Brief dd 02-04-2026 Rekenkamer WVOLV Onderzoeksrapportage Sportaccommodaties
Tekst van het document
Oegstgeest Oegstgeest heeft een portefeuille van 18 sportaccommodaties: 10 binnensportaccommodaties, 7 buitensport- accommodaties en 1 zwembad. Over 6 accommodaties is aangegeven dat deze in eigendom zijn van de gemeente; het betreft hier binnensportaccommodaties. Over 12 accommodaties is aangegeven dat deze in eigendom zijn van derden. In deze gevallen is er veelal sprake van erfpacht en opstalrechten. De gebruiksvormen zijn divers: 6 accommodaties worden gebruikt via een huurcontract, 5 via opstalrecht, 2 via een gebruiks- overeenkomst, 1 via een bruikleenovereenkomst, 1 via erfpacht en 1 via een huur- en exploitatieovereenkomst.
11 / 71 2.2.5. Leidschendam-Voorburg Leidschendam-Voorburg beschikt over 22 sportaccommodaties: 10 binnensportaccommodaties, 10 buitensport- accommodaties, 1 zwembad en 1 gecombineerde zwembad/binnensportaccommodatie. 21 accommodaties zijn in eigendom van de gemeente, 1 accommodatie is in eigendom van een derde partij. 17 accommodaties worden gebruikt via een huurcontract, 5 via een exploitatieovereenkomst. 2.3. Gemeenten – financieel inzicht Het dashboard bevat een overzicht van de tabbladen die per gemeente de financiële gegevens over sport- accommodaties weergeven. Opnieuw geven we hierbij de volgende disclaimer: dit zijn de meest actuele data die voorhanden zijn bij onze contactpersonen en hebben primair als doel een beeld te schetsen van de geldstromen van en naar sportaccommodaties. In een aantal situaties zijn de ontvangen data aangepast ten behoeve van toedeling of verdeling van bedragen of vierkante meters naar het juiste abstractieniveau. 2.3.1. Wassenaar In de afgelopen vijf jaar zijn in Wassenaar twee nieuwbouwprojecten gerealiseerd: sporthal Gymadora (2022, € 1.600.000) en sporthal De Duinpan (2021, € 8.600.000). Voor de komende jaren zijn er geen nieuwbouw- projecten gepland. Beheer en onderhoud voert de gemeente uit voor de binnensportaccommodaties Gymadora en deDuinpan.
Dotaties aan onderhoud zijn eveneens beperkt tot deze twee locaties, waarbij de onderhoudslasten relatief laag zijn vanwege de recente nieuwbouw. Subsidies worden verstrekt aan zwembad Het Sterrenbad . Er zijn geen garantstellingen of exploitatievergoedingen afgegeven. 2.3.2. Voorschoten In Voorschoten is de afgelopen vijf jaar geen nieuwbouw gerealiseerd. Op basis van het Sportaccommodatiebeleid zijn bedragen gereserveerd voor vervangingsinvesteringen in de periode 2025-2028, met als grootste de investering in sporthal De Vliethorst in 2027 en 2028 (twee keer € 4.000.000). De gemeente heeft onderhouds- lasten aangeleverd voor objecten en (natuurgras)velden. De gemeente heeft voor drie gymzalen en het zwembad aangegeven welke dotaties4 aan onderhoud zijn gedaan. Subsidies zijn verstrekt aan zwembad Het Wedde en sporthal De Vliethorst. Er zijn geen garantstellingen of exploitatievergoedingen afgegeven. 2.3.3. Oegstgeest In Oegstgeest was in de afgelopen vijf jaar een keer sprake van nieuwbouw. Verder zijn in 2025 investeringen gedaan in verduurzaming van accommodaties. De gemeente heeft onderhoudsgegevens aangeleverd voor de afgelopen jaren en op basis van MJOP’s voor de komende jaren. Dotaties aan onderhoud zijn eveneens gedeeld, zonder opvallende uitschieters.
De gemeente heeft subsidies verstrekt waarbij zij 50% van de investering betaalt (maximaal € 3.000 per aanvraag, vooral voor duurzaamheidsinvesteringen). De gemeente heeft enkele garantstellingen (bankgaranties) afgegeven. Exploitatievergoeding wordt alleen verstrekt aan zwembad Poelmeer. 4 Bij een dotatie wordt er geld opzijgezet in een voorziening voor bijvoorbeeld toekomstig groot onderhoud, zonder dat er al sprake is van een directe uitgave. 12 / 71 2.3.4. Leidschendam-Voorburg In Leidschendam-Voorburg is in de afgelopen vijf jaar geen nieuwbouw gerealiseerd en er zijn ook geen nieuw- bouwprojecten gepland voor de komende vijf jaar. De gemeente heeft onderhoudsgegevens aangeleverd voor gebouwen, installaties, sportvelden en terreinen, voor zowel de afgelopen als de komende jaren. Dotaties aan onderhoud worden alleen gedaan voor gebouwen in eigendom van de gemeente; vervanging van velden en terreinen verloopt via een vervangingskrediet. De bedragen hiervoor zijn door de gemeente aangeleverd. Er zijn geen subsidies of garantstellingen afgegeven. Voor 2025 zijn exploitatievergoedingen verstrekt aan Sportfondsen en Stichting Sportaccommodaties LV. 2.4.
Vergelijking WVOLV-gemeenten Op basis van de voorgaande gegevens valt het volgende op tussen de vier gemeenten: - Drie gemeenten - Wassenaar, Oegstgeest en Voorschoten - hebben een zeer vergelijkbare omvang qua aantallen inwoners met circa 26-27.000 inwoners. Leidschendam-Voorburg wijkt hier significant van af en kent een drie keer zo grote omvang met circa 78.000 inwoners. - De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft in absolute zin ook de grootste portefeuille sportaccommodaties maar deze omvang wijkt minder sterk af dan de omvang van het aantal inwoners. - De gemeente Oegstgeest heeft een sterk afwijkende eigendomspositie ten opzichte van de andere drie gemeenten. 6 van de 18 accommodaties zijn in gemeentelijk eigendom (33,3%); het overige tweederde deel van de accommodaties kent erfpacht en -opstalrechten. Bij de andere gemeenten is dit respectievelijk 100% (Wassenaar en Voorschoten) en 95,5% (Leidschendam-Voorburg). - De gemeente Wassenaar heeft - ten opzichte van de andere drie gemeenten - zichtbaar geïnvesteerd in nieuwbouw in de afgelopen vijf jaar. In Voorschoten staan nieuwbouwinvesteringen in sportaccommodaties voor de komende tijd op de planning. 2.5. Beoordeling van de norm Aan dit hoofdstuk is één norm verbonden. Hierna lichten we deze toe en geven we per gemeente beknopt aan hoe ze het doen ten aanzien van deze norm. Norm 3.
De gemeenten hebben een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand van de sport- accommodaties die in haar eigendom zijn of onder haar financiële verantwoordelijkheid vallen. Wassenaar De gemeente heeft in elk geval van de binnensportlocaties een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat op dit moment het beeld van de toestand van de locaties beperkter is. Hier gaat wel beleidsmatig in geïnvesteerd worden (zie o.a. hoofdstuk 3, Beleidsontwikkeling). Voorschoten De gemeente heeft in elk geval van de binnensportlocaties een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand. Voor de buitensportaccommodaties geldt dat er op dit moment gewerkt wordt aan een beter beeld van de toestand van deze locaties. Hier is recentelijk beleidsmatig in geïnvesteerd (zie o.a. hoofdstuk 3, Beleidsontwikkeling). Oegstgeest De gemeente Oegstgeest heeft een afwijkende eigendomspositie ten opzichte van de andere drie gemeenten. Voor de binnensportaccommodaties, die onder eigendom van de gemeente vallen, is er een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand. Leidschendam- Voorburg De gemeente heeft een actueel beeld over de omvang, locatie en toestand van de sport- accommodaties die in haar eigendom zijn of onder haar financiële verantwoordelijkheid vallen. Figuur 6. Beoordeling norm 3 13 / 71 3.
Beleid inzake sportaccommodaties In dit hoofdstuk lichten we de beleidsontwikkeling van de vier gemeenten rondom sportaccommodaties uit. In §3.1 tot en met §3.4 komen de gemeenten afzonderlijk aan bod. In §3.5 vindt een vergelijking plaats tussen de gemeenten en worden overstijgende beelden geduid. We sluiten in §3.6 af met een beoordeling van de aan dit hoofdstuk verbonden normen. 3.1. Wassenaar 3.1.1. Beschrijving beleidsontwikkeling Figuur 7 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Wassenaar inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten. Figuur 7. Beleidskaders gemeente Wassenaar inzake sportaccommodaties 2016 | Sportnota 2016-2020 “Sport is voor iedereen” In 2016 is in Wassenaar de Sportnota voor de periode 2016-2020 vastgesteld door de raad.5 Hierin zijn de volgende ambities en doelstellingen opgenomen met betrekking tot vastgoed en voorzieningen: - Het bevorderen van samenwerking tussen sportverenigingen, bijvoorbeeld als het gaat om het delen van accommodaties. - Het multifunctioneel gebruik van sportfaciliteiten, onder andere in relatie tot de Brede School. - De gemeente wil met sportverenigingen het multifunctionele gebruik van de sportvoorzieningen bespreken en zo de buurten meer betrekken, en een grotere rol in het sociaal domein kunnen spelen.
- De mogelijkheid om kunstgras aan te leggen op sportvelden. - De mogelijke renovatie en het beter gebruik van de sporthallen aan de Dr. Mansveltkade. - Contractueel overdragen van beheer en onderhoud van de accommodaties na investering door de gemeente. - Multifunctioneel en intensiever gebruik van zowel gemeentelijke als niet-gemeentelijke sportaccommodaties stimuleren. 19 april 2017 | Beheerplan vastgoed 2017-2020 Het Beheerplan Vastgoed 2017-2020 is op 19 april 2017 door de raad vastgesteld.6 Het plan was onderdeel van een professionalisering van het vastgoedbeleid, waarbij de gemeente streefde naar betere kostenbeheersing en het voorkomen van achterstallig onderhoud door planmatig werken. Deze periode, zo wordt later beschreven7, stond vooral in het teken van het ‘sober en doelmatig’ uitvoeren van de meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) en beschikbare en benodigde budgetten. In de jaren 2017 en 2018 is vooral een inhaalslag gemaakt om de onderhoudskwaliteit van een groot aantal objecten in de kernportefeuille te verbeteren. Daar is ook extra geld voor beschikbaar gesteld. De jaren 2019 en begin 2020 stonden meer in het teken van een strategische heroriëntatie op diverse vastgoedobjecten, waarbij de nodige besluiten zijn genomen. 5 Gemeente Wassenaar (2016). Sportnota 2016-2020 “Sport is voor iedereen”. 6 Gemeente Wassenaar (19 april 2027). Beheerplan vastgoed 2017-2020.
7 Op de periode 2017-2020 wordt gereflecteerd in het Beheerplan vastgoed 2021-2024.
14 / 71 27 mei 2020 | Beheerplan vastgoed 2021-2024 In navolging van het Beheerplan vastgoed 2017-2020 wordt op 27 mei 2020 het Beheerplan vastgoed 2021-2024 vastgesteld.8 In dit Beheerplan wordt onderscheid gemaakt tussen een kernportefeuille en een strategische portefeuille. - Kernportefeuille (51 objecten): objecten die niet aan (strategische) verandering onderhevig zijn en dus structureel op de gemeentelijke begroting drukken. Het doel is sober doelmatig onderhoud. - Strategische portefeuille (18 objecten): objecten waar strategische besluitvorming op rust of te verwachten is en die dus wel aan verandering onderhevig zijn. Voor 5 objecten is bepaald dat onderhoudskwaliteit ‘in beperkte mate’ wordt geborgd. Uitgangspunten Het Beheerplan bouwt voort op gemeente-eigen uitgangspunten, zoals het Uitvoeringskader Wassenaarse sportaccommodaties uit 2012 en wet- en regelgeving rondom veiligheid, milieu en duurzaamheid. Parallel wordt gewerkt aan een besluitvormingstraject voor het invoeren van een kostprijsdekkende huursystematiek. Hierover wordt toegelicht dat de invoering van een systematiek voor het berekenen van kostprijzen en die volgens standaardovereenkomsten met een (tijdelijke) huurcompensatie doorvoeren, veel voeten in de aarde heeft.
Het aanhouden van nieuwe standaard huur- en gebruiksovereenkomsten betekent dat de gemeente als eigenaar de verplichting heeft om zowel het eigenaarsdeel van storingen- correctief en contractenonderhoud en regulier planmatig eigenarenonderhoud - uit te voeren. De omvang van deze verplichting is gebaseerd op een zgn. demarcatielijst onderhoud, die onderdeel is van de nieuwe standaardovereenkomsten. Die demarcatie geeft aan welk deel van het onderhoud door de gemeente (eigenaar) en welk deel door de huurders/gebruikers moet worden uitgevoerd. (Her)ontwikkeling binnensport In het Beheerplan staat beschreven dat het college in 2016 een herijking heeft afgerond van beschikbare sport- accommodaties in relatie tot de behoefte aan binnensportaccommodaties. Hieruit volgende onderstaande ontwikkelingen. In de roze kaders is de stand van zaken opgenomen van de voorgenomen ontwikkelingen. Sloop sporthal De Schulpwei In het Beheerplan is het voornemen opgenomen om sporthal De Schulpwei te slopen. Beschreven staat dat de sporthal in principe aan het einde was van zijn levensduur. Met het oog op de bouw en de oplevering van een nieuwe sporthal bij De Kieviten, moet een strategische keuze worden gemaakt over wat er met de locatie en dit vastgoedobject gaat gebeuren.
Grootschalige investeringen om deze sporthal te behouden, lijken niet voor de hand te liggen, als gevolg van de beslissing tot bouw van de nieuwe sporthal. Er moet daarbij een oplossing worden bedacht voor de huisvesting van de aangebouwde schietvereniging ingeval van sloop. Voorlopig is het planmatig onderhoud uitgesteld, hangende de besluitvorming over de toekomst van dit object. Tijdens de bouw van de nieuwe sporthal kan De Schulpwei dienstdoen voor de opvang (geheel of gedeeltelijk) van gebruikers van De Kieviten. Daarbij moet wel kritisch worden bepaald wat dat betekent voor de huidige onderhoudstoestand. Meer en intensiever gebruik (tijdelijk) kan een toename veroorzaken van storingen en klachten. Om die op te lossen is vooralsnog voorzien in een tijdelijk hoger calamiteitenbudget voor 2021 en 2022. 8 Gemeente Wassenaar (27 mei 2020). Beheerplan Vastgoed 2021-2024. Op 29 november 2024 verstuurde het college een informatiebrief aan de raad over de toekomst van sporthal | De Schulpwei.9 Hieruit volgt dat: - | De onderzoeksfase is afgerond, en sloop niet nodig is, mits De Schulpwei van het gas wordt afgesloten. - | Er belangstelling vanuit marktpartijen voor sport is. - | Dit tot een aanvulling op activiteiten kan leiden voor De Duinpan en buitensporten. - | Er draagvlak is voor hernieuwde invulling met sport. - | Benodigde investeringen te dekken zijn met nieuw gebruik.
- | Er een financieel voordeel is voor de gemeente (sloopkosten versus verhuur). - | Er een erfpachtconstructie voor de gronden is en afstoot niet wenselijk is. Figuur 8. Informatiebrief toekomst De Schulpwei Ontwikkeling sporthal De Kieviten Op 16 juli 2019 heeft de raad besloten tot de ontwikkeling van een nieuwe sporthal in plaats van een hal die niet in eigendom is van de gemeente.10 Daarbij is gekozen voor een realisatie- en exploitatiemodel, waarbij de gemeente de hal neerzet en bekostigt en de ontwikkeling trekt, maar de uiteindelijke exploitatie (na oplevering) verzorgd wordt door een lokaal particulier initiatief. Onderdeel van de planvorming is de tijdelijke uitplaatsing van de gebruikers van de oude sporthal, waarvoor nader wordt onderzocht of dat kan worden opgevangen in de sporthal De Schulpwei. Uit latere documentatie blijkt dat deze sporthal De Duinpan is gaan heten en op 18 mei 2024 officieel is geopend. Nieuwbouw gymzaal Burmanlaan In juli 2019 heeft de raad ingestemd met de bouw van de nieuwe zaal met de ambitie om een andere vorm van beweegonderwijs te introduceren. Dit was de formele besluitvorming waarbij de gemeenteraad goedkeuring gaf voor de nieuwbouw van de gymzaal. In het Beheerplan is opgenomen dat de oude gymzaal was gesloopt en dat er een nieuwe gymzaal gebouwd zou worden.
In 2020 zou de aanbesteding worden afgerond en de opdracht z | ou in de 2e helft van 2020 worden gegund. De oplevering van de nieuwe gymzaal stond gepland in de loop van 2021. Daarna zou het vastgoed- object weer in de Kernportefeuille komen en planmatig onderhoud rekening gehouden gaan worden. | Er was een inschatting van de kosten voor beheer en onderhoud | gemaakt en meegenomen in het Beheerplan voor het beheer van de Kernportefeuille. In mei 2022 is de nieuwe gymzaal Gymadora in gebruik genomen. Mei 2024 | Startnotitie Sportvisie Wassenaar 2025-2030 Op 23 mei 2024 werd de Startnotitie Sportvisie Wassenaar behandeld in de commissie Mens & Maatschappij. Dit is de eerste stap voor het opstellen van een sportvisie voor de gemeente. Aanleiding voor de nieuwe sportvisie is dat de gemeente voor grote maatschappelijke opgaven staat | . De georganiseerde sport (sportverenigingen) staat onder druk en een grote groep inwoners beweegt te weinig en/of haakt af. Daar komt bij dat niet alle sportvoor- zieningen toekomstbestendig zijn. De gemeente staat voor de opgave accommodaties te verduurzamen in de komende jaren en sportverenigingen hebben moeite met noodzakelijke investeringen aan hun clubaccommodatie en sportvelden. De startnotitie gaat uit van vier pijlers: 1. | Het versterken en ondersteunen van verenigingen en haar vrijwilligers | . 2.
| Een hogere sportdeelname door de inwoners, deels door het | sportaanbod te vergroten. 3. | Een "beweegvriendelijke openbare ruimte" (van het strand tot speelplekken, infrastructuur van de Groene Zone, duinen, landgoederen). 9 Gemeente Wassenaar (29 november 2024). | Toekomst Dr. Mansveltkade 1 Sporthal Schulpwei. 10 Gemeente Wassenaar (16 juli 2019). Raadsbesluit Realisatie sporthal Dr. Mansveltkade. 15 / 71 16 / 71 4. Toekomstbestendige en verduurzaamde sportaccommodaties. Het Rijk heeft vanuit de Routekaart Verduurzaming Sport een doelstelling van 49% CO2-reductie in 2030. In 2050 moeten zelfs alle sport- accommodaties CO2-arm zijn. De gemeente staat voor de opdracht om gemeentelijke accommodaties te verduurzamen de komende jaren. 3.1.2. Analyse beleidsontwikkeling Nieuwbouw: investeringen in binnensport De gemeente Wassenaar heeft de afgelopen jaren beleidsmatig zichtbaar geïnvesteerd in de (her)ontwikkeling van binnensportlocaties. Dit zien we terugkomen in het financiële overzicht dat in het kader van dit onderzoek is gemaakt.11 De nieuwbouwopgave wordt enerzijds aangevlogen vanuit de eigendoms-en beheerkant. In - voor een periode van vier jaar afgesloten - Beheerplannen wordt beschreven wat er nodig is aan sloop/nieuwbouw/herontwikkeling van sportaccommodaties die in eigendom zijn.
Anderzijds wordt vanuit de overkoepelende visie op sport de vertaling gemaakt naar behoeften ten aanzien van (nieuwe) accommodaties. Dit heeft concreet geleid tot: - De ontwikkeling van een nieuwe sporthal (De Duinpan). - De ontwikkeling van een nieuwe gymzaal (Gymadora). - Het voornemen om een sporthal (De Schulpwei) niet te slopen maar door een nieuwe gebruiker duurzaam te laten herontwikkelen. Wat duidelijk naar voren komt is dat duurzaamheidsambities en -eisen integraal worden meegenomen in de (her)ontwikkeling. Zo heeft de gemeenteraad in het najaar van 2023 extra krediet beschikbaar gesteld voor de aanschaf van accu’s om energieproblemen bij sporthal De Duinpan op te lossen,12 en is het van het gas af gaan randvoorwaardelijk voor de herbestemming van De Schulpwei. Gymadora is ten slotte opgeleverd volgens de meest recente standaarden rondom duurzaamheid. Voor deze locatie geldt ook dat er een relatie is met het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2024-2039, omdat twee scholen hier bewegingsonderwijs aanbieden. Meer regie op beheer en onderhoud In de Sportnota 2016-2020 is opgenomen dat de gemeente, na eigen investeringen, de verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud overdraagt aan de gebruiker. In de interviews komt echter naar voren dat deze overdracht van verantwoordelijkheden beperkt of wisselend is uitgewerkt in de contracten tussen gemeente en verenigingen.
Dit heeft geleid tot een situatie waarin het niet altijd helder was wie waarvoor aan de lat staat. Zo geven ook sportverenigingen zelf aan dat zij het beheer en onderhoud zelf doen, zonder dat hier duidelijke afspraken onder liggen. De startnotitie voor de nieuwe Sportvisie vormt het fundament van een nieuwe aanpak. Met een nieuwe koers wil de gemeente meer regie en verantwoordelijkheid nemen en het beheer en onderhoud meer naar zich toe trekken. Dit krijgt een plek in de vierde pijler van de Sportvisie (toekomstbestendige accommodaties) waaraan, zo is aangegeven, 27 actiepunten zijn verbonden. De nieuwe Sportvisie was op het moment van schrijven alleen nog maar vastgesteld door het college van BenW. Vanuit het feitelijk wederhoor op het conceptrapport is aangegeven dat de Sportvisie in september is vastgesteld door de raad.13 De doelen en actiepunten, verbonden aan de nieuwe pijler ‘Toekomstbestendige en verduurzaamde sportaccommodaties’, zijn opgenomen in bijlage 2. Met de nieuwe aanpak streeft Wassenaar naar een gelijk(er) speelveld met een duidelijke verantwoordelijkheids- verdeling tussen de gemeente en de sportverenigingen. De gemeente wil wel aandacht blijven houden voor de ‘zelfwerkzaamheid’ van de verenigingen. Eenvoudigere werkzaamheden, zoals het trekken van lijnen, kunnen blijven worden opgepakt door de vereniging.
Ook het beheer en onderhoud van het verenigingsgebouw blijft de verantwoordelijkheid van de vereniging zelf. 11 Zie dashboard. 12 Gemeente Wassenaar (20 oktober 20230). Informatiebrief Toezeggingen Sporthal weth. Van Doeveren cie B&M 3 okt. 2023 . 13 Gemeente Wassenaar (23 september 2025). Vaststelling Sportvisie. 17 / 71 Noodzakelijk vervangingsonderhoud om de sport goed te kunnen beoefenen, bijvoorbeeld de drainage van velden, of ballenvangers, wordt daarentegen expliciet een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Deze nieuw te maken verdeling van afspraken dient, na het vaststellen van de Sportvisie, verder uitgewerkt te worden in de demarcatielijsten. De gemeente wenst op deze manier meer zicht te hebben op het totaal aan onderhoudsbehoeften op de buiten- sportaccommodaties. Deze onderhoudsbehoefte moet voor alle accommodaties voor een langere periode in meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) worden vastgelegd, zodat er gerichter kan worden gestuurd op nood- zakelijk onderhoud. Uit de documenten, gesprekken en data maken we op dat deze meerjarige onderhouds- behoefte voor de recent opgeleverde nieuwbouwaccommodaties en het zwembad wel helder is uitgewerkt en is vastgelegd.
Voor de buitensportaccommodaties zien we de meerjarige onderhoudsbehoefte (nog) niet is uitgewerkt.14 Wel zien we in de Kadernota (2026) dat er reeds middelen, in 2026 en 2027 € 250.000 en vanaf 2028 € 305.000, zijn opgenomen voor onderhoud buitensportaccommodaties.15 3.2. Voorschoten 3.2.1. Beschrijving beleidsontwikkeling Figuur 9 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Voorschoten inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten. Figuur 9. Beleidskaders gemeente Voorschoten inzake sportaccommodaties 31 maart 2016 | Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties Om de verzoeken van sportverenigingen tot uitbreiding of wijziging van hun sportvoorzieningen te kunnen beoordelen en prioriteren, is in 2016 het ‘Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties’ vast- gesteld door de raad.16 Dit toetsingskader moet een objectieve methode bieden om sportaccommodatie- aanvragen te beoordelen binnen de financiële mogelijkheden van de gemeente. Als uitgangspunt staat beschreven alle verenigingen gelijk te behandelen ten aanzien van de aanvragen. Er is daarom een inventarisatie gemaakt van de contracten en afspraken met betrekking tot de diverse accommodaties van de verenigingen, om te zien in hoeverre daar één lijn uit te halen is.
De (contractuele) situaties die in het verleden zijn ontstaan, zijn echter zo verschillend, dat niet ineens overgegaan kan worden tot één dezelfde lijn per vereniging. Wel kwam uit de analyse van de contracten naar voren dat met een aantal clubs heldere afspraken waren gemaakt over hetgeen zij zelf zouden oppakken. Dit heeft geleid tot het volgende criterium: Een vereniging die (vrijwel) geen huur betaalt en daarvoor zelf aanleg en onderhoud voor haar rekening neemt, kan nu ook niet verwachten dat de gemeente grote investeringen doet qua onderhoud of zelfs vernieuwing. Een vereniging die altijd een forse huur heeft betaald voor een veld of locatie, mag verwachten dat de gemeente als verhuurder, als dat zo is afgesproken, ook het nodige onderhoud voor haar rekening neemt als dat nodig blijkt.17 14 Zie dashboard. 15 Gemeente Wassenaar (2025). Kadernota 2026. 16 Gemeente Voorschoten (31 maart 2016). Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties. 17 Ibid, pagina 6.
7 december 2023 | Visie op sport en bewegen 2023-2026 Op 23 maart 2023 is de startnotitie voor een nieuwe sportvisie behandeld in de commissie Mens & Samenleving. In december 2023 is de ‘Visie op sport en bewegen 2023-2026’ vastgesteld.18 Beschreven staat dat Voorschoten een hechte gemeente is met een rijk verenigingsleven. De uitgaven aan sport en bewegen per inwoner zijn echter bijna de helft lager dan gemiddeld in Nederland. Daarnaast is er een hoge grijze druk in de gemeente (vergrijzing). In de visie zijn 15 opgaven benoemd waaraan de gemeente gaat werken, die moeten leiden tot de volgende effecten: 1. | In 2027 is 80% van de sportverenigingen vitaal, toekomstgericht of | wordt waar mogelijk samengewerkt met andere verenigingen. 2. | In 2027 zijn 1.000 inwoners meer in beweging en werken zij aan een gezonde levensstijl op weg naar een gezonde generatie 2040. 3. | Van 2024 tot 2027 zijn meerdere initiatieven gerealiseerd om te komen tot een toekomstbestendig lokaal sport- en beweegklimaat. 4. | De gemeente investeert in een sociaal veilige sportomgeving waar iedere inwoner met een passend sport | - of beweegaanbod in een veilige omgeving kan sporten en bewegen. Sportaccommodaties worden niet expliciet meegenomen in de visie maar | later in een aparte beleidsnota opgenomen.
4 juli 2024 | Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030 Aanvullend op de Sportvisie heeft de raad van Voorschoten in juli 2024 het Sportaccommodatiebeleid 2024-2030 (geamendeerd) vastgesteld.19 Eerder heeft de raad kaders meegegeven via de motie 316.20 Hier wordt in hoofd- stuk 5 nader bij stilgestaan. Dit Sportaccommodatiebeleid vervangt het ‘Toetsingskader en beoordeling aanvragen sportaccommodaties’, van maart 2016. Specifiek Sportaccommodatiebeleid zag de gemeente als noodzakelijk, zodat de sportaccommodaties het sport- beleid kunnen versterken. De aanleiding bestaat daarnaast uit de behoefte aan: - | Kaders voor besluitvorming over investeringen in sportvoorzieningen. - | Meer duidelijkheid en gelijkheid tussen verenigingen. - | Heldere afspraken over tarieven, rollen, taken en verantwoordelijkheden. - | Een oplossing voor de verouderde voorzieningen/opstallen. De doelstelling van het Sportaccommodatiebeleid is dat Voorschoten betaalbare, bereikbare en toegankelijke sportaccommodaties heeft die goed afgestemd zijn op de vraag van de inwoners en optimaal worden benut. Dit doet Voorschoten door: - | De huidige situatie (nul-situatie) helder in beeld te brengen. - | Een analyse te maken van de beschikbare en benodigde capaciteit. - | Kaders vast te stellen voor besluitvorming over investeringen in (nieuwe) sportaccommodaties.
- | Kaders vast te stellen voor besluitvorming over de instandhouding van sportaccommodaties. - | Een doorkijk te geven naar benodigde maatregelen om de sportaccommodaties toekomstbestendig te maken. Het beleid kent de onderstaande twaalf uitgangspunten die verwerkt moeten worden in een uitvoeringsplan. 18 Gemeente Voorschoten (7 december 2023). Raadsbesluit Visie op Sport en Bewegen 2023-2026. 19 Gemeente Voorschoten (4 juli 2024). Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030. 20 Gemeente Voorschoten (1 februari 2024). Motie 316: Kaders Sportaccommodatiebeleid. 18 / 71 19 / 71 Uitgangspunt Uitvoeringsplan 1. De basis op orde: het bestaande aanbod wordt in stand gehouden. - Vervanging onder- en toplaag atletiekbaan 2025. - Vervanging kunstgrasvoetbal- en kunstgrashockeyvelden, handbal en honk- en softbalveld conform vervangingstermijn. - Opstellen programma van eisen met locatieonderzoek en financiële consequenties nieuwe sporthal in combinatie met het plan van aanpak voor het zwembad, zodat integrale besluit- vorming kan plaatsvinden over de sporthal en het zwembad (Q1 2025). - Realisatie nieuwe sporthal met prioriteit 2027-2028. 2. Voldoende capaciteit om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen voor het huisvesten van het bewegingsonderwijs.
- Samenwerking Integraal Huisvestingsplan (IHP) bij opstellen programma van eisen en locatieonderzoek sporthal om te bezien of er een optimaliseringsslag mogelijk is. 3. Duidelijke rol voor de gemeente als verhuurder van de velden en de binnensport. • De gemeente is als eigenaar van binnensport verantwoordelijk voor vervanging en instandhouding van de sporthal en gymzalen. • De gemeente wordt als eigenaar van buitensportvelden verantwoordelijk voor vervanging. Voor instandhouding worden afspraken gemaakt over beheer en onderhoud. • Voor buitensportverenigingen die zelf verantwoordelijk willen blijven voor vervanging en instandhouding velden, is maatwerk mogelijk. - Opstellen nieuwe huurovereenkomsten. - Evaluatie exploitatie Sportfondsen Voorschoten BV en onderzoek best passende beheer- en exploitatievorm, rekening houdend met de nieuwe situatie. Dit integraal oppakken met het plan van aanpak voor het zwembad en het onderzoek naar de sporthal. 4. Afbakening naar type accommodatie: maatschappelijk en voor breedtesport. - - 5. Opstallen blijven in eigendom van de verenigingen/stichtingen. - Vestigen recht van opstal op opstallen die juridisch nog niet in eigendom zijn van de verenigingen en opnemen in grondbeleid. - Aanpassen bestaande overeenkomsten met de verenigingen. - Beoordelen aanvragen garantstellingsregeling. 6.
Voor nieuwe sportvoorzieningen die in eigendom zijn van de vereniging of stichting kan aanspraak gemaakt worden op de 1/3 regeling. - De gemeente subsidieert max. 1/3 van de kosten die niet onder basisvoorzieningen vallen maar wel bijdragen aan de visie op sport en bewegen 2023-2026 tot een maximum van € 200k. De gemeente staat voor de overige 2/3 garant. - Het totale overzicht van in aanmerking komende aanvragen komt een keer per jaar bij de raad (ter info); definitieve aanvragen worden in de kadernota meegenomen. - Uitwerken en vaststellen 1/3 regeling. - Beoordelen aanvragen 1/3 regeling, subsidieverstrekking. 7. Tarieven worden geharmoniseerd om een gelijk speelveld te creëren. - Voor verhuur velden, banen en binnensportvoorzieningen wordt kostprijsgerelateerde huur berekend. Bandbreedte: 12%-20%. - Wordt verwerkt door college in de tarievennota. Rekening wordt gehouden met vervallen van huurkosten voor verenigingen/ stichtingen die zelf eigenaar blijven van velden en banen. - Doorrekenen kostprijsgerelateerde huur. - Opstellen tarievennota met bijbehorende tarieven voor de verhuur van de velden in overleg met de verenigingen. 20 / 71 Uitgangspunt Uitvoeringsplan 8. Afspraken harmoniseren, niet uniformeren - Op basis van ‘keuzemodel’ demarcatie beheer en onderhoud.
- Opstellen en vaststellen demarcatielijst beheer en onderhoud in samenwerking met verenigingen, met bijbehorende onderhoudstarieven. - Opstellen beheer- en onderhoudsplannen, jaarlijkse bijstelling beheer- en onderhoudsplannen. - Uitbesteden/aanbesteden onderhoudswerkzaamheden. 9. Duurzaamheid - Voldoen aan laatste eisen op gebied van duurzaamheid bij renovatie of vervanging van opstallen of velden. - Toetsen renovatieplannen aan duurzaamheidseisen. 10. Multifunctioneel Sportpark Adegeest: de stip op de horizon. - Onderzoek over- en ondercapaciteit, oplossing voor natuurgrasveld voetbal. - Gezamenlijk proces onderzoek renovatie/vervanging opstallen met diverse verenigingen op Sportpark Adegeest. - Onderzoek optimale inrichting sportpark, eventueel met gecombineerde functies. 11. Versterken contact tussen gemeente en sportaanbieders. - Uitvoeringsplan wordt jaarlijks bijgewerkt/aangevuld. - Verenigingen hebben aanspreekpunt binnen gemeente. - Er is voor incidentele inzet/specifieke projecten budget geraamd in het uitvoeringsplan. 12. Voortbestaan van bestaande verenigingen/stichtingen. - Het college kan gemotiveerd afwijken bij gevaar voortbestaan vereniging/stichting. Figuur 10. Samenvattende tabel Sportaccommodatiebeleid gemeente Voorschoten (2024) 3.2.2.
Analyse beleidsontwikkeling Zichtbare beleidsontwikkeling en meer regie Op basis van de voorgaande beschrijving constateren we dat de gemeente zichtbaar heeft geïnvesteerd in de beleidsontwikkeling rondom sportaccommodaties. Uit de documenten en gesprekken komt een aantal over- wegingen voor deze beleidsontwikkeling naar voren. Allereerst is in Voorschoten geconstateerd dat de gemeentelijke uitgaven voor sport ruim onder het landelijk gemiddelde liggen. Tegelijkertijd hebben diverse verenigingen moeite om het hoofd boven water te houden, mede door een trend van teruglopende vrijwilligers- aantallen en individualisering van sportactiviteiten. Met het Sportaccommodatiebeleid pakt de gemeente zelf meer regie op het investeren in sportaccommodaties. Het beleid dient als een kader waaraan besluitvorming over investeringen in sportvoorzieningen kan worden opgehangen. Een belangrijk uitgangspunt van het nieuwe Sportaccommodatiebeleid is de ‘basis op orde’ brengen en het bestaande aanbod in stand houden. Dit vergt de noodzakelijke investeringen van de gemeente in de vervanging van diverse onder- en toplagen en velden. 21 / 71 Ook wordt er ingezet op de vervanging c.q. bouw van een nieuwe sporthal (business case sporthal), waarvan de voorbereidingen op dit moment plaatsvinden.
Deze investeringen zien we ook duidelijk terugkomen in de financiële prognoses.21 Een andere belangrijke katalysator voor nieuw beleid is de constatering dat er in de afgelopen periode uiteen- lopende afspraken zijn gemaakt met verenigingen over beheer en onderhoud. Al in het Toetsingskader ‘beoordeling aanvragen sportaccommodaties’ (2016) heeft de gemeente het uitgangspunt opgenomen om alle verenigingen gelijk te behandelen ten aanzien van de aanvragen. Toen al werd geconstateerd dat (contractuele) situaties die in het verleden zijn ontstaan, dusdanig verschillend waren dat er niet direct overgegaan kon worden tot eenzelfde lijn per vereniging. In de afgelopen jaren is het creëren van een meer eenduidige lijn nog niet gelukt. Uitgangspunt van het nieuwe beleid is dan ook dat er meer duidelijkheid en gelijkheid tussen verenigingen moet komen met daarbij heldere afspraken over tarieven, rollen, taken en verantwoordelijkheden. De gemeente neemt daarmee zichtbaar zelf meer regie als verantwoordelijk eigenaar voor de sportaccommodaties. 3.3. Oegstgeest 3.3.1. Beschrijving beleidsontwikkeling Figuur 11 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Oegstgeest inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten. Figuur 11.
Beleidskaders gemeente Oegstgeest inzake sportaccommodaties 2010 | Nota Vastgoed onder één dak In het kader van het feitelijk wederhoor op het conceptrapport heeft de gemeente de Nota Vastgoed onder één dak gedeeld met de onderzoekers. In deze nota wordt aangegeven dat de gemeenteraad op 9 juli 2009 het college van BenW heeft verzocht te onderzoeken op welke wijze het onroerend goed optimaal en integraal kan worden ingezet en beheerd, en de effecten van dit onderzoek mee te nemen tijdens de jaarlijkse begrotingsronde. Dit onderzoek heeft geleid tot deze nota die onder andere als doel heeft: - De huidige situatie in kaart brengen en middels een aantal verbeterslagen het beheer van het totale vastgoedbestand te professionaliseren en het gebruik daarvan te optimaliseren, waarbij het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2009-2012 als leidraad geldt bij het huisvestingsbeleid in relatie tot de maximale bezetting. - Aan te geven wat de huidige technische staat is van de diverse gemeentelijke gebouwen en opstallen. - Inzicht krijgen in de maatregelen en kosten die nodig zijn om de gebouwen op het gewenste kwaliteitsniveau te brengen en te houden, zowel voor de korte termijn als langjarig. - Inzicht geven in de beleidsaspecten die voor het gemeentelijk vastgoed van belang zijn met daarbij vooral de nadruk op aspecten die voortvloeien uit wettelijke kaders en overeenkomsten.
- Het regelen en vaststellen van werkprocessen bij zich voordoende bouw-, verbouw- en renovatieprojecten. - Aangeven welke externe omstandigheden van invloed zijn. - Bepalen van een organisatiestructuur, inclusief het vastleggen van de bijbehorende werkprocessen. Over het beoogde onderhoudsniveau van het vastgoed is aangegeven dat dit aan minimaal de wettelijke eisen dient te voldoen. Voor de doelmatige inzet van middelen wordt per object het onderhoudsniveau gedefinieerd, dat als uitgangspunt zal dienen voor het opstellen van een meerjarenonderhoudsplan (MJOP). 21 Zie dashboard.
22 / 71 Oktober 2019 | Sportakkoord Oegstgeest Beweegt 2019-2024 In oktober 2019 is het lokaal Sportakkoord 2019-2024 Oegstgeest Beweegt 2019-2024 ondertekend door veertien sportverenigingen en de Oegstgeester Sport Federatie.22 In het akkoord zijn vijf ambities opgenomen: 1. Inclusief sporten en bewegen. Iedere inwoner uit Oegstgeest moet een leven lang kunnen sporten en bewegen, belemmeringen worden daarom weggenomen. 2. De diversiteit, capaciteit, kwaliteit van en deelname aan amateursport in stand houden en verder verbeteren, mede in het licht van de verwachte bevolkingsgroei. 3. Verdere uitbouw van de preventieve waarde van de sportvereniging door - behalve aan sport - ook aandacht te schenken aan andere gezondheidsthema’s, zoals gezonde voeding. 4. Uitgangspunt is dat verenigingen waar het kan op eigen kracht functioneren, waar nodig ondersteund door de gemeente, om vitaal en klaar voor de toekomst sport mogelijk te blijven maken. 5. Verduurzaming van sportaccommodaties. Elke ambitie bevat een set afspraken. In totaal bevat het akkoord daarmee 39 afspraken. De, voor dit onderzoek, meest relevante afspraken inzake sportaccommodaties worden gemaakt onder ambitie 4: - 4.3 De gemeente stimuleert de mogelijkheden voor verenigingen om zelf inkomsten te verwerven. - 4.4 Verenigingen zijn/worden zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van hun sportaccommodaties.
- 4.5 De gemeente ondersteunt verenigingen bij investeringen in de accommodaties. - 4.6 De gemeente verlaagt de retributiekosten per m² voor sportverenigingen. - 4.7 De gemeente rekent een symbolische retributie van €1,--. - 4.8 De gemeente stelt de sporthal en gymzalen tegen gereduceerd tarief beschikbaar aan verenigingen. Overige relevante afspraken zijn onder meer: - 2.5 Multifunctioneel gebruik van sportaccommodaties op weekdagen tot 16:00 uur. - 2.6 (Her)investeringen in accommodaties met oog voor ouderen, kinderen en volwassenen met een beperking evenals aanbod, passend bij individualiseringstrend en multifunctioneel gebruik accommodaties. - 5.3 Bij vervangingsinvesteringen zetten verenigingen in op milieuvriendelijke alternatieven. 22 februari 2024 | Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed In februari 2024 is de Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed vastgesteld. De ambitie van deze routekaart is maatregelen te adviseren, die vóór 2030 kunnen worden uitgevoerd, die een vermindering in CO2- uitstoot van minimaal 573 ton/jaar bewerkstelligen. In de portefeuille zijn 17 gebouwen in beschouwing genomen. Toegelicht is dat in de afgelopen jaren al duurzame opwekmaatregelen zijn genomen, door middel van het plaatsen van zonnepanelen op een aantal locaties uit deze routekaart, onder andere bij Gymzaal Poelweyde, Sporthal De Cuyl, en Gymzaal Jan Wolkers.
29 februari 2024 | Nota grondbeleid 2024 en grondprijzenbrief 2024-2025 Op 29 februari 2024 heeft de raad de Nota Grondbeleid 2024 en de grondprijzenbrief 2024-2025 vastgesteld.23 Het beschreven doel van de Nota grondbeleid 2024 is om een meer situationeel grondbeleid te voeren waarbij maatwerk bij grondtransacties geleverd kan worden. De gemeente wil actief grondbeleid gaan voeren als de gemeente een maatschappelijke of publieke doelstelling wenst te realiseren, waarbij zij zelf het Initiatief neemt. In de grondprijzenbrief is de prijs per vierkante meter in euro’s vastgesteld voor onder andere maatschappelijk vastgoed, waaronder sportaccommodaties. 22 Gemeente Oegstgeest (oktober 2019). Sportakkoord Oegstgeest Beweegt 2019-2024. 23 Gemeente Oegstgeest (29 febrauri 2024). Raadsbesluit Nota Grondbeleid 2024. 23 / 71 5 november 2024 | Samen sterk in beweging Sport- en beweegakkoord Oegstgeest 2025-202824 In november 2024 is het Sportakkoord Oegstgeest beweegt 2019-2024 geëvalueerd en herschreven zodat het aansluit op de ambities van het landelijke Sportakkoord ll. Het nieuwe akkoord sluit daarmee aan bij het landelijke Sportakkoord II (2022) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (2023). Het akkoord focust op de volgende 4 van de 6 thema’s van het landelijke Sportakkoord II: 1. Sociale veilige sport. 2. Inclusie en diversiteit. 3. Vitale sportaanbieders. 4. Vaardig in beweging.
Aan deze 4 thema’s zijn 14 doelstellingen gekoppeld. Met name onder doelstelling 11 (Verenigingen en ondernemende sportaanbieders weten het Kernteam te vinden en weten dat ze bij ons terecht kunnen voor informatie en om mee te denken en advies te geven.) zijn, voor dit reken- kameronderzoek, relevante acties en uitgangspunten in het kader van sportaccommodaties en -velden geformuleerd. Hierna geven we deze geclusterd weer. Ondersteuning voor verenigingen (is maatwerk) - Verenigingen zijn niet gelijk aan elkaar en (financiële) ondersteuning is wisselend nodig. Dit is maatwerk. Tarieven sport- en maatschappelijke accommodaties - De sporthal en gymzalen worden tegen een gereduceerd tarief aan sportverenigingen en aan derden tegen een marktconform tarief verhuurd. - De huur- en gebruikstarieven zijn in 2024 door het college vastgesteld en worden jaarlijks geïndexeerd op basis van de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP). - Vanaf 2025 worden de tarieven voor het sportseizoen (september-augustus) jaarlijks in mei bekendgemaakt. Inkomsten genereren - De gemeente stimuleert de mogelijkheden van verenigingen om zelf inkomsten te genereren, bijvoorbeeld door multifunctioneel gebruik van accommodaties.
Beheer en onderhoud sportcomplexen - Verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de sportcomplexen (met uitzondering van de sporthal, de gymzalen en het zwembad). - Vanaf januari 2025 wordt ernaar gestreefd dat binnen 3 jaar de verenigingen zelf het beheer en onderhoud verzorgen. - Bij de overdracht van het beheer en onderhoud aan de verenigingen worden nadere afspraken hierover vastgelegd in een aparte (beheer)overeenkomst. - De gemeente controleert het onderhoud op basis van het vigerende Beleidsplan Groen en Water 2022-2031. - Wanneer een vereniging de werkelijke kosten van beheer en onderhoud niet kan dragen, is financiële onder- steuning mogelijk. Dit is maatwerk. (Vervangings)investeringen - Financiële ondersteuning bij (vervangings)investeringen is eveneens maatwerk en wordt gebaseerd op een businesscase. - De gemeente investeert dan niet zelf maar staat, afhankelijk van risico’s, garant. 24 Gemeente Oegstgeest (5 november 2024). Samen sterk in beweging Sport- en beweegakkoord Oegstgeest 2025-2028. 24 / 71 Retributiekosten - De gemeente ondersteunt de sportverenigingen door lage retributiekosten voor opstallen te hanteren. - Voor sportieve activiteiten in verenigingsverband hanteert de gemeente een percentage van 3%. Dit geldt voor de bijbehorende faciliteiten, zoals kleedkamers, clubgebouwen, tribunes etc.
Voor 2025 komt de retributie uit op € 6,90 per m². Met ingang van 2026 wordt er een nieuwe grondprijzenbrief vastgesteld. - De gemeente ondersteunt door een symbolische retributie te hanteren voor sportcomplexen/sportruimtes. Voor de velden waarop of de ruimten waarin verenigingen daadwerkelijk de eigen sport uitoefenen, geldt een retributie van in totaal € 1,-- per jaar per sportvereniging, ongeacht het aantal velden en vierkante meters. Dit is inclusief de groenstroken en paden rondom de velden/accommodaties. Ruimte voor sport in Oegstgeest - De gemeente Oegstgeest wil, samen met de andere gemeenten in de Leidse regio, de behoefte aan sport- ruimte als gevolg van de bevolkingsgroei, in beeld brengen. Dit onderzoek zal inzicht geven in zowel de huidige als de toekomstige behoefte aan binnen- en buitensportaccommodaties in Oegstgeest en de regio. 3.3.2. Analyse beleidsontwikkeling Beheer en onderhoud: faciliteren in plaats van regie Met het Sportakkoord 2019-2024 als basis heeft de gemeente er in 2019 beleidsmatig voor gekozen om beheer en onderhoud bij buitensportverenigingen te beleggen. Met het Sportakkoord 2025-2028 wordt deze lijn door- gezet. In de interviews met de gemeente is toegelicht dat de (buitensport)verenigingen in Oegstgeest zeer zelf- standig zijn en dat zij zelf hebben aangegeven met behulp van vrijwilligers deze taken op zich te nemen.
Mede daardoor is het beleid van de gemeente Oegstgeest er op gericht om (buitensport)verenigingen maximaal zelfstandig te laten opereren. Dit uit zich ook in het eigenaarschap van de accommodaties. De gemeente heeft voor de buitensportaccommodaties opstalrecht afgegeven en er is sprake van erfpacht (zie ook hoofdstuk 2.) Met het beleid worden verenigingen gestimuleerd om zelf inkomsten te genereren en beperkt de gemeente zich tot een meer faciliterende rol. Deze komt tot uiting in onder andere de symbolische retributie van € 1,-- per vereniging voor opstallen, velden waarop of de ruimten waarin verenigingen daadwerkelijk de eigen sport uitoefenen, met als doel dat de sportverenigingen hun contributie betaalbaar/lager kunnen houden. De gemeente ondersteunt alleen als verenigingen hun beheer- en onderhoudsopgave echt niet kunnen dragen, bijvoorbeeld door - afhankelijk van de risico’s - garant te staan bij (vervangings)investeringen. Hoewel de gemeente vanaf 2019 inzet op een volledige overdracht van beheer en onderhoud ten behoeve van buitensportverenigingen, is de praktijk weerbarstiger. Uitgangspunt van de gemeente is dat de vereniging verant- woordelijk is voor het beheer en onderhoud in handen voor alles wat deel uitmaakt van het sportpark, van groen- stroken en kleedkamers tot en met de velden.
In de praktijk komt het echter voor dat de gemeente bij de ene vereniging nog groenstroken beheert en bij de andere niet. Ambtelijk is toegelicht dat er sprake is van een te grote diversiteit aan afspraken. Voor binnensport geldt dat de gemeente wel verantwoordelijk is voor het beheer en onderhoud. Dit wordt uitgevoerd via een externe partij. Voor de binnensportaccommodaties geldt dat de opgave voor onderhoud is vastgelegd in MJOP’s per object. Een belangrijk overkoepelend beleidskader hiervoor is de Nota Vastgoed onder één dak. Het beleidsmatige beeld sluit aan bij de financiële gegevens die in het kader van dit onderzoek zijn gedeeld.25 In de met ons gedeelde informatie zien we geen budgetten voor beheer en onderhoud voor buitensport- verenigingen. Wel zien we dat de gemeente Oegstgeest ten behoeve van binnensport in 2025 voor twee eigen gymzalen, een sporthal en een sportzaal duurzaamheidsinvesteringen heeft geraamd en dat er meerjarig beheer- en onderhoudskosten zijn op basis van het MJOP ‘vastgoed en terrein’. Deze duurzaamheidsmatregelen zijn in lijn met de Routekaart Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed. 25 Zie dashboard. 25 / 71 3.4. Leidschendam-Voorburg Figuur 12 geeft de belangrijkste beleidskaders van de gemeente Leidschendam-Voorburg inzake sportaccommodaties weer. Onder de figuur geven we een korte beschrijving van de inhoud van de afzonderlijke documenten.
Figuur 12. Beleidskaders gemeente Leidschendam-Voorburg inzake sportaccommodaties 3.4.1. Beschrijving beleidsontwikkeling 2019 | Beheerplan sportparken 2019-2022 In 2019 is het Beheerplan sportparken 2019-2022 van de gemeente Leidschendam-Voorburg vastgesteld. De hoogtepunten uit dit plan worden hierna beknopt beschreven. Het Beheerplan heeft als hoofddoelstelling: "Het zorgdragen voor goed bespeelbare en gebruiksvriendelijke buitensportaccommodaties en het inzichtelijk maken van de daarbij benodigde financiële middelen." Het uitgangspunt hierbij is 'veilig en doelmatig'. Het Beheerplan omvat alle sportvelden, verhardingen, groen- voorzieningen, hekwerken en veldverlichting binnen de 6 in Leidschendam-Voorburg aanwezige sportparken. Het plan richt zich op renovatie en vervanging van bestaande faciliteiten; niet op uitbreiding van/met nieuwe sportparken. De focus ligt op het behouden van de huidige kwaliteit en capaciteit van de 6 bestaande buiten- sportparken. Het Beheerplan biedt een systematische aanpak voor 15 jaar vooruitkijkend beheer, met een jaarlijkse actualisatie van het investeringsplan op basis van werkelijk gebruik en slijtage. Voor beheer en onderhoud geldt dat het kwaliteitsniveau minimaal ‘voldoende’ moet zijn. Dit betekent dat de accommodaties veilig en functioneel dienen te zijn.
Een deel van het beheer in eigen beheer gebeurt door de gemeente; een ander deel wordt uitbesteed via RAW-onderhoudsbestek. De gemeente maakt in het plan onderscheid tussen een dagelijks onderhoudsplan (DoP) en een Meerjaren Investeringsplan (MIP). In het DoP wordt gestreefd naar zo veel mogelijk gelijke afspraken met betrekking tot het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden. Belangrijke afspraken over de beheerverantwoordelijkheid zijn vastgelegd in het plan. Jaarlijks wordt er een 'kruisjeslijst' gemaakt voor de onderhoudsplanning. Het DoP leidt tot een overzicht van beheerkosten, waarbij rekening is gehouden met 12% extra kosten voor toezicht en begeleiding. Het MIP geeft inzicht in de benodigde kosten voor het renoveren of vervangen van de sportvelden en alle omliggende inrichtings- elementen. Aan de hand van de vastgestelde kwaliteit tijdens de inventarisatie/nulmeting is per element een vervangings- of renovatiemoment vastgesteld. Aan alle elementen zijn renovatie- of vervangingsbedragen gekoppeld. Deze zijn verwerkt in een schematisch overzicht per sportpark. Daarnaast is er een totaaloverzicht gemaakt. Figuur 13. Jaarlijkse kosten DoP Beheerplan sportparken 2019-2022 26 / 71 In 2019-2023 wordt rekening gehouden met de volgende investeringsbedragen. Figuur 14.
MIP-investeringen sportparken periode 2019-2023 25 maart 2025 | Beheerplan sportparken vanaf 2025 Gemeente Leidschendam-Voorburg Op 25 maart 2025 heeft het college van BenW van Leidschendam-Voorburg het Beheerplan Sportparken vanaf 2025 vastgesteld.26 Dit besluit is genomen om de kwaliteit van de gemeentelijke buitensportaccommodaties te waarborgen. Met het Beheerplan worden doelen gesteld op het gebied van beheer, onderhoud en vervanging van de sportvoorzieningen. Op deze manier wenst de gemeente te blijven investeren in de buitensportaccommodaties en daarmee in het welzijn van de samenleving. Het doel van het Beheerplan is te zorgen voor volwaardige, aantrekkelijke en veilig bespeelbare sportvoor- zieningen die voldoen aan de sporttechnische normeringen van de sportbonden. Daarnaast wordt gestreefd naar toekomstbestendig beheer, waarbij rekening wordt gehouden met kostenefficiënt beheer en duurzaamheid. Om dit te bereiken, richt het Beheerplan zich op het gestructureerd beheren en onderhouden van de buitensport- accommodaties. Het plan bevat maatregelen voor zowel regulier onderhoud als noodzakelijke investeringen, en biedt een prognose voor wanneer sportvelden en bijbehorende voorzieningen aan vervanging of preventief onderhoud toe zijn.
Hierbij wordt efficiënt materiaalgebruik toegepast, worden energiezuinige onderhoudsmethoden gehanteerd en wordt voldaan aan de geldende milieuwetgeving. 26 Gemeente Leidschendam-Voorburg (25 maart 2025). Beheerplan sportparken vanaf 2025 Gemeente Leidschendam-Voorburg.
27 / 71 Hierna wordt een aantal zaken uitgelicht. Kwaliteit De gemeente hanteert verschillende kwaliteits- niveaus voor op de sportparken. Leidschendam- Voorburg heeft als streefwaarde dat de kwaliteit op de sportparken minimaal een ‘voldoende’ is. Uit een inventarisatie van de accommodaties komt naar voren dat alle accommodaties op dit moment van voldoende of goede kwaliteit zijn, met uitzondering van halfverharding H&S (deze is ‘matig’). Duurzaamheid Er zijn enkele uitgangspunten rondom duurzaamheid opgenomen: Figuur 15. Onderhoudsniveaus Beheerplan Sportparken - Geen SBR-rubber meer: bij renovatie/aanleg van voetbalkunst- gras wordt geen SBR-rubber meer toegepast. - Natuurlijke infill: gebruik van kurk, gemalen olijfpit en mais in plaats van synthetische materialen. - Kantopsluiting: kunstgrasvoetbalvelden worden voorzien van kantopsluiting om verspreiding van microplastics te voorkomen. - LED-verlichting: bij ombouw naar LED blijft de installatie eigendom van de gemeente. Meerjaren Investeringsplan (MIP) De gemeente heeft een Meerjaren Investeringsplan (MIP) opgesteld. Dit geeft inzicht in de benodigde kosten voor het renoveren of vervangen van de sportvoorzieningen en de overige inrichtingselementen op de sportparken. In onderstaande tabel zijn de verwachte renovatiekosten per sportpark per jaar voor de eerste 5 jaar weergegeven.
Kosten in verband met zorgplichtaanpassingen aan een aantal kunstgrasvelden zijn hierin meegenomen. Het prijspeil van de genoemde bedragen is januari 2025, inclusief projectkosten en exclusief btw. Figuur 16. Meerjaren Investeringsplan sportparken 2025-2029 (MIP) Dagelijks Onderhoudsplan (DoP) Naast het MIP heeft de gemeente een Dagelijks Onderhoudsplan (DoP) opgesteld. Uitgangspunt van het DoP is dat “… in de gemeente Leidschendam-Voorburg een hoogwaardig duurzaam beheer van de sportaccommodaties wordt nagestreefd. Het is van groot belang voor de sporter om op een veilige en verantwoorde manier de sport te kunnen bedrijven.” Het DoP is uitgewerkt voor: - Gras en wedstrijd trainingsvelden. - Kunstgrasvelden. - Halfverharding (honk- en softbalvelden).
28 / 71 - Verharde velden. - Tennisbanen/red-sand tennisbanen. - Sportveldverlichting. - Verhardingen, groenvoorzieningen en overige inrichtingselementen. Uitgangspunten zijn, onder andere - De preventie en bestrijding van onkruiden, ziekten en plagen natuurgras. - De preventie en bestrijding van onkruiden in kunstgras. - Het versterken van de biodiversiteit op de sportparken. Het onderhoudsniveau dat de gemeente Leidschendam-Voorburg voor het onderhoud van de verhardingen en groenvoorzieningen aanhoudt betreft kwaliteitsniveau A/B en C, zoals omschreven in de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018. Ook de verhardingen en groenvoorzieningen op de sportparken dienen conform deze kwaliteitsniveaus te worden onderhouden. Figuur 17. Dagelijks onderhoudsplan ramingen 2024
29 / 71 3.4.2. Analyse beleidsontwikkeling Uit de data blijkt dat er in Leidschendam-Voorburg de afgelopen jaren geen nieuwbouwontwikkelingen hebben plaatsgevonden. Uitzondering hierop vormt de realisatie van een kleedruimte voor de Voorburgse Rugby Club (VRC), waar de raad in 2022 investeringskrediet voor beschikbaar heeft gesteld.27 Meerjarig regie op beheer en onderhoud bij buitensport De gemeente werkt al jarenlang volgens eenzelfde methodiek voor het beheer en onderhoud voor buitensport- accommodaties. Het beheer en onderhoud dat de gemeente hierop voert is gebaseerd op het Beheerplan sportparken vanaf 2025, dat het eerdere Beheerplan uit 2019 heeft vervangen. Met dit Beheerplan kiest Leidschendam-Voorburg er beleidsmatig voor om zelf de verantwoordelijkheid te dragen voor beheer en onderhoud op de sportaccommodaties. De gemeente ziet namelijk dat verenigingen niet altijd zelf de expertise en middelen (capaciteit en financiën) hebben om velden adequaat te onderhouden. Op deze manier staat de gemeente zélf aan de lat om een ‘voldoende’ kwaliteit van de velden te kunnen garanderen. Een belang- rijk focuspunt van het Beheerplan is ‘duurzaamheid’. Door de klimaatverandering ontstaan er nieuwe uitdagingen voor sportaccommodaties, zoals problemen met natuurgras door nattigheid. Dit dwingt tot heroverweging van materiaalgebruik en investeringskeuzes.
Leidschendam-Voorburg vindt het belangrijk dat sportverenigingen weten waar ze aan toe zijn. De gemeente wenst op een duurzame manier zo veel mogelijk dezelfde uitgangspunten te hanteren voor de verschillende gebruikers. Per sport c.q. type gebruiker is daarom uitgewerkt welke uitgangspunten er worden gehanteerd. Uit de gesprekken met betrokkenen aan zowel de gemeentelijke als de gebruikerskant komt naar voren dat dit duidelijk is uitgewerkt in de overeenkomsten met gebruikers en in de demarcatielijsten. In het Beheerplan maakt de gemeente per sportpark onderscheid in het Dagelijks Onderhoud en het Meerjaren Investeringsplan. In het DoP is aangegeven met welke frequentie en door wie ten behoeve van welk kwaliteits- niveau er onderhoudsmaatregelen uitgevoerd moeten worden. Het MIP richt zich daarentegen op de meerjarige benodigdheden voor renovatie of vervanging op de sportparken. Deze methodiek is al langere tijd de standaard binnen de gemeente. Ook in het Beheerplan 2019 werkte de gemeente al via deze systematiek. Dit zorgt voor meerjarig financieel inzicht, zo getuige ook de financiële overzichten die in het kader van dit onderzoek zijn gedeeld. Een aandachtspunt dat wel naar voren komt, is dat het beleid ten aanzien van sportaccommodaties sterk is ingegeven vanuit beheer en onderhoud.
Vanuit beheer en onderhoud worden op dit moment concrete ambities en doelen ten aanzien van sport gemist. Het Sportakkoord 2019-202328 biedt hierop onvoldoende visie. De enige koppeling met accommodaties die hier gelegd wordt is de constatering dat er behoefte is aan perspectief op en communicatie over de toekomst van de sportaccommodaties en -parken. Sportaccommodaties dienen nu vooral ‘veilig en functioneel’ te zijn vanuit de beheer- en onderhoudsopgave. Er is, juist ook vanuit deze opgave, behoefte aan een bredere visie en een coherent verhaal over hoe Leidschendam- Voorburg naar de ontwikkeling van sport kijkt en wat dit betekent voor de behoeften op de accommodaties. Dit kan helpen in het gesprek met verenigingen. Uit de gesprekken komt ten slotte naar voren dat er ten tijde van de uitvoering van dit Rekenkameronderzoek ook aan een nieuw vastgoedplan wordt gewerkt. Deze Vastgoednota 2025-2030 ligt in september 2025 voor in de raad dient een belangrijk beleidskader te worden voor de binnensportaccommodaties (sporthallen, zwembaden en gymzalen). 27 Gemeente Leidschendam-Voorburg (8 oktober 2024) Raadsbrief Informeren over ontwikkelingen nieuwe locatie Voorburgse Rugby Club oktober 2024 . 28 Gemeente Leidschendam-Voorburg (2023) Sportakkoord 2023-2026. 30 / 71 3.5.
Vergelijking WVOLV-gemeenten en overstijgende beelden Hierna geven we de beleidsontwikkeling van de vier gemeenten inzake sportaccommodaties weer. In figuur 18 vergelijken we het beleid en delen we de overstijgende beelden. Figuur 18. Beleidsontwikkeling ‘sportaccommodaties’ WVOLV Deelvraag in hoofdstuk 3: - Welke vormen van beheer en onderhoud onderscheiden de gemeenten? En hoe is dit in beleid opgenomen? Beleidsmatige inbedding van sportaccommodaties verschilt sterk Wat als eerste opvalt, is dat er geen sprake is van een uniforme beleidsmatige inbedding van het onderwerp ‘sportaccommodaties’. Daar waar de gemeente Wassenaar de sportaccommodaties de afgelopen jaren vooral vanuit de breedte van het gemeentelijk vastgoed heeft benaderd, gaan de sportaccommodaties vanaf het najaar van 2025 expliciet deel uitmaken van de Sportvisie. Voor Oegstgeest geldt daarentegen dat de sportakkoorden al geruimere tijd de belangrijkste kaders vormen voor de visie op sportaccommodaties. Leidschendam-Voorburg kenmerkt zich op haar beurt als een gemeente die al sinds een langere periode werkt met een Beheerplan, specifiek voor sportparken. De focust ligt hier dus beleidsmatig op de buitensportaccommodaties, hoewel een bredere vastgoedvisie in september 2025 in de maak is.
Voorschoten heeft ten slotte, in navolging van een nieuwe visie op sport (2023), specifiek Sportaccommodatiebeleid vastgesteld in 2024. Dat de beleidsmatige inbedding verschilt, is een beeld dat we breder zien bij gemeenten in Nederland. Sportaccommodaties worden enerzijds meer vanuit de vastgoed- en beheeropgave benaderd en anderzijds vanuit overkoepelend sportbeleid. Er is wat dit betreft in onze ogen geen ‘goed’ of ‘fout’. Er is wel een logische volgordelijkheid vanuit doeltreffendheid. Het sportinhoudelijke beleid bepaalt wat er moet gebeuren; vastgoed moet hierop reageren. Echter, er is ook een autonome taak vanuit vastgoed om dat wat in eigendom is, ook goed te beheren. Dat vraagt om eigen beleid ten aanzien van onderhoud, veiligheid etc. Daarmee wordt ook gestuurd op doelmatigheid. Voor beide aspecten (wat willen we met sport (beleid) en wat betekent dit voor onze accommodaties?) dient voldoende aandacht te zijn. In Wassenaar heeft dit de aandacht met het opstellen van de nieuwe sportvisie waar sportaccommodaties een prominente plek krijgen en in Voorschoten bouwt specifiek Sportaccommodatiebeleid logisch voort op de visie op sport uit 2023. Ook in Oegstgeest wordt in het sportakkoord een visie op sport geschetst en aangegeven wat dit betekent voor de visie op accommodaties.