaming van het eigen vastgoed en wagenpark, we kopen duurzame energie en stimuleren duurzaam woon-werkverkeer. We gaan op zoek naar nieuwe collega’s om onze communicatie en participatie te versterken, en we zetten ook flink in op capaciteit in de uitvoering.

De verschillende opgaven, ambities en activiteiten binnen de lokale energiestrategie kennen een grote samenhang. Daarom is het wenselijk om de uitvoering van de LES in te richten als een programma waarbinnen we op die samenhang kunnen sturen. Een energieneutraal Voorschoten vergt een flinke extra inzet van mensen en een aanzienlijke bijbehorende financiële investering. Mensen maken de energietransitie, en zonder de juiste mensen kan gemeente Voorschoten de regierol, die de samenleving van ons verwacht, niet invullen. Met de investering laat de gemeente zien dat ze haar rol als aanjager van de energietransitie serieus neemt. Een succesvolle energietransitie is geen vanzelfsprekendheid. Er is nog een lange weg te gaan en vrijwel iedereen krijgt ermee te maken. De gemeente wil vooruit, maar kan dit niet alleen. De gemeente wil samen optrekken. De tijd van afwachten en naar elkaar kijken is voorbij. Daarom zetten we als gemeente een duidelijke stap naar voren en nodigen we anderen uit om zich aan te sluiten. We gaan samen aan de slag met bewoners, bedrijven en iedereen die mee wil doen. Schouder aan schouder krijgen we de energietransitie in Voorschoten voor elkaar.

Pagina 4 van 47

Inhoudsopgave Voorwoord ........................................................................................................................ 2 Samenvatting ................................................................................................................... 3 Inhoudsopgave ................................................................................................................. 5 Inleiding ........................................................................................................................... 6 1.

Doelstelling: energieneutraal Voorschoten in 2050 .......................................................... 7

2.

Het huidige energiesysteem van Voorschoten................................................................. 8

3.

Toekomstbeeld voor het energiesysteem in 2050.......................................................... 11

4.

Energiebesparing ...................................................................................................... 14

5.

Warmte ................................................................................................................... 16

6.

Mobiliteit ................................................................................................................. 20

7.

Elektriciteit .............................................................................................................. 22

8.

De gemeente als voorbeeld ........................................................................................ 26

9.

Communicatie & participatie ...................................................................................... 29

10. Integrale aanpak van de energietransitie ..................................................................... 31 Conclusies ...................................................................................................................... 37 Bronnen ......................................................................................................................... 38 Bijlagen .......................................................................................................................... 39 Colofon .......................................................................................................................... 46

Pagina 5 van 47

Inleiding Klimaatverandering kan grote gevolgen hebben voor inwoners van Voorschoten. Om de negatieve gevolgen van klimaatverandering te beperken zet Gemeente Voorschoten zich in om de uitstoot van broeikasgassen snel omlaag te krijgen. De overgang van fossiele naar duurzame energie is daarbij een belangrijke stap. De veranderingen in hoe we energie gebruiken en opwekken noemen we de energietransitie. De energietransitie is een onderwerp dat snel in belang toeneemt en meerdere beleidsterreinen van de gemeente beïnvloedt. Momenteel bestaan er meerdere beleidsstukken die doelen stellen voor de energietransitie in Voorschoten. Dit gespreide beleid kan echter leiden tot een gefragmenteerde aanpak van de energietransitie, terwijl deze uitdaging juist een integrale aanpak nodig heeft. Zonder een integrale aanpak voor energie bestaat het risico dat beleidsterreinen langs elkaar werken, terwijl ze gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het behalen van de doelen. Om de energietransitie van de gemeente goed vorm te geven komt Gemeente Voorschoten nu met een integraal uitvoeringsprogramma voor energie: de Lokale Energiestrategie 2024 – 2026 (hierna: LES). Dit programma brengt de uitvoering van energiebeleid op de volgende thema’s bij elkaar: energiebesparing, warmte, elektriciteit, mobiliteit, de voorbeeldrol van de gemeente, en communicatie & participatie.

De LES geeft een concrete invulling aan de manier waarop Voorschoten aan de internationale, nationale, regionale en lokale klimaat- en energieafspraken gaat voldoen. Met de LES wordt de energietransitie in Voorschoten voor het eerst echt integraal opgepakt. Op deze manier werken we gestructureerd toe naar het behalen van de energietransitiedoelen voor 2030 en 2050. Het uitvoeringsprogramma bestaat uit verschillende bouwstenen. In de eerste drie hoofdstukken beschrijven we de doelstelling van de LES, hoe het huidige energiesysteem in Voorschoten eruit zien en bespreken we een mogelijk toekomstscenario voor 2050. Daarna wordt de aanpak rond vier belangrijke thema’s in de energietransitie uiteen gezet: energiebesparing, warmte, mobiliteit en elektriciteit. De hoofdstukken daarna beschrijft de voorbeeldrol van de gemeente zelf en hoe we burgers kunnen betrekken bij de energietransitie met communicatie en participatie. Het laatste hoofdstuk brengt de eerdere hoofdstukken bij elkaar en komt tot een voorstel voor de benodigde organisatie, een ruwe planning en een indicatieve kostenraming voor de uitvoering van de lokale energiestrategie en het realiseren van een succesvolle energietransitie.

Pagina 6 van 47

1. Doelstelling: energieneutraal Voorschoten in 2050 De lokale energiestrategie (LES) is een uitvoeringsprogramma voor het energiebeleid in de gemeente Voorschoten. Momenteel bestaan er voor het thema energie verschillende beleidsstukken met de doelstellingen waarop dit uitvoeringsprogramma gebaseerd wordt. Dit hoofdstuk beschrijft het hoofddoel voor de LES. In de verschillende beleidsstukken van de gemeente over energie is het einddoel consistent. In 2050 wil Gemeente Voorschoten energieneutraal zijn. Dit is daarom ook gekozen als het hoofddoel van de LES. Energieneutraliteit in 2050 is het doel, de LES is het integrale uitvoeringsprogramma voor de energietransitie daar naartoe. Dit document is daarbij gericht op de jaren 2024 tot en met 2026. Hoewel energieneutraliteit concreet en meetbaar lijkt, hangt het van de definitie af wat het precies voor de gemeente betekent. In bijlage A staat een beschrijving van de belangrijkste beleidsstukken, de energiedoelen en de gebruikte definitie van energieneutraliteit. De definitie uit het Energieakkoord Holland Rijnland 2017 – 2025 is het meest concreet [1]. De LES gebruikt daarom deze definitie en past deze aan, zodat het toepasbaar is op de gemeente Voorschoten. Dit is in lijn met de later aangenomen regionale energiestrategie en het actuele coalitieakkoord.

De Visie op Energie & Klimaat uit 2021 streeft energieneutraliteit in 2030 na [2]. Op basis van voortschrijdend inzicht concludeert de gemeente dat het niet haalbaar is om in 2030 al energieneutraal te zijn. De LES hanteert daarom de onderstaande definitie.

De gebruikte energie binnen de gemeente Voorschoten wordt opgewekt met duurzame energie- of restbronnen, waarbij ten minste 80% van deze hoeveelheid energie binnen de gemeentegrenzen wordt opgewekt. Het resterende deel wordt geïmporteerd uit de nabijheid van onze gemeente, en is afkomstig uit andere duurzame energiebronnen, waaronder restwarmte en geothermie. In 2050 gebruiken we dus geen fossiele brandstoffen meer in de gebouwde omgeving, waardoor de gemeente dan nauwelijks nog CO2 uitstoot voor de energievoorziening.

Het nastreven van energieneutraliteit maakt ook duidelijk welke gemeentelijke beleidsterreinen betrokken zijn. Dit zijn de thema’s die direct invloed hebben op de transitie naar een energieneutraal Voorschoten. Het mobiliteitsbeleid, met minder voertuiggebruik of elektrificatie als doel, heeft bijvoorbeeld een directe invloed op de mate waarop de gemeente energieneutraal kan worden. Andere werkvelden, zoals klimaatadaptatie of groenbeleid, zijn belangrijk voor een duurzame gemeente, maar hebben geen of vooral indirecte invloed op energieneutraliteit. Naast energieneutraliteit beoogt de gemeente op de verschillende beleidsterreinen ook andere subdoelen binnen de energietransitie te bereiken. Bijlage A beschrijft aanvullende doelen vanuit de verschillende beleidsterreinen die invloed hebben op energieneutraliteit en de energietransitie. De LES beoogt ook deze subdoelen zo goed mogelijk te behalen.

Pagina 7 van 47

2. Het huidige energiesysteem van Voorschoten De lokale energiestrategie (LES) beschrijft de aanpak voor het bereiken van een stip op de horizon: een energieneutraal Voorschoten in 2050. Dit hoofdstuk beschrijft het startpunt: het huidige energiesysteem. Dat is de verbinding tussen vraag en aanbod (gebruik en opwek), en de transport en opslag van verschillende energievormen. Door te begrijpen waar we vandaan komen, kunnen we betere stappen richting het einddoel zetten. Dit hoofdstuk schetst het energiesysteem van Voorschoten op hoofdlijnen en beoogt lezers een beter begrip te geven van de orde van grootte van de opgave in de energietransitie.

2.1 Energiegebruik Het energiegebruik in Voorschoten is ongeveer 280 GWh. Bijna 80% daarvan wordt gebruikt in de gebouwde omgeving, hoofdzakelijk voor de verwarming van gebouwen (zie Figuur 3). Het restant bestaat vooral uit energiegebruik voor verkeer en vervoer. Het energiegebruik laat zien dat Voorschoten een echte woongemeente in stedelijk gebied is. Er is geen grote industrie en er is weinig landbouw (samengevoegd onder ‘overig’).

Figuur 3 - Totaal energiegebruik Voorschoten [3] De energiemarkt kende afgelopen twee jaar roerige tijden. Voor de jaren 2022 en 2023 is veel data nog niet beschikbaar. De gegevens geven dus een beeld van het energiesysteem van Voorschoten van voor de oorlog in Oekraïne en de aansluitende onrust op de energiemarkt. De verwachting is dat bewoners en organisaties in 2022 en 2023 zuiniger met energie zijn omgegaan. Het is echter moeilijk te voorspellen in welke mate deze verandering doorzet. Het aandeel duurzame elektriciteit in Voorschoten is nog niet groot, maar neemt wel snel toe. De achterstand ten opzichte van het landelijk gemiddelde lopen we langzaam in. Voorschoten

Pagina 8 van 47

produceerde in 2022 ongeveer 3% van de energievoorziening met zonnepanelen. Deze liggen vooral op de daken van woningen. Eind 2022 hadden we bijna 11 MW aan zonnepanelen in de gemeente. Het aandeel van andere duurzame elektriciteitsbronnen is verwaarloosbaar. Landelijk werd in 2022 ongeveer 8% van de energie met zonne- en windenergie opgewekt [3].

2.2 Energiebronnen Er zijn drie vormen waarin we in Voorschoten onze energie gebruiken: aardgas, elektriciteit en voertuigbrandstoffen (zie Figuur 4). Het aardgas wordt vooral gebruik voor de verwarming van huizen, en een kleiner deel voor warm kraanwater en koken. Elektriciteit gebruiken we voor veel verschillende dingen, zoals apparaten en verlichting. De voertuigbrandstoffen gebruiken we vooral om ons voort te bewegen, voor auto’s, bestelbussen en vrachtwagens.

Figuur 4 - Energiebronnen Voorschoten [3]

2.3 Gebouwde omgeving Bijna 60% van alle energie in Voorschoten is bestemd voor woningen. De rest van het energiegebruik in de gebouwde omgeving gebeurt in gelijke delen bij de commerciële en publieke dienstverlening. De verwarming van huizen is de belangrijkste van alle toepassingen: ruim 37% van alle energie wordt hiervoor gebruikt (zie Figuur 5). Alleen al dit deel is bijna even groot als de rest van het energiegebruik in de gebouwde omgeving. Ook het elektriciteitsgebruik door apparaten en verlichting is substantieel (11%). De handel en de (ouderen)zorg zijn met afstand de grootste energiegebruikers in de dienstverlening van Voorschoten. De gemeente zelf gebruikt minder dan 1% van alle energie.

2.4 Verkeer & vervoer Bijna alle energie die we niet gebruiken in de gebouwde omgeving, verbranden we in de motoren van voertuigen. De meeste mensen in Voorschoten rijden nog op fossiele brandstoffen. Ongeveer 4% van alle voertuigen is een elektrische of hybride personenauto, en 1% is een elektrische of hybride bedrijfswagen. Zelfs het energiegebruik door mobiele werktuigen (aggregaten, tractoren, hijskranen, etc.) is nog ruim groter dan het aandeel door elektrische of hybride voertuigen. Het energiegebruik van de binnen- en recreatievaart in Voorschoten is zeer klein.

Pagina 9 van 47

Figuur 5 - Stroomschema energiebronnen, totaal energieverbruik en toepassingen energie Voorschoten [3]

Pagina 10 van 47

3. Toekomstbeeld voor het energiesysteem in 2050 Het energiesysteem van 2050 zal er op veel onderdelen anders uitzien dan vandaag. De energietransitie brengt ons van onze huidige situatie naar een nieuwe situatie in 2050. Het doel is energieneutraliteit, zoals beschreven in hoofdstuk 1. Dit hoofdstuk beschrijft hoe Voorschoten er in 2050 uit zou kunnen zien als het energieneutraal is geworden.

3.1 Verwacht energiegebruik Een duurzaam energiesysteem begint met het tegengaan van onnodig energiegebruik. Voor de lokale energiestrategie (LES) gaan we uit van de doelstellingen uit de regionale energiestrategie (RES) 1.0 [4]. Dat is minimaal 11% energiebesparing in 2030 en 30% in 2050, beide ten opzichte van 2014. Als onderdeel daarvan zijn er voor 2030 ook besparingsdoelstellingen voor specifieke sectoren: 15% voor de gebouwde omgeving, 11% voor mobiliteit, 0% voor land- en tuinbouw, en 0% voor industrie. Voor sommige sectoren worden die doelstellingen nu al bijna gehaald, maar met name in de gebouwde omgeving is er in Voorschoten nog werk te verzetten. Een toekomstbeeld voor het totale energiegebruik in de gemeente in 2030 en 2050 is samengevat in Tabel 1. De besparingsdoelen uit de RES 1.0 gelden voor de hele regio en zijn niet altijd direct toepasbaar op Voorschoten. Er is een vertaalslag gemaakt van de regionale doelen naar een evenredige bijdrage in de context van Voorschoten. Zo wordt het besparingsdoel voor de gebouwde omgeving in 2030 in dit scenario enigszins losgelaten, maar is de beoogde energiebesparing in 2030 in de andere categorieën en in totaal wel flink hoger dan de doelen in de RES. Voor 2050 is het scenario geheel in lijn met de besparingsdoelen uit de RES 1.0.

Tabel 1 – Scenario’s voor 2030 en 2050 op basis van energiebesparingsdoelstellingen Energiegebruik

Energiebesparing

(GWh)

(% verandering t.o.v. 2014)

Nu

2030

2050

Nu

2030

2050

Totaal

280

260

210

-8%

-14%

-31%

Gebouwde omgeving

220

200

160

-3%

-12%

-30%

Woningen

75%

Commerciële dienstverlening

13%

Publieke dienstverlening

12%

Verkeer & vervoer

50

50

40

-13%

-13%

-31%

Overig

10

10

10

-45%

-45%

-45%

3.2 Veranderingen in de energiemix In onze energiebehoefte wordt met verschillende bronnen voorzien: aardgas, elektriciteit en voertuigbrandstoffen. De verhoudingen tussen deze energiebronnen noemen we ook wel de energiemix. Tot 2050 gaan we een energietransitie doormaken, waarbij we fossiele brandstoffen

Pagina 11 van 47

inruilen voor duurzame elektriciteit (zie Figuur 6). We gaan ervan uit dat onze warmtevoorziening in de toekomst wordt gevoed met elektriciteit, voor het gebruik van warmtepompen thuis of om warmte beschikbaar te maken voor een collectief warmtenet in de buurt. De warmte zelf kan dan uit verschillende bronnen komen. Auto’s zullen in 2050 meestal elektrisch zijn. In uitzonderlijke gevallen kunnen ook duurzame brandstoffen een geschikt alternatief blijken. We zetten in op een energiesysteem dat in 2050 voor het grootste deel zal draaien op duurzame elektriciteit.

Figuur 6 - Veranderingen in de energiemix van Voorschoten Tabel 2 laat de Voorschotense energiemix in 2021 zien en de verwachting voor 2050. Het totale energiegebruik gaat omlaag, maar de vraag naar duurzame elektriciteit zal hard groeien. Dit is een flinke verandering voor het energiesysteem en vraagt grote aanpassingen aan de energieinfrastructuur (zie bijlage B). In deze periode verwacht CBS dat de bevolking van Voorschoten tot 2050 ongeveer 7% groeit ten opzichte van 2023 [5]. Dit maakt de besparingsopgave per woning dus nog wat groter. Aan de andere kant zullen we door klimaatverandering en stijgende temperaturen in de toekomst waarschijnlijk minder energie gebruiken om huizen te verwarmen. Tabel 2 - Energiemix van energiebronnen in 2021 en 2050 Energiemix 2021 (GWh)

Gebouwde omgeving

Elektriciteit 54

Energiemix 2050

Warmte 165

Brandstof 0

Elektriciteit Warmte Brandstof 54

106

0

Woningen

32

133

0

32

86

0

Commerciële diensten

14

14

0

14

9

0

Publieke diensten

8

18

0

8

11

0

Verkeer & vervoer

0

0

52

40

0

0

Overig

3

6

0

2

4

0

56

171

52

100

110

0

Energiebesparing heeft als gevolg dat het energiegebruik voor warmte zal verminderen. Verwarmen met elektriciteit of restwarmte zorgt voor minder CO2-uitstoot. In de gebouwde omgeving gaat het aandeel dat bestaat uit een warmtevraag van 75% nu, naar twee derde in de

Pagina 12 van 47

toekomst. Daarbij wordt opgemerkt dat de energiebron voor de warmte in 2021 vooral aardgas is, terwijl deze in 2050 beschikbaar wordt gemaakt met behulp van elektriciteit (zie bijlage C). We verwachten dat het elektriciteitsverbruik voor verlichting en apparaten ongeveer gelijk zal blijven. We zien een trend dat apparaten steeds zuiniger worden, maar ook dat mensen steeds meer elektrische apparatuur in huis hebben. We gaan ervan uit dat deze twee trends elkaar opheffen en resulteren in een stabiele behoefte aan elektriciteit. De totale energiebesparing zal dus voornamelijk bereikt worden door minder energie te gebruiken voor warmte, bijvoorbeeld door de isolatie van gebouwen. De energietransitie in mobiliteit verloopt van benzine en diesel naar elektrisch rijden. De beoogde energiebesparing kan in het geheel bereikt worden door over te stappen van een verbrandingsmotor op een efficiëntere elektromotor. Hoewel de gemeente inzet op meer wandelen, fietsen en gebruik van OV of deelmobiliteit gaat het toekomstscenario er nog niet vanuit dat we in Voorschoten veel minder gaan autorijden. Waterstof en duurzaam gas kunnen in de toekomst ook een rol spelen in ons energiesysteem. Gezien de beperkte productie van deze gassen, is het niet waarschijnlijk dat we deze op grote schaal en korte termijn gaan inzetten binnen de gemeente.

Landelijk zijn er (tenminste tot 2030) verschillende toepassingen die een grotere prioriteit zullen krijgen. Daarnaast is het belangrijk om te beseffen dat waterstof een energiedrager is en geen alternatief voor duurzame opwekking. Sterker nog, waterstof is alleen duurzaam als het met duurzame elektriciteit wordt gemaakt. We moeten dus eerst zorgen dat we voldoende duurzame energie kunnen opwekken om zelf te gebruiken, om daarna eventueel waterstof te kunnen maken.

3.3 Onderdelen van de energietransitie De voorgaande paragrafen laten zien dat energietransitie niet één enkele transitie is. Het is een optelsom van meerdere verschillende veranderingen, binnen verschillende thema’s en van de ene energiebron naar de andere. In de volgende hoofdstukken worden de verschillende onderliggende transities besproken. De energietransitie in Voorschoten bestaat uit de volgende onderdelen. 







Warmtetransitie o Met betere isolatie en andere oplossingen zorgen we dat er minder energie weglekt uit gebouwen en we besparen op de energierekening. o We stappen over van warmte op basis van aardgas, naar warmtepompen en warmtenetten op basis van duurzame elektriciteit en restwarmte. Mobiliteitstransitie o We stappen minder in de auto en gaan vaker te voet, met de fiets, of maken gebruik van OV of deelvervoer. o Onze auto’s gaan rijden op elektriciteit in plaats van benzine en diesel, waardoor we ook onze infrastructuur moeten aanpassen met bijvoorbeeld meer laadpalen. Elektriciteitstransitie o We produceren onze elektriciteit niet meer in centrales die draaien op fossiele brandstoffen, maar door duurzame energie van bijvoorbeeld de zon. o Hoewel we proberen de toenemende vraag naar elektriciteit voor warmte en mobiliteit te remmen met energiebesparingsmaatregelen, hebben we in totaal waarschijnlijk steeds meer duurzame elektriciteit nodig. Sociale transitie o We moeten onszelf oude gewoontes afleren en weer nieuwe manieren aanleren. o De energietransitie doen we samen en alle kleine beetjes helpen: individuele of gezamenlijke initiatieven doen ertoe. o We betrekken inwoners bij de beslissingen voor de buurt of de hele gemeente. o Als gemeente Voorschoten willen we graag het goede voorbeeld geven en we doen ons best om voorop te lopen in de energietransitie.

Pagina 13 van 47

4. Energiebesparing Energiebesparing is de vermindering van het gebruik van energie. Dit kan op meerdere manieren worden bereikt. Voorbeelden zijn de isolatie van woningen, het gebruik van energiezuinige apparaten, of de aanpassing van gedrag (zoals minder lang douchen, de auto vaker laten staan, of lichten uitdoen in kamers waar je niet bent). Het nemen van energiebesparende maatregelen heeft blijvende voordelen, zoals verhoogd comfort, langdurige besparingen op energie en geld, en vermindering van de CO2-uitstoot. Energiebesparing kan eigenlijk niet los gezien worden van de opwek van duurzame energie en warmtetransitie. Wat je niet gebruikt, hoef je namelijk ook niet op te wekken. Energiebesparende maatregelen zijn daarnaast een voorwaarde om over te kunnen stappen van aardgas op een duurzame verwarmingsmethode. De energiebesparing die direct gelinkt is met de overstap naar aardgasvrij verwarmen wordt beschreven in het volgende hoofdstuk.

4.1 Huidige aanpak De afgelopen jaren heeft onze aanpak voor energiebesparing in het teken gestaan van het informeren, stimuleren en faciliteren van onze inwoners. Voor de wijken Noord-Hofland, Adegeest, Bloemenwijk, Nassauwijk en Dobbewijk zijn maatwerkadviezen gemaakt voor veelvoorkomende woningtypes. De wijkacties zijn gecombineerd met inkoopacties voor kansrijke maatregelen die uit de adviezen voortkwamen. Synchroon aan de wijkaanpak in Noord-Hofland heeft de gemeente inwoners gevraagd of zij interesse hadden in een opleiding tot energiecoach. Energiecoaches helpen mede-inwoners door warmteverlies van woningen inzichtelijk te maken en advies te geven over verduurzamingsmaatregelen. De gemeente heeft de opleiding betaald en infraroodcamera's aan de energiecoaches beschikbaar gesteld. Inmiddels zijn een paar honderd adressen bezocht. Van het kleine drempelbedrag, dat de energiecoaches voor een woningopname vragen, hebben zij inmiddels zelf ook een infraroodcamera kunnen kopen. Op bedrijventerrein Dobbewijk heeft de gemeente samen met partners een project uitgevoerd waarbij bedrijven een energiescan van hun bedrijf konden laten maken. Met deze energiescans kunnen zij op basis van de juiste informatie stappen zetten bij de verduurzaming van het bedrijf. De laatste jaren zijn er meer landelijke subsidies en regelingen gekomen om energiebesparing te stimuleren.

Zo kunnen ook minder draagkrachtigen meedoen en profiteren van energiebesparing. De gemeentelijke aanpak op energiebesparing wordt steeds meer bepaald door deze landelijke regelingen. Deze worden hieronder toegelicht. De eerste twee zijn reeds afgerond.

Regelingen Reductie Energiegebruik Woningen (RRE & RREW) In het kader van de RRE zijn in 2019 en 2020 vouchers ter waarde van € 70 uitgereikt aan woningeigenaren. Zij konden hiervan energiebesparende middelen kopen, zoals een waterbesparende douchekop, radiatorfolie of een energiescan voor hun huis. In 2022 konden onder de RREW naast huiseigenaren ook huurders de subsidie aanvragen. In Voorschoten hebben in totaal 3.574 huishoudens gebruik gemaakt van de regeling, waarvan 2.946 woningeigenaren en 628 huurders. Daarnaast hebben 91 huurders van een woning van woningcorporatie De Sleutels een energiebespaarpakket ontvangen. Ruim 32% van de huishoudens is geholpen.

Pagina 14 van 47

Energiearmoede Het Rijk heeft gemeenten specifieke uitkeringen verleend voor de bestrijding van energiearmoede. Het doel hiervan is dat we huishoudens, die in een kwetsbare positie verkeren vanwege hoge energielasten, helpen met het verlagen van deze energielasten. Een adviesbureau heeft de opdracht gekregen om bij 280 woningen te inventariseren welke kleine energiebesparende maatregelen hier nodig zijn en deze vervolgens ook uit te (laten) voeren.

Nationaal Isolatieprogramma Via het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) kunnen gemeenten een aanvraag indienen voor het treffen van één grote isolatiemaatregel per (koop)woning, zoals spouwmuur- of vloerisolatie. Gemeente Voorschoten gaat 197 woningen van isolatie laten voorzien. Hierbij richten we ons, vooral op slecht geïsoleerde woningen met een lage WOZ-waarde.

4.2 Ambities 2030 en 2050 Met de Regionale Energiestrategie (RES) heeft Voorschoten zich ook aan een aantal specifieke energiebesparingsdoelen gecommitteerd [4]. Zo is het doel voor de regio in 2030 om minimaal 11% op het totale energiegebruik te besparen (ten opzichte van 2014). Dit is verder uitgesplitst in een besparing van 11% op mobiliteit en 15% in de gebouwde omgeving. Omdat Voorschoten hoofdzakelijk een woongemeente is, is de uitdaging voor de energietransitie in de gebouwde omgeving relatief groot. Zoals toegelicht in paragraaf 3.1, zet Voorschoten voor 2030 in op een iets kleinere besparing in de gebouwde omgeving, maar een grotere energiebesparing in totaal. Het doel voor 2050 in de hele regio is 30% energiebesparing ten opzichte van het energiegebruik in 2014. In Voorschoten nemen we deze ambitie over en willen we deze besparing ook in de gebouwde omgeving gerealiseerd hebben. Meer details over de doelstellingen staan in bijlage A.

4.3 Activiteiten 2024 - 2026 Om de ambities voor 2030 en 2050 te halen, blijven we doorgaan op de ingeslagen weg. De uitvoering van de landelijke programma’s (zoals energiearmoede en het nationaal isolatieprogramma), en de activiteiten binnen de warmtetransitie en mobiliteitstransitie, zullen er naar verwachting voor zorgen dat de ambities gehaald gaan worden. De activiteiten voor het thema energiebesparing staan hieronder samengevat. Tabel 3 - Activiteiten energiebesparing Categorie Informatievoorziening

Activiteit 1. Voortzetten van het energieloket voor concrete vragen van inwoners over de verduurzaming van hun woning 2. Doorontwikkeling van het platform en de campagne ‘Voorschoten voor Duurzaamheid’ 3. Informeren, stimuleren en faciliteren bij treffen isolatiemaatregelen Actieve ondersteuning 4. Onderzoeken of barrières bij de uitrol van (spouwmuur)isolatie gemeentebreed weggenomen kunnen worden 5. Begeleiden van energiecoaches en de inzet uitbreiden 6. Evalueren en organiseren van collectieve inkoopacties 7. Landelijke (financiële) regelingen implementeren 8. Faciliteren en ondersteunen van lokale initiatieven 9. Beschikbaar stellen van de gemeentelijke duurzaamheidslening Bedrijvenaanpak 10. Adviseur verduurzaming en energiebesparing voor bedrijven en andere (grote) organisaties aannemen (naast activiteiten ODWH) 11. Handhaving van de energiebesparingsplicht bij organisaties 12. Behoefte naar een energieloket voor ondernemers verkennen

Pagina 15 van 47

5. Warmte In 2050 wordt de gebouwde omgeving in Voorschoten volgens plan helemaal voorzien van duurzame warmte. We gebruiken dan geen aardgas meer om onze huizen en gebouwen mee te verwarmen, om op te koken of mee te douchen. We zijn daar sinds enkele jaren stap voor stap op weg naartoe. De eerste transitievisie warmte (TVW 1.0) is eind 2021 vastgesteld [6]. In dat plan staat wat de meest logische keuze is voor een nieuwe duurzame verwarmingsmethode per buurt. Ook staat in de transitievisie warmte op welke termijn iedere buurt de overstap het beste kan maken. Per buurt is daarnaast bekeken of er een tussenoplossing mogelijk is. Figuur 7 beschrijft de route die wordt doorlopen om in 2050 alle gebouwen in de gemeente Voorschoten aardgasvrij te kunnen verwarmen.

Figuur 7: Routes naar een aardgasvrij Voorschoten in 2050 De route naar 2050 zal in chronologische volgorde bestaan uit de volgende stappen. 1. Het reduceren van het energieverbruik door woningen te isoleren volgens ‘de Standaard’, kieren te dichten en eventueel over te stappen op lagetemperatuurverwarming. De Standaard is een isolatiestandaard die is ontwikkeld door de Rijksoverheid. Als een woning geïsoleerd is tot die Standaard, dan is die voldoende geïsoleerd om van het aardgas af te gaan. In voorlichting vanuit de gemeente geven we dit ook steeds aan. 2. Als tussenoplossing zetten we in op hybride warmtepompen, een systeem met een warmtepomp en CV in één. De warmtepomp levert de basislast aan warmte en de gasketel levert de piekvraag. Een voordeel van dit systeem is dat het aardgasverbruik meteen daalt. Zo draagt het direct bij aan de vermindering van het aardgasverbruik en de CO2-uitstoot.

Pagina 16 van 47

3. Overstappen op een geschikte alternatieve warmteoplossing, via een van de drie opties: (1) een warmtenet of ander collectief warmtesysteem, (2) volledig elektrisch met een individuele warmtepomp of (3) duurzaam gas gebruik.

5.1 Huidige aanpak De huidige aanpak van de warmtetransitie bestaat uit drie onderdelen: energiebesparing, wijkuitvoeringsplannen en samenwerking in de Leidse regio.

Energiebesparing In lijn met de hierboven geschetste route tot 2050 is de afgelopen jaren vol ingezet op isolatie om daarmee de CO2-uitstoot van onze gemeente te verminderen en woningen klaar te maken voor de overstap naar aardgasvrij. De aanpak voor energiebesparing is beschreven in hoofdstuk 4. De daar genoemde activiteiten dragen dus ook bij aan de warmtetransitie. Daarnaast bestaat een belangrijk deel van het werk van de gemeente uit communicatie en participatie over energiebesparing. Dit wordt beschreven in hoofdstuk 9.

Wijkuitvoeringsplannen In de Krimwijk zijn we in 2022 met alle belanghebbenden gestart met het maken van een wijkuitvoeringsplan. De nieuwbouw van de Krimwijk (bouwjaar 2008/2009) is kansrijk om over te stappen op een elektrische warmtepomp. Het oude deel (bouwjaar 1900-1995) heeft veel ‘energie’ in de buurt; een actieve werkgroep is bezig met verduurzaming en zet medebewoners aan tot actie. We zijn bewust gestart met slechts één wijk, omdat het de eerste keer is. Het doel is om eind 2023 of begin 2024, in samenwerking met de buurt en alle andere betrokkenen, het eerste breedgedragen uitvoeringsplan te hebben opgesteld.

Samenwerking Warmte Leidse Regio (WLR) De gemeenten Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Voorschoten en Zoeterwoude zijn in 2021 een samenwerking aangegaan op de warmtetransitie in de regio. Het doel van deze samenwerking is te onderzoeken of een Open Regionaal Energie Systeem (ORES) in de Leidse regio realiseerbaar is binnen de publieke waarden haalbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid. Deze samenwerking is bekrachtigd in raadsbesluiten van eind mei en begin juni 2021. Over het resultaat van deze samenwerking wordt het College en de Raad regelmatig geïnformeerd door een periodieke rapportage.

5.2 Ambities 2030 en 2050 Het is onze ambitie om in 2050 de gebouwde omgeving geheel aardgasvrij te verwarmen. In de transitievisie warmte is vastgesteld hoe we de komende jaren aan deze opgave gaan werken. De gemeente Voorschoten heeft de ambitie om in 2030 de volgende tussenresultaten te halen.    



Per buurt en met betrokkenen een routekaart opstellen, inclusief energiebesparingsdoelstellingen en het bijbehorende tijdpad. Per buurt een uitvoeringsplan opstellen voor het behalen van de energiebesparing uit de routekaart en het realiseren van de overstap op een aardgasvrij verwarmingsalternatief. Minimaal één herziening (eens per 5 jaar) van de transitievisie warmte (TVW) opstellen, met daarin onder andere de staat van de technologie en ontwikkelingen in Rijksbeleid. Voor 80% van de woningen een duidelijk warmtealternatief bekend hebben. Bij de tweede herziening van de TVW (2026) is het warmtealternatief voor 30% van de woningen bekend. De warmtetransitie van Voorschoten wordt mede bepaald door de resultaten van de samenwerking in de regio. De ambities voor het Open Regionaal Energie Systeem (ORES) zijn om in 2030 tenminste een werkende governance-structuur te hebben. En tot 2050

Pagina 17 van 47

moet de gebouwde omgeving dan vervolgens stapsgewijs gebruikmaken van de warmte uit de bovenlokale warmtebronnen.

5.3 Activiteiten 2024 - 2026 Om de ambities voor de warmtetransities te halen, zetten we in op een aantal activiteiten.

Energiebesparing en duurzamer verwarmen In 2026 moeten alle buurten zijn voorzien van een duidelijk handelingsperspectief (‘Wat kan ik zelf doen aan mijn huis?’), waarmee woning- en gebouweigenaren aan de slag kunnen om hun woning aardgasvrij-ready te maken. Dit handelingsperspectief wordt op buurtniveau ontwikkeld. Voorlichting en heldere communicatie over de mogelijkheden zijn hierin belangrijk. Daarbij zetten we in op ondersteuning bij keuzes en (collectieve) inkoop. Vanaf 2026 zijn hybride warmtepompen wettelijk verplicht bij de vervanging van een CV, behalve voor monumenten en gestapelde bouw. De gemeente zal duurzame verwarmingsalternatieven, zoals de hybride warmtepomp, ook de komende periode tot 2026 al stimuleren.

Onderzoek lokaal collectief warmtesysteem In de transitievisie warmte 1.0 komt naar voren dat het voorkeursalternatief voor aardgas in een aantal buurten een warmtenet is. In 2024-2026 onderzoeken we hoe we die lokale warmtenetten in Voorschoten het beste fysiek en organisatorisch kunnen vormgeven. Ook onderzoeken we welke andere, wellicht kleinschalige, collectieve warmteoplossingen kansen bieden voor onze gemeente. Dit kunnen ook particuliere initiatieven zijn. Daarnaast ontwikkelt RES Holland Rijnland een bronnenstrategie voor de lokale warmtebronnen in de regio.

Opstellen Buurtgerichte Routekaarten Een buurtgerichte routekaart is een stap tussen de transitievisie en een wijkuitvoeringsplan. We brengen hierbij de belangrijkste belanghebbenden van een wijk in kaart en gaan met hen in gesprek, waaronder de inwoners, woningcorporaties, VvE’s, maatschappelijke organisaties en netwerk- en waterbedrijven. We kijken welke maatregelen mogelijk zijn, welke CO2-doelen gehaald kunnen worden en welk tijdpad mogelijk is. Hoe we de gewenste route kunnen realiseren maken we vervolgens concreet in het wijkuitvoeringsplan.

Wijkuitvoeringsplannen In 2024 gaan we verder met het maken van wijkuitvoeringsplannen. In de transitievisie warmte 1.0 staan behalve de Krimwijk, ook Bijdorp en Vlietwijk genoemd als gebieden waar uitvoeringsplannen opgesteld kunnen worden. Daarvoor moeten we onderzoeken welke warmtebronnen er beschikbaar zijn voor deze wijken. Het is mogelijk dat andere wijken door nieuwe ontwikkelingen beter of ook geschikt zijn om in 2024-2026 mee aan de slag te gaan. Dat zal zorgvuldig worden afgewogen en daarna wordt het voorgelegd aan de gemeenteraad.

Update transitievisie warmte en verankering in de omgevingsvisie De transitievisie warmte herzien we elke vijf jaar. De volgende editie moet eind 2026 af zijn. Nieuwe ontwikkelingen en innovaties in technieken en warmtebronnen nemen we hierin mee. Ook wordt er rekening gehouden met kosten- en marktontwikkelingen in de doorrekening van de nationale- en eindgebruikerskosten van de warmtetransitie. Op 1 januari 2024 treedt de Omgevingswet in werking. Daarna wordt de transitievisie warmte ook verankerd in de Voorschotense omgevingsvisie, een instrument uit de Omgevingswet.

Pagina 18 van 47

Samenwerking Warmte Leidse Regio De ambities blijven hetzelfde: haalbare, betaalbare en duurzame warmte voor de inwoners van Voorschoten. Dit kan niet zonder regionale samenwerking, omdat de warmtebronnen in de regio schaars zijn en er (vooralsnog) onvoldoende bronnen zijn om de volledige gebouwde omgeving van duurzame warmte te voorzien. In de regio werken we aan de ontsluiting van bronnen zoals restwarmte, geothermie en aquathermie, en aan een logische en eerlijke verdeling van warmte. Voor alle zaken rond duurzame warmte die voortvloeien uit de samenwerking ligt de beslissingsbevoegdheid bij de gemeenteraden van de individuele gemeenten. De samenwerking in de Leidse regio wordt naar verwachting voortgezet tot en met 2027. Hiervoor behandeld de gemeenteraad eind september 2023 een voorstel. Doelstellingen voor die periode zijn als volgt.     

Afspraken maken over de realisatie van Warmtelinq+ en de volledige afzet van de transportcapaciteit in de regio. De realisatie van een open warmtetransportleiding voor de inzet van onder meer geothermische warmte in de regio. Afspraken maken over de warmtevoorziening aan Leiderdorp en Zoeterwoude, waarin een eventuele afzet richting Alphen aan den Rijn is meegenomen. Inzicht verkrijgen in de mogelijkheden om regionaal invulling te geven aan het publieke aandeel in de warmtelevering, in ieder geval voor bovengemeentelijke open infrastructuur. Duidelijkheid verkrijgen over de kostenstructuur van regionale warmtelevering aan de verschillende warmtekavels.

De activiteiten voor de periode 2024-2026 in het thema warmte zijn samengevat in Tabel 4. Tabel 4 - Activiteiten warmte Categorie

Activiteit

Buurtgerichte aanpak aardgasvrij Informatievoorziening 13. Opstellen en verspreiden buurtaanpakken isolatie 14. Stimuleren hybride warmtepompen Routekaarten 15. In kaart brengen van belanghebbenden en een gezamenlijk plan per buurt maken Wijkuitvoeringsplannen 16. Wijkuitvoeringsplan maken en uitvoeren Gemeentebreed Onderzoek lokaal collectief warmtesysteem

Beschikbaarheid lokale warmtebronnen Transitievisie warmte Communicatie warmtetransitie

17. Onderzoek doen naar de beste keuze voor het collectieve warmtesysteem van Voorschoten, inclusief schaal, organisatie en realisatie 18. Opstellen van de procesinrichting voor het maken van wijkuitvoeringsplannen in geval van een warmtenet 19. Onderzoek doen naar de beschikbaarheid en toepasbaarheid van lokale warmtebronnen, in samenwerking met RES Holland Rijnland 20. Opstellen van de transitievisie warmte 2.0 21. Verankeren van de TVW in de omgevingsvisie 22. Brede informatie-, communicatie- & participatiecampagnes over de warmtetransitie

Samenwerking Warmte Leidse Regio Voortzetting 2024-2027 23. Bestaande samenwerking voortzetten om te handelen vanuit gezamenlijk belang Besluit regionaal warmtesysteem 24. Duidelijkheid verkrijgen over de (regionale) warmtebronnen voor het Voorschotense warmtesysteem

Pagina 19 van 47

6. Mobiliteit De energietransitie voor mobiliteit steunt op twee pijlers. Ten eerste willen we energie besparen door minder gebruik te maken van motorvoertuigen, bijvoorbeeld door meer te wandelen en fietsen. Daarnaast maken we voor de bewegingen met motorvoertuigen die we niet kunnen voorkomen gebruik van elektrische voertuigen.

6.1 Huidige situatie Ongeveer 18% van alle energie in Voorschoten wordt gebruikt voor mobiliteit. In onze gemeente gaat het dan vooral om personenauto’s (zie Figuur 8 en 9). Gemiddeld heeft een huishouden in Voorschoten in 2023 precies 1,0 auto in bezit [7]. Bijna 4% van de personenauto’s in Voorschoten is geheel elektrisch (145) of plug-in hybride (271) [3]. Dit aantal willen we graag omhoog krijgen en de gemeente faciliteert dat door laadpalen te realiseren. De ‘visie op laadinfrastructuur’ beschrijft het gemeentelijke beleid in groter detail [8]. In totaal zijn er nu 84 publieke laadpalen in Voorschoten. Laadpalen hebben twee laadpunten. Volgens planning zullen er eind 2023 ongeveer 120 laadpalen staan (240 laadpunten). Hiermee heeft Voorschoten een hoge laadpaaldichtheid.

Aantal motorvoertuigen

Energieverbruik mobiliteit

1.837 11%

1% 11%

842 5% 1.706 11%

11.625 73%

88%

Personenauto's Wegverkeer

Alle bedrijfsvoertuigen

Mobiele werktuigen

Motorfietsen

Binnen- en recreatievaart

Alle voertuigen met bromfietskenteken

Figuur 8 - Energieverbruik mobiliteit in Voorschoten [3] Figuur 9 - Aantal voertuigen in Voorschoten [9]

6.2 Ambities 2030 en 2050 Om energieneutraal te worden in 2050, zetten we in op schonere, slimmere en andere mobiliteit. Vanaf 1990 is er door heel Nederland een toename van autobezit geweest [10]. De ambitie voor 2030 is om het autobezit in Voorschoten in ieder geval niet verder te laten toenemen. Daarna willen we in 2050 het autobezit per huishouden proberen te reduceren. Om het energiegebruik door verkeer en vervoer omlaag te brengen kan men ook gebruik maken van andere vervoersmiddelen. Hier wordt momenteel nog geen actief beleid op gevoerd. In 2024

Pagina 20 van 47

zal gemeente Voorschoten nieuw mobiliteitsbeleid ontwikkelen, waarbij we willen inzetten op de STOMP-prioritering: stappen, trappen, OV, mobility-as-a-service en personenauto. Daarbij willen we mensen vooral op de kortere afstanden verleiden om een andere vorm van vervoer te kiezen. De meeste mensen wonen minder dan 10 kilometer van het werk, maar pakken wel de auto [11]. Die ritten kunnen ook met de fiets gedaan worden. Als we meer mensen uit de auto weten te krijgen, zal het verkeer en vervoer in Voorschoten hierdoor duurzamer en veiliger worden. Ook in de toekomst zullen er nog motorvoertuigen zijn in Voorschoten. Om energieneutraal te worden, is een transitie van brandstof naar elektriciteit nodig. Elektrisch rijden wordt naar verwachting de dominante vorm van transport in 2050. De gemeente wil deze trend helpen. Dit doen we door meer publieke laadpalen te realiseren. In 2030 willen we er 250 hebben. Daar bovenop hebben we de laadpunten van bedrijven en huishoudens op eigen terrein. Met de realisatie van een goede infrastructuur, in combinatie met wetgeving dat vanaf 2035 alleen nog elektrische auto’s verkocht mogen worden, willen wij bestuurders overtuigen over te stappen naar elektrisch rijden. Voor 2050 streven we naar 100% elektrische voertuigen. Door deze maatregelen zullen de energiebesparingsdoelen voor mobiliteit waarschijnlijk gehaald worden.

Auto’s die minder rijden gebruiken ook minder energie. Daarnaast zijn elektrische voertuigen van energiebron tot eindgebruik aanzienlijk efficiënter dan brandstofvoertuigen. Bij elkaar zorgt dit voor flinke energiebesparingen. Voor het bedekken van infrastructuur met zonnepanelen, zoals parkeerplaatsen of wegen, zijn er geen concrete ambities. Gedurende de looptijd van dit uitvoeringsprogramma willen we de mogelijkheden onderzoeken. Op basis van de resultaten overwegen we de vervolgstappen.

6.3 Activiteiten 2024 - 2026 De activiteiten binnen het thema mobiliteit staan in Tabel 5 - Activiteiten mobiliteitTabel 5. We zetten daarbij in op twee pijlers: (1) beïnvloeden van verkeersgedrag en (2) elektrificeren van motorvoertuigen. Daarnaast is er kruisbestuiving met het thema elektriciteit, bij de realisatie van zon op infrastructuur. Tabel 5 - Activiteiten mobiliteit Categorie

Activiteit

Beinvloeden verkeersgedrag Algemeen 25. Nieuw mobiliteitsbeleid ontwikkelen 26. STOMP-prioritering toepassen Motorvoertuigen 27. Snelheidsbeperking toepassen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Fietsgebruik 28. Optimaliseren van verkeerslichten: detectielussen op grotere afstand leggen en vaker groen voor fietsers bij verkeerslichten 29. Fietspaden breder maken en comfortabelere bestrating toepassen 30. Meer ruimte maken voor fietsparkeren OV-gebruik 31. Busmaatschappijen faciliteren en voortzetten van de Cirkelbus Deelauto’s 32. Ruimte bieden aan initiatiefnemers van deelmobiliteit Bouwlogistiek 33. Verkennen van verplichten schonere en slimmere bouwlogistiek Meer elektrische motorvoertuigen Laadpalen 34. Inzet van extra procesbegeleiding bij het realiseren van laadpalen Snellaadpalen 35. Meer snellaadpalen realiseren Zon op infrastructuur Algemeen 36. Passief stimuleren: ondersteunen als een project zich voordoet 37. Mogelijke projecten verkennen en haalbaarheid toetsen Parkeerbeleid 38. Afwegingskader voor ruimtelijke inrichting van zonnepanelen boven parkeerplaatsen ontwikkelen

Pagina 21 van 47

7. Elektriciteit Onze elektriciteitsvoorziening gaat flink veranderen. Waar deze nu vooral gebruikt wordt voor apparaten en verlichting, wordt deze in de toekomst ook ingezet voor de opwek van warmte. Daarnaast stappen we over van elektriciteit die centraal is opgewekt met fossiele brandstoffen, naar duurzame energie die steeds vaker lokaal is opgewekt. In de toekomst gaan we ook aanzienlijk meer elektriciteit nodig hebben. Dit heeft ook grote gevolgen voor het elektriciteitsnet. Voor meer details over het elektriciteitsnet, zie bijlage B. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de huidige elektriciteitsvoorziening eruit ziet, hoe de toekomst eruit zou kunnen zien en wat ervoor nodig is om daar te komen.

7.1 Huidige situatie Het gebruik van hernieuwbare energie in de gemeente Voorschoten neemt gestaag toe. Met name de installatie van zonnepanelen op daken beleeft de laatste jaren een vlucht. Het afgelopen decennium is het totaal geïnstalleerde vermogen aan zonnepanelen in Voorschoten ieder jaar tussen de 25% en 60% gegroeid. In totaal was er in 2022 ongeveer 9 GWh duurzame opwek van elektriciteit in Voorschoten. Dit komt neer op ruim 3% van het totale energiegebruik en bijna 18% van het elektriciteitsverbruik dat duurzaam werd opgewekt. Landelijk is dat respectievelijk 8% en 33% [3]. Voorschoten heeft nog een flinke weg te gaan en we komen van een achterstand. We zijn nu op ongeveer 10% van ons doel om in 2050 energieneutraal te zijn. De afgelopen jaren had gemeente Voorschoten geen gericht uitvoeringsprogramma voor duurzame opwek van elektriciteit (DOE). Desondanks zijn we de laatste jaren bezig met een inhaalrace en de ontwikkelingen zijn voorzichtig hoopgevend. Met de LES willen we die ontwikkeling een extra stimulans geven, zodat het doel van een energieneutraal Voorschoten binnen bereik blijft.

7.2 Ambities 2030 en 2050 Benodigde opwek van duurzame elektriciteit Het doel van onze gemeente is om energieneutraal te zijn in 2050. Hoofdstuk 3 schetst een scenario voor een energieneutraal energiesysteem. Hierin is er 100 GWh duurzame elektriciteit nodig en willen we daarnaast 110 GWh duurzame warmte. Warmte zal in de toekomst ook vooral elektrisch worden opgewekt. Dit kan op verschillende manieren. Als ene uiterste kan het zijn dat iedereen geheel met behulp van individuele warmtepompen gaat verwarmen. Het andere uiterste bestaat uit collectieve warmtenetten, die worden gevoed vanuit een warmtecentrale die elektriciteit gebruikt om de beschikbare warmte om te zetten in een nuttige vorm. De toekomstige werkelijkheid zal ergens tussen deze twee uitersten in liggen. Met deze richtpunten kunnen we wel een inschatting maken van de benodigde opwek van duurzame elektriciteit (zie bijlage C), wat leidt tot onze doelstelling voor duurzame opwek in 2050.

In 2050 willen we tussen de 90 en 100 GWh aan duurzame elektriciteit opwekken in Voorschoten.

Pagina 22 van 47

Om tot deze doelstellingen te komen moet jaarlijks ongeveer 3 GWh aan nieuwe capaciteit worden bijgebouwd. Dat is evenveel als in recordjaar 2022 werd gerealiseerd met nieuwe zonnepanelen op daken. Toch lijkt dit een haalbare doelstelling, gezien de uitgebreide staat van dienst van zonnepanelen in het verbreken van jaarlijkse installatierecords. Voor 2030 wil Voorschoten evenredig bijdragen aan de doelstellingen van de regionale energiestrategie [4]. Voorschoten verbruikt bijna 3% van de energie in de regio (283 van 9.814 GWh in 2021). Ter referentie kan ook de lijn van 3 GWh extra capaciteit per jaar worden doorgetrokken. Daaruit volgt de volgende ambitie voor 2030.

In 2030 willen we tussen de 30 en 40 GWh aan duurzame elektriciteit opwekken in Voorschoten.

Voorkeursvolgorde opwek van duurzame elektriciteit De komende jaren moet er nog veel nieuwe capaciteit voor de opwek van duurzame elektriciteit worden bijgeplaatst. Ondanks de tijdsdruk willen we het plaatsen van nieuwe capaciteit weloverwogen doen. Daarom passen we voor Voorschoten een voorkeursladder toe, die gebaseerd is op de Nationale Omgevingsvisie en de uitgangspunten van de provincie. 1.

Liefst wel: zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen We hebben nog veel ongebruikte daken en gevels in onze gemeente. Dit zijn niet alleen woningen, maar bijvoorbeeld ook bedrijfsgebouwen, schuren en garageboxen. Door er zonnepanelen op te leggen krijgt het dak een extra functie.

2.

Eventueel: multifunctioneel ruimtegebruik en koppelen aan andere ruimtelijke opgaven Het is slim om meerdere functies op een plek te combineren. Ook proberen we ruimtelijke uitdagingen met elkaar te koppelen. Zo is er op sommige plekken bijvoorbeeld ruimte voor zonnepanelen boven parkeerplaatsen.

3.

Liever niet: gebruik van het buitengebied of schaarse open ruimte Vrijwel het gehele buitengebied van Voorschoten is onderdeel van de provinciaal beschermde Landgoederenzone. Dit is een karakteristiek landschap van grote cultuurhistorische waarde. Daarnaast is een aanzienlijk deel van het buitengebied aangewezen als weidevogelgebied. Dit landschap willen we ontzien of versterken waar mogelijk. Dit maakt dat de gemeente Voorschoten niet geschikt is voor windturbines en dat zonnepanelen bij voorkeur in de bebouwde kom worden geplaatst.

Potentieel voor duurzame opwek van elektriciteit in Voorschoten De gemeente heeft veel nieuwe capaciteit voor de opwek van duurzame elektriciteit nodig en we hebben een voorkeur hoe we dat willen realiseren. Maar is dit ook haalbaar? Om dat te bepalen zijn alle daken in Voorschoten onderzocht en beoordeeld op hun geschiktheid voor het plaatsen van zonnepanelen. Daarnaast zijn kansrijke parkeerplaatsen voor solar carports geïdentificeerd. De inschatting van het potentieel voor zonnepanelen op gevels en wegen is speculatief, omdat het beschikbare oppervlak lastiger te bepalen is en nog onbekend is welk deel van de oppervlakte daadwerkelijk geschikt is voor zonne-energie. Om een inschatting te maken van het potentieel in Voorschoten zijn vijf scenario’s beschreven: het theoretisch potentieel, twee basisscenario’s en twee plusscenario’s, voor 2030 en 2050. Tabel 6 geeft een overzicht (zie bijlage D voor meer detail).