CConstaterende datvoorschoten
Koppel je AI →
Document · PDF

Brief dd 02-04-2026 Rekenkamer WVOLV Onderzoeksrapportage Sportaccommodaties

Gemeenteraad Voorschoten 9 juli 2026, gemeente voorschotenBij agendapunt: Rapport Rekenkamer sportaccommodaties32.999 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Hoewel we vaststellen dat Leidschendam-Voorburg al jarenlang een duidelijke methodiek heeft voor beheer op de sportparken, wordt hier vanuit beheer en onderhoud nog wel een meerjarenvisie op sport gemist.

31 / 71 Een recente ontwikkeling die we in Nederland ten slotte vaker zien, is dat gemeenten meer gaan werken met een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport.29 Deze methodiek is al gemeengoed bij onderwijshuisvesting, waarbij geldt dat er een wetsvoorstel in voorbereiding is om dit bij onderwijs te verplichten.30 Voor de WVOLV-gemeenten hebben we voor onderwijs ook dergelijke IHP’s aangetroffen, met daarbij een inhoudelijke link met binnensport- accommodaties c.q. gymzalen. De gemeente heeft namelijk ook een wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende en adequate huisvesting voor bewegingsonderwijs. Specifiek voor sport werken de WVOLV- gemeenten echter niet via de IHP-methodiek. Ook zijn er geen aanwijzingen dat de gemeenten voornemens zijn om dit te gaan doen. Binnen onderzoeksperiode beperkt nieuwbouw-ontwikkeling Uit de data en de documenten maken we op dat er de afgelopen jaren beperkt nieuwbouw of renovatie heeft plaatsgevonden. Voor Wassenaar geldt dat er is geïnvesteerd in een nieuwe sporthal en gymzaal en dat er op dit moment een heroriëntatie plaatsvindt op een verouderde sporthal. Deze opgave volgt beleidsmatig vanuit het Beheerplan vastgoed 2021-2024 waarin staat beschreven dat in 2016 een onderzoek is afgerond in relatie tot de behoefte aan binnensportaccommodaties. Ook de komende jaren staan er beperkt nieuwbouwontwikkelingen op de planning.

Alleen in Voorschoten is in de komende jaren de bouw van een nieuwe sporthal voorzien. Deze ontwikkeling volgt beleidsmatig logisch uit het Sportaccommodatiebeleid van 2024. Wisselende visies op beheer en onderhoud; naar een gelijk(er) speelveld wordt breder gestreefd Overkoepelend zien we dat twee van de vier gemeenten recentelijk bewust meer grip en regie pakken op hun beheer- en onderhoudsopgave ten behoeve van sportaccommodaties. De gemeente Voorschoten zet hier zichtbaar op in met het Sportaccommodatiebeleid uit 2024; uit de data blijkt dat dit ook verwerkt is in de beheer- en onderhoudsprognose tot aan 2030. Daarmee geeft de gemeente ook financieel opvolging aan de constatering dat de investeringen in sport ver achterliepen bij het landelijk gemiddelde. Voor de gemeente Wassenaar geldt dat er op dit moment beleid in ontwikkeling is waarbij er meer verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud wordt genomen. Dit is overigens nog niet te zien in de geraamde beheer- en onderhoudskosten. Wassenaar heeft nog een uitdaging om het beleid rondom beheer en onderhoud door te voeren en de bijbehorende investerings- opgave in beeld te brengen. Daar waar Voorschoten en Wassenaar een koerswijziging doormaken, stellen we vast dat in Leidschendam- Voorburg regie op sportaccommodaties al jarenlang het uitgangspunt is.

Voor deze gemeente geldt dat hier ook al geruime tijd een (financiële) systematiek van dagelijks onderhoud en een meerjarig investeringsplan aan is gekoppeld. Leidschendam-Voorburg heeft hierbij zichtbaar grip op haar beheer- en onderhoudsopgave. Dit beleid is echter sterk gericht op de buitensportaccommodaties. Het beleid van de gemeente Oegstgeest tot slot wijkt sterk af van de andere drie gemeenten. Oegstgeest kiest qua verdeling van verantwoordelijkheden voor een andere koers, via opstalrecht en erfpacht. De gemeente stelt zich meer op als faciliterend en legt de beheer- en onderhoudsopgave voor buitensportaccommodaties expliciet bij de verenigingen neer. Hierbij wordt een beroep gedaan op de zelfstandigheid van de verenigingen en worden er dus ook andere instrumenten ingezet. Zo wordt er financiële ondersteuning via subsidies of garantstelling geboden; dit is maatwerk. Ongeacht de visie op de verantwoordelijkheidsverdeling rondom beheer en onderhoud komt naar voren dat alle gemeenten streven naar een gelijk(er) speelveld. Dit principe maakt nadrukkelijk deel uit van de beleids- documenten.

29 Voorbeelden van gemeenten zijn Rotterdam, Eindhoven en Lelystad 30 Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting (36.692) - Eerste Kamer der Staten-Generaal 32 / 71 Overkoepelende uitdagingen Vanuit de documenten en gesprekken zien en horen we dat de WVOLV-gemeenten een aantal uitdagingen benoemt die voor alle gemeenten gelden op dit onderwerp en die aandacht behoeven in verdere beleids- ontwikkeling rondom sportaccommodaties. Hierna lichten we deze kort toe. Veranderende sportcultuur en -behoeften De gemeenten schetsen het beeld van een toename aan sportactiviteiten die niet op sportaccommodaties plaatsvinden. Voorbeelden hiervan zijn wandelen, hardlopen, (race)fietsen, calisthenics en bootcamps. Er is een zichtbaar groeiende vraag naar flexibele sportmogelijkheden buiten de (financiële) relatie tussen gemeente en vereniging. Individuelere sportbeoefening verloopt dus ook niet altijd via verenigingen maar ook via directe boekingen bij de eigenaar of beheerder van een sportzaal of - park. Hiermee verplaatst het verantwoordelijkheids- vraagstuk zich van vastgoed- en accommodatiebeleid naar ook (groen)beheer en voorzieningen in de openbare ruimte. Nieuw beleid rondom sport- en sportaccommodaties dient hier goed op in te spelen. Terugloop vrijwilligers Gekoppeld aan veranderende sportbehoeften c.q.

de individualisering hiervan, is een in het onderzoek veel gehoord signaal dat het aantal vrijwilligers afneemt. Door Leidschendam-Voorburg, Wassenaar en Voorschoten is dit ook benoemd als overweging om zelf meer regie te nemen op beheer en onderhoud. Echter, in Oegstgeest wordt hiervoor bewust vaak een beroep gedaan op vrijwilligers. Een vertegenwoordiging van de verenigingen geeft aan dat het binden van vrijwilligers ook in Oegstgeest een uitdaging is. Financiële en ruimtelijke druk en regionale samenwerking Uit de gesprekken komt naar voren dat het voor een enkele gemeente soms financieel uitdagend is om grote projecten als een sporthal of ijsbaan zelfstandig te bouwen of dat het zelfstandig ‘in de lucht houden’ van een zwembad kostenintensief is. Hier wordt in Oegstgeest bijvoorbeeld al (regionaal) onderzoek naar gedaan (zie hierna, hoofdstuk 5). Daarbij komt naar voren dat sport, naast onder andere wonen, energie en natuur, slechts een van de opgaven is die zorgen voor een claim op de ruimte. Gemeenten zijn druk bezig met het leggen van hun ‘ruimtelijke puzzel’, terwijl bewegen ook niet ophoudt bij de eigen gemeentegrens. Vanuit de financiële en ruimtelijke druk is breder de behoefte zichtbaar om het onderwerp ‘sportaccommodaties’ meer op regionaal niveau te beschouwen.

De gemeenteraad van Leiden heeft hier reeds in maart 2025 een motie over ingediend, gevolgd door de motie Regionale samenwerking sportaccommodaties in april 2025 in Voorschoten.31 Ook in het Sport- en beweegakkoord van Oegstgeest is al het voornemen opgenomen om zowel de huidige als de toekomstige behoefte aan binnen- en buitensportaccommodaties in Oegstgeest en de regio verder te onderzoeken. Binnen de Leidse regio (waar Voorschoten en Oegstgeest deel vanuit maken) is dus al zichtbaar aandacht voor de bovenlokale samenwerking op dit vlak. Voor de gemeenten Wassenaar en Leidschendam-Voorburg geldt dat zij meer georiënteerd zijn op de regio Den Haag. Op dit vlak zien we nog beperkter initiatief tot regionale samen- werking ontstaan. Ook voor deze gemeenten geldt echter dat bovenlokale samenwerking wenselijk kan zijn. Een concreet voorbeeld is het feit dat Sportpark Westvliet gesitueerd is op gemeentegrond van Den Haag terwijl de gemeente Leidschendam-Voorburg hier beheer en onderhoud uitvoert. 31 Zie hoofdstuk 5, Rol van de raad. 33 / 71 3.6. Beoordeling van de normen Aan dit hoofdstuk is een aantal normen verbonden. Hierna lichten we deze toe en geven we per gemeente beknopt aan hoe ze het doen ten aanzien van deze normen. Norm 4. De gemeenten hebben een duidelijke asset managementstrategie (vastgoedbeleid en onderhoudsprogramma) en leven deze na.

Wassenaar De gemeente heeft een duidelijke vastgoedstrategie vanuit het Beheerplan 2021-2024. Dit Beheerplan focust zich sterk op de binnensportaccommodaties. Aan de binnensportaccommodaties zijn ook duidelijk onderhoudsprogramma’s gekoppeld. Beleidsmatig gaat via de nieuw vastgestelde Sportvisie meer ingezet worden op een strategie voor buitensportaccommodaties. In de naleving vergt het maken van heldere afspraken met betrokkenen een aandachtspunt (zie ook hoofdstuk 4). Voorschoten De gemeente heeft recentelijk specifiek Sportaccommodatiebeleid vastgesteld waaraan een duidelijke vastgoedstrategie is gekoppeld. Ook wordt hieraan een onderhoudsprogramma gekoppeld, waarbij de gemeente beheer en onderhoud voor alle locaties meer naar zich toetrekt. In de naleving vergt het maken van heldere afspraken met betrokkenen een aandachtspunt (zie ook hoofdstuk 4). Oegstgeest De gemeente heeft een duidelijke asset managementstrategie, waarbij beheer en onderhoud voor binnensport onder regie van de gemeente gebeurt. Hieraan zijn duidelijke MJOP’s gekoppeld. Beheer en onderhoud voor buitensport ligt bewust bij verenigingen. In de naleving hiervan vergt het maken van een heldere rol- en taakverdeling wel een aandachtspunt. Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft met name voor de buitensportaccommodaties een duidelijke asset management- strategie, via het Beheerplan Sportparken.

Er is sprake van een systematiek die al jarenlang wordt nageleefd. Voor wat betreft de binnensportlocaties is nieuw vastgoedbeleid in ontwikkeling. Figuur 19. Beoordeling norm 4 Norm 5. De gemeenten hebben zicht op (aanstaande) wet- en regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van bouwregelgeving en duurzaamheid, en schatten in wat de implicaties voor hun investeringsprognoses zijn. Wassenaar De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving en betrekt die in de investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom duurzaamheid. De nieuwe Sportvisie wordt duidelijk gekoppeld aan de Routekaart Verduurzaming Sport. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan. Voorschoten De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving en betrekt die via het nieuwe sportaccommodatie- beleid in de investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom de verduurzaming van de locaties. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan. Oegstgeest De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving in het kader van de eigen investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom de verduurzaming van de eigen binnensportlocaties, zoals het dashboard ook laat zien. Voor verduurzaming van buitensportlocaties hebben de verenigingen zelf een belangrijke rol. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan.

Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft zicht op wet- en regelgeving in het kader van de eigen investeringsprognoses. Dit speelt met name rondom de verduurzaming van de buitensportaccommodaties; dit is opgenomen in het MIP. Over bouwregelgeving specifiek is geen inzicht opgedaan. Figuur 20. Beoordeling norm 5 34 / 71 Norm 7. De vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties wordt gedekt door het Integraal Huisvestingsplan Sport (IHP Sport). Wassenaar Er is geen sprake van een IHP Sport. De behoefte aan (beheer en onderhoud op de) sport- accommodaties maakt deel uit van de recente beleidsontwikkeling (Sportvisie). Voorschoten Er is geen sprake van een IHP Sport. De behoefte aan (beheer en onderhoud op de) sport- accommodaties maakt deel uit van het Sportaccommodatiebeleid. De raad heeft per motie gepleit voor het inventariseren van de regionale behoefte. Oegstgeest Er is geen sprake van een IHP Sport. De (regionale) behoefte aan sportaccommodaties maakt deel uit van het sport- en beweegakkoord. Een oriëntatie op de haalbaarheid van een nieuw zwembad vindt nu plaats (zie ook hoofdstuk 5). Leidschendam- Voorburg Er is geen sprake van een IHP Sport. De behoefte aan (beheer en onderhoud op de) sport- accommodaties maakt deel uit van het Beheerplan Sportparken. Figuur 21. Beoordeling norm 7 Norm 9.

De geraamde kosten volgen uit de vastgestelde behoefte aan sportaccommodaties enerzijds en het asset management anderzijds. Wassenaar De geraamde kosten voor binnensportaccommodaties volgden al logisch uit een vastgoedstrategie en bijbehorende MJOP’s. Het dashboard laat zien dat een herijking van de geraamde kosten (voor beheer en onderhoud), gekoppeld aan de nieuwe Sportvisie, nog plaats dient te vinden. Voorschoten Gekoppeld aan het nieuwe Sportaccommodatiebeleid zijn de visie op beheer en onderhoud voor alle locaties en een strategie voor bijbehorend asset management aan elkaar gekoppeld. Het dashboard laat zien dat de geraamde kosten logisch volgen uit de nieuwe beleidsontwikkeling. Oegstgeest De geraamde kosten passen bij de visie van de gemeente op beheer en onderhoud. Zo maakt het dashboard zichtbaar dat er in de asset managementstrategie hoofdzakelijk wordt ingezet op de binnensportaccommodaties. Leidschendam- Voorburg De geraamde kosten voor binnensportaccommodaties volgen logisch uit de analyses van de gemeente over de behoeften aan beheer en onderhoud. Hierbij wordt gewerkt met een DoP (t.b.v. dagelijks onderhoud) en MIP (t.b.v. meerjarige investeringen). Figuur 22. Beoordeling norm 9 35 / 71 4. Organisatie en samenwerking In dit hoofdstuk gaan we in op de organisatie en samenwerking rondom sportaccommodaties.

In §4.1 tot en met §4.4 komen de gemeenten afzonderlijk aan bod. In §4.5 vinden een analyse en een vergelijking plaats tussen de gemeenten en worden overstijgende beelden geduid. We sluiten in §4.6 af met een toets op de normen. 4.1. Gemeente Wassenaar 4.1.1. Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud In het Beheerplan 2021-2024 is toegelicht dat er rondom (sport)vastgoed- en accommodatievraagstukken een belangrijke rol ligt voor het team Vastgoed binnen de afdeling Omgevingsbeheer (OGB). Integraal werken aan vastgoed- en accommodatievraagstukken is daarbij een centraal uitgangspunt. Het streven is vanuit professioneel vastgoedmanagement de relatie met andere domeinen die met vastgoed en huisvesting belast zijn verder te verbeteren, zoals bijvoorbeeld met Sportfondsen ten behoeve van het zwembad, met buitensport en met duur- zaamheid. Uit het huidige organogram maken we op dat er inmiddels gewerkt wordt met een Eenheid Beheer & Vastgoed. Nieuwbouw Zoals eerder geduid, heeft de gemeente Wassenaar onlangs twee nieuwbouwprojecten opgeleverd. Uit de documenten en gesprekken volgt dat dit complexe projecten zijn, die op projectbasis worden uitgevoerd. De uniciteit hiervan vergt veel capaciteit van de gemeente die niet altijd voorhanden is. Toegelicht is dat de gemeente hiertoe specifieke kennis moet inhuren en dat dit soort trajecten langlopend is.

Dit maakt de processen kwetsbaar ingeval van verloop van medewerkers. In meerdere gesprekken is aan bod gekomen dat er enkele uitdagingen zijn ontstaan rondom de bouw van sporthal De Duinpan. Zo is er extra geïnvesteerd in de aanschaf van accu’s om energieproblemen op te lossen, behoeft de rolstoeltoegankelijkheid van de tribunes aandacht en dient de verlichting beter aan te sluiten bij specifieke sporten. Deze zaken hebben, zo komt naar voren, nu wel de volle aandacht van de gemeente. Beheer en onderhoud Binnensport Het beheer en onderhoud ten behoeve van sportaccommodaties beperkt zich op dit moment (structureel financieel) tot de binnensportaccommodaties Gymadora, De Duinpan en het Sterrenbad. Voor Gymadora geldt dat de gemeente beheer en onderhoud zelf uitvoert op basis van een MJOP. Voor De Duinpan is een overeen- komst gesloten met Kieviten Sporthal Beheer BV. In een bijbehorende demarcatielijst zijn de afspraken verder uitgewerkt. Zo is de gemeente, als eigenaar en verhuurder, verantwoordelijk voor het onderhoud aan het casco, de buitenkant van het gebouw en de installaties. De huurder (Beheer BV) is verantwoordelijk voor het klein en dagelijks onderhoud van de gehuurde ruimten, bijvoorbeeld het uitvoeren van binnenschilderwerk of het repareren van een lekkende kraan. Voor het zwembad geldt dat er een MJOP is vastgesteld door Sportfondsen.

De gemeente verstrekt hiervoor een vergoeding en er vindt actief afstemming en controle tussen de gemeente en de exploitant plaats. Buitensport Voor de buitensportaccommodaties geldt dat er op dit moment geen structureel financiële relaties zijn ten behoeve van beheer en onderhoud. Zoals eerder geconstateerd, wil Wassenaar aan de hand van de nieuwe Sportvisie meer regie nemen op beheer en onderhoud. Over beheer onderhoud voor alle accommodaties is toegelicht dat dit op dit moment gebeurt op basis van melding. Dit heeft de aandacht van de gemeente. In de nieuwe Sportvisie wordt beheer en onderhoud verder uitgewerkt en krijgt dit een plek in de organisatie. 36 / 71 Uit de interviews komt naar voren dat hier actief één fte op geworven gaat worden. Wassenaar heeft het voornemen om, gekoppeld aan de nieuwe Sportvisie, een specialist aan te trekken die de overeenkomsten met de sportverenigingen ten behoeve van beheer en onderhoud op de accommodaties gaat herijken. 4.1.2. Samenwerking met belanghebbenden Relatiebeheer en subsidies Uit de interviews komt naar voren dat het investeren in het relatiebeheer met verenigingen op dit moment een belangrijk aandachtspunt is. De gemeente Wassenaar heeft (pas) vanaf 2024 een eigen beleidsadviseur Sport. Eerder was er nog sprake van een gedeelde ambtelijke werkorganisatie en deed één beleidsadviseur dit voor Wassenaar en Voorschoten samen.

Uit de gesprekken is het beeld ontstaan dat de wethouder Sport ook actief is geweest in het bezoeken van sport- verenigingen, onder andere om input op te halen voor de nieuwe Sportvisie. Dit heeft er mede toe geleid dat in de Kadernota 2026 is vastgelegd dat de gemeente de jeugdledensubsidie structureel wenst te verhogen met € 18.000. Een belangrijke partij in Wassenaar is het Wassenaars Sportcontact, opgericht op 1 maart 1953. Hieraan zijn circa 20 sportverenigingen gelieerd. Het Wassenaars Sportcontact geeft de gemeente (het college) advies, zowel gevraagd als ongevraagd. Regelmatig vergadert het Wassenaars Sportcontact met alle leden. In deze vergaderingen worden actuele onderwerpen besproken die de Wassenaarse Sport raken, bijvoorbeeld: - Het accommodatie- en subsidiebeleid van de gemeente. - Onderlinge samenwerking tussen de verenigingen. - Specifieke problemen waar sportverenigingen mee te maken hebben. - Regelgeving van de overheid (WOZ/kantinebeheer etc.). Ook is er Fit in Wassenaar, dat een belangrijke rol heeft in de uitvoering van het Nationaal Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) in Wassenaar. Fit in Wassenaar ondersteunt clubs en levert beweeg- en buurtsportcoaches. Zowel het Wassenaars Sportcontact als Fit in Wassenaar was actief betrokken bij de startnotitie ten behoeve van de Sportvisie en de uitwerking hiervan.

Zo zijn er thema-avonden georganiseerd en hebben de partijen kunnen reageren op concepten. Het dashboard laat zien dat Wassenaar in de afgelopen periode geen subsidies heeft verstrekt aan buitensport- accommodaties in relatie tot beheer en onderhoud. Wel was er sprake van specifieke uitkeringen (SPUK’s) ten behoeve van sporthal De Duinpan en het Sterrenbad. Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is gesproken met twee verenigingen: een buitensport- en een binnensport- vereniging. Uit deze gesprekken is het beeld ontstaan dat de gemeente Wassenaar op dit moment zichtbaar investeert in haar beleid rondom sportaccommodaties. Betrokkenen geven aan dat dit ook sterk noodzakelijk was. Voor de buitensportaccommodaties waren afspraken te lang te summier dan wel te beperkt helder. Verenigingen zien ook dat de gemeente duidelijk aandacht heeft voor het relatiebeheer met de verenigingen. Het contact is verbeterd sinds één ambtenaar de verantwoordelijkheid heeft over één gemeente in plaats van twee. De gemeente lijkt ook open te staan voor het gesprek om problemen rondom de nieuwe sporthal op te lossen. Wel wordt hierbij aangegeven dat er nog onduidelijkheden bestaan rondom de verantwoordelijkheden voor het oplossen hiervan tussen de gemeente en de architect. Dit werkt door richting de verenigingen en zorgt voor onduidelijkheid.

Een ander aandachtspunt is dat verenigingen wijzen op hun sociale bijdrage, waarmee zij mede bijdragen aan de doelen van de gemeente: van veiligheid, tot eenzaamheid en jongerenwerk. De verenigingen zijn daarbij zelf- standig en investeren met eigen middelen in hun accommodaties. Gepleit wordt voor het ruimhartig waarderen van deze activiteiten en het verbinden van middelen aan deze activiteiten, al dan niet vanuit potjes of regelingen waar de verenigingen nu te beperkt aanspraak op kunnen maken. 37 / 71 De gemeente wordt verzocht om een meer netwerkende rol aan te nemen om partijen bij elkaar te brengen en initiatieven vanuit verenigingen te ondersteunen. 4.2. Gemeente Voorschoten 4.2.1. Beschrijving organisatie rondom binnen- en buitensportaccommodaties Nieuwbouw Zoals eerder geduid, heeft de gemeente Voorschoten in de afgelopen jaren geen nieuwbouwprojecten opgeleverd. Wel is in het Sportaccommodatiebeleid (2024) besloten om sporthal De Vliethorst te vervangen door nieuwbouw in 2027-2028. Uit de gesprekken komt naar voren dat dit complexe en unieke opgaven zijn die op projectbasis worden uitgevoerd Er is een programma van eisen met een investeringsraming opgesteld en er is onderzoek gedaan naar mogelijke locaties. Hiertoe is op interim-basis een ‘projectleider sportvoorzieningen’ aangesteld, en er zijn een projectteam en een werkgroep aangesteld.

Het projectteam bestond uit een vertegenwoordiging van de binnensport- verenigingen, het bewegingsonderwijs en de exploitant. De werkgroep werd aangevuld met alle hoofdgebruikers van de sporthal en de technisch beheerder.32 Beheer en onderhoud Binnensport Voor beheer en exploitatie van de binnensportlocaties geldt dat er al vanaf 2008 een samenwerking is met Sportfondsen Voorschoten BV. De afspraken hierover zijn vastgelegd in een beheer- en exploitatieovereenkomst. De huidige overeenkomst trad in werking op 1 januari 2022 en eindigt op 31 december 2025. Inmiddels is er een nieuwe overeenkomst opgesteld die ingaat op 1 januari 2026 en eindigt op 31 december 2030. Deze overeen- komst kan met vijf jaar worden verlengd. Sportfondsen Voorschoten BV is verantwoordelijk voor het planmatig onderhoud aan de binnensport- accommodaties en het zwembad. De afspraken over de bijdrage van Sportfondsen aan de maatschappelijke agenda van de gemeente, worden jaarlijks vastgelegd in een jaarplan. In het jaarplan wordt de link gelegd tussen de maatschappelijke doelen van de gemeente en de activiteiten die Sportfondsen uitvoert. Met de uitwerking van het Sportaccommodatiebeleid is, zo staat beschreven, een nieuwe situatie ontstaan.

Voor de toekomstige situatie is het daarom wenselijk om de huidige exploitatie te evalueren en te bezien welke beheer- en exploitatievorm het best passend is bij de toekomstige situatie. Dit wil de gemeente vóór 2030 hebben uitgewerkt.33 Buitensport In een analyse die ten grondslag ligt aan het nieuwe Sportaccommodatiebeleid (2024) werd geconstateerd dat voor de buitensportaccommodaties gold dat er uiteenlopende afspraken zijn ontstaan over beheer en onderhoud. In Voorschoten is er sprake van historisch gegroeide vergaande privatisering. Verenigingen zijn, na aanleg van door de gemeente, zelf verantwoordelijk voor beheer en onderhoud, vervanging en renovatie. Uitzondering op deze privatisering vormde het (verharde) handbalveld van Handbalvereniging Voorschoten en de twee natuur- grasvelden van Voorschoten ‘97. 32 Gemeente Voorschoten (3 april 2025). Raadsvoorstel Toekomst Sporthal en Zwembad. 33 Gemeente Voorschoten (4 juli 2024). Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030, p.9 en p.10. 38 / 71 De gemeente was daarnaast op sportpark Adegeest eigenaar van de grond, onderhield het niet-sporttechnische groen op en rond het sportpark en was verantwoordelijk voor de onderlaag van de sportvelden. Ook bleek er sprake van grijze gebieden waarover gemeente en verenigingen geen afspraken hebben gemaakt.

Aan de hand van het Sportaccommodatiebeleid worden er nu afspraken gemaakt over de verantwoordelijkheidsverdeling. Daarbij wil de gemeente aandacht houden voor maatwerkafspraken met verenigingen die zelf verantwoordelijk willen blijven voor specifieke facetten. Dit uitgangspunt is enerzijds verklaarbaar vanwege het feit dat een enkele vereniging, zo is toegelicht in de gesprekken, nog een eigen terreinman heeft. Anderzijds kan dit maatwerk op gespannen voet staan met het uitgangspunt van een gelijker speelveld. Dit vergt een duidelijke overeenkomst per vereniging en een demarcatielijst. In de interviews is toegelicht dat de huurovereenkomsten geactualiseerd zijn op basis van de uitgangspunten van het Sportaccommodatiebeleid, lopende de uitvoering van dit Rekenkamer- onderzoek. In het feitelijk wederhoor op het conceptrapport is vanuit de organisatie toegelicht dat de huur- en opstalovereenkomsten inmiddels zijn ondertekend. 4.2.2. Samenwerking met belanghebbenden Relatiebeheer en subsidies Uit de interviews komt naar voren dat het investeren in het relatiebeheer met verenigingen op dit moment een belangrijk aandachtspunt is. De gemeente Voorschoten heeft (pas) vanaf 2024 een eigen beleidsadviseur Sport. Eerder was er nog sprake van een gedeelde ambtelijke werkorganisatie en deed één beleidsadviseur dit voor Voorschoten en Wassenaar samen.

Met de komst van het nieuwe Sportaccommodatiebeleid is ook specifiek een beheerder voor de buitensportaccommodaties aangesteld. Deze houdt zich bezig met het MJOP, het actualiseren van contracten en afspraken, en het dagelijks contact over de buitensportaccommodaties. Een belangrijk platform in Voorschoten is de Sporttafel. In januari 2022 hebben de Voorschotense sport- verenigingen de handen ineengeslagen ten behoeve van een sterk sport- en beweegklimaat met als doel: meer samenwerking, de uitwisseling van best practices, het organiseren van gezamenlijke evenementen, en een duidelijker profiel en stemgeluid van organisaties richting de gemeente. Voor de totstandkoming van het nieuwe Sportaccommodatiebeleid zijn de wensen van de verenigingen opgehaald door middel van de vragenlijst voor sportverenigingen, individuele gesprekken en via bijeenkomsten met deze Sporttafel. Uit het dashboard volgt dat er in 2020 en 2021 voor specifieke accommodaties subsidies beschikbaar zijn gesteld in de afgelopen jaren. Deze subsidies zijn destijds evenredig beschikbaar gesteld ter compensatie voor de huur voor de maanden dat er geen sport beoefend kon worden tijdens de coronaperiode. In het Sportaccommodatiebeleid heeft de gemeente wel een nieuwe subsidieregeling opgenomen: de zogenoemde 1/3-regeling.

Als verenigingen aanvullende wensen hebben, die niet onder eigendom van de gemeente vallen en waarbij de gemeente geen rol heeft als eigenaar/verhuurder maar waarbij de sportvoorziening wel een positieve bijdrage levert aan het sport- en beweegaanbod in Voorschoten, kan hierop aanspraak worden gemaakt. De gemeente subsidieert dan maximaal 1/3 van de kosten, tot een maximum van € 200.000. Voor het overige 2/3 deel staat de gemeente garant. Deze regeling geldt voor uitbreiding van het sportaanbod van de verenigingen die vallen onder dit Sportaccommodatiebeleid, dus ook verenigingen waarbij de gemeente geen rol heeft in de verhuur van de velden. Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is gesproken met twee buitensportverenigingen. Uit deze gesprekken is het beeld ontstaan dat verenigingen waarderen dat de gemeente investeert in haar beleid rondom sportaccommodaties. Betrokkenen geven aan dat dit ook sterk noodzakelijk was. Voor de buitensportaccommodaties was er te lang sprake van een te beperkt gelijk speelveld. Met het Sportaccommodatiebeleid gaat de gemeente zichtbaar staan voor haar verenigingen en pakt zij verantwoordelijkheid voor haar hele beheer- en onderhoudsopgave. 39 / 71 Ook zien verenigingen dat de gemeente duidelijk aandacht heeft voor het relatiebeheer.

Het contact is verbeterd sinds er één ambtenaar is aangesteld die specifiek actief is voor Voorschoten in plaats van dat de aandacht naar twéé gemeenten uit moet gaan. Dit heeft te maken met het opheffen van de gezamenlijke ambtelijke werk- organisatie van Wassenaar en Voorschoten. Verenigingen waarderen daarnaast de mogelijkheid om individueel en via de Sporttafel input te leveren op het Sportaccommodatiebeleid en de herijkte overeenkomsten. Zeker voor kleinere verenigingen met beperkte capaciteit werkt een vehikel als de Sporttafel goed om het gesprek met de gemeente te kunnen voeren. Aandachtspunten voor de gemeente die aan bod komen zijn: - Kennis van de specifieke sporten en wat dit betekent voor beheer en onderhoud. - Het integraal blijven benaderen van sportparken ten behoeve van efficiënte inrichting in plaats van focussen op losse activiteiten voor verenigingen. - Duidelijkheid in de discussie over zittende beheerders. Zoals benoemd, streeft de gemeente naar harmonisatie, met ruimte voor maatwerkafspraken, bijvoorbeeld met verenigingen die nog een eigen beheerder hebben. Over de gevolgen bestaat voor een vereniging al langere tijd onduidelijkheid. Hier is behoefte aan. - Voor beheer en onderhoud meer samenwerking opzoeken in de Leidse Regio. 4.3. Gemeente Oegstgeest 4.3.1.

Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud Nieuwbouw, beheer en onderhoud In 2025 staan er enkele investeringen ten behoeve van duurzaamheid op de planning in de gymzalen Jan Wolkers en Poelwijde, Sporthal De Cuyl en sportzaal Het Dok. Verder volgt regulier beheer en onderhoud op basis van MJOP’s, waarvan voor een langere periode is aangegeven wat er (wettelijk) dient te worden vervangen. De benodigde investeringen hiervoor zijn opgenomen in specifieke voorzieningen. Over het MJOP komt naar voren dat dit voor de binnensportaccommodaties op orde is. Er is geen sprake van achterstallig onderhoud. De verant- woordelijkheid hiervoor is duidelijk belegd bij het team Beheer & Onderhoud. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat de gemeente, meer dan bij de andere WVOLV-gemeenten, faciliterend te werk gaat. Er wordt aan de hand van het Sport- en beweegakkoord (2025-2028) gestreefd naar een situatie waarin al het beheer en onderhoud bij buitensportverenigingen wordt belegd. Hierover komt echter naar voren dat er op dit moment nog een te grote verscheidenheid is aan contracten en afspraken met verenigingen. De huidige contracten en overeenkomsten met verenigingen sluiten nog niet aan op de situatie waar de gemeente naar toe wil.

Wel komt naar voren dat de gemeente voornemens is de huidige contracten te inventariseren en actualiseren, passend bij de uitgangspunten uit het Sport- en beweegakkoord (2025-2028). 4.3.2. Samenwerking met belanghebbenden Relatiebeheer, subsidies en bankgaranties Ondanks dat de gemeente inzet op zelfstandige verenigingen, wordt er duidelijk waarde gehecht aan een duidelijk aanspreekpunt voor hen. Op dit moment is de huidige positie van de beleidsmedewerker Sport en Volksgezondheid al bijna twee jaar door dezelfde persoon ingevuld. Van hieruit is benoemd dat de verenigingen een grote maatschappelijke rol vervullen. Dat betekent: goed luisteren naar wensen en het verbinden van maatschappelijke initiatieven. 40 / 71 Een belangrijke partij in Oegstgeest is de Oegstgeestse Sportfederatie (OSF). De OSF is het adviesorgaan op het gebied van verenigingssport en behartigt de belangen van de Oegstgeester sportverenigingen. Het bestuur van de OSF is het centrale aanspreekpunt voor de gemeente Oegstgeest. De gemeente en de OSF werken samen in een lokaal kernteam voor de uitvoering van het huidige Sport- en beweegakkoord. Het kernteam bestaat - naast de beleidsmedewerker sport - uit een vertegenwoordiger van de OSF en de coördinator Sport en Preventie.

Het lokale kernteam is verantwoordelijk voor de strategie, het uitzetten van de grote lijnen, ziet toe op de voortgang en realisatie van het Sport- en beweegakkoord. Het dashboard laat zien dat er in Oegstgeest de afgelopen periode een subsidie verbonden was aan de uitvoering van het lokale Sport- en beweegakkoord. Daarbij werd subsidie aangeboden voor onder andere ‘het investeren in een Oegstgeester sportvereniging/-stichting of haar accommodatie, om deze toekomstbestendig te maken of te verduurzamen’.34 Hier is door zowel binnen- als buitensportverenigingen gebruik van gemaakt. Uit het dashboard volgt tevens dat de gemeente de afgelopen drie jaar garantstellingen heeft afgegeven. Dit past bij het uitgangspunt van een faciliterend Sportaccommodatiebeleid. In het Sport- en beweegakkoord is vast- gelegd dat de gemeente garant staat voor investeringen door de verenigingen waardoor verenigingen gebruik kunnen maken van het doorgaans lagere rentetarief van de BNG. Uitgangspunten hieromtrent zijn vastgelegd in de Nota garantiebeleid 2017.35 Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is gesproken met een vertegenwoordiging vanuit de OSF. Uit deze gesprekken is het beeld ontstaan dat verenigingen zien dat de gemeente aandacht heeft voor het contact met de verenigingen. De gemeente doet zichtbaar haar best om het contact met de verenigingen te organiseren.

Tegelijkertijd worden er rondom beheer en onderhoud specifieke aandachtspunten meegegeven: - De gemeente heeft één ambtenaar sport die alle contacten met verenigingen én de interne coördinatie moet regelen. Aandacht wordt gevraagd voor voldoende capaciteit en ondersteuning voor deze coördinatie. - Er bestaan grote verschillen tussen verenigingen in de afspraken over beheer en onderhoud. Dit zorgt voor onduidelijkheid over kosten en verantwoordelijkheden. - Het overdragen van beheer aan verenigingen om de kosten te drukken, kan contraproductief zijn. Verenigingen moeten dan duurdere externe partijen inschakelen terwijl de gemeente al groenbeheer heeft. Er moet bij de herijking van de afspraken aandacht blijven voor een logische verdeling tussen gemeenten en verenigingen. - Een grote groep sporters (hardlopers, fietsers) wordt niet vertegenwoordigd door verenigingen maar gebruikt wel de openbare ruimte. Gepleit wordt voor het investeren in sportmogelijkheden in parken, groen- verbindingen en ontmoetingsplekken. Dit past ook bij de bredere scope van het Sport- en beweegakkoord, met sport als onderdeel van gezondheid en welzijn. - Zwembaden maar ook andere sportaccommodaties bedienen een groter verzorgingsgebied dan alleen Oegstgeest. Bij kostbare voorzieningen, zoals zwembaden, is regionale samenwerking logisch.

Gepleit wordt voor het actief voeren van het gesprek hierover met buurgemeenten. 34 Subsidieregeling lokaal sportakkoord Oegstgeest 2023 35 Besluit van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Oegstgeest houdende Nota garantiebeleid 2017 41 / 71 4.4. Gemeente Leidschendam-Voorburg 4.4.1. Organisatie rondom nieuwbouw, beheer en onderhoud Nieuwbouw, beheer en onderhoud Zoals eerder toegelicht, is er de afgelopen jaren niet geïnvesteerd in nieuwbouw en vervanging. Voor de binnensportaccommodaties geldt dat er voor het zwembad en twee sporthallen een relatie is met Sportfondsen. De gemeente verstrekt hiertoe een exploitatiebijdrage en er vindt actief afstemming en controle plaats tussen de gemeente en de exploitant. Voor sporthal De Meerhorst geldt dat er een huurovereenkomst is met Stichting Sportpark Meerhorst en voor de turnhal is er een exploitatiecontract gesloten met Stichting Sportaccommodaties LV. De kosten voor beheer en onderhoud voor de binnensportlocaties volgen logisch uit de MJOP’s voor het eigen vastgoed. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat de gemeente werkt op basis van het Beheerplan Sportparken. De gemeente maakt in dit plan onderscheid tussen dagelijks onderhoud en meerjarige investeringen. Deze zien we duidelijk terug in het dashboard.

Leidschendam-Voorburg heeft een aantal terreinmeesters in dienst die verantwoordelijk zijn voor een aantal taken op de sportparken, zoals kantenmaaien. Zij hebben ook een signaalfunctie voor beheer-en onderhoudsopgaven. De grotere beheer- en onderhoudstaken, zoals het maaien van de velden, zijn uitbesteed bij een aannemer. De gemeente heeft daarvoor een overeenkomst gesloten voor meerdere jaren. De gemeente kreeg hierbij hulp van dezelfde partij die ook betrokken was bij het opstellen van het Beheerplan Sportparken. Deze expert-partner brengt in kaart wat er nodig is op de parken en zet dat weg in de bestekken. Er is een accounthouder die hier verder regie op voert. De gemeente stel kwartaalrapportages op naar CROW-richtlijnen.36 4.4.2. Samenwerking met belanghebbenden Uit de interviews komt naar voren dat de gemeente al jarenlang investeert in het relatiebeheer met verenigingen. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft al bijna zes jaar dezelfde ‘accounthouder sportaccommodaties’. Deze is verantwoordelijk voor onder andere: - Het ontwikkelen van beleid voor de buiten- en binnensportaccommodaties. - De advisering aan het college. - Het beheren van contracten met stichtingen en commerciële exploitanten van sportaccommodaties. - De rol van gesprekspartner voor de sportverenigingen en de beheerstichtingen op de buitensportcomplexen.

- Het voeren van overleggen met de sportbestuurders. - Het adviseren over het optimaliseren van de beheer- en exploitatieconstructies. - Het zijn van aanspreekpunt voor de terreinmeesters van de gemeente. In overeenkomsten met verenigingen is geregeld dat er jaarlijks in oktober/november een verplicht beheer- overleg plaatsvindt. Daarin krijgen verenigingen de kans om aandachtspunten mee te geven. De gemeente registreert hier lessen uit en vertaalt die in actiepunten. Als er renovatie of vervanging plaats gaat vinden op de locatie (volgend vanuit het MIP), is dit ook het moment om de verenigingen mee te nemen in de plannen op de accommodaties. Toegelicht is dat, als er ad hoc-zaken spelen, verenigingen de accounthouder snel weten te vinden. De account- houder helpt verenigingen ook als zij een ingang nodig hebben naar vergunningen of mogelijke subsidies.37 Als er afspraken met de wethouder gemaakt moeten worden, is de accounthouder de ambtelijk ondersteuner. 36 Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond -, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. 37 Subsidies inzake beheer en onderhoud van de sportaccommodaties worden niet verstrekt. 42 / 71 Perspectief verenigingen In het kader van dit onderzoek is een groepsgesprek gepland met meerdere verenigingen. Hier heeft één buitensportvereniging aan deelgenomen.

In dit gesprek wordt het beeld bevestigd dat de gemeente al jarenlang zichtbaar investeert in haar relatiebeheer met de verenigingen. De gemeente biedt vanuit haar Beheerplan duidelijkheid over haar rol ten opzichte van beheer en onderhoud op de locaties. De gemeente wordt omschreven als zuiver en werkend op basis van duidelijke demarcatieafspraken. Ook staat Leidschendam-Voorburg open om in gesprek te gaan over problemen op de locatie. Mocht er iets kapot zijn op de accommodatie, dan wordt daar snel op gereageerd. De gemeente wordt beschreven als facilitair en kundig. Hoewel dit volgt vanuit slechts één gesprekspartner, deelt de geïnterviewde vereniging dat er breder wordt gehoord dat de gemeente wordt beschouwd als een fijne samenwerkingspartner. Er wordt gezien dat de Leidschendam-Voorburg mee wil denken in wat voor clubs belangrijk is. Het enige aandachtspunt dat naar voren komt is de bovenlokale samenwerking tussen de gemeente Leidschendam-Voorburg en de gemeente Den Haag. Er is sprake van een unieke situatie van één sportpark dat op grond van Den Haag staat maar waar de gemeente Leidschendam-Voorburg beheer over uitvoert. Dit vergt veel afstemming, coördinatie en een gelijk speelveld tussen de twee gemeenten. 4.5.

Vergelijking WVOLV-gemeenten en overstijgend beeld Deelvragen in hoofdstuk 4 - Hoe heeft de gemeente de beleidsmatige besluitvorming over nieuwbouw, vervanging en groot beheer en onderhoud georganiseerd? - Wat is de formele en/of informele rol hierbij van belanghebbenden zoals sportverenigingen? Nieuwbouw als tijdelijke opgave; potentieel om bij elkaar te leren In de afgelopen jaren vonden er beperkt nieuwbouwprojecten plaats rondom (binnen)sportaccommodaties bij drie gemeenten. Wassenaar vormt hierop de uitzondering. Omdat dit soort trajecten minder structureel voorkomt, zien we dat hier op projectbasis aan wordt gewerkt. Dit soort trajecten vergt specialisme, is tijdsintensief en kan tegelijkertijd lang duren. Het structureel borgen van projectteams is door verloop onder de betrokkenen een uitdaging. Aan de andere kant is het logisch dat dit uit wordt gevoerd in tijdelijke teamsamenstellingen. Een over- stijgend beeld is dat hierover meer geleerd zou kunnen worden van andere gemeenten, die aan vergelijkbare trajecten werken of deze al hebben afgerond. In Wassenaar bijvoorbeeld is benoemd dat er vanaf scratch is begonnen en dat er hierbij uitdagingen zijn ontstaan.

In meerdere gesprekken wordt gepleit voor het nemen van een ‘kijkje in de keuken’ bij collega-gemeenten, voorafgaand aan de start van een nieuwbouwontwikkeling, om dit soort uitdagingen te kunnen integreren in het proces. Wisselend niveau van duidelijkheid in afspraken en gelijk speelveld Eerder werd al duidelijk dat de gemeenten verschillende visies hebben op de verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud bij buitensport. Oegstgeest wijkt zichtbaar af van Wassenaar en Voorschoten die deze opgave recentelijk juist naar zich toetrokken. Ongeacht de visie op de verantwoordelijkheidsverdeling, zagen we echter dat er breed gestreefd wordt naar een zo gelijk mogelijk speelveld. We zien alleen dat voor zowel Wassenaar, Voorschoten als Oegstgeest blijkt dat er in de praktijk uitdagingen zijn (geweest) op dit gebied. Er was sprake van te weinig duidelijke afspraken met verenigingen of sprake van een te grote verscheidenheid aan overeenkomsten. Een verklarende factor hiervoor is dat het beleid van de gemeenten ook ruimte laat voor maatwerk, omdat de aard van verenigingen sterk kan verschillen. Denk aan aspecten als de eigen vrijwilligerscapaciteit, financiële slagkracht of ledenaantal. Dit principe van maatwerk staat op gespannen voet met het streven naar een gelijk(er) speelveld.

Op dit moment heeft het actualiseren van beleid dan wel de onderliggende overeenkomsten, de aandacht in de drie eerdergenoemde gemeenten. In Voorschoten heeft dit ook al geleid tot de recente ondertekening van de huur- en opstalovereenkomsten, waardoor er duidelijkheid in de afspraken is ontstaan en er een gelijk speelveld is gecreëerd. 43 / 71 In Leidschendam-Voorburg zien we dat de gemeente al jarenlang vanuit dezelfde uitgangspunten werkt rondom beheer en onderhoud. De gemeente heeft de meerjaren- en dagelijkse investeringen duidelijk in beeld en werkt met heldere demarcatielijsten. Er is structureel capaciteit beschikbaar voor zowel afstemming (accounthouder- schap) als uitvoering, met eigen terreinmeesters in dienst. Deze koersvastheid van de gemeente vertaalt zich in tevredenheid bij de gebruikers van de accommodaties. Investeringen in relatiebeheer breed zichtbaar Een belangrijk overstijgend beeld is dat het structureel organiseren van het relatiebeheer tussen gemeente en verenigingen cruciaal is. De gemeenten Wassenaar en Voorschoten komen uit een situatie van een gedeelde ambtelijke werkorganisatie. Voor deze gemeenten geldt dat er vanaf 2024 een ‘eigen’ contact is voor de verenigingen, rondom beleid en beheer en onderhoud.

Bij hen ligt ook een grote verantwoordelijkheid voor de nieuwe beleidsuitgangspunten (Sportvisie in Wassenaar en Sportaccommodatiebeleid in Voorschoten) en de vertaling hiervan naar de uitvoering. In Oegstgeest is nu bijna twee jaar eenzelfde ambtenaar actief; dit wordt als positief ervaren. Voor Leidschendam-Voorburg geldt tenslotte dat er al bijna zes jaar een vaste ‘accounthouder sportaccommodaties’ actief is. Hier is zichtbaar sprake van een duidelijk aanspreekpunt en een vertrouwensrelatie. Wat opvalt is dat er in drie van de vier gemeenten ook duidelijk een verenigingsbreed platform actief is ten behoeve van afstemming met de gemeente. Zij zijn ook duidelijk betrokken bij de ontwikkeling van nieuw beleid (Wassenaar en Voorschoten) dan wel bij de voortgang van beleid (Oegstgeest). Het voordeel van een dergelijk platform is dat er structureel periodiek contact is, dat de wensen over de accommodaties breder kunnen worden gedestilleerd en dat het de mogelijkheid biedt tot het ontzorgen van kleinere verenigingen, die minder capaciteit of expertise hebben om een stevige gesprekspartner te zijn voor de gemeenten. In Leidschendam-Voorburg zien we geen platform vanuit de verenigingen zelf, maar er is wel sprake van een jaarlijks beheeroverleg.

Bovenlokale samenwerking als aandachtspunt vanuit verenigingen Het thema ‘regionale samenwerking’ is in hoofdstuk 3 al benoemd als aandachtspunt, vanuit de gesprekken met de gemeenten zelf. Wat echter opvalt is dat dit onderwerp ook in de gesprekken met gebruikers van de accommodaties nadrukkelijk aan bod komt. Zo wordt verwezen naar de grotere schaal van de gemeente Leiden en de eigen pool aan beheerders die deze gemeente heeft ten behoeve van sportaccommodaties. Hier worden mogelijkheden voor samenwerking gezien. Voor de gemeenten in deze regio geldt wel dat er eerder dit jaar op het niveau van de raden aandacht gevraagd is voor regionale samenwerking. Voor de gemeenten die meer georiënteerd zijn op Den Haag zien we dat hiervoor nog beperkter aandacht bestaat. Echter, ook voor deze gemeenten geldt dat bovenlokale samenwerking wenselijk kan zijn. Een concreet voorbeeld is het feit dat Sportpark Westvliet gesitueerd is op gemeentegrond van Den Haag terwijl de gemeente Leidschendam-Voorburg hier beheer en onderhoud uitvoert. Dit vergt voor verenigingen duidelijkheid in verant- woordelijkheden en (financiële) mogelijkheden vanuit deze gemeenten. Het belang van een ‘gelijk speelveld’ gaat hier ook over gemeentegrenzen heen. 44 / 71 4.6. Beoordeling van de normen Aan dit hoofdstuk is een aantal normen verbonden.

Hierna lichten we deze toe en geven we per gemeente beknopt aan hoe ze het doen ten aanzien van deze normen. Norm 2. Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van investeringen in nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van sportaccommodaties zijn op eenduidige wijze belegd in de organisatie. Wassenaar De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van de binnensportaccommodaties zijn helder belegd in de organisatie. Aandachtspunt is de uniciteit van nieuwbouw en de uitvoering van dit soort grootschalige projecten. Ook voor de buitensportaccommodaties geldt dat dit, gekoppeld aan de nieuwe Sportvisie, nog op het gewenste niveau moet worden gebracht. Voorschoten De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van de binnensportaccommodaties zijn helder belegd in de organisatie. Gekoppeld aan het in 2024 vastgestelde Sportaccommodatiebeleid is er geïnvesteerd in de interne organisatie voor wat betreft nieuwbouw, vervanging, beheer en onderhoud van de buitensportaccommodaties. Oegstgeest De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van de binnensportaccommodaties zijn op eenduidige wijze belegd in de organisatie. Voor wat betreft buitensport geldt dat er nog ‘grijze gebieden zijn’ voor wat betreft beheer en onderhoud op de accommodaties.

Leidschendam- Voorburg De taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ten aanzien van zowel binnen- als buitensport zijn op eenduidige wijze belegd in de organisatie. Dit volgt - met name voor buitensport - logisch vanuit een specifiek Beheerplan. Figuur 23. Beoordeling norm 2 Norm 8. De gemeenten hebben inzicht in de verschillende belanghebbenden en betrekken deze bij het IHP Sport. Wassenaar De gemeente heeft zicht op de verschillende belanghebbenden en betrekt deze bij de nieuwe Sportvisie en de uitwerking hiervan richting de accommodaties. Aandachtspunt is het creëren van een gelijk(er) speelveld via heldere afspraken met verenigingen. Voorschoten De gemeente heeft zicht op de verschillende belanghebbenden en betrekt deze zichtbaar bij het Sportaccommodatiebeleid en de uitwerking hiervan richting de accommodaties. Aandachtspunt is het creëren van een gelijk(er) speelveld via heldere afspraken met verenigingen. Oegstgeest De gemeente heeft zicht op de verschillende belanghebbenden. Aandachtspunt is het creëren van een gelijk(er) speelveld via heldere afspraken met verenigingen. Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft inzicht in de verschillende belanghebbenden en heeft heldere afspraken gemaakt over beheer en onderhoud met de verenigingen. Figuur 24. Beoordeling norm 8 45 / 71 5.

Betrokkenheid van de gemeenteraden In dit hoofdstuk gaan we in op de betrokkenheid van de gemeenteraden rond het onderwerp ‘sport- accommodaties’. In §5.1 tot en met §5.4 komen de gemeenten afzonderlijk aan bod. In §5.5 vinden een analyse en een vergelijking plaats tussen de gemeenten en worden overstijgende beelden geduid. We sluiten in §5.6 af met een beoordeling van de normen die aan dit hoofdstuk zijn verbonden. Planning- & controlcyclus | Begrotingsjaar 2024 In dit hoofdstuk schetsen we de informatiepositie van de raden vanuit de planning- & control (P&C-)cyclus. We gaan hierbij in op wat er over ‘sportaccommodaties’ wordt aangegeven in de P&C-stukken uit 2024. Dit is het meest recente, volledig afgesloten begrotingsjaar. We staan stil bij de verschillende P&C-documenten en kijken ook expliciet naar het taakveld Sportaccommodaties. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft namelijk voor dat gemeenten verantwoording afleggen op taak- veldniveau. ‘Sportaccommodaties’ (5.2) is een van de taakvelden. Hiertoe behoren alle accommodaties voor sport- beoefening: - Sporthallen, zwembaden, schaatshallen etc. - (Groene en kunst)velden, terreinen en opstallen, inclusief faciliteiten en technische voorzieningen. - Trapveldjes in de wijk.

Tot dit taakveld behoren niet: - Gymlokalen en velden die horen bij de exploitatie van scholen; die horen thuis onder taakveld 4.2 (Onderwijs- huisvesting).38 5.1. Wassenaar 5.1.1. Beschrijving betrokkenheid bij (beleids)ontwikkelingen Kaderstelling op beleid Hierna halen we de beleidsontwikkeling terug, zoals geschetst in hoofdstuk 3. Figuur 7. Beleidsontwikkeling gemeente Wassenaar inzake sportaccommodaties. Als we figuur 7 nader beschouwen, dan zien we dat de raad de eerdere Sportnota uit 2016 per raadsbesluit heeft vastgesteld.39 Ook de startnotitie voor de nieuwe Sportvisie die in september 2025 voorlag, is door de raad vast- gesteld, op 4 juni 2024.40 Uit het Raadsinformatiesysteem (RIS) komt ook naar voren dat het Beheerplan vastgoed uit 2017 door de raad is vastgesteld.41 Het Beheerplan uit 2020 voor de periode 2021-2024 treffen we daaren- tegen niet aan in dit systeem. 38 Geraadpleegd via: Findo – Data Financiën Decentrale Overheden. 39 Gemeente Wassenaar (19 september 2016). Raadsbesluit Sportnota 2016-2020. 40 Gemeente Wassenaar (4 juni 2024). Raadsbesluit Startnotitie Sportvisie. 41 Gemeente Wassenaar (28 februari 2017). Raadsbesluit Beheerplan Vastgoed 2017-2020.

46 / 71 Betrokkenheid bij (nieuwbouw)ontwikkelingen Uit het RIS maken we ook op dat de raad bij de (nieuwbouw)ontwikkelingen rondom sportaccommodaties is betrokken. De raad heeft op 21 november 2017 besloten de twee sporthallen, gelegen aan de Dr. Mansveltkade (De Schulpwei en De Kieviten) te vervangen door een nieuw te bouwen sporthal op de locatie van sporthal De Kieviten. Daarbij stonden nog enkele onderzoeksvragen open die onderzocht moesten worden. Dit heeft geleid tot het raadsbesluit voor een nieuwe combisporthal en vervanging van de bestaande tennishal en sporthal De Schulpwei.42 De raad heeft hierbij besloten over een taakstellend budget. In 2023 werd duidelijk dat kredieten waren overschreden en dat er onvoorziene maatregelen getroffen moesten worden ten behoeve van de energiehuishouding. De raad heeft hiervoor in oktober krediet ter beschikking gesteld. De wethouder heeft bij de behandeling in de commissie toegezegd dat het project na afronding geëvalueerd zou worden. Hiertoe is bij de behandeling in de raad ook een motie aangenomen.43 De nieuwe sporthal is in mei 2024 in gebruik genomen onder de naam De Duinpan. Op 17 oktober 2024 verscheen er nog een informatiebrief aan de raad getiteld ‘financiën sporthal De Duinpan’.44 Daarin werd een verwachte over- schrijding van het investeringskrediet met 6,6% aangegeven.

Ook werd ingegaan op knelpunten rondom de toegankelijkheid van de sporthal en verbeteringen hieromtrent. De komst van De Duinpan zou gepaard gaan met de sloop van sporthal De Schulpwei. Dit maakte deel uit van dezelfde besluitvorming in 2017 en 2023. Maar bij de Voorjaarsnota van 2023 stelde de raad middelen beschikbaar om te verkennen hoe De Schulpwei het beste kon worden herontwikkeld.45 Op 29 november 2024 gaf het college de raad per informatiebrief een update over de stand van zaken. Hieruit bleek dat sloop niet nodig was, mits de sporthal van het gas kon worden afgesloten. Ook werden de verdere stappen voor herbestemming/ -ontwikkeling geschetst. Verwacht werd dat het college rond de zomer van 2024 terug zou komen met informatie richting de raad. 5.1.2. Beschrijving betrokkenheid via P&C-cyclus In de volgende tabel geven we voor het begrotingsjaar 2024 (dit is het meest recente, volledig afgesloten begrotingsjaar) weer hoe er in de P&C-cyclus verantwoording plaatsvond over het onderwerp ‘sportaccommodaties’. Achtereenvolgens gaan we in op: - De kadernota 2024. - De programmabegroting 2024. - De voorjaarsrapportage 2024. - De najaarsrapportage 2022. - De jaarstukken 2024. 42 Gemeente Wassenaar (16 juli 2019). Realisatie sporthal Dr. Mansveltkade. 43 Gemeente Wassenaar (24 oktober 2023). Motie evaluatie gemeentelijke sporthal. 44 Gemeente Wassenaar (17 oktober 2024).

Financiën Sporthal De Duinpan. 45 Gemeente Wassenaar (2022) Voorjaarsnota 2023, p.13. Kadernota 2024 Onder ‘nieuw beleid’ wordt aangegeven dat er wordt ingezet op sport, inclusief het opleveren van sportbeleid. Door uitbreiding van de formatie kan in 2024 een Sportvisie worden opgeleverd en daarna ook uitvoering worden gegeven aan de acties uit deze visie. Hiertoe wordt in de periode 2024-2027 elk jaar een inzet van € 50.000 voorzien. Specifiek over het project De Schulpwei wordt het volgende aangegeven: “In het derde kwartaal van 2023 wordt opgeleverd, kan De Schulpwei worden afgestoten. Bezien moet worden wat er mogelijk is ten aanzien van herontwikkeling of herbestemming van de locatie. Ook zullen er gesprekken moeten plaatsvinden met de grondeigenaar. Dit project zal in 2023 starten, om onnodige leegstand en verpaupering te voorkomen. Ook in 2024 worden hiervoor kosten voorzien. De gemeenteraad zal hierbij betrokken worden, na een eerste initiële verkenning van de (on)mogelijkheden.” Hiertoe wordt in 2024 een incidentele post van € 50.000 voorzien. Begroting 2024 Zoals het BBV voorschrijft, wordt er een overzicht gegeven van de baten en lasten per taakveld. Onder het programma Mens en Maatschappij komt taakveld 5.2 Sportaccommodaties aan bod. Figuur 25.

Begroting baten en lasten ‘5.2 Sportaccommodaties’ (2024) In de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen wordt ingegaan op het beheerareaal, en ook op het | Beheerplan vastgoed 2021-2024. Onder de categorie Sport en Bewegen worden vier objecten geschaard. Specifiek wordt het volgende aangegeven. Figuur 26. Verwijzing naar Beheerplan vastgoed in begroting 2024 De ontwikkelingen die in de kadernota aan bod kwamen rondom de Sportvisie en project | De Schulpwei, inclusief incidentele middelen, komen ook terug in de begroting. Aanvullend hierop wordt ingegaan op de | multifunctionele sporthal aan de Dr. Mansveltkade 11: | “De sporthal wordt in 2024 in gebruik genomen en zal de sport in Wassenaar op een hoger plan brengen. Voor de exploitatie van de sporthal ontvangt Kieviten Sporthal Beheer | BV een instandhoudings- vergoeding.” Voorjaarsrapportage 2024 De voortgang onder het punt Sportvisie wordt groen gevinkt. Hierbij wordt aangegeven dat de eerste stap is genomen. De startnotitie staat gepland voor de raadsvergadering van 4 juni 2024 en de visie zelf voor eind 2024. In deze visie | ligt de focus op het versterken van de sport-aanbieders en het verhogen van de sportdeelname. Ook is er aandacht voor een beweegvriendelijke openbare ruimte en toekomst | -bestendige en verduurzaamde sportaccommodaties | .

Over de multifunctionele sporthal wordt aangegeven dat deze op 1 april 2024 in gebruik is genomen door Kieviten Exploitatie Beheer BV. Op 18 mei 2024 wordt deze officieel geopend. Het clubhuis wordt vanaf 1 mei 2024 verhuurd aan De Kieviten. Deze wordt half mei in gebruik genomen, wanneer ook de bar 47 / 71 48 / 71 door De Kieviten is geplaatst. Momenteel worden de laatste werkzaamheden uitgevoerd aan het buitenterrein. Kabels worden ingegraven, er wordt bestraat en in het najaar worden de gekapte bomen vervangen door nieuwe bomen. Door een aantal oorzaken zijn tegenvallers en risico's ingecalculeerd die ertoe leiden dat het beschikbare krediet wordt overschreden. Zo is er een verschil van opvatting over extra in rekening gebrachte kosten voor directievoering, is er - als gevolg van een gebruikerstest - inpandige schade ontstaan wat mogelijk kan leiden tot een juridisch geschil, en is er - als gevolg van de vereisten van een sportbond - extra sportmateriaal nodig. Er is geen rekening gehouden met de kosten van openingsfestiviteiten. Bovendien is er een Raadsmotie aangenomen voor een evaluatie van dit project, zonder daarbij een dekking van de kosten aan te geven. Over De Schulpwei wordt aangegeven dat er naar vervolgstappen wordt gekeken.

In de komende periode wordt een verkenning uitgevoerd, waarbij wordt gekeken naar onder andere verkoop in de huidige staat (afstoten), bruikleen of slopen. In de Begroting 2024 is al rekening gehouden met de uitvoering van dit onderzoek, waarvoor € 50.000 beschikbaar is gesteld. De verwachting is dat dit budget voldoende is om de beoogde plannings- en onderzoekskosten tot en met de besluitvorming van de raad te dekken. Na de zomer 2024 staat de besluitvorming gepland. Najaarsrapportage 2024 De voortgang onder het punt Sportvisie wordt ‘oranje’ gevinkt. De Sportvisie staat gepland in maart 2025 voor behandeling in de raad. In het najaar van 2024 zijn meerdere activiteiten gepland op het gebied van participatie. Over de multifunctionele sporthal wordt aangegeven: “De komende maanden moet voor de afronding van het project nog een aantal afrondings- en herstelwerkzaamheden uitgevoerd worden, welke om aanvullende middelen vragen. Een raadsinformatiebrief (108) is in oktober 2024 aan de raad toegestuurd, waarbij een nadere toelichting is gegeven op het benodigde aanvullende krediet van € 489.000 in totaal, boven op het gevoteerde krediet van € 7.411.000. Beoogd is het krediet eind van dit jaar af te sluiten.” Over De Schulpwei wordt aangegeven dat er naar vervolgstappen is gekeken.

Er is een verkenning uitgevoerd, het gebouw is geïnspecteerd en er is gesproken met de buurtpartners en de grondeigenaar. Uit de markt blijkt interesse in dergelijke overdekte ruimten. Eind 2024 wordt er een besluit genomen over de toekomst van De Schulpwei. Jaarstukken 2024 Net als in de begroting, wordt er in de jaarstukken verantwoord over taakveld 5.2 Sportaccommodaties. Specifiek is de volgende tabel opgenomen. Figuur 27. Realisatie baten en lasten ‘5.2 Sportaccommodaties’ (2024) Als toelichting op het taakveld worden drie zaken uitgelicht: de specifieke uitkering Meerkosten energie openbare zwembaden (MEOZ), sporthal De Duinpan en sporthal De Schulpwei.

49 / 71 Figuur 28. Screenshot uit jaarstukken 2024: taakveld 5.2 Sportaccommodaties 5.1.3. Analyse betrokkenheid van de raad bij sportaccommodaties We zien dat de raad zichtbaar kaderstellend was op het onderwerp ‘sportaccommodaties’. Die recente betrokkenheid uitte zich vooral in het vaststellen van de startnotitie voor de nieuwe sportvisie en de behandeling hiervan. Uit de gesprekken met de organisatie komt naar voren dat behandeling vóór de zomer van 2025 voorzien was. Omdat de raad echter de tijd wilde nemen voor het goed doorgronden van de stukken en de behandeling hiervan, is dit opgeschoven tot na de zomer (september 2025). De raad was nadrukkelijk betrokken bij de ontwikkelingen rondom sloop/nieuwbouw. De kaderstellende rol hier zit op kredietvoteringen vanuit het budgetrecht van de raad. Daarnaast vindt er informatievoorziening plaats over de ontwikkelingen via aparte brieven en via de reguliere P&C-cyclus. Uit de informatievoorziening wordt de complexiteit van de ontwikkelingen zichtbaar. Wel wordt geïnvesteerd in het voor de raad herleidbaar maken van hoe informatie zich verhoudt tot eerder genomen besluiten door de raad en/of moties. De informatievoorziening over beheer en onderhoud van accommodaties is summier. Voor de raad wordt niet inzichtelijk gemaakt wat er onder taakveld 5.2 valt, laat staan welke afwegingen hieraan ten grondslag liggen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://voorschoten.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ea61c027-d170-45cc-8f36-26d007cc52cf?agendaItemId=e3f36508-0de0-49ca-bd42-712ee3a3bb7a