Bijlage 2 Nota van Beantwoording en Nota van Wijziging Klimaatadaptatie (ter inzagelegging)

Nota van beantwoording en Nota van wijzigingen Klimaatadaptatiebeleid 2023:Groen, leefbaar en klimaatrobuust Voorschoten

Datum:

dinsdag 21 maart 2023

Pagina 1 van 61

Inhoud 1. Inleiding ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..3 2. Nota van beantwoording……………………………………………………………………………………………….……………………………..4 3. Nota van wijzigingen …………………………………………………………………………………………………….…………………………..49

Pagina 2 van 61

1. Inleiding Voorschoten staat voor grote uitdagingen op het gebied van energie en klimaat. Met het Ontwerp Klimaatadaptatiebeleid zet de gemeente nu een belangrijke eerste stap. Het beleid heeft als titel: Groen, leefbaar en klimaatrobuust Voorschoten (hierna klimaatadaptatiebeleid). Hierin zijn zes kerndoelstellingen benoemd waaraan gemeente Voorschoten zal werken om haar hoofdoelstelling te behalen: “In 2040 is Voorschoten leefbaar, groen en klimaatrobuust” Op 2 januari 2023 heeft het college van burgemeester en wethouders Het Ontwerp Klimaatadaptatiebeleid ter inzage gelegd gedurende 6 weken. Het ontwerp klimaatadaptatiebeleid was beschikbaar op het gemeentehuis en via de gemeentelijk website te downloaden. Tot en met 13 februari was er gelegenheid om per email en per brief te reageren (een zienswijze). Een zienswijze is tijdig ingediend als deze is verzonden of ontvangen tijdens de zienswijze periode. Door de gemeente zijn er in totaal 10 zienswijzen (reacties) ontvangen op het ontwerpklimaatadaptatiebeleid. • • • •

Iedere indiener heeft een mail ontvangen waarin is bedankt voor de reactie en is medegedeeld dat er op terug wordt gekomen in de nota van beantwoording. Op iedere reactie is ook separaat teruggekomen middels een brief. De zienswijzen zijn in hoofdstuk 2 verwerkt. Ze zijn genummerd, geanonimiseerd, samengevat en voorzien van een reactie van de gemeente. Indien een reactie tot tekstuele aanpassingen heeft geleid, is dit aangegeven in de rechterkolom van hoofdstuk 2. In de nota van wijzigingen (hoofdstuk 3) is terug te vinden hoe de tekst precies is aangepast.

Pagina 3 van 61

2. Nota van beantwoording #

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

1

1.a Kan er een paragraaf worden toegevoegd aan het beleid waarin wordt aangegeven hoe gemeente Voorschoten samenwerkt met buurgemeenten wat betreft klimaatadaptatie en ruimtelijke ordening? Naast bedreigingen zijn er mogelijk ook kansen ten gevolge van klimaatverandering. Waterrecreatie wordt aantrekkelijker vanwege de vraag naar verkoeling en er zijn economisch gezien kansen voor Voorschoten met de Vliet en Vlietlanden, de Noordzee en de Brasem in de nabijheid.

1.a De gemeente Voorschoten werkt op het gebied van klimaatadaptatie nauw samen met onder andere: alle buurgemeenten via de Werkregio Holland Rijnland vanuit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Evenals met het Hoogheemraadschap Rijnland, de Provincie Zuid-Holland, HECHT (de GGD Hollands Midden), de Veiligheidsregio Hollands Midden en de Omgevingsdienst. In al deze samenwerkingsverbanden zitten buurgemeenten, alsmede andere gemeenten uit de regio. Het ontwerp klimaatadaptatiebeleid is opgesteld in afstemming met deze partijen om in te spelen op de ontwikkelingen in de regio en waar mogelijk samenwerking op te zoeken. Tijdens de verdere uitwerking van het beleid in de uitvoeringsagenda zal deze samenwerking worden voortgezet. In paragraaf 5.2 wordt de samenwerking beschreven maar daar is niet nadrukkelijk de samenwerking met buurgemeenten benoemd. Dit hoofdstuk wordt aangepast zodat de samenwerking met buurgemeenten in dit hoofdstuk expliciet vermeld wordt.

1.a Aangepast zie hoofdstuk 3

1.b Bodemdaling is alleen een zorg als bodemdaling ook schade veroorzaakt. Bodemdaling tegengaan in veenweide gebied voorkomt methaan-uitstoot dit zou ook een doel op zich moeten zijn. Graag in de tekst aanpassen dat bodemdaling in veenweide gebied altijd tegengegaan moet worden om die reden. Tenzij het tot onaanvaardbare kosten leidt of tot grote schade op andere terreinen. Dat betekent ook dat het waterpeil van het oppervlaktewater zo hoog mogelijk dient te zijn in de zomer. 1.c In het stuk is niet terug te vinden dat nietdoorgaande wegen als tijdelijke waterberging kunnen worden gebruikt. Dat kan door het wegdek omlaag te brengen bij het vervangen van het riool. Trottoir en het fietspad blijven dan begaanbaar en de aanliggende huizen hebben geen of minder wateroverlast. 1.d Bij nieuwe beplanting zal uitgegaan worden van inheemse bomen en struiken. Dat moeten dan wel bomen en struiken zijn die goed aangepast zijn aan Pagina 4 van 61

1.b Methaan uitstoot bij bodemdaling van veengronden is inderdaad een serieus probleem, dit is toegevoegd aan de tekst. Er zijn meer belangen dan alleen veenoxidatie wat betreft het aanpassen van het waterpeil en dit is tevens de bevoegdheid van het waterschap en niet de gemeente. 1.c Dit is een van de oplossingsrichtingen die kan worden verkend bij het opnieuw inrichten van een straat. Er zijn nog meer maatregelen die genomen kunnen worden met een straatprofiel om water tijdelijk te bergen of naar de groenstrook of de sloot af te laten stromen. In het beleid is er bewust gekozen om geen oplossingen en maatregelen voor te schrijven zodat er in elk project maatwerk geleverd

1.b Aangepast zie hoofdstuk 3 1.c geen aanpassing 1.d geen aanpassing 1.e Aangepast zie hoofdstuk 3

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

langdurige droge, maar ook natte perioden, dus geadapteerd aan de klimaatverandering.

kan worden. Het gebruiken van de weg als tijdelijke waterberging is een oplossingsrichting die zeker wordt meegenomen in de verkenning voor de (her)inrichting van een wijk. In het beleid is er in Bijlage F een verwijzing naar Straat - Rainproof gemaakt waar maatregelen terug te vinden zijn.

1.e Op p.25 in de groene kader wordt gemeld dat slechts minder dan 1 % in 2022 aan de Europese eisen voldoet. Ik denk dat die passage enige redactionele aanpassing behoeft.

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

1.d Het klopt dat het type beplanting aangepast zal moeten worden aan het veranderende klimaat. In 2023 wordt er daarom naar aanleiding van dit klimaatadaptatiebeleid gestart met het opstellen van nieuw groenbeleid om onder andere dit thema verder uit te werken. 1.e aangepast

2

2.a Het realiseren van meer groen staat of valt met goed onderhoud. Als het huidige onderhoudsniveau C wordt aangehouden dan is dat kapitaalvernietiging. 2.b Ik lees hoofdzakelijk dat WADI’s vaak als oplossing worden gekozen maar in veengrond (bijvoorbeeld in Adegeest) kan dat niet en moeten er DIT (drainage infiltratie transport riool) glooiingen aangelegd worden. 2.c Goede communicatie over het verschil tussen de twee is belangrijk om onrust te voorkomen. Communiceer met zo min mogelijk verschillende documenten. Mensen die niet geïnteresseerd zijn in klimaatadaptatie zullen ze niet lezen. Die moeten middels directe en duidelijke (niet technische) communicatie worden bereikt.

Pagina 5 van 61

2.a Het realiseren van meer groen betekent niet altijd dat het onderhoudsniveau omhoog moet, wel dat er op termijn meer oppervlak aan groen onderhouden moet worden. Het klopt dat als er speciale klimaat adaptieve maatregelen (zoals bijvoorbeeld WADI’s) worden toegepast, onderhoudsniveau C niet altijd voldoende is. Het is alleen niet nodig om overal speciale maatregelen te treffen, het is goed om juist met eenvoudige maatregelen wateroverlast te voorkomen (zie ook antwoord bij 1.d als voorbeeld). Eenvoudige maatregelen hebben de voorkeur omdat deze vaak ook om minder beheer(kosten) vragen. Hier wordt aan de voorkant bij projecten goed over nagedacht. Er wordt daarna per project gekeken of het nodig is het onderhoudsniveau aan te passen. Ook is klimaatadaptatie meegenomen in de beheerplannen die worden aangepast in 2023.

2.a geen aanpassing 2.b geen aanpassing 2.c geen aanpassing 2.d geen aanpassing 2.e geen aanpassing 2.f geen aanpassing

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

2.d De Verordening “max % m2 van voor- en achtertuin mag maar betegeld zijn” mist. Deze verordening bestaat al: waarom begint de Gemeente daarover niet nu al met een communicatiecampagne en handhaving? En bv bij het “welkom pakket” voor nieuwe burgers daarover informatie toevoegen.

2.b Er zijn veel maatregelen om water tijdelijk te bergen en vertraagd af te voeren, een wadi is daar maar één voorbeeld van en maar een enkele keer genoemd in het beleid. Een wadi op een goed infiltrerende zandbodem kan direct het water kwijt in de ondergrond mits de grondwaterstand dat ook toelaat. Een WADI op een niet goed doorlatende bodem (veen of klei) en/of op een plek met hoge grondwaterstanden kan wel, maar zal dan inderdaad geleegd worden via drainage die aangebracht wordt onder de wadi en aangesloten op het riool. In een vroeg stadium van een project worden eerst kansen verkend voor dit soort maatregelen die daarna altijd aan de hand van onderzoek naar de bodem en grondwaterstanden verder worden uitgewerkt. Het is dus wel mogelijk om wadi’s op ondergronden aan te brengen die water niet goed doorlaten, maar dan met een drainage systeem. Een wadi op een zandbodem kan het water wel op een natuurlijke wijze kwijt in de ondergrond.

2.e Begin met een collectieve inkoop van regentonnen (keuzen: plastic en steen/ groen en grijs) actie, Mogelijk met een optie tot laten installeren. 2.f Ten aanzien van de uitvoering van maatregelen is het belangrijk om vanaf het begin kaders en budgetten bekend te maken zodat je de betrokken burger na al haar/zijn inspanningen en participatie niet teleurstelt.

2.c Goed dat u dit nogmaals aanstipt, wij begrijpen goed dat in algemene zin bewoners bezorgd kunnen zijn dat als wadi’s niet goed functioneren er water in zou kunnen blijven staan. Wij hebben zelf deze onrust ook opgemerkt bij bewoners en zullen hier rekening mee houden in de communicatie hierover. 2.d Gemeente Voorschoten is aangesloten bij operatie Steenbreek en stimuleert het vergroenen van de voor- en achtertuin. Dit zal ook zeker worden voortgezet in de verdere uitvoering van dit beleid. 2.e Dit is een hele leuke suggestie. In de uitvoeringsagenda staat:

Pagina 6 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

In 2023 wordt verkend welke mogelijkheden er zijn om klimaat adaptieve maatregelen voor particulieren en ondernemers te stimuleren. Uw suggestie zullen wij aankomende tijd als een van de mogelijkheden verder verkennen. 2.f Wij houden hier rekening mee bij de voorbereidingen van Risicodialoog deel II (zie uitvoeringsagenda). Wij vinden het heel waardevol als bewoners, ondernemers en belangenverenigingen met de gemeente mee willen denken. Het is dan ook belangrijk dat de verwachtingen over en weer helder zijn aan de voorkant.

3

In het kader van de klimaatadaptatie wil ik het volgende aankaarten. Voor het gezondheidscentrum Jan Evertsenlaan liggen er bouwplannen, zoals bekend bij de gemeente. Op dit moment zijn deze plannen ongunstig voor de omgeving. Berekend hebben we in het gebied rondom het gezondheidscentrum al te weinig m2 groen per bewoner, dit is niet alleen in het kader van de luchtkwaliteit, maar ook grondkwaliteit. Op dit moment hebben wij voornamelijk een probleem met wateroverlast door regenval, de stoepen zijn onder water gelopen door de aanhoudende regen. Het is dus van belang, in het kader van klimaatadaptatie, dat het groen, zoals het er nu is behouden wordt om nog meer wateroverlast te voorkomen. Daarnaast zal het, met de toenemende temperaturen in de zomermaanden, er ook voor zorgen dat de warmte niet weg kan. Het komt zowel de luchtkwaliteit als grondkwaliteit niet ten goede als hier dusdanig gebouwd wordt dat er nog meer groen verloren gaat.

Pagina 7 van 61

3 Het bouwen van nieuwe woningen is een belangrijke opgave voor de gemeente. Helaas zal er daarom soms groen verdwijnen ten behoeve van woningbouw. De ambities om voldoende woningen te realiseren en de doelstelling om bestaand groen te behouden zullen daarom niet altijd verenigbaar zijn. Om te zorgen dat er bij het maken van die afweging vervolgens voldoende aandacht is voor klimaatadaptatie staat er op pagina 30 van het ontwerpbeleid als uitgangspunt voor ontwikkelingen: “Bij een ontwikkeling wordt inzichtelijk gemaakt hoe het aandeel verharding ten gunste van groen en blauw wordt geminimaliseerd. Dit gebeurt kwantitatief door de oppervlaktes en percentages ten opzichte van de bestaande situatie inzichtelijk te maken. En kwalitatief door te beschrijven hoe hittestress en wateroverlast worden voorkomen en de ecologische waarden worden vergroot.”

3 geen aanpassing

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

Het klopt dat het Hoogheemraadschap Holland Rhijnland bevoegd gezag is wat betreft het afgeven van waterpeilen en gemeente Voorschoten niet.

4 geen aanpassing

Wij worden netjes op de hoogte gehouden over de ontwikkelingen in de plannen van het gezondheidscentrum door de klankbordgroep. Echter wilde ik dit toch aankaarten. Als het gaat om klimaatadaptatie, dan is dit een belangrijk onderwerp waar naar gekeken moet worden.

4

Ik lees dat het waterschap een belangrijke taak heeft als waterbeheerder. In de wijk Adegeest heb ik ervaren dat een verhoging van het grondwaterpeil met 6 cm nogal wat schade veroorzaakt heeft in mijn tuin. Een aantal bomen hebben het loodje gelegd. Ik heb met de gemeente en waterschap overlegd en zoals gebruikelijk, ben buiten mijn schuld wel verantwoordelijk gebleken voor de gesneuvelde bomen. Uiteindelijk heeft het waterschap het waterpeil wel weer met 4 cm verlaagd. Mijn suggestie op uw ontwerp beleid zou zijn om een dynamisch grondwaterpeil in te stellen, waarbij in droge tijden het grondwaterpeil juist wat hoger wordt ingesteld, ter voorkoming dat het veen boven dit grondwaterpeil uitkomt en indroogt. Tegelijkertijd kan in natte periodes het grondwaterpeil dan wat lager ingesteld worden ter voorkoming dat bomen en struiken verloren gaan door rotting van de wortels.

Pagina 8 van 61

De wijk Adegeest wordt met de herinrichting grotendeels ingericht met een drainage infiltratie transport rioolsysteem (DIT-systeem(riool)), waarmee het grondwater wordt gereguleerd. Als gemeente zijn wij ons ook bewust van de negatieve gevolgen mochten veengronden verdrogen (zie ook 1.b). Aankomende jaren zal bij de herinrichting van wijken hier aandacht voor zijn.

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

5

5.a Graag in Hoofdstuk 1 van dit beleidsstuk de water en bodem sturende en de drinkwaterbesparingsambities opnemen uit de kamerbrief van het kabinet.

5.a De kamerbrief is benoemd in Bijlage F maar wordt ook toegevoegd aan paragraaf 1.32.

5.a Aangepast zie hoofdstuk 3

5.b Graag aan paragraaf 1.3.5 het volgende toe voegen: “Ook de drinkwaterbereiding en -levering door de drinkwaterbedrijven is onderdeel van deze waterketen”.

5.b aangepast

5.b Aangepast zie hoofdstuk 3

5.c Graag in paragraaf 1.3.9 “het drinkwaterbedrijf Dunea” toevoegen aan Stakeholders.

5.c aangepast

5.c Aangepast zie hoofdstuk 3

5.d Graag een extra bullet toevoegen op pagina 13 onder het kopje ‘gezondheidsproblemen’, met de tekst: “Door verschillende vormen van opwarming van de ondergrond komt de kwaliteit van het leidingwater in het geding. Te warm water zorgt voor extra bacteriële groei en is daarmee een risico voor de volksgezondheid. Drinkwater mag om deze reden volgens de wet niet warmer worden dan 25 graden Celsius."

5.d aangepast

5.c Aangepast zie hoofdstuk 3

5.e Graag op pagina 21 ook ondergrondse (drinkwater)leidingen benomen vanwege de risico’s voor grote transportleidingen voor drinkwater die onder Voorschoten doorlopen.

5.e aangepast

5.e Aangepast zie hoofdstuk 3

5.f Graag op pagina 23 en 28 duidelijk maken dat het niet om drinkwater gaat.

5.f aangepast

5.f Geen aanpassing

Pagina 9 van 61

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

5.g Graag op pagina 25 uitbreiden naar “mensen vangen regenwater op en gebruiken dit in en rondom het huis”.

5.g aangepast

5.g Aangepast zie hoofdstuk 3

5.h Eenzelfde suggestie zouden wij graag doen voor de tekst op pagina 28 (Kerndoelstelling 2: Er is beperkte schade door langdurige droogte): "Dat is mogelijk door hemelwater zoveel mogelijk lokaal op te slaan en (waar mogelijk) te laten infiltreren naar het grondwater". Hier zouden wij graag voorstellen dat wordt toegevoegd dat (waar mogelijk) het hemelwater wordt (her)gebruikt. De gevolgen van droogte voor onder andere drinkwatertekorten worden beperkt door oplossingen in de openbare ruimte en op privaat terrein, en het hergebruiken van regenwater draagt hieraan bij.

5.g aangepast

5.g Aangepast zie hoofdstuk 3

5.i Kerndoelstelling 3, uitgangspunten nieuwbouw)

5.i De voorkeur voor hergebruik van regenwater staat al benoemd bij kerndoelstelling 2. Tevens staat in de hemelwaterverordening van gemeente Voorschoten dat er niet van privaat terrein afgevoerd mag worden naar riool. (Zie ook antwoord 8g).

5.i Aangepast zie hoofdstuk 3

Hier mist de verwijzing naar de onderbouwing (voetnoot 2 verwijst niet) en ook zouden wij willen voorstellen dat de formulering iets wordt aangepast.

De voetnoot is aangepast Wij stellen voor om de voorkeursvolgorde voor het op privaatterrein opgevangen regenwater als volgt te formuleren en op te nemen: “Voorkeursvolgorde voor regenwater wat valt op daken van woningen* **: 1. Opvangen, bergen en gebruiken in en om het huis 2. Opvangen, bergen en infiltreren in de bodem 3. Opvangen en vertraagd afvoeren via de (hemelwater)riolering Pagina 10 van 61

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

5.j Om hergebruik van hemelwater niet uit te sluiten doen wij de suggestie om in de tekst op te nemen: “Na maximaal 60 uur is er weer [een nader te bepalen] capaciteit beschikbaar”.

5.j Het over dimensioneren van een voorziening om water te bufferen is hier niet uitgesloten. Deze kerndoelstelling gaat met name over voldoende capaciteit voor het opvangen en verwerken van een piekbui. Om verwarring te voorkomen wordt het niet aangepast. Zie ook antwoord 5.i.en 5.k.

5.j geen aanpassing

5.k Op pagina 28 (Kerndoelstelling 3, uitgangspunten nieuwbouw) staat: “Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden, in de bodem gebracht en hergebruikt in het plangebied”. Wij zien de voorkeursvolgorde van omgaan met hemelwater anders, zie drie alinea’s hierboven beschreven. Wij doen graag de suggestie om de tekst aan te passen naar “hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden, (her)gebruikt in het plangebied en in de bodem geïnfiltreerd“.

5.k aangepast

5.k Aangepast zie hoofdstuk 3

5.l De gemeente Voorschoten zet in op een Groen, Leefbaar en Klimaatrobuust Voorschoten. Meer groen draagt bij aan klimaatadaptatie. De gemeente Voorschoten is operationele partner van het Nationaal Park. Wij vragen u om in uw beleid ook de link te leggen met de ambities en het uitvoeringsprogramma van het Nationaal Park op het creëren van bufferzones voor groen en recreatie.

5.l Gemeente Voorschoten is vanuit de deelname aan de Landschapstafel Duin Horst & Weide een strategisch partnerschap aangegaan met het Nationaal Park Hollandse Duinen.

5.l geen aanpassing

*indien de lokale situatie het vereist, kan men de voorkeur geven aan optie 2 of 3. Afstemming met hoogheemraadschap noodzakelijk. ** hemelwater dat valt in de tuin, volgt het natuurlijke proces”

Pagina 11 van 61

Landschapstafel Duin Horst & Weide heeft als doel het vitaal en authentiek houden van het buitengebied van Duin Horst & Weide. Via het meerjarenprogramma van de Landschapstafel worden groene en recreatieve projecten gekoppeld aan projecten op het gebied van klimaatverandering, natuurvriendelijk boeren, energietransitie,

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

kwaliteitsverbetering en het beter zichtbaar en beleefbaar maken van het cultuurlandschap. In de uitvoering van dit beleid wordt een link met de Landschapstafel DHW gelegd en worden concrete klimaatadaptatieprojecten van DHW binnen de gemeente Voorschoten toegevoegd aan de uitvoeringsagenda van het Klimaatadaptatiebeleid.

6

6.a Graag voor de effectiviteit concrete (meetbare) doelen opnemen, bijvoorbeeld voor; de toename in bomen, biodiversiteit, de kwaliteit van groeiplaatsen en het behoud van bestaande bomen. 6.b Alle bomen zijn belangrijk voor klimaatadaptatie dus een logisch vervolg is het uitbreiden van het areaal beschermwaardige bomen. 6.c Maak bij boomveiligheidscontroles bomenpaspoorten aan zodat burgers kunnen helpen bij het monitoren van de staat van de bomen. 6.d In de uitvoeringsagenda graag concreter worden dan onderzoeken of er een bomenfonds kan worden gerealiseerd, hiervoor is een bomenbalans van nut. 6.e Het is goed om aan te sluiten bij landelijk en provinciaal beleid. De provincie heeft een bosmakelaar aangesteld, en een Plan Boom ingesteld, https://planboom.nl/, waar inwoners van de provincie

Pagina 12 van 61

6.a Zoals beschreven onder kerndoelstelling 5 is het toevoegen van meer groen een belangrijke oplossingsrichting, specifiek het beschermen en het toevoegen van bomen (zie doelen 5.1/5.2) voor klimaatadaptatie. Tijdens het opstellen van dit beleid is besloten dat de onderwerpen die u noemt een eigen uitwerking verdienen om voldoende tot hun recht te komen. In 2023 wordt er dan ook gestart met het opstellen van nieuw groenbeleid waarin bomenbeleid, biodiversiteit en natuur inclusiviteit verder worden uitgewerkt naar aanleiding van dit beleid. Om deze reden zullen op dit moment de doelen voor bomen niet verder worden aangescherpt in het klimaatadaptatiebeleid. Uw aanbevelingen en opmerkingen zijn welkome suggesties die zullen worden meegenomen bij het opstellen van nieuw groenbeleid. 6.b Het areaal beschermwaardige bomen wordt sinds 2020 geactualiseerd en daarbij uitgebreid met nieuwe particuliere beschermwaardige bomen. 6.c Bij de reguliere boomveiligheidscontroles worden bomenpaspoorten gebuikt.

6.a geen aanpassingen 6.b geen aanpassingen 6.c geen aanpassingen 6.d … 6.e geen aanpassingen 6.f Aangepast zie hoofdstuk 3 6.g geen aanpassingen

#

Verkorte weergave reactie

plannen voor het planten van bomen kunnen indienen. Bij Meer bomen nu!, https://meerbomen.nu/ik-doemee, kunnen mensen zich aanmelden om meer bomen aan te planten. Deze instrumenten bieden mensen de mogelijkheid om een bijdrage te leven.

Reactie gemeente

6.d Het nut van een bomenbalans wordt meegenomen bij het onderzoek naar een bomenfonds. 6.e De gemeente sluit aan bij landelijk en provinciaal beleid.

6.f Graag naast de monetaire waarde van de bomen ook de ecologische waarde van de boom als uitgangspunt hanteren.

6.f De ecologische waarde staat al wel genoemd bij doel 5.2 en zal ook worden toegevoegd aan het uitgangspunt daaronder.

6.g Een gezonde bodem is belangrijk voor bomen en dus belangrijk voor klimaatadaptatie. Streef naar het verminderen van verhardingen en respecteer bij ruimtelijke ingrepen zoveel mogelijk de bestaande bodems (inclusief het aldaar in jaren gevormde bodemleven).

Bij uitgangspunten (nieuwbouw) staat: • Uitgangspunt voor de herplantplicht is de monetaire waarde van de boom. Bedoeld wordt: - Uitgangspunt voor de herplantplicht bij beschermwaardige bomen is de boomwaardetaxatie (monetaire waarde) van de te kappen boom. Bij de kapaanvraag van een beschermwaardige boom wordt de ecologische waarde van de te kappen boom mede beoordeeld als afwegingscriterium en motivering bij het verstrekken of weigeren van de vergunning. Het is onmogelijk om de ecologische waarde als uitgangspunt bij de herplantplicht te voegen, omdat het lastig is om aan te tonen dat de ecologische waarde vervangen is. 6.g Bij de uitvoering van groot onderhoud (GO) wordt het oppervlak verhardingen beoordeeld op de nieuwste wetgeving en beleid en waar mogelijk verminderd of op alternatieve wijze heringericht, bijvoorbeeld open verhardingen voor parkeervakken. Bij ruimtelijke ingrepen wordt de bestaande bodemopbouw gerespecteerd. Dit punt zal meegenomen worden bij het op te stellen groenbeleid.

Pagina 13 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

7

7.a De nota is leesbaar opgesteld en wekt goede verwachtingen, maar er zijn ook tekortkomingen en zwakheden. Ik ondersteun de voorgestelde maatregelen maar meer is wenselijk en mogelijk.

7.a Klimaatadaptatie is landelijk een relatief nieuw beleidsthema wat betekent dat de richtlijnen en maatregelen de aankomende jaren steeds verder worden uitgewerkt zowel op gemeentelijk, regionaal als landelijk niveau. Er wordt op dit moment in Nederland veel praktijkervaring opgedaan en geïnnoveerd. Daarom is het van belang dat dit beleid wel de kaders schetst maar niet de specifieke maatregelen voorschrijft zodat het blijft aansluiten bij actualiteiten en er vrijheid blijft voor maatwerk. De meeste doelstellingen zijn daarom uitgewerkt als ambities en/of uitgangspunten, zie ook paragraaf 3.3.

7.a geen aanpassing

7.b Is dit beleid een uitwerking van de visie op energie en klimaat van 2021? Zijn er dus nog meer beleidsstukken te verwachten die op andere onderdelen van deze visie verdere uitwerking bieden zoals over het klimaatmitigatiebeleid? 7.c Het was beter geweest het beleid over klimaatmitigatie, -adaptatie en biodiversiteit in samenhang te ontwikkelen. Voorstellen doe ik over die drie terreinen. 7.d In het beleid zijn te weinig concrete stappen en maatregelen benoemd en het is te vrijblijvend. Van de overheid mag daadkracht worden verwacht. Ik kijk uit naar de uitvoeringsagenda. 7.e U benadrukt ten derde dat we het ‘samen moeten doen’. Hierbij mag niet vergeten worden dat het hier gaat om ongelijke partijen. Dit uit zich in verschillende machtsposities, andere verantwoordelijkheden, ongelijkheid in te dragen lasten en andersoortige relaties. Het is in dit stadium aan de overheid om het voortouw te nemen. Hierbij dient het belang van de bijdrage aan klimaatmitigatie/adaptatie leidend te zijn. Voorkomen moet worden dat te nemen maatregelen uit het zicht verdwijnen in patstellingen rond dialoog en participatie. Dat neemt niet weg dat sterk moet Pagina 14 van 61

Dit klimaatadaptatiebeleid is na de Visie op energie en Klimaat (2021) een eerste stap die de gemeente Voorschoten zet specifiek voor klimaatadaptatie. Het gaat voornamelijk in op nieuwbouw. De volgende stap is samen met bewoners, ondernemers en andere stakeholders verdiepen welke knelpunten er zijn in (met name) de bestaande gebouwde omgeving. Dit noemen wij risicodialoog deel II (zie 5.2 in het beleid). Naar aanleiding van deze volgende verdiepingsslag zullen de doelstellingen van dit beleid verder worden uitgewerkt in concretere doelen, projecten en/of stimuleringsmaatregelen. Dit beleid zal daarom zeker nog vervolg krijgen, hierbij kan worden gedacht aan: - De uitvoeringsagenda kan worden uitgebreid met steeds specifiekere maatregelen en projecten. -De risicodialoog (het gesprek met de omgeving over de knelpunten die ontstaan door klimaatverandering) zal met zekere regelmaat gevoerd moeten worden om aan te sluiten bij de actualiteiten. -Er wordt groenbeleid uitgewerkt (zie ook antwoord bij reactie 6)

7.b geen aanpassing 7.c geen aanpassing 7.d geen aanpassing 7.e geen aanpassing 7.f geen aanpassing 7.g geen aanpassing 7.h geen aanpassing 7.i geen aanpassing 7.j geen aanpassing 7.k geen aanpassing 7.l geen aanpassing 7.m geen aanpassing 7.n geen aanpassing 7.o geen aanpassing

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

worden ingezet op het verkrijgen van instemming, enthousiasme en participatie van burgers, bedrijven en organisaties. Een uitgewerkt communicatieplan is hiervoor nodig.

-Dit beleid wordt verder uitgewerkt in beheerplannen. -Etc.

7.p geen aanpassing

7.f Nieuwbouw krijgt in de nota onevenredig veel accent. Vertaal de gestelde doelen dus ook naar uitgangspunten voor specifieke bestaande situaties. Urgent is bijvoorbeeld regelgeving rond windturbines waarbij mede rekening wordt gehouden met gevolgen voor de omgeving en belangen van omwonenden. 7.g U constateert in de klimaat- en energienota dat het overgrote deel van de CO2 uitstoot komt van de gebouwde omgeving en de mobiliteit en niet van bedrijven of boeren. Toch zullen ook deze betrokken moeten worden en passende maatregelen moeten treffen. 7.h Bespoedig het scheiden van de rioleringssystemen. Voer daarnaast systemen in die regenwatergebruik in huishoudens mogelijk maken. 7.i Vervang afvalcontainers door ondergrondse collectieve containers die de burgers naar gewicht belasten voor hun vuilnis. Haal grof afval periodiek op in de hele gemeente of per buurt. Dit maakt het mogelijk dat nog bruikbare spullen, voor de kraakwagen uit, door liefhebbers of handelaren worden meegenomen en teruggebracht in de kringloop. Beperk afval, composteer eigen GFT, breng naar kringloopwinkels. 7.j Faciliteer de aanleg van groene daken met subsidie (veel omliggende gemeenten doen dit al). Vervang bij Pagina 15 van 61

7.b Dit beleid is inderdaad (zoals ook wordt aangeven in 1.3) een uitwerking op de Visie op Energie en Klimaat van 2021. Tegelijk werkt de gemeente Voorschoten aan klimaatmitigatie via de uitwerking van de transitievisie warmte en de Regionale Energie Strategie (RES). De RES 1.0 is in 2020 vastgesteld. Eind 2021 is er een eerste transitie visie warmte vastgesteld. Daarin staat hoe de huizen en kantoren (wat we noemen de gebouwde omgeving) in gemeente Voorschoten stap voor stap, wijk voor wijk, zullen overstappen van aardgas op een andere, duurzame verwarmingsmethode. Tegelijk richten we ons ook op besparing via ander gedrag en isolatie. Samen met partners in de regio Holland Rijnland werken we binnen de RES aan duurzame opwek via zon- en windenergie. Beide resulteren in vermindering van CO2-uitstoot en zorgen daarmee voor klimaat-mitigatie. Ook faciliteert de gemeente haar inwoners door voorlichting en praktische tips over verduurzaming van woningen en energiebesparing. Naast de gebruikelijke middelen start er een speciale campagne. Dit heeft ook CO2reductie tot gevolg. 7.c Er is gekozen om apart beleid op te stellen op het gebied van groen (zie ook antwoord bij reactie 6) juist om het de aandacht te geven die het verdient. Het nog op te stellen groenbeleid wordt zeker in samenhang met dit beleid opgesteld en zal ingaan op biodiversiteit.

Onder de Omgevingswet komt het sectorale beleid voor klimaat en groen samen in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Deze nota van beantwoording gaat in op uw reacties over het ontwerp klimaatadaptatiebeleid. Op uw vragen en/ of

7.q geen aanpassing 7.r geen aanpassing

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

herprofilering bestrating door duurzaam asfalt (grasfalt). Ont-tegeling van openbare terreinen waar mogelijk. Bevorder en faciliteer geveltuinen en de adoptie van gemeentegroen onder voorwaarden van bio-diverse, bij- en vlindervriendelijke beplanting. Stop de verkoop van snippergroen en maak er stroken met bijen en vlindervriendelijke beplanting van (nu verrijzen vaak hekken om betegelde of ecologisch waardeloze stroken). Vervang ecologisch nutteloze beplanting z.s.m. door ecologisch waardevolle beplanting. Vervang alle schrale gazons door kruidenrijk grasland. Sluit aan bij campagne meerbomen.nu. Leg wadi’s en vijvers aan.

opmerkingen over andere thema’s zal indien mogelijk kort worden ingegaan.

7.k Ga lichtvervuiling tegen door, waar mogelijk lantaarnpalen te beperken en dimmen of door openbare verlichting te voorzien van bewegingssensor, m.n. waar weinig verkeer is en verlichting vooral voor sociale veiligheid is neergezet. Om fietsgebruik over de gemeentegrens heen te bevorderen moet voor betere verlichting op de fiets- en voetpaden worden gezorgd, bijvoorbeeld door het om en om omdraaien van de lantaarnpalen die de aangrenzende autoweg wel verlichten, zoals bijvoorbeeld op de 5 mei laan. Ga lichtvervuiling tegen door buitenverlichting (deels) te vervangen door verlichting met bewegingssensor, lichten uit bij bedrijven en etalages. 7.l Een vuurwerkverbod, gegeven de nadelen voor mens, dier en milieu. Eén show voor de hele gemeente volstaat. Stop het privé afsteken van vuurwerk, gegeven de nadelen voor mens, dier en milieu. 7.m Faciliteer projecten voor collectieve zonnepanelen op grote daken zoals van scholen, zorginstellingen en Pagina 16 van 61

7.d zie antwoord bij 7.a 7.e De voorbereidingen voor risicodialoog deel II zijn al gestart. Uw suggesties over de participatie/ communicatie zullen hierin worden meegenomen. 7.f In dit beleid zijn doelstellingen opgenomen voor zowel nieuwbouw als bestaande bouw. De uitgangspunten gaan met name over nieuwbouw, dit komt omdat de rol van de gemeente anders is voor nieuwbouw dan bestaande bouw. Bij bestaande bouw zal een gemeente vooral stimuleren. Vandaar dat er nu ook gestart wordt met risicodialoog deel II, vanuit daar kunnen de doelstellingen voor bestaande bouw ook concreter worden gemaakt. Dit beleid ziet niet toe op de regelgeving rondom windmolens. 7.g De gemeente Voorschoten heeft haar uitvoeringstaken op gebied van de Wet milieubeheer neergelegd bij de Omgevingsdienst West-Holland (ODWH). Dat betekent dat boeren en bedrijven die een vergunning nodig hebben of een melding moeten doen in het kader van het Activiteitenbesluit milieubeheer aan milieuregelgeving moeten voldoen. De ODWH houdt daar toezicht op en er wordt gehandhaafd indien nodig. Het Activiteitenbesluit milieubeheer verplicht bedrijven en instellingen om alle energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder uit te voeren. Dit is de energiebesparingsplicht.

Deze geldt voor bedrijven en instellingen (Wet milieubeheerinrichtingen) die per jaar vanaf 50.000 kWh of 25.000 m3 aardgas of een equivalent daarvan verbruiken. Daarnaast is de gemeente Voorschoten in samenwerking met de ODWH en de ondernemersvereniging van bedrijventerrein

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

bedrijven voor bewoners die deze niet op eigen daken kunnen hebben, zoals huurders van flats ed. Stimuleer corporaties en particuliere verhuurders om zonnepanelen te plaatsen. Ondersteun scholen en zorginstellingen voor eigen zonnepanelen en groene daken (ook i.v.m educatiefunctie). Isolatie van woningen en bedrijfsruimtes en schoon en beperkt energiegebruik;

Dobbewijk bezig om bedrijven meer inzicht in hun energieverbruik te geven door het aanbieden van energiescans .Als gemeente zetten we in om hen te informeren en adviseren over het verduurzamingsproces.

7.n Verbeter het OV, m.n. verhoging frequentie bus 5 en 45 richting Leiden / Den Haag en stoptrein in de avonduren. Pak de fiets of het OV. 7.o De gemeentelijke organisatie heeft een voorbeeldfunctie, denk bijvoorbeeld aan: Schoon regelmatig data op, gebruik de groene zoekmachine Ecosia (betere privacy/ bomencompensatie/ minder dataverzameling) en een Fairphone (schonere en mensvriendelijke productie). Stop het gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. 7.p De gemeente dient zich in regionale en landelijke overleggen in te spannen voor duurzaam, klimaatvriendelijk en biodiversiteit bevorderend beleid waar dit de bevoegdheden van gemeenten overstijgt. 7.q Beperk of stop houtstook. Open haarden en houtkachels kunnen bijvoorbeeld worden vervangen door schone elektrische open haarden. Winkels: stop open-deurenbeleid en terrasverwarming. Houdt in de vogelbroedtijd (half april- half juni) van vlak voor tot vlak na donker katten binnen of aan de lijn in eigen tuin of geef ze tenminste een fluorescerende halsband.

Pagina 17 van 61

7.h De gemeente is al gestart met een grootschalige vervanging van riolering. Aankomende de jaren wordt er in een aantal wijken een gescheiden riool aangelegd, de start wordt gemaakt in onder andere de wijk Adegeest. In de uitvoeringsagenda staat: In 2023 wordt verkend welke mogelijkheden er zijn om klimaat adaptieve maatregelen voor particulieren en ondernemers te stimuleren. Het stimuleren van gebruik van regenwater in woningen is een suggestie die hierin zal worden meegenomen voor bestaande bouw. Voor nieuwbouw is het een concrete invulling van doelstelling 2.1. Het hergebruiken van regenwater/ besparen van drinkwater zal met meer nadruk in het beleid worden opgenomen. Zie ook antwoorden bij reactie 5. 7.i Afvalcontainers en afvalverzameling vallen niet onder het ontwerp klimaat adaptatiebeleid maar onder het grondstoffen beleidsplan. Het beperken van iedere vorm van afval en beter scheiden is sowieso een van de speerpunten van het grondstoffenbeleidsplan en hier werkt de gemeente dit jaar aan verder. De gemeente neemt in 2026 een besluit over ‘het belasten voor afval op basis van gewicht’. Vanaf dit jaar komt er een betaling tegenover het afhalen van grofvuil te staan. Mogelijk wordt het dan automatisch interessanter voor inwoners om spullen naar de kringloop te brengen.

Dit is op afroep, het blijft aan inwoners om een moment in te plannen waarop het grofvuil wordt opgehaald. Er is geen capaciteit

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

om dit voor een wijk op te halen zonder dat bewoners het hebben aangemeld.

7.j dit zijn suggesties die meegenomen zullen worden in het vervolg op dit beleid maar geen aanleiding geven tot het wijzigen van het ontwerp klimaatadaptatiebeleid. Het zijn hele specifieke maatregelen die zullen worden onderzocht, direct worden toegepast of worden besproken met betrokkenen om te zien wat er wenselijk is. Zie ook antwoord 7a. 7.k lichtvervuiling en verlichting vallen niet onder het ontwerp klimaatadaptatiebeleid. Van alle lantaarnpalen in Voorschoten is momenteel 50% uitgevoerd met energiezuinige LED verlichting. Een gedeelte hiervan wordt in de nacht gedimd als de veiligheid dit toelaat. De overige verlichting zal, bij storingen of einde levensduur, ook worden vervangen door energiezuinige LED verlichting. Verlichting dat langs wegen staat met daarnaast een vrij liggend fiets- en voetpad is zo ontworpen dat zowel de weg als het fiets- en voetpad is verlicht volgens de geldende normen. 7.l vuurwerk is geen thema wat hoort bij het ontwerp klimaat adaptatiebeleid. Dit onderwerp is wel onder de aandacht van de gemeente Voorschoten. 7.m Zonnepanelen en het opwekken van energie zijn geen onderwerpen die horen bij het ontwerp klimaatadaptatiebeleid. De gemeente is voorstander voor het stimuleren van waterbergende en/of groene daken, deze Pagina 18 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

maatregel zal ook zeker aan bod komen in Risicodialoog deel II. De gemeente heeft een project voor het plaatsen van zonnepanelen door een energiecoöperatie op sporthal De Vliethorst gefaciliteerd. Ook heeft de gemeente in het verleden wijkacties voor de verduurzaming van woningen georganiseerd waaronder inkoopacties voor zonnepanelen/isolatiemaatregelen. Op dit moment loopt er weer een dergelijke inkoopactie. De gemeente ondersteunt de oprichting van een eerste energiecoöperatie in de Krimwijk. Ook faciliteert de gemeente haar inwoners door voorlichting en praktische tips over verduurzaming van woningen en energiebesparing. Naast de gebruikelijke middelen start er een speciale campagne. Ook is de gemeente in de Krimwijk aan de slag met de inwoners en andere partners om dit jaar een wijkwarmteplan te maken. Daarin staat hoe de wijk wil overstappen van verwarming op aardgas naar verwarming door duurzame warmtebronnen.

7.n Het OV is geen thema wat hoort bij het ontwerp klimaat adaptatiebeleid. De COVID-19 pandemie stelde het openbaar vervoer voor grote opgaven, waaronder een plotselinge drastische teruggang in de reizigersopbrengsten. Eind 2021 hebben de vervoerders Arriva en EBS noodgedwongen besloten om tijdelijke versoberingen in de dienstregeling door te voeren. Dit is gebeurd in overleg tussen de vervoerders en de provincie Zuid-Holland (opdrachtgever Arriva) en de MRDH (opdrachtgever EBS). Voor Voorschoten heeft dit gelukkig niet geleid tot het verminderen van lijndiensten. Wel zijn er op een aantal dal momenten minder ritten per tijdseenheid gereden. In de tussentijd is de hoop dat de reizigersaantallen zich Pagina 19 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

herstellen. Wij blijven als gemeente met vervoerder en de vervoersautoriteiten in gesprek om de dienstregelingen (lijnvoering en frequentie) te optimaliseren of minimaal in stand te houden.

7.o Met het inkoopbeleid bieden we de medewerkers van de gemeente Voorschoten en ondernemers een leidraad voor professionele samenwerking bij onze inkooptrajecten. Het zet - net als een kompas - de koers uit voor de strategische inkoopambities. Ook helpt dit inkoopbeleid ons in het streven naar een doelmatige en rechtmatige inkooppraktijk. En ten laatste - maar zeker niet ten minste - zorgt dit inkoopbeleid voor de inbedding van de politieke thema’s uit de collegeakkoorden, zoals: • ‘Vernieuwen, verbinden, vertrouwen’, gemeente Voorschoten; • ‘ruimte geven aan ondernemers’; • ‘werkgelegenheid; • ‘duurzaamheid’; • ‘minder regels’. Zo halen we meer waarde uit onze inkoop. De gemeente wil bijdragen aan de maatschappelijke opgave om de klimaatverandering tegen te gaan en de transitie naar een CO2 arme energievoorziening te bewerkstelligen. Ook wil de gemeente zuinig omgaan met energie en grondstoffen, zoveel mogelijk gebruik maken van grondstoffen uit afvalstromen en energie duurzaam opwekken. Om dit alles te bereiken, zet de gemeente onder andere stevig in op duurzaam inkopen; we nemen sociale- en milieuaspecten mee in ons inkoopproces. We gaan ervaringen opdoen met circulair inkopen waar we Pagina 20 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

mogelijkheden zien. Bij circulair inkopen borgt de inkopende partij dat de producten of materialen aan het einde van de levens- of gebruiksduur weer optimaal in een nieuwe cyclus worden ingezet. Verder neemt de gemeente bij producten die onder niet aanvaardbare arbeidsomstandigheden tot stand zijn gekomen, passende maatregelen. Dit kan uiteindelijk tot uitsluiting leiden. Ook heeft de gemeente oog voor de sociaal zwakkeren in de samenleving. In de rol van opdrachtgever zet de gemeente hun inkoopkracht in om arbeidsmogelijkheden te stimuleren voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente wil hun inkoopkracht gebruiken om jaarlijks meer arbeidsgehandicapten aan het werk te helpen en extra stageplaatsen en leerwerkplekken te creëren. We streven ernaar dat de gemeente een zo laag mogelijke werkeloosheid heeft. Om maatschappelijke meerwaarde te creëren, handelen we in dialoog en samen met de partijen in de markt. We creëren ruimte voor lokale initiatieven, waarbij we als gelijkwaardige partners optrekken. Dit betekent dat we ook aan initiatiefnemers vragen wat ze zelf kunnen doen. De inkopen vinden op maatschappelijk verantwoorde wijze plaats. Het inkoopproces is zodoende gericht op het bereiken van een zo groot mogelijke maatschappelijke waarde. We werken bovendien bijna volledig digitaal.

Er worden geen onkruidbestrijdingsmiddelen gebruikt in openbaar groen en op verhardingen. Kunstmest wordt alleen gebruikt op de locaties met bollen. 7.p De gemeente Voorschoten is om die reden onder andere aangesloten bij; werkregio Rijnland, Bouw Adaptief van de Pagina 21 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

Provincie Zuid Holland, Landschapstafel Duin, Horst & Weide, Landschapstafel Leidse Ommelanden, Nationaal Park Hollandse Duinen, Stichting Steenbreek en Groene Cirkel Bijenlandschap. 7.q De gemeente heeft eind vorig jaar een voorlichtingscampagne gehouden om inwoners bewust te maken van de gezondheidsrisico’s van houtkachels, pelletkachels en open haarden. Deze campagne omvatte tips over hoe de uitstoot van schadelijke stoffen zo klein mogelijk gehouden kan worden. Het binnenhouden van katten is geen thema wat hoort bij het ontwerp klimaat adaptatiebeleid.

8

8.a Het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid schetst een goed overzicht van de problematiek en uitdagingen en wat die betekenen voor Voorschoten. Dit ontwerp wordt eerst gepubliceerd zodat inwoners en organisaties kunnen reageren en bijdragen. Dat biedt een goede start. Besluitvorming door de gemeenteraad komt daarna. Het grote belang van het participatie proces in alle fase van het proces wordt duidelijk onderkend. Dit is een leer proces voor alle betrokkenen. Het voorstel is om duidelijke pilots in te bouwen en de lessen daaruit te communiceren. De recente positieve ervaring met de nieuwe inrichting van de openbare ruimte in Adegeest kan als voorbeeld dienen.

8.a Voor risicodialoog deel II wordt een communicatieplan opgesteld. De ervaringen uit Adegeest worden hier uiteraard meegenomen. Bij de uitwerking van het plan zal veel aandacht zijn voor een passende communicatievorm per doelgroep.

8.a geen aanpassing

8.b De detailkaarten maken de klimaatverandering (het wordt warmer, natter, droger, met minder biodiversiteit) zichtbaar. Soms zelfs per wijk en straat in Voorschoten. Dat maakt de noodzaak van beleid en

8.b Thema’s als wateroverlast, hitte en droogte zijn te simuleren met modellen op basis van beschikbaar kaartmateriaal en klimaat scenario’s. Voor biodiversiteit ligt dat anders, daar is niet alleen kennis en (veld)onderzoek voor nodig, maar ook blijvende aandacht en communicatie,

8.b geen aanpassing

Pagina 22 van 61

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

actie heel concreet. Zo blijkt de nieuwe wijk Allemansgeest snel warm te worden, mogelijk door de hoge dichtheid van de bebouwing. Nieuwe bouwprojecten moeten koeler blijven. Naast die precisie voor warmte en water steekt mager af dat er weinig informatie is over de biodiversiteit in Voorschoten (alleen dat in Nederland nog maar 15% over is van de oorspronkelijke planten, dieren en micro-organismen).

beheer en onderhoud met o.a. bestrijding van invasieve soorten, integraliteit, maar ook vrijwilligers in het geval van bijvoorbeeld monitoring. In de uitwerking van het groenbeleid zal met name aandacht zijn voor biodiversiteit en wordt biodiversiteit geborgd in de Omgevingsvisie en plannen van Voorschoten.

8.c De klimaatuitdaging moet worden gekoppeld aan andere uitdagingen rond het gebruik van de openbare ruimte. Zo beperkt ‘meer groen en blauw’ de ruimte om te bouwen. Het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid zou die samenhang expliciet moeten noemen.

8.c Onder 3.3 staat hier het volgende over opgenomen:

Er dienen voortdurend integrale afwegingen en keuzes gemaakt te worden. Belangrijk is dat die keuzes en consequenties met de inwoners worden besproken. Niet alles kan tegelijk.

8.d Goed dat het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid met 6 kerndoelstellingen een scherpe ambitie voor Voorschoten schetst. De Rijksoverheid wil dat de Pagina 23 van 61

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

8.c geen aanpassing

‘Ook wordt de belangenafweging ten opzichte van andere beleidsterreinen expliciet gemaakt. Hierdoor kan worden getoetst op welke wijze klimaatadaptatie wordt toegepast in een project, en welke prioriteiten er zijn gesteld’ Voor de gemeente is het bouwen van betaalbare woningen zeer belangrijk. Dat betekent dat in sommige gevallen een groene kavel bijvoorbeeld toch bebouwd zal worden of dat er parkeerplaatsen op worden gerealiseerd. Het gaat erom dat de belangenafweging inzichtelijk wordt en dat zichtbaar wordt welke maatregelen er worden getroffen om eventuele effecten van hitte, wateroverlast en droogte te verminderen. Ook kan een ontwikkeling juist een kans zijn om een oplossing te bieden voor knelpunten in de wijk. Zie ook de uitgangspunten onder doelstelling 5 en het antwoord bij reactie 3 8.d zie antwoord 7a.

8.d geen aanpassing

#

Verkorte weergave reactie

gemeenten in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid stelt tien jaar eerder voor: 2040. Wij zijn blij met deze ambitie maar de agenda hoe daar in 17 jaar te komen is veel te mager. Dit doet denken aan de eerdere ambitie in Voorschoten om al in 2030 klimaatneutraal te worden. Het lijkt ons beter te richten op concrete stappen en eerste ervaringen en later te zien hoeveel jaar vóór 2050 onze gemeente er inderdaad in slaagt klimaatbestendig en waterrobuust te worden. Jaartallen kunnen een hoop politieke discussie oproepen maar blijven loos zonder feitelijke ervaring, inzicht en concrete acties. Die concrete stappen zijn nog maar voor een klein deel duidelijk. Het zijn vooral algemene beleidsteksten en het schetsen van de verschillende fases om te komen tot een effectief beleid waar je moeilijk op tegen kunt zijn, maar ook geen concrete actie op kunt nemen. “Zoveel mogelijk”, “de ambitie is”, “beperkt de schade”, “oog voor inwoners”, “waar mogelijk” zijn moeilijk toetsbaar. Bijlage 7c biedt een lange lijst concrete mogelijkheden hoe beter om te gaan met hitte, droogte, neerslag (overigens helaas niet voor biodiversiteit), maar wat daarvan concreet in Voorschoten zal worden gedaan moet terugkomen in de hoofdtekst. We kunnen veel stappen naast elkaar zetten en hoeven niet op elkaar te wachten.

Ook hier moet ervaring worden opgedaan, zeker ook in de bestaande wijken. Het continu beter zichtbaar maken helpt hierbij. De kosten en opbrengsten voor het totale traject zijn nog niet duidelijk, maar om teleurstelling en afhaken te voorkomen is het goed om de financiële overwegingen mee te nemen en duidelijk te maken aan de inwoners. We moeten keuzes maken.

Pagina 24 van 61

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

8.e De doelstellingen 1 en 5 lijken sterk op elkaar. Groen en blauw zijn immers belangrijk om hitte te beperken. Het ontwerp noemt alleen acties voor nieuwbouw zoals 40% schaduw (met bomen?), airco’s die niet uitblazen in de open lucht (hoe dan?). Wij verwachten een grotere bijdrage van meer groen en blauw om de hitte te beperken in bestaande wijken. Daarvoor kunnen we denken aan het planten van meer bomen in de bestaande wijken, het stimuleren van geveltuintjes (tegelwippen), het beperken van versteende tuinen (steenbreek), bestrating met open stenen (groene parkeerplaatsen), een groene tuinenwedstrijd. Wij zijn voor concrete doelen en instrumenten. Klimaatadaptatie kan alleen slagen als de inwoners volop meedoen. Stimuleer dit - er zijn in Voorschoten al goede voorbeelden.

8.e Het klopt dat doelstelling 5 een oplossing is voor doelstelling 1. Echter is meer groen en blauw ook een oplossingsrichting voor doelstelling 3 en 2. Kortom, meer groen en blauw is een maatregelen die bijdraagt aan een klimaatrobuust Voorschoten. Dat is de reden dat het een eigen doelstelling verdient in het beleid. Tevens wordt doelstelling 5 verder uitgewerkt in groenbeleid in 2023 (zie ook antwoorden onder reactie 6). De ambitie voor 40% schaduw kan worden ingevuld met bomen, dat heeft ook de voorkeur vanwege de vele klimaat adaptieve eigenschappen die een boom heeft. Maar het is niet altijd mogelijk om overal bomen te planten vanwege bijvoorbeeld ondergrondse infrastructuur. In dat soort gevallen bieden luifels oplossingen of galerijen in de architectuur van een gebouw. Er zijn meer manieren om een gebouw te koelen en een airconditioning heeft zoals het uitgangspunt aangeeft niet de voorkeur. De suggesties nemen wij mee in de voorbereidingen voor risicodialoog deel II en liggen in lijn met die van de gemeente.

8.e geen aanpassing

8.f Wij vinden de acties bij kerndoelstelling 2 te vaag. Waar die wel concreet worden (de 15 cm ‘restzetting’ in nieuwbouwwijken) is dat niet goed te realiseren of af te dwingen. We denken aan meer ruimte voor schoon water (sloten en vijvers, ondergrondse buffers, voeding waar mogelijk door het separate rioolstelsel), meer watergeven bij bomen en planten in droge periodes, en de meer blauw acties hierboven zoals het vasthouden van meer water in de bodem.

8.f Zoals eerder aangeven is het een bewuste keuze om ambities en uitgangspunten te formuleren en maar enkele eisen. De gemeente heeft wel degelijk de bevoegdheid om zo’n eis vast te leggen. De oplossingsrichtingen die hier worden genoemd zijn allemaal in beeld bij de gemeente. Echter elk project is maatwerk en bijvoorbeeld waterbuffers kunnen niet zondermeer worden aangelegd. Dat zijn projecten die een eigen onderzoek en tempo kennen. Niet in de laatste plaats vanwege de kosten die hiermee gemoeid zijn. DIT riolering (drainage en infiltratie riolering) wordt al onderzocht om toe te passen in wijken.

8.f geen aanpassing

Pagina 25 van 61

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

8.g De acties onder kerndoelstelling 3 zijn wel concreet maar alleen gericht op nieuwbouw, zoals dat woonstraten 70 cm boven het grondwaterpeil moeten liggen en dat op privaat terrein een regenbui van 70 mm per uur opgeslagen wordt. Dat zijn zinvolle acties maar die moeten wel afdwingbaar en betaalbaar worden (vastleggen in verordeningen en de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte, LIOR, die Voorschoten nog moet opstellen). Voor de bestaande wijken moeten de gemeente en het waterschap op publiek terrein ook dergelijke buffervoorzieningen treffen (zoals de overstortbuffer onder het gras bij de J.W. Frisolaan).

8.g Voor nieuwbouw is de Hemelwaterverordening1. Van toepassing. Deze is in 2021 vastgesteld en bevat de eisen wat betreft hemelwaterverwerking. De ambitie onder kerndoelstelling 3.1 is bedoeld om bij nieuwbouw aan te sporen om nog extra inspanning te plegen bovenop de eisen in de verordening. Voor bestaande bouw ligt dat lastiger. De gemeente heeft samen met het waterschap de rol om in de openbare ruimte piekbuien goed af te voeren. Maar inwoners leveren ook een belangrijke bijdrage door zoveel mogelijk af te koppelen en verhardingen te verwijderen uit de tuin. De knelpunten in de openbare ruimte zijn al inzichtelijk maar worden in uitvoering van dit beleid dit jaar verder uitgewerkt.

8.g geen aanpassing

8.h Kerndoelstelling 4 gaat om een essentieel aspect van de klimaatverandering, maar het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid is hier op z’n kortst: 9 regels, gericht op een hoog genoeg bouwpeil bij nieuwbouw om de huizen droog te houden. Ook dit zal snel vastgelegd moeten worden in regelgeving. Over de bestaande wijken wordt niets gezegd. Wij zijn hier bezorgd over. Temeer daar een groot project voor 325 woningen op een van de natste delen van Voorschoten, naast de Vliet, gepland is: Starrenburg 3. Dit plan van private ondernemers staat al jaren in de wacht, mogelijk juist vanwege die lage ligging. Wij vragen de gemeente het bouwen op die locatie opnieuw te overwegen en de klimaataspecten daarin mee te wegen, samen met de projectontwikkelaars.

8.h Het beleid is hier op zijn kortst omdat de Rijksoverheid en het Hoogheemraadschap hier voornamelijk aan zet zijn. In uitwerking die volgt op dit beleid wordt met ketenpartners in meer detail bekeken waar de bereikbaarheid in het geding komt in het geval van een overstroming. Wij zullen inwoners hierover op de hoogte houden. Wat betreft nieuwe ontwikkelingen zoals Starrenburg III is het juist mogelijk om dit soort risico’s een plek te geven in het ontwerp. Klimaatverandering is een thema wat al wordt meegenomen in het ontwerp.

8.h geen aanpassing

1

Verordening van de gemeenteraad van de gemeente Voorschoten houdende regels over de afvoer van hemelwater en grondwater (Verordening afvoer hemelwater en grondwater gemeente Voorschoten 2021) | Lokale wet- en regelgeving (overheid.nl) Pagina 26 van 61

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

8.i Kerndoelstelling 6: Bewoners hebben hier een grote taak Niet uit te sluiten is dat er verplichtingen of verboden nodig zijn. Op buurtniveau moet de dynamiek ontstaan, hoe stimuleer je dat? Pilots kunnen inwoners laten zien wat concrete mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld voor meer groen en blauw in een wijk ter bestrijding van hitte.

8.i Dat klopt, dit zal ook een onderdeel zijn van het vervolg van de risicodialoog. Wij stellen daarvoor in 2023 een communicatieplan op.

8.i Geen aanpassingen

8.j Samenvattend

8.j

8.j Geen aanpassingen

1. Het rapport geeft een heldere schets van de uitdagingen. Het maakt de noodzaak zichtbaar van beleid en actie, zowel op korte als lange termijn. Het rapport geeft een groot gevoel van urgentie in wijken en buurten en brengt de uitdaging waarvoor we staan dichtbij de inwoners. 2. De klimaatadaptie, de financiële kaders en de afwegingen moeten integraal behandeld worden met andere thema’s zoals woningbouw. Keuzes zijn onvermijdelijk. Het is ook een gevecht voor het gebruik van onze ruimte en financiële middelen. De inwoners moeten hier nauw bij betrokken worden. Het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid moet ingaan op de uitdagingen om het beleid succesvol te maken en de succesfactoren daarbij. Ook wat we kunnen leren van andere (buurt) gemeenten. 3. Het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid geeft een goede planmatige aanpak van de verschillende thema’s, maar is nog te weinig concreet. Wij zien tal van urgente opties, zoals het zeker stellen dat alle bouwplannen die nu in Pagina 27 van 61

3. Het concretiseren van het beleid volgt in de uitvoering van het beleid. Zie ook antwoord 7.a. 4. Zie 7.a 6. De planning is dat het beleid in mei wordt vastgesteld in de raad. Met het vaststellen van dit kader kan er worden gestart met de uitvoering van het beleid en het verder concretiseren van de uitvoeringsagenda. De uitvoeringsagenda is een groeidocument wat aankomende jaren steeds verder zal worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gaan wij gezamenlijk doen met onder andere inwoners (zie ook andere antwoorden bij 7.a en 8.a). Het is niet wenselijk om nog langer te wachten met het vaststellen van het beleid omdat deze kaders nodig zijn als uitgangspunt voor nieuwbouwprojecten.

#

Verkorte weergave reactie

ontwikkeling zijn zoals Segaar en Starrenburg 3 voldoen aan en bijdragen aan de klimaatadaptatie. 4. Bestaande bouw wordt nauwelijks behandeld terwijl dit ongetwijfeld de grootste opgave is voor ons dorp. Het rapport somt wel oplossingen op maar deze worden niet gekoppeld aan een concrete agenda/actie. Naast de meekoppel kansen bij grote infrastructurele werken (bijvoorbeeld bij riool vervanging) zal er een lang volgehouden proces moeten zijn voor kleinschalige aanpassingen. De inwoners willen, kunnen en moeten hierbij een belangrijke rol spelen. 5. Bij klimaatadaptatie kunnen we niet wachten. Belangrijk is dat alle betrokken partijen niet wachten op elkaar maar hun ervaringen in de verschillende wijken en buurten zichtbaar maken, lessen trekken en die weer gebruiken bij het vervolg. Sterke wijk- of buurtnetwerken zijn daarvoor belangrijk. Het vraagt continuïteit van beleid en inspanning van de inwoners. 6. Wij raden de gemeente Voorschoten aan om aan de hand van de reacties op het Ontwerp klimaatadaptatiebeleid een bijeenkomst met alle inzenders en belangstellenden te organiseren, de reacties te bespreken en de klimaatadaptatie-agenda verder te concretiseren. Wie weet kan hieruit een groep inwoners naar voren komen als klimaatambassadeurs voor de verschillende wijken en buurten. Op die basis kan de gemeente het

Pagina 28 van 61

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

#

Verkorte weergave reactie

Reactie gemeente

Gevolgen voor het klimaatadaptatiebeleid

9.a Corporaties worden niet specifiek in het stuk genoemd terwijl dit soort beleidsstukken ons op verschillende vlakken anders raakt dan particuliere eigenaren. Het stuk richt zich vooral op de nieuwbouw binnen Voorschoten. Wij zien daarnaast kansen in de bestaande bebouwing. Ook hier is veel winst te behalen.

9.a Woningcorporaties worden expliciet genoemd onder hoofdstuk 1.3.9 en in hoofdstuk 4 (uitvoeringsplan). Er zijn al verkennende gesprekken gevoerd met corporaties, en daarnaast zullen corporaties worden betrokken in Risicodialoog deel II.

9.a Geen aanpassingen

9.b De kosten van nieuwbouw zijn het afgelopen jaar sterk gestegen, waarmee de betaalbaarheid van projecten in de knel is gekomen. Door de opeenstapeling van ambities in diverse beleidsstukken kunnen nieuwbouwprojecten vertragen en onbetaalbaar worden. Wij missen de samenhang en relatie met andere beleidsstukken, nota’s, visies en verordeningen van de gemeente en het rijksbeleid op verschillende vlakken. Als woningcorporaties zoeken we in projecten steeds een optimum tussen verschillende ambities, kosten en dekking. Het is daarom zeer onwenselijk voor alle projecten eisen te stellen bovenop het bouwbesluit.