Bijlage 1 Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030
Tekst van het document
Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030 Kaders en uitgangspunten voor een toekomstbestendig sportaanbod in de gemeente Voorschoten
Pagina 0 van 49 Gemeente Voorschoten
Leidseweg 25 | Postbus 393, 2250 AJ Voorschoten | T 14071 | E gemeente@voorschoten.nl | www.voorschoten.nl
SPORTACCOMMODATIEBELEID VOORSCHOTEN 2024-2030
Inhoud Sportaccommodatiebeleid Voorschoten 2024-2030 ...................................................................... 0 1.
Inleiding .............................................................................................................................. 3 1.1
Aanleiding ....................................................................................................................... 3
1.2
Koppeling ‘Visie op sport en bewegen 2023-2026’ ............................................................. 3
1.3
Doelstelling ‘Sportaccommodatiebeleid 2024-2030’ ......................................................... 3
1.4
Sportaccommodaties ...................................................................................................... 4
2.
Binnensportaccommodaties ................................................................................................ 6 2.1
Aanbod ........................................................................................................................... 6
2.2
Behoefte en bezetting ...................................................................................................... 7
2.3
Beheer en exploitatie ....................................................................................................... 9
2.4
Huurtarieven ................................................................................................................. 10
2.5
Conclusies binnensport ................................................................................................. 12
3.
Buitensportaccommodaties ............................................................................................... 13 3.1
Aanbod ......................................................................................................................... 13
3.2
Behoefte en bezetting .................................................................................................... 15
3.3
Beheer en exploitatie ..................................................................................................... 17
3.4
Huurtarieven ................................................................................................................. 18
3.5
Conclusies buitensport.................................................................................................. 21
4.
Zwembad Het Wedde ........................................................................................................ 23
5.
Trends en ontwikkelingen ................................................................................................... 24 5.1
Ontwikkelingen verenigingen .......................................................................................... 24
5.2
Toekomstige vraag naar sportaccommodaties ............................................................... 25
5.3
Toekomstbestendige sport ............................................................................................. 28
5.4
Relevante ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente ...................................................... 29
5.5
Bevindingen en conclusies ontwikkelingen sportaccommodaties .................................... 30
6.
Uitgangspunten sportaccommodatiebeleid ........................................................................ 31
7.
Wensen van de verenigingen .............................................................................................. 37
8.
Uitvoeringsplan Sportaccommodatiebeleid & financiën ....................................................... 39 8.1
Uitvoeringsplan: acties / uitwerking per uitgangspunt ...................................................... 40
8.2
Uitvoeringsplan: financiële consequenties ...................................................................... 42 1
BIJLAGE 1. Definitie binnensportaccommodaties ........................................................................ 43 BIJLAGE 2. Overzicht gebruikers binnensportaccommodaties ...................................................... 44 BIJLAGE 3. Loopafstanden school naar sportvoorziening .............................................................. 45 BIJLAGE 4. Schouw Buitensportaccommodaties .......................................................................... 46 BIJLAGE 5. Vragenlijst verenigingen ............................................................................................. 47 BIJLAGE 6. Overzicht eigendom en beheer- en exploitatievorm NL ................................................ 48 BIJLAGE 7. Kaders Motie 120 ....................................................................................................... 49
2
1.
Inleiding
1.1 Aanleiding In november 2023 is de ‘Visie op sport en bewegen 2023-2026’ vastgesteld. Hierin staan de belangrijkste pijlers als het gaat om de sportstimulering in de gemeente Voorschoten. Aanvullende op het sportstimuleringsbeleid is een sportaccommodatiebeleid noodzakelijk zodat de sportaccommodaties het sportbeleid kunnen versterken. De aanleiding voor het sportaccommodatiebeleid is daarnaast de behoefte aan: - kaders voor besluitvorming over investeringen in sportvoorzieningen; - meer duidelijkheid en gelijkheid tussen verenigingen - heldere afspraken over tarieven, rollen, taken en verantwoordelijkheden - en een oplossing voor de verouderde voorzieningen / opstallen.
1.2 Koppeling ‘Visie op sport en bewegen 2023-2026’ De missie van de gemeente Voorschoten zoals verwoord in de ‘Visie op sport en bewegen 20232026’ bestaat uit 4 punten. De focus ligt op de breedtesport: 1. In 2027 werken de sport- en bewegingsaanbieders toekomstgericht en waar mogelijk samen met andere sport- en bewegingsaanbieders; 2. In 2027 zijn meer inwoners in beweging en werken zij aan een gezonde levensstijl op weg naar een gezonde generatie 2040; 3. Van 2024 tot 2027 zijn meerdere initiatieven gerealiseerd om te komen tot een toekomstbestendig lokaal sport- en beweegklimaat; 4. De gemeente investeert in een sociaal veilige sportomgeving waar iedere inwoner met een passend sport- of beweegaanbod in een veilige omgeving kan sporten en bewegen. Daarnaast heeft de gemeente de onderstaande vier pijlers vastgesteld: 1. 2. 3. 4.
versterken van sport- en beweegaanbieders verhogen sportdeelname en inclusieve sport: gezond sportklimaat en veilig pedagogisch klimaat investeren in een beweegvriendelijke omgeving de maatschappelijke waarde van sport meer benutten
De uitgangspunten in het sportaccommodatiebeleid moeten bovenstaande pijlers versterken.
1.3 Doelstelling ‘Sportaccommodatiebeleid 2024-2030’ De doelstelling van het sportaccommodatiebeleid is dat Voorschoten betaalbare, bereikbare en toegankelijke sportaccommodaties heeft die goed afgestemd zijn op de vraag van de inwoners en die optimaal worden benut. Dit doen we door: 1. de huidige situatie (nul-situatie) helder in beeld te brengen; 2. een analyse te maken van de beschikbare en benodigde capaciteit; 3
3. kaders vast te stellen voor besluitvorming over investeringen in (nieuwe) sportaccommodaties; 4. kaders vast te stellen voor besluitvorming over instandhouding van sportaccommodaties; 5. een doorkijk te geven naar benodigde maatregelen om de sportaccommodaties toekomstbestendig te maken.
1.4 Sportaccommodaties Onder ‘sportaccommodatie’ in dit sportaccommodatiebeleid wordt de volgende definitie gehanteerd: accommodatie die is ingericht en wordt gebruikt voor sportbeoefening, waarbij in de regel de inrichting voldoet aan de eisen van een bepaalde sportbond en sportbeoefening toegankelijk en mogelijk is op basis van een lidmaatschap of na betaling voor toegang. De grond en/of de accommodatie is in eigendom van de gemeente en wordt voor sportdoeleinden verhuurd (of in erfpacht gegeven) aan de sportaanbieder. Hieronder vallen de volgende accommodaties: Buitensportaccommodaties -
Honk- en softbalveld Hockeyvelden Handbalveld Atletiekbaan Tennis- en padelbanen Voetbalvelden Golfbaan Natuurijsbaan 1 Jeu de boulesbanen 2
Binnensportaccommodaties & zwembad -
Gemeentelijke sporthal en gymzalen Gemeentelijk zwembad
Accommodaties die buiten dit beleidskader vallen zijn accommodaties die:
1
De IJsvereniging Voorschoten wordt meegenomen in het sportbeleid omdat zij een gemeentebrede maatschappelijke voorziening exploiteren (niet wijkgericht). Petanquevereniging Sixpret / DSP wordt meegenomen in het sportbeleid omdat zij een gemeentebrede maatschappelijke voorziening exploiteren (niet wijkgericht). 2
4
1. gebruik maken van specifieke binnensport- of buitensportaccommodaties en die door de markt geëxploiteerd worden, de commerciële voorzieningen: racket- en squashcentra, watersportcentra, maneges, fitness- en sportscholen en dansscholen 2. anders zijn georganiseerd waarbij andere type accommodaties worden gebruik zoals buurthuizen en horecagelegenheden. Het hoofddoel van de accommodatie is niet het beoefenen van sport: biljarten, denksporten, darten en kaarten 3. voor specifieke sport- en beweegvormen zijn bedoeld waarbij andere type accommodaties en/of de openbare ruimte worden benut zoals een trapveldje, basketbalpleintje, jeu des boules baan in de wijk, skate-, pumptrack of wandel- en fietspaden en sportvissen. Waar in het sportaccommodatiebeleid gesproken wordt over vereniging, wordt bedoeld een vereniging of stichting
5
2.
Binnensportaccommodaties
Onder binnensportaccommodaties worden in dit sportaccommodatiebeleid sporthallen, sportzalen en gymnastieklokalen3 verstaan die in eigendom zijn van de gemeente. Deze accommodaties worden benut, of kunnen worden benut, voor de beoefening van meerdere zaalsporten 4.
2.1 Aanbod Voorschoten heeft de onderstaande gemeentelijke binnensportaccommodaties ter beschikking: -
1 sporthalen: Sporthal De Vliethorst 3 gymzalen: Oude Adegeesterlaan, Krimwijk, F. de Vette 1 turnhal gecombineerd met gymzaal Oude Adegeesterlaan
Kwaliteit van de accommodaties De kwaliteit van de binnensportaccommodaties wordt getoetst op basis van: -
technische richtlijnen (voldoet de accommodatie aan de sporttechnische eisen) staat van onderhoud (MJOP, afschrijvingstermijn, schouw)
Sporthal De Vliethorst is gerealiseerd in 1975 en heeft een afmeting van (lxbxh) 41x32x7. De sporthal heeft één scheidingswand en is daarmee in 2 zaaldelen op te delen. De Vliethorst heeft wat kleinere afmetingen in de lengte dan een reguliere sporthal, wat ook betekent dat deze niet in 3 volledige zaaldelen is op te delen. De hal is alleen te huren in 1/2de zaal of hele zaal. De sporthal heeft een afschrijvingstermijn van 50 jaar. In 2025 is de sporthal daarmee volledig afgeschreven. Ook de grotere investeringen in wanden en plafond die gedaan zijn in het jaar 2000 zijn in 2025 afgeschreven. De technische en functionele staat van de hal is matig door de leeftijd van het gebouw. De houten sportvloer wordt goed onderhouden maar is desondanks aan vervanging toe. Bij de schouw is geconstateerd dat het gebouw lastig is schoon te houden en niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd. Vooral de kleedruimten, douches, aangrenzende (vergader)zaaltjes en horeca ruimte zijn sterk verouderd. Er zijn grote investeringen nodig om het gebouw in stand te houden, te denken valt aan de luchtbehandeling. De sporthal voldoet niet aan de sporttechnische voorschriften van het NOC*NSF en conform het handboek sportaccommodaties. De Vliethorst is in de lengte te kort en is wat breder dan de voorschriften.
De voorschriften zijn regels die gevolgd moeten worden volgens het kwaliteitszorgsysteem van NOC*NSF en VSG. Zo zijn er bijvoorbeeld vier volleybalvelden beschikbaar waarbij de uitloopruimte niet meer voldoet aan de eisen van de NEVOBO (Nederlandse Volleybal Bond).
3
Zie bijlage x voor de definitie van sporthal, sportzaal en gymzaal.
4
Bron: Binnensportaccommodaties in Nederland, Mulier Instituut (2020)
6
Middels dispensatie worden nu de competitiewedstrijden gespeeld. Sportfondsen laat jaarlijks de volleybalvereniging tekenen voor akkoord met betrekking tot het gebrek aan uitloopruimte. Gymzalen Krimwijk en F. De Vettelaan zijn beiden gerealiseerd in 2013. De gymzalen voldoen aan de sporttechnische normen en worden overdag gebruikt door het onderwijs en in de avonduren ook door verenigingen. Gymzaal De Voorsprong bestaat uit een gymzaal met turnhal en is opgeleverd in februari 2023. De gymzaal wordt gebruikt door het onderwijs overdag en door verenigingen in de avonduren. De turnhal is volledig ingericht voor turnen met vaste voorzieningen.
2.2 Behoefte en bezetting Behoefte op basis van bevolkingsomvang Voorschoten heeft een aantal van 2.309 inwoners per km2 (2023). Hiermee valt de gemeente onder de noemer ‘sterk stedelijk’5. Onderstaande tabel laat het binnensportaanbod in Voorschoten zien (exclusief turnhal) in vergelijking met het gemiddelde aanbod aan sporthallen en gymzalen van sterk stedelijke gemeenten: Aantal naar gemeentestedelijkheid (2020) Gemiddelde sterk stedelijke gemeenten Voorschoten (25.665 inwoners 2023) Verschil Tabel 2.1
Sporthallen 1,9 1,0 -0,9
Gymzalen 6,5 2,9 -3,6
Aantal sporthallen, sportzalen en gymzalen naar gemeentestedelijkheid (2020) per 25.000 inwoners
Vergeleken met andere ‘sterk stedelijke’ gemeenten heeft de gemeente minder aanbod aan zaaldelen. Als de turnhal wordt meegerekend, is het verschil ten opzichte van het landelijke gemiddelde -2.6 gymzalen, dit is bijna een volledige sporthal van 3 zaaldelen.
De behoefte aan binnensportaccommodaties verschilt gedurende het jaar. Als gevolg van onder andere de zaalcompetities van ‘veldsporten’ die niet gedurende het hele jaar plaatsvinden (zoals hockey), sporten die naast een zaalseizoen ook een veldseizoen hebben (korfbal en handbal) en het bewegingsonderwijs dat in zomermaanden (deels) op sportvelden plaatsvindt, is de behoefte aan ruimte in de binnensportaccommodaties in de wintermaanden beduidend hoger dan buiten de zomermaanden. Ook verschilt het gebruik per dagdeel omdat de meeste verenigingen bij voorkeur in de avonduren trainen en spelen tussen 18u en 22u ’s avonds. Overdag worden sporthallen meestal voor het bewegingsonderwijs gebruikt tussen 9u en 15u.
5
Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek (2023)
7
In Voorschoten is er met name een tekort aan binnensportcapaciteit in de wintermaanden van december tot en met februari. Hockeyvereniging MHC Forescate huurt tijdens deze periode ook zaalruimte voor trainingen en wedstrijden buiten de gemeentelijke sporthal omdat De Vliethorst onvoldoende ruimte heeft om alle zaalhockey teams te accommoderen. Andere binnensportverenigingen vragen minder uren aan dan waar zij behoefte aan hebben omdat deze niet ingevuld kunnen worden. Er is daarmee sprake van een latente behoefte aan extra zaalruimte. Het daadwerkelijke tekort in beschikbare uren ligt hoger dan wat het huidige gebruik aangeeft. Bezetting De bezetting of het gebruik zegt iets over in welke mate een sportaccommodatie wordt benut in verhouding tot de capaciteit. Sporthallen worden gemiddeld circa 2.000 uur op jaarbasis gebruikt 67, waarbij het merendeel van de sporthallen tussen de 1.750 uur en 2.500 uur wordt gebruikt. Het gemiddeld jaargebruik voor een gymzaal ligt lager rond 1.400 uur per jaar. Beiden zijn inclusief onderwijsgebruik overdag. Om een vergelijking te maken met het gemiddelde gebruik, worden de door Sportfondsen verhuurde uren gebruikt8. Het gebruik van de sporthal en de gymzalen zijn in onderstaande tabel weergegeven: Gebruik binnensportaccommodaties (2023) Gemiddeld gebruik Gebruik in Voorschoten Verschil Tabel 2.2
Sporthal De Vliethorst De Voorsprong 2000 1400 2290 1080 290 -320
Gymzalen Turnzaal Krimwijk F. De Vette 1400 1400 1400 1383 2202 1925 -17 802 525
Gebruik van de binnensportaccommodaties in vergelijking met het gemiddelde gebruik in Nederland
Uit de gegevens blijkt dat de binnensportaccommodaties bovengemiddeld en goed gebruikt worden: • •
•
de sporthal wordt circa 290 uur meer gebruikt dan gemiddeld; gymzaal De Voorsprong heeft een lagere bezetting. Dit komt waarschijnlijk door het gecombineerde gebruik van de gymnastiekverenigingen van zowel turnhal als gymzaal als beide zaaldelen beschikbaar zijn. Deze uren worden niet geregistreerd of gefactureerd door de overeenkomst van de verenigingen met de gemeente zoals beschreven in paragraaf 3.4 ‘Tarieven’; gymzalen Krimwijk en F. De Vette worden eveneens zeer goed benut met bezetting ruim boven het gemiddelde.
Bewegingsonderwijs In artikel 117 van de Wet op het primair onderwijs is vastgelegd het minimaal aantal klokuren bewegingsonderwijs dat aangeboden moet worden aan leerlingen. 6
De VNG houdt een planningsnorm voor een sporthal aan van 1.600 uur inclusief bewegingsonderwijs, NOC*NSF houdt een bezettingsnorm aan van 1.400 uur per jaar zonder bewegingsonderwijs (Handboek Sportaccommodaties). 7
Bron: Binnensportaccommodaties in Nederland, Mulier Instituut (2020)
8
Zie bijlage 1 voor een overzicht van de gebruikers van de binnensportaccommodaties
8
“Het aantal klokuren, bedoeld in het eerste lid, wordt vastgesteld op ten minste 1,5 voor basisscholen en ten minste 2,25 voor speciale scholen voor basisonderwijs.” Op basis van de roosters wordt geconcludeerd dat er geen capaciteitsprobleem is voor het bewegingsonderwijs: er zijn voldoende gymnastieklokalen. De effectieve lestijd komt echter in de knel bij diverse scholen door de afstand tussen de school en de sportvoorziening 9. In 2015 is door de gemeenteraad de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Voorschoten 2015, vastgesteld. Deze verordening is tot stand gekomen in samenspraak met de scholen. Deze verordening vormt dus de juridische basis bij het beantwoorden van de vraag of binnen de gemeente Voorschoten voldaan wordt aan de gestelde afstandsgrenzen tussen de scholen en de gymnastieklokalen. In deel B “Voorzieningen voor lokalen bewegingsonderwijs” wordt onder B.1.e de maximale afstanden aangegeven, te weten: a. Ten minste twintig klokuren binnen 1000 meter gemeten langs de kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg; b. Ten minste vijftien klokuren binnen 3500 meter gemeten langs de kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg; c. Tenminste vijf klokuren binnen 7500 meter, gemeten langs de kortste voor de leerling voldoende begaanbare en veilige weg. Alle scholen voldoen aan de vastgelegde maximale reistijd.
Er is in de toekomst wel een optimalisatie mogelijk, denk hierbij bijvoorbeeld aan de locatie voor de nieuwe sporthal.
2.3 Beheer en exploitatie De binnensportaccommodaties en Zwembad Het Wedde worden beheerd en geëxploiteerd door Sportfondsen Voorschoten BV (hierna te noemen Sportfondsen). De afspraken hierover zijn vastgelegd in een beheer- en exploitatieovereenkomst. De overeenkomst is in werking getreden op 1 januari 2022 zal eindigen op 31 december 2025 met de mogelijkheid tot verlenging van 5 jaar. Sportfondsen is verantwoordelijk voor het planmatig onderhoud aan de binnensportaccommodaties en het zwembad. De afspraken over de bijdrage die Sportfondsen levert aan de maatschappelijke agenda van de gemeente, worden jaarlijks vastgelegd in een jaarplan. In het jaarplan wordt de link gelegd tussen de maatschappelijke doelen van de gemeente en de activiteiten die worden uitgevoerd door Sportfondsen.
9
Zie bijlage 3 voor een overzicht met de loopafstanden.
9
Daarbij mag Sportfondsen aanvullende activiteiten organiseren, zolang deze activiteiten het maatschappelijk gebruik niet in de weg zitten: onderwijs, verenigingen en maatschappelijke instellingen hebben daarmee voorrang op de inroostering. Dit doen zij bijvoorbeeld met sport voor de senioren doelgroep. Exploitatieresultaat Exploitatiebijdrage gemeente 2023 Bijdrage exploitatieresultaat Huur sportaccommodaties Sporfondsen Tabel 2.3
Netto bijdrage Exploitatiebijdrage 2023
Zwembad € 808.900 € 566.000 € 242.900
Sporthal Gymzalen € 155.300,00 € 48.700,00 € 32.500,00 € 51.000,00 € 122.800
-€ 2.300
Sportaccommodaties en publieke zwembaden zijn over het algemeen niet kostendekkend te exploiteren. Sportfondsen ontvangt in 2023 een exploitatiebijdrage van de gemeente van circa €1.012.000 voor het zwembad, de sporthal en de gymzalen. Een deel hiervan vloeit terug naar de gemeente voor de huur van de accommodaties: Energielasten Tot en met 31 december 2023 had Sportfondsen Voorschoten voordeel uit het collectieve energiecontract via Sportfondsen Nederland BV. Dit contract liep eind december af waardoor een nieuw duurder energiecontract afgesloten moest worden. Op basis van het verbruik in voorgaande jaren, zijn er meerkosten te verwachten ten aanzien van de energielasten. Sportfondsen kan deze hogere energielasten niet volledig terugverdienen door besparingen of hogere omzet. Het exploitatietekort zal waarschijnlijk de komende jaren daardoor toenemen. Duur van de overeenkomst De exploitatieovereenkomst loopt door tot 31 december 2025. In het coalitieakkoord 2022-2026 is hierover opgenomen dat in 2025 het openhouden van het zwembad met nog eens 5 jaar wordt verlengd. Met de uitwerking van het sportaccommodatiebeleid ontstaat een nieuwe situatie. Te denken valt aan het plan voor het zwembad, de verouderde sporthal en het beheer- en exploitatievraagstuk bij verenigingen. Sportfondsen heeft de kennis om de verouderde sporthal en zwembad in stand te houden en te exploiteren.
Voor de toekomstige situatie is het wenselijk om de huidige exploitatie te evalueren en te bezien welke beheer- en exploitatievorm best passend is bij de toekomstige situatie.
2.4 Huurtarieven Sportfondsen maakt onderscheid in maatschappelijke tarieven voor verenigingen uit Voorschoten, overige verenigingen en commerciële tarieven voor niet-maatschappelijke gebruikers:
10
Tarieven binnensport Verenigingen Voorschoten Voorschoten 2024 € 71,70 Sporthal € 27,25 Gymzaal Tabel 2.4
Verenigingen Overig
Commercieel
€ 97,70 € 39,00
€ 250,00
Tarieven binnensport Voorschoten
De tarieven die Sportfondsen hanteert in vergelijking met andere gemeenten10 zijn in onderstaande tabel weergegeven:
Tarieven verenigingen in 2024, vergeleken Sporthal NL (2022) € 41,28 Gemiddeld andere gemeenten € 71,70 Voorschoten € 30,42 Verschil Tabel 2.5
Gymzalen € 13,28 € 27,25 € 13,97
Tarieven binnensport in vergelijking met landelijk gemiddelde
Voor de turnhal bij De Voorsprong gelden andere afspraken met betrekking tot de tarieven. De turnhal wordt voor Gymnastiekvereniging Slank en Kwiek en Gymnastiekvereniging Avanti ter beschikking gesteld voor een jaarlijks bedrag van €12.000. In de overeenkomst is gesteld dat de verenigingen gezamenlijk vanaf 1 maart 2013 tot 29 februari 2028 deze financiële bijdrage aan de Gemeente Voorschoten verschuldigd zijn. Deze bijdrage geldt voor het jaarlijkse gebruik van de turnhal, gymzaal en alle bijbehorende voorzieningen zoals de verenigingsruimte en bergingen. Na 29 februari 2028 betalen de turnverenigingen het dan geldende uurtarief dat door de exploitant is vastgesteld. Dit geldt ook voor de ruimten die nu ‘om niet’ ter beschikking zijn gesteld zoals de verenigingsruimte en bergingen. De tarieven zijn bij aanvang van de exploitatieovereenkomst met Sportfondsen door de gemeente vastgesteld bij aanvang van de overeenkomst en aan Sportfondsen als uitgangspunt meegegeven. De tarieven zijn vervolgens jaarlijks geïndexeerd.
De tarieven voor de binnensport zijn beduidend hoger dan het landelijk gemiddelde tarief voor een sporthal of gymzaal. Dit geldt voor zowel de verenigingstarieven als de overige tarieven. Hier liggen mogelijk de volgende oorzaken aan ten grondslag: •
•
10
de tarieven zijn vanaf 2019 verhoogd met 9% BTW in verband met het BTW besluit sportaccommodaties. Exploitanten van sportaccommodaties vallen niet onder Btwvrijstelling. Bij de overdracht van de exploitatie naar Sportfondsen is daarom het tarief verhoogd met de BTW; de tarieven zijn in 2001 met 8% geïndexeerd in verband met de renovatie van het zwembad en nieuwbouw gymzalen;
Bron: Mulier Instituut, Huurtarieven van gemeentelijke sporthallen, sportzalen, gymzalen en voetbalvelden (2022)
11
•
er vindt jaarlijkse indexatie plaats conform de exploitatieovereenkomst tussen Sportfondsen en de gemeente waarbij het indexeringspercentage van de gemeente wordt aangehouden. In 2023-2024 is dit meer dan 4% geweest.
2.5 Conclusies binnensport •
• •
• • •
•
• •
•
•
Het aanbod binnensportaccommodaties in aantal zaaldelen in Voorschoten is 2,6 (bijna volledige sporthal) lager in vergelijking met gemeenten met vergelijkbaar aantal inwoners per km². Sporthal De Vliethorst is verouderd en volledig afgeschreven. Sporthal De Vliethorst voldoet niet aan de sporttechnische voorschriften van NOC*NSF. Indien de sporthal wordt gerenoveerd, wordt dit probleem niet opgelost. De afmetingen van de sporthal kunnen niet veranderd worden door middel van een renovatie. Nieuwbouw is noodzakelijk om te kunnen voldoen aan de huidige sporttechnische vereisten zoals vastgelegd in het handboek Sportaccommodaties van NOC*NSF. De gymzalen en de turnhal voldoen zowel sporttechnisch als functioneel aan de eisen en zijn in goede staat. Er is sprake van ondercapaciteit met name op piekmomenten in de wintermaanden als de buitensportverenigingen ook binnen trainen en wedstrijden spelen. De sporthal en de gymzalen worden beter benut dan gemiddeld, er is sprake van een goede bezetting. In vergelijking met gemiddeld gebruik in vergelijkbare gemeenten is de bezetting 14% hoger. Ten opzichte van de normen die de VNG hanteert is het gebruik in Voorschoten 18% hoger. Voor het bewegingsonderwijs wordt voldaan aan de wettelijke vereisten maar er is een optimalisatie gewenst vanuit het onderwijs door de benodigde reisafstand tot een gymzaal of sporthal.
Het beheer en de exploitatie is extern verzelfstandigd en belegd bij Sportfondsen. Evaluatie van Sportfondsen Voorschoten BV en de best passende beheer- en exploitatievorm van de sportaccommodaties, afgestemd op nieuwe ontwikkelingen met betrekking tot o.a. sporthal en zwembad, moet vóór 2030 zijn uitgewerkt. De tarieven voor de binnensport liggen beduidend hoger (74%) dan het landelijke gemiddelde. Dit wordt waarschijnlijk voor een groot deel veroorzaakt door de hoge indexatiepercentages van de afgelopen jaren. Het verschil met de tarieven in de regio is lager. De gymnastiekvereniging valt vanaf maart 2028 onder het reguliere, dan geldende verhuurtarief voor de accommodatie.
12
3.
Buitensportaccommodaties
3.1 Aanbod Voorschoten heeft het volgende aanbod aan buitensportvoorzieningen: Vereniging Voorschoten '97
Tabel 3.1
Velden / Banen
Voorzieningen
4 kunstgrasvelden, 1 grasveld, 1 gras pupillenveld
clubgebouw, kleedkamers (22), diverse opstallen waaronder containers tbv kleedkamers.
Sport Voetbal
Locatie Sportpark Adegeest
Atletiek
Sportpark Adegeest
Voorschoten HVV '70
Handbal
Sportpark Adegeest
Tennispark Adegeest
Tennis
Sportpark Adegeest
Voorschotense Golfclub
Golf
Sportpark Adegeest
MHC Forescate
Hockey
Sportpark Adegeest
HSV Adegeest
Honk- en softbal
Sportpark Adegeest
Tennisvereniging Forescate
Tennis
Wassenaerlaantje
Ijsclub Voorschoten
Schaatsen
DSV Voorschoten
Petanque
Anthoni van Leeuwenhoekkade Baron 19 petanque banen (buiten) Schimmelpenninck van der Oyelaan
half-verharde 300 meter atletiekbaan asfalt handbalveld
Ledenaantal 1600
330 clubgebouw, kleedkamers clubgebouw, kleedkamers
7 all-weatherbanen, 2 padelbanan (verlicht), 1 tennisbaan wordt vervangen door 2 padelbanen. 9-holes baan maakt gebruik van kantine in zwembad Het Wedde 2 watervelden, 1 semi-waterveld, clubgebouw, 1 zandingestrooid veld, klein kleedkamers, diverse oefenveld opstallen 1 honkbalveld, 1 softbalveld clubgebouw, kleedkamers, diverse opstallen 7 gravelbanen, 8 allclubgebouw, weatherbanen, 1 minibaan kleedkamers (verlicht) Landijsbaan (verlicht) clubgebouw maakt gebruik van buurthuis De Boschbloem
100 600
340
1200
210
900
1200 50
Buitensportaccommodaties
De meeste buitensportaccommodaties concentreren zich op Sportpark Adegeest. Tennisvereniging Forescate, IJsclub Voorschoten en DSV Voorschoten zijn elders in de gemeente gevestigd. Kwaliteit van de accommodaties De kwaliteit van de accommodaties is beoordeeld op basis van een schouw (d.d. 7 februari 2024), schriftelijke en mondelinge informatie van de verenigingen, beheerders en exploitant en een tweede schouw door een externe partij voor de berekening van de onderhoudskosten.
13
Voorschoten '97 Voetbal
kwaliteit veld/baan voldoende
kunstgras
veld 1
kunstgras
veld 2
goed
natuurgras
veld 3
slecht
natuurgras
veld 4
slecht
kunstgras
veld 5
goed
kunstgras
veld 6
goed
natuurgras
pupillenveld
slecht
Voorschoten '97 Atletiekbaan
atletiek
half verhard
slecht
Voorschoten HVV '70
handbal
asfalt
kwaliteit kleedkamers slecht
clubgebouw matig
matig
voldoende
voldoende
Tennispark Adegeest
goed
goed
goed
Voorschotense Golfclub
goed
nvt
nvt
goed
goed
slecht
slecht
MHC Forescate
HSV Adegeest
waterveld
veld 1
voldoende
waterveld
veld 2
voldoende
semiwaterveld
veld 3
voldoende
zandingestrooid
veld 4
matig
honkbal
gras / halfverhard
matig
softbal
gras / halfverhard
matig
Tennisvereniging Forescate
matig
slecht
slecht
Ijsclub Voorschoten
goed
matig
matig
DSV Voorschoten
goed
nvt
nvt
Tabel 3.2 Kwaliteitsmatrix buitensportaccommodaties
14
De kunstgrasvelden worden over het algemeen goed onderhouden, naar verwachting gaan deze door goed onderhoud van de verenigingen langer mee. De kwaliteit van de natuurgrasvelden die de gemeente verhuurt aan Voorschoten ‘97 is slecht. De velden worden regelmatig afgekeurd door de KNVB waardoor wedstrijden afgelast moeten worden en ook trainingen niet door kunnen gaan. De kwaliteit van de opstallen en met name de kleedkamers en bijgebouwde opstallen zijn in slechte tot zeer slechte staat. Zie voor een nadere toelichting op de tabel, kwaliteit buitensportaccommodaties bijlage 4.
3.2 Behoefte en bezetting Om het gebruik te beoordelen worden de planningsnormen van NOC*NSF gehanteerd. Met de uitkomsten uit de planningsnorm kunnen er uitspraken worden gedaan over de te verwachten behoeften over de ‘langere’ termijn. Voor uitspraken over de langere termijn, dienen altijd demografische ontwikkelingen en ledenontwikkelingen meegenomen te worden.
Vereniging Voorschoten '97
Sport Voetbal
Over of ondercapaciteit ondercapaciteit
Atletiek
nvt
Voorschoten HVV '70
Handbal
Tennispark Adegeest
Tennis
geen over- of ondercapaciteit overcapaciteit
Voorschotense Golfclub
Golf
overcapaciteit
MHC Forescate
Hockey
ondercapaciteit
HSV Adegeest
Honk- en softbal
geen over- of ondercapaciteit
Tennisvereniging Forescate Ijsclub Voorschoten
Tennis
overcapaciteit
Schaatsen
nvt
DSV Voorschoten
Petanque
overcapaciteit
Bij een veldentekort betekent dit dat Tabel 3.3 Over- en ondercapaciteit de aanwezige velden intensiever worden gebruikt. Hierbij moet rekening gehouden worden met een versnelde afschrijving van de velden. Voorschoten ’97 - Voetbal Voorschoten ’97 heeft 1600 leden. Er nemen 108 teams aan de competitie deel, waarvan 29 seniorenteams en 79 jeugdteams. Volgens de planningsnorm is er een behoefte aan 9 wedstrijdvelden. Voor de trainingen zijn er in totaal 5 velden nodig. Dit betekent dat er sprake is van ondercapaciteit en dus een veldentekort. Bij de natuurgrasvelden kan overbelasting leiden tot afgelastingen, met name in de winterperiode. Dit gebeurt ook regelmatig bij Voorschoten ’97. Omdat 4 van de velden kunstgrasvelden zijn, is de enige beperking het organisatorisch in kunnen plannen van de wedstrijden. Hierbij heeft de vereniging een flinke opgave om alle wedstrijden in te kunnen plannen.
15
Voorschoten ’97 - Atletiek De atletiektak van Voorschoten ’97 heeft circa 330 leden. Volgens de planningsnorm kan een 6-laans 400-meter kunststofatletiekbaan gebruikt worden voor circa 1.000 leden. Dit is echter niet te vergelijken met de situatie in Voorschoten waar er sprake is van een afgekeurde 300-meter baan die niet vaak gebruikt kan worden. MHC Forescate - Hockey De hockeyvereniging heeft circa 1200 leden en in totaal 81 spelende teams. De planningsnorm voor hockey op kunststofconstructies bedraagt voor de zaterdag (uitsluitend jeugdteams) negen normteams per veld. Voor de zondag (uitsluitend seniorenteams) bedraagt de planningsnorm voor hockey op kunststofconstructies eveneens negen normteams per veld. MHC Forescate heeft op zaterdag 12 normteams spelen en op zondag 5 normteams. Op basis van de planningsnorm heeft de hockey voor de competitie 5,2 velden nodig. Bij de bepaling van het aantal benodigde wedstrijdvelden geldt de regel dat voor een meerbehoefte van 0,25 wedstrijdveld een volledig wedstrijdveld beschikbaar dient te zijn.) De velden zijn kunststofconstructies waardoor de enige beperking organisatorisch van aard is. HSV Adegeest - Honk- en softbal HSV Adegeest heeft circa 210 leden verdeeld over 8 jeugdteams en 9 seniorenteams. De planningsnorm heeft een HSV passende capaciteit voor de grootte van hun vereniging. Er is geen sprake van onder- of overcapaciteit.
Tennispark Adegeest - Tennis Met een planningsnorm van 90 spelers per baan bij een verlicht tenniscomplex, heeft Tennispark Adegeest met 6 tennisbanen en 4 padelbanen (hierbij houden we de norm voor een tennisbaan aan – er is nog geen vastgestelde planningsnorm voor padelbanen) met circa 600 leden overcapaciteit van 3 banen. Tennisvereniging Forescate - Tennis Met een planningsnorm van 90 spelers per baan bij een verlicht tenniscomplex, heeft TV Forescate met 15 tennisbanen en 900 leden een overcapaciteit van 5 tennisbanen. Enkele banen zijn echter niet weersbestendig waardoor er in de winter minder gebruik gemaakt van kan worden. In de praktijk is daarmee de overcapaciteit niet helemaal realistisch. HVV ’70 - Handbal HVV heeft circa 100 leden en in totaal 10 teams. De capaciteit van 1 handbalveld is voldoende voor 10 teams waarbij de E en F als half team meetellen. Er is daarmee voldoende capaciteit voor de handbalvereniging met het bestaande veld. Naast het buitenveld maakt de handbal ook gebruik van de sporthal tijdens de wintermaanden voor trainingen en competitie.
16
Voorschotense Golfclub - Golf Een golfbaan kent een planningsnorm van gemiddeld 846 leden bij een 9-holes11 golfbaan. De Voorschotense Golfclub heeft 340 leden. Er is sprake van ruim voldoende capaciteit. DSV Voorschoten – Petanque DSV heeft 50 leden en 19 banen. De planningsnorm geeft aan dat DSV bij tripletten een overcapaciteit heeft van 13 banen en bij het doubletten overcapaciteit heeft van 10 banen. IJsclub Voorschoten – Schaatsen De IJsclub heeft 1.200 leden. Voor een natuurijsbaan zijn er geen planningsnormen vastgelegd. De Schaats Trainings Groep heeft 125 leden.
3.3 Beheer en exploitatie De meeste buitensportaccommodaties in Nederland (circa 90%) zijn in eigendom van de gemeente12. Bij de hockeyverenigingen ligt dit percentage wat lager (60%). Uitzondering hierop vormen de openlucht tennisvoorzieningen (31%). Hierbij is het eigendom van de velden/banen grotendeels in handen van verenigingen of stichtingen13. Hetzelfde geldt voor het beheer en de exploitatie van de sportvoorzieningen. In de meeste gemeenten is de gemeente verantwoordelijk voor (een deel van) het beheer. Ook hier vormen tennis en golf de uitzondering. Het percentage gemeenten dat een rol heeft in beheer en exploitatie bij tennis is slechts 17% en golf 10%. In Voorschoten is er echter sprake van historisch gegroeide vergaande privatisering: de gemeente neemt alleen de eerste aanleg voor haar rekening. Verenigingen en een stichting zijn vervolgens zelf verantwoordelijk voor beheer en onderhoud, vervanging en renovatie. Dit geldt voor zowel de velden (toplaag) en banen als de kleedkamers, het clubgebouw en alle overige (sporttechnische) voorzieningen. Uitzondering op deze privatisering is het (verharde) handbalveld van Handbalvereniging Voorschoten en de 2 natuurgrasvelden van Voorschoten ‘97. In de concept huurovereenkomst met de handbal is overeengekomen dat de gemeente verantwoordelijk is voor de vervanging en het onderhoud van het verharde handbalveld.
Vervanging van het gebouw en overige voorzieningen zijn voor rekening van de handbalvereniging. Bij Voorschoten ’97 is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van de 2 natuurgrasvelden.
11
Bron: Mulier Instituut, Sportaccommodaties in Nederland, Kengetallen en kenmerken (2023)
12
Bron: Mulier Instituut, Sportaccommodaties in Nederland, Kengetallen en kenmerken (2023)
13
Zie bijlage 5 voor een overzicht van eigendom en exploitant van sportaccommodaties.
17
De gemeente is op sportpark Adegeest eigenaar van de grond, onderhoudt het niet-sporttechnische groen op en rond het sportpark en is verantwoordelijk voor de onderlaag van de sportvelden. Er is ook sprake van de grijze gebieden waar gemeente en verenigingen geen afspraken over hebben gemaakt. Er is behoefte aan een demarcatielijst om duidelijke afspraken te maken waar de gemeente voor verantwoordelijk is en waar de vereniging verantwoordelijk voor is. Golfbaan Naast de binnensportaccommodaties en het zwembad, beheert en exploiteert Sportfondsen de golfbaan. Deze is niet opgenomen in de exploitatieovereenkomst. De golfbaan wordt risicodragend geëxploiteerd door Sportfondsen. Tot 2022 werd de golfbaan kostendekkend geëxploiteerd. De gemeente heeft echter in 2020 besloten de tarieven voor de dagkaarten te verlagen van €25 naar €15 op verzoek van de vereniging. In Coronatijd steeg het aantal bezoeken. Na de Corona-periode is het bezoekaantal echter gedaald waardoor de opbrengsten voor de golfbaan in 2023 zijn gehalveerd ten opzichte van de begroting. In 2023 is daarmee voor het eerst een negatief resultaat ontstaan van circa € 10.000. Deze is voor risico van Sportfondsen.
3.4 Huurtarieven In Voorschoten zijn er uiteenlopende afspraken tussen gemeente en gebruikers van het sportpark. Een groot deel van de huur- of pachtovereenkomsten zijn verouderd, verlopen of niet definitief gemaakt. De genoemde huurtarieven zijn over het algemeen historisch gegroeid en zijn niet geïndexeerd14. De opstalrechten zijn in sommige gevallen niet geregeld. Bij enkele verenigingen is er wel sprake van recht van opstal maar die op korte termijn verlopen, waarbij de gefactureerde retributie afwijkt van de contractuele afspraken of waarbij afspraken niet zijn vastgelegd bij de notaris. Er zit een groot verschil tussen de tarieven die gehanteerd worden voor het recht van opstal. Voorschoten ’97 - Voetbal De 2 natuurgrasvelden worden gehuurd van de gemeente voor een bedrag van € 14.610 per jaar. De gemeente onderhoudt hiervoor deze velden. In Nederland wordt een natuurgras voetbalveld door de gemeente aan een vereniging verhuurd voor gemiddeld € 3.600 per veld (bij kunstgras is dit gemiddeld € 7.305) 15. De 4 kunstgrasvelden zijn na de eerste aanleg door de gemeente vervolgens geprivatiseerd aan Stichting Beheer Sportvelden Sportpark Adegeest. De stichting waar zowel Voorschoten ’97 en MHC Forescate onderdeel van uitmaakten was conform de huurovereenkomst tussen de gemeente en de stichting verantwoordelijk voor het onderhoud en de vervanging van de velden.
14
Door de verregaande privatisering is het lastiger om tarieven te vergelijken met andere gemeenten in het land of de regio.
15
Mulier Instituut, Huurtarievenmonitor gemeentelijke sportaccommodaties (2022)
18
Voorschoten ’97 betaalde gebruikersvergoeding aan de stichting voor het gebruik van de velden. Deze vergoeding werd toegevoegd aan een reserve voor het vervangen van de toplaag. Inmiddels is vervanging van de toplaag 3 jaar geleden bij 3 velden gebeurd. Daarbij zijn de middelen uit de stichting gebruikt. Voorschoten ’97 is enkele jaren geen onderdeel meer van de stichting en reserveert daarbij zelf noodzakelijkerwijs voor vervanging van de toplaag. Er is geen nieuwe huurovereenkomst met de gemeente afgesloten na het vertrek van Voorschoten ’97 uit de stichting. Het opstalrecht staat sinds 2003 op naam van Stichting Sportbelangen Voorschoten (nog niet op naam van Voorschoten ’97) en heeft een onbepaalde looptijd. Bijgebouwen vallen momenteel niet onder het opstalrecht. Onduidelijk is of de opstallen van de atletiek ook onder dit opstalrecht vallen. De vereniging is conform de overeenkomst verantwoordelijk voor het onderhouden van de opstallen. De retributie bedraagt €22,69 per jaar zonder jaarlijkse indexatie. Voorschoten ’97 - Atletiek De atletiek maakt gebruik van een half-verharde baan. In de huurovereenkomst (tussen de gemeente en de stichting) is vastgelegd dat er geen huur in rekening wordt gebracht voor de atletiekbaan. In de huurovereenkomst is ook vastgelegd dat onderhoud en vervanging van de atletiekbaan onder de verantwoordelijkheid valt van de stichting.
Zoals hierboven aangegeven is Voorschoten ’97 geen onderdeel meer van de Stichting. Er is geen nieuwe huurovereenkomst opgesteld met nieuwe afspraken over de atletiekbaan. Daarmee is een situatie ontstaan waarbij niet duidelijk is wie verantwoordelijk is voor de atletiekbaan. De atletiekbaan ligt echter op grond van de gemeente waarbij de gemeente juridisch eigenaar is van de atletiekbaan. Niet duidelijk is of de opstallen van de atletiek onder de opstalovereenkomst van Voorschoten ’97 vallen. MHC Forescate - Hockey De hockeyvereniging is onderdeel van de hierboven genoemde stichting. De stichting is conform de huurovereenkomst verantwoordelijk voor alle onderhoud en vervanging van de velden en opstallen zoals kleedkamers en clubgebouw. De vereniging betaalt een gebruiksvergoeding aan de stichting. Deze bijdrage wordt gereserveerd voor onderhoud en vervanging van de velden en opstallen. De hockey betaalt daarnaast huur voor het gehele perceel van de gemeente voor een bedrag van € 7.625 per jaar. MHC Forescate heeft een recht van opstal geregeld en notarieel vastgelegd, met een looptijd tot november 2034. De vereniging is conform de overeenkomst verantwoordelijk voor het onderhouden van de opstallen. De retributie bedraagt conform de overeenkomst €2.000 per jaar inclusief jaarlijkse indexatie.
19
HSV Adegeest - Honk- en softbal Deze vereniging heeft een overeenkomst met de gemeente voor de huur van 2 percelen: het honkbalveld en het softbalveld. De vereniging betaalt hiervoor een huur van € 57 per jaar. De vereniging is daarbij verantwoordelijk voor het volledige onderhoud aan de twee velden en het clubgebouw en de kleedkamers. Er is een recht van opstal gevestigd op de opstallen van HSV Adegeest. De looptijd is hiervan is tot december 2025. Recht van opstal is echter niet geregeld voor alle bijgebouwen. De retributie bedraagt €11,34 per jaar zonder jaarlijkse indexatie. Tennispark Adegeest - Tennis De gemeente heeft een huurovereenkomst afgesloten voor de periode van 25 jaar en is formeel verlopen in 2019. De jaarlijkse huur voor het perceel met 7 tennisbanen en 2 padelbanen bedraagt € 8.649,-. De huurder is verantwoordelijk voor het onderhoud om de banen in stand te houden en de exploitatie. In de huurovereenkomst wordt gesproken over een huurafhankelijk recht van opstal. Het recht van opstal is echter nooit gevestigd. Tennisvereniging Forescate - Tennis De vereniging heeft een pachtovereenkomst met de gemeente voor het gebruik van de grond ten behoeve van het tennispark. Zij betaalt hiervoor een jaarlijkse pacht van € 8.349 voor de 15 tennisbanen inclusief opstallen. De tennis is volledig verantwoordelijk voor onderhoud van de banen en het clubhuis met kleedkamers.
Er is opstalrecht gevestigd en vastgelegd waarin afspraken zijn gemaakt over onderhoud van de opstallen. De looptijd van het opstalrecht is in 2016 verstreken. Opstalrecht ontbreekt voor de bijgebouwde opstallen op het terrein. De retributie bedraagt 10 gulden per jaar zonder jaarlijkse indexatie. HVV ’70 - Handbal De handbalvereniging maakt gebruik van 1 verhard handbalveld op het sportpark. De handbal heeft een concept huurovereenkomst met de gemeente uit ’99 welke nooit definitief is gemaakt. De handbalvereniging is de uitzondering ten opzichte van de overige verenigingen op het sportpark met betrekking tot de privatisering. In tegenstelling tot de andere verenigingen is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud en vervanging van het veld, doelen, ballenvangers en hekwerk. De vereniging betaalt jaarlijks een huurbedrag van € 1.653. De vereniging heeft zelf een clubhuis met kleedkamers geplaatst en is zelf verantwoordelijk voor onderhoud en vervanging hiervan. Hier is echter geen opstalrecht op gevestigd. Er zijn geen afspraken gemaakt over de zonnepanelen op het dak van het clubgebouw.
20
Voorschotense Golfclub - Golf De gemeente verhuurt de baan per jaar aan Sportfondsen voor € 6.067. Om lid te kunnen worden van de golfclub dienen leden een jaarkaart aan te schaffen bij Sportfondsen voor het gebruik van de baan. Daarnaast sluiten zij een lidmaatschap af bij de golfclub. De golfclub maakt gebruik van horeca De Wedde bij het zwembad en heeft daarmee in tegenstelling tot andere buitensportverenigingen geen eigen horecaopbrengsten. IJsclub Voorschoten – Schaatsen IJsclub Voorschoten heeft in totaal 1.200 leden. De club heeft een huurovereenkomst met de gemeente voor het gebruik van de landijsbaan gedurende 3 maanden per jaar (1 december tot 1 maart) en voor het perceel met clubhuis en overige voorzieningen gedurende het hele jaar. De IJsclub betaalt jaarlijks een huur van € 2.046. De overeenkomst is afgesloten met benoeming van een huurafhankelijk recht van opstal. Het recht van opstal is wel ondertekend en wordt vastgelegd bij de notaris. Daarmee worden ook afspraken gemaakt over de zonnepanelen op het clubgebouw. DSV Voorschoten – Petanque DSV is een petanque vereniging in Voorschoten met 19 petanque banen buiten en 50 leden. De banen zijn door de vereniging volledig zelf gefinancierd en aangelegd. Er is een bruikleenovereenkomst voor de grond waarin afspraken zijn gemaakt dat de banen een openbaar karakter hebben en de vereniging het onderhoud verzorgt.
Er wordt in ruil geen huur in rekening gebracht. De vereniging maakt gebruik van buurthuis De Boschbloem voor de horeca.
3.5 Conclusies buitensport •
•
16
De sportaccommodaties zijn in tegenstelling tot 80-90% van de gemeenten in Nederland sterk geprivatiseerd: verenigingen zijn zelf verantwoordelijk voor vervanging van de toplagen, kleedkamers en clubgebouwen. Dit legt een flinke druk op de financiën en op het beschikbare kader bij de verenigingen. Uitzonderingen hierop zijn de tennis en golf waarbij privatisering vaker voorkomt (vanuit historisch perspectief gegroeid). De verregaande privatisering is ook terug te zien in de gemeentelijke uitgaven per inwoner voor sport. In Voorschoten is dit netto (dus zonder inkomende subsidies en andere inkomsten) €48,94 (2023) en landelijk ligt dit bedrag op €63,1016 (2021) per inwoner per jaar. De relatief lage uitgave aan sport is terug te zien in de kwaliteit van een deel van de sportaccommodaties. Bij de buitensport zien we dat de kwaliteit van Sportpark Adegeest op diverse fronten niet voldoet aan de basisvereisten. Dit roept de vraag of op of het huidige privatiseringsmodel volledig op deze wijze in stand te houden is.
Monitor Sportuitgaven gemeenten, 2021
21
•
• •
•
•
• • • •
•
•
•
Voetbal: De kwaliteit van de kunststofvelden is over het algemeen voldoende. Bij de voetbal is de toplaag recentelijk vervangen. Er is sprake van ondercapaciteit. Dit betekent snellere afschrijving van de velden en natuurgrasvelden die overbelast worden. De kwaliteit van de 2 natuurgrasvelden is slecht. De huur voor de 2 natuurgrasvelden is echter buitenproportioneel hoog. Gezien de leeftijd en kwaliteit van de kleedgebouwen (en containers) is er een urgente behoefte aan de renovatie of vervanging van de kleedkamers en het clubgebouw. Atletiek: de atletiekbaan is afgekeurd door de atletiekunie en is in onbruikbare staat. Hockey: de toplaag hockeyvelden zijn binnenkort afgeschreven. Omdat zij zelf de velden goed onderhouden, is de verwachting dat de velden langer door kunnen dan 10 jaar. De kwaliteit van de opstallen is goed maar er is een tekort aan capaciteit aan o.a. bergruimte en keukenruimte. Er is sprake van ondercapaciteit (tekort aan velden) van 1 wedstrijdveld. Honk- en softbal: het honk- en softbalveld is in matige staat en vraagt op korte termijn om renovatie. Gezien de leeftijd en staat van onderhoud van het clubgebouw en de kleedkamers en overige opstallen is er een urgente behoefte aan renovatie/vervanging van de opstallen. Er is voldoende capaciteit voor de spelende teams.
Tennis: Tennisvereniging Forescate heeft nog 1 sterk verouderd gravelveld en heeft de wens om daar padelbanen te realiseren. De opstallen bij Forescate dateren uit 1976 en zijn sterk verouderd. Het clubhuis met kleedkamers is dringend aan vervanging toe. Tennispark Adegeest heeft 2 padelbanen gerealiseerd en is bezig met de aanleg van nog eens 2 padelbanen. De kwaliteit van de opstallen is goed. Bij de twee tennisverenigingen samen is er volgens de planningsnormen overcapaciteit van in totaal 8 tennisbanen. Handbal: het verharde handbalveld en het clubhuis met kleedkamers is voldoende. Er is geen sprake van over- of ondercapaciteit. Golf: er is overcapaciteit met een 9-holes baan voor het aantal leden (overcapaciteit). Petanque: er is ruime overcapaciteit voor jeu de boules in Voorschoten (10 tot 13 banen). De gemeente is door het ontbreken van opstalrecht en natrekking nog juridisch eigenaar van de opstallen van de IJsvereniging (inclusief zonnepanelen), Tennispark Adegeest (inclusief de padelbanen) en handbalvereniging Voorschoten ’70 (inclusief de zonnepanelen). De gemeente is ook juridisch eigenaar door natrekking van de bijgebouwde opstallen die niet onder het opstalrecht vallen van Voorschoten ’97, HSV Adegeest, MHC Forescate en tennisvereniging Forescate.
Sommige verenigingen betalen vrijwel geen huur terwijl andere verenigingen huur betalen voor het gebruik van de grond en zelf moeten reserveren voor vervanging van de velden. Er is daarmee grote ongelijkheid ontstaan tussen verenigingen op hetzelfde sportpark. De retributie en indexatie verschilt per vereniging.
22
4.
Zwembad Het Wedde
Zwembad Het Wedde is in 1980 gerealiseerd bij Sportpark Adegeest. De accommodatie omvat een 25-meter wedstrijdbassin, een recreatiebassin en een peuter- kleuterbad. Er is een horecagelegenheid en er is een aparte horecaruimte die voorheen werd verpacht maar nu ook wordt geëxploiteerd door Sportfondsen, evenals het hele zwembad. Ook de golfvereniging maakt gebruik van deze extra horecavoorziening. In 2001/2002 is het zwembad grondig gerenoveerd voor een bedrag van circa €3 miljoen. Daarna heeft er alleen regulier groot- en klein onderhoud plaatsgevonden. Vanwege bezuinigingsopgaven binnen de gemeente in de periode 2017-2019 was het voortbestaan van het zwembad onzeker. De raad heeft echter op basis van diverse onderzoeken en een ruim gedragen handtekeningenactie toen besloten om de zwemvoorziening in ieder geval tot 2030 te behouden. Exploitatie Het zwembad valt onder de exploitatieovereenkomst met Sportfondsen. De gemeente levert jaarlijks een exploitatiebijdrage van circa €809.000,- waarvan €566.000 terugvloeit naar de gemeente voor de huur van het zwembad. Korte termijn In het coalitieakkoord is aangegeven dat gemeente de mogelijkheid om te zwemmen in Voorschoten beschikbaar wil houden. In 2025 wordt de exploitatie nogmaals met 5 jaar verlengd tot 2030.
Het college van B&W vindt het belangrijk dat er zwemlessen blijven in Voorschoten en dat ouderen de mogelijkheid blijven behouden om hun baantjes te trekken. De raad heeft in de vastgestelde motie 113 over het Beleidskader Zwembad gesteld dat er uiterlijk in 2025 een plan voorgelegd moet worden aan de raad over de levensvatbaarheid van het zwembad op korte en lange termijn, de exploitatiemogelijkheden van een nieuw of vernieuwd zwembad en de mogelijke herbestemming na eventuele sluiting van het zwembad. Onderzoek, vervolg Gezien het feit dat het zwembad aan het einde van de economische levensduur is, er alleen noodzakelijk onderhoud wordt gepleegd om het zwembad in stand te houden en de regionale ontwikkelingen zoals het nieuwe zwembad in Leiden, is het van belang om te bepalen wat de gemeente met zwembad Het Wedde wil doen. In 2024 zal een onderzoek naar het zwembad plaatsvinden zodat er in 2025 een besluit voorgelegd kan worden in de raad.
23
5.
Trends en ontwikkelingen
5.1 Ontwikkelingen verenigingen In Voorschoten geven de sportverenigingen aan 17 dat hun grootste zorgen bestaan uit: 1. onderhoud en kwaliteit van de sportvoorzieningen 2. ruimtegebrek voorzieningen zoals clubgebouw en kleedkamers 3. capaciteitsgebrek van de velden of de binnensport In vragenlijstonderzoek onder sportverenigingen in Nederland18 worden de belangrijkste uitdagingen waar verenigingen tegenaan lopen beschreven: 1. zorgen over de energielasten 2. de ontwikkeling van het aantal vrijwilligers 3. de ontwikkeling van het ledenbestand. Ook geven steeds meer verenigingen aan problemen te hebben met de ontwikkeling van hun financiën. De financiële situatie van verenigingen is sterk afhankelijk van interne en externe dynamieken. In een stabiele omgeving bepaalt met name de ledendynamiek de financiële huishouding. Die dynamiek is bepalend voor inkomsten van contributies, sponsoren en kantineomzet. Maar die dynamiek wordt, met name in de afgelopen jaren, aanzienlijk beïnvloed door externe omstandigheden, zoals de coronacrisis. In Voorschoten geeft 50% van de verenigingen aan een gezonde financiële situatie te hebben en 21% zeer gezond. 28% van de verenigingen geeft aan dat de financiële situatie redelijk is. Ook uit de kwalitatieve analyse blijkt dat verenigingen in toenemende mate te maken hebben met wet- en regelgeving op allerlei gebieden.
De hoeveelheid werk voor bestuurders is (te) groot en is fors toegenomen in de afgelopen jaren. De toegenomen hoeveelheid en complexiteit van wet- en regelgeving lijkt eraan te hebben bijgedragen dat bestuurswerk minder leuk, complexer en tijdrovender is geworden. Daardoor kunnen bestuurders minder tijd besteden aan hun corebusiness, namelijk het organiseren en besturen van de vereniging. Hier lijkt dan ook de grootste ondersteuningsbehoefte te zitten. Hoewel het per vereniging verschilt welke uitdagingen precies samenkomen, en deels wat de achterliggende oorzaken zijn, is een duidelijk spanningsveld zichtbaar tussen de gevraagde vaardigheden om een vereniging te ‘managen’ en de (beperkte) hoeveelheid leden die (tijdrovende en/of verantwoordelijke) bestuursfuncties op zich nemen. Op dit punt is een onderscheid zichtbaar tussen de verenigingen die de toekomst zonniger of minder zonnig tegemoetzien.
17
Vragenlijst Sportverenigingen Voorschoten 2024, zie bijlage
18
Bron: Mulier Instituut, Sportverenigingen en hun uitdagingen (2023)
24
Concreet betekent dit dat er ook steeds minder vrijwilligers zijn om het onderhoudswerk te doen. Een deel van de werkzaamheden is te specialistisch geworden om door vrijwilligers te worden gedaan. Tweedeling vitale verenigingen De gevolgen van roerige tijden zoals de coronacrisis en de energiecrisis en maatschappelijke ontwikkelingen zijn duidelijk zichtbaar in de ontwikkeling van de vitaliteit van sportverenigingen in de afgelopen 5 jaar19. Het aandeel kwetsbare verenigingen is toegenomen. Met name de situatie van de binnensportverenigingen en de kleine verenigingen is zorgelijk. Bij de buitensportverenigingen is het aandeel vitale verenigingen juist wat toegenomen.
5.2 Toekomstige vraag naar sportaccommodaties Ontwikkelingen in de bevolkingsomvang en -samenstelling, de sportdeelname en het accommodatiegebruik zijn belangrijke factoren voor een prognose van de toekomstige behoefte aan sportaccommodaties. Zo sport Nederland20 Uit het sportdeelnameonderzoek van NOC*NSF wordt het volgende geconcludeerd: • • •
het aantal sporters stabiliseert het aantal leden en lidmaatschappen neemt licht af het aantal sporters buiten verenigingsverband neemt toe
Ontwikkelingen die invloed hebben op het aantal sportaccommodaties Uit landelijk onderzoek21 is geconcludeerd dat het aantal sportaccommodaties niet zal stijgen of dalen. Wel is er een verschuiving te verwachten van het soort accommodatie en de locatie. (+) impact om trend te laten stijgen in Voorschoten (++) sterke impact (-) impact om trend te laten dalen in Voorschoten (--) sterke impact (+/-) kan zowel de trend laten dalen als stijgen in Voorschoten (=) geen invloed op de trend maar wel op onderliggende processen a. Demografische ontwikkelingen Vanwege de vergrijzing (+/-), de ontgroening (+/-) en een groeiend aandeel niet-westerse migranten (+/-) zal de vraag naar verschillende sporten verschuiven.
19
Mulier Instituut, Ontwikkeling Vitaliteit Sportverenigingen (2023)
20
Zo Sport Nederland (trends en ontwikkelingen 2013-2019), NOC*NSF
21
Sportaccommodaties | Sport en bewegen in cijfers
25
Naar verwachting zal het aantal voetbalvelden en basketbalhallen afnemen, terwijl de vraag naar golf, fitness en andere sporten zal toenemen. Veel zwembaden worden nu al gesloten, omdat de interesse voor de zwemsport afneemt. Voorschoten laat een gemiddelde lichte trend zien van een stijging van het aantal inwoners. Ook hier is er sprake van vergrijzing. Dit kan leiden tot een andere vraag en behoefte aan sportaccommodaties. In Voorschoten is er bijvoorbeeld door de vergrijzing meer vraag naar zwemwater. b. Ledenaantallen22 Naarmate de leeftijd stijgt neemt het aantal leden af. Van alle 0 tot 10-jarigen is 20% lid; 10 tot 25-jarigen: 42%; 25 tot 45jarigen: 22%; 45 tot 65-jarigen: 21% en van alle 65-plussers is 16% lid. In Voorschoten is gemiddeld 32,3% van de inwoners lid van een sportbond. Dit percentage ligt relatief hoog en is op alle leeftijdscategorieën hoger dan gemiddeld. Een deel van de verenigingen (28%) in Voorschoten heeft te maken met een ledenstijging de afgelopen 3 jaar (HSV Adegeest, Voorschoten ’97 en Gemini Kangeroes (volleybal)). Ook de zwemschool Silverster, BSO Partout en de Scoutinggroep (watersport) geven aan een stijging te hebben van het aantal gebruikers van de gehuurde sportaccommodaties. • • •
Bij 28% van de verenigingen is er sprake van een daling (HVV ’70, Voorschotense Golfclub, Club de Petanque). Corona werd hierbij genoemd als belangrijkste oorzaak. Bij 28% is er sprake van een gelijk aantal gebleven leden (Reflex Voorschoten (tafeltennis), MHC Forescate, Gymnastiekvereniging Avanti, Tennisvereniging Forescate). 57% van de verenigingen geeft aan een wachtlijst te hebben.
Landelijk vindt de grootste stijging in aantal leden plaats bij de voetbal, tennis en golf. Sport Atletiek Golf Gymnastiek Hockey Tennis Voetbal Volleybal Tabel 5.1
22
% lid sportbond % lid Stijging / daling Voorschoten sportbond NL afgelopen jaren NL 1,40% 0,70% -12% 5,20% 2,50% 16% 2,80% 1,30% -15% 4,20% 1,30% -9% 4,20% 0,40% 11% 6% 6,70% 0% 0,50% 0,60% -13%
Indicatie behoefte sportaccommodaties ivm NL en trend2017-2022
Vragenlijst Sportverenigingen Voorschoten 2024
26
c. Economische ontwikkelingen Veel sportaccommodaties zullen in de toekomst van publiek naar privaat gaan, vanwege de commercialisering van het vrijetijdsaanbod (+). Daarnaast openen private partijen nieuwe sportaccommodaties. De fitnessbranche en ook yogascholen zijn een hiervan een goed voorbeeld: zij openden in de laatste decennia een recordaantal accommodaties, vooral in de binnensteden. In Voorschoten zijn er 3,9 fitnesscentra per 25.000 inwoners, wat rond het gemiddelde ligt in Nederland. d. Sociaal-culturele ontwikkelingen De laatste jaren zijn voor outdoorsporten indooraccommodaties geopend zoals klimhallen, skipistes en skatebanen. Hier liggen verschillende oorzaken en ontwikkelingen aan ten grondslag. Vrije tijdsbesteding, waaronder aan sport, wordt in toenemende mate een zoektocht naar belevenissen (+) en een manier om uiting te geven aan de eigen identiteit en leefstijl. Hedonistische waarden (genieten van het leven, plezier maken, nieuwe dingen beleven) worden steeds belangrijker. Door de toename van de ongeorganiseerde sport (-) is er minder behoefte aan sportaccommodaties en komt de openbare ruimte steeds meer in beeld als locatie voor sport, bewegen en actieve vormen van recreatie. Denk hierbij aan (autovrije) wandelzones en (hard)looppaden. In de regio zijn diverse van dit soort voorzieningen met een regionale functie aanwezig, denk aan Snowworld Zoetermeer.