Bijlage 1 Ontwikkelvisie Centrum DEF mei23

ONTWIKKELVISIE CENTRUM VOORSCHOTEN MEI 2023

De Voorstraat

Voorwoord Het centrum als huiskamer van de gemeente Voorschoten. Wat is daarvoor nodig? Die vraag stelden wij afgelopen jaar aan ondernemersverenigingen, vastgoedeigenaren, inwoners – eigenlijk iedereen die het beste voorheeft met ons schilderachtige dorpscentrum en die daaruit ook het beste wil halen.

Natuurlijk, we hébben al een prachtig centrum waar we trots op zijn. Denk alleen al aan de Hollandse lindes in de Voorstraat, de Dorpskerk met carillon, het museum, de winkels en de uitstekende horeca. Maar als we dat willen vasthouden, dan moeten we investeren in woonruimte, ontspanning, openbare ruimte en een klimaat om te ondernemen; liever vandaag dan morgen.

We spraken elkaar in formele en informele setting. We belden, mailden, appten, belegden live- en onlinebijeenkomsten, spraken bezoekers op de vrijdagmarkt en nodigden belanghebbenden en belangstellenden uit in de Kruispuntkerk. We hoorden geluiden dat het nu ineens wel heel snel ging. Wij nemen dat ter harte. Tegelijk móéten we nu snel. Er is werk aan de winkel. Blij met de intensieve en veelzijdige participatie, presenteren wij de ontwikkelvisie.

Op ons verzoek maakte stedenbouwkundig bureau KuiperCompagnons op basis van de talloze ideeën en wensen een plan voor het centrum: de ontwikkelvisie. Hierin ziet u op welke manier het centrum de huiskamer van Voorschoten kan worden. Met trots presenteer ik u deze ontwikkelvisie. Ik kijk uit naar de volgende stappen die we met elkaar gaan zetten!

Als gemeente zien wij een centrum voor ons, waar inwoners, ondernemers en bezoekers graag komen. Waar we met elkaar plezier beleven aan

Paul de Bruijn Wethouder

leuke, kleinschalige evenementen. Waar bovendien ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen, van betaalbare woningen en extra culturele functies tot desgewenst kleinschalige kantoren. Niet voor niets staan cultuur, culinair en kwaliteit in ons DNA. Die kernwaarden maken Voorschoten uniek.

Deltaplein

INHOUD 01

02

03

04

05

INLEIDING

7

1.1 Waarom deze ontwikkelvisie?

9

1.2 Wat is er aan de hand? 1.3 Wat is de ontwikkelvisie? 1.4 Leeswijzer

9 11 13

SCHETS VAN DE OPGAVE

15

2.1 Ontwikkeling centrum Voorschoten in een notendop 2.2 Ruimtelijk analyse 2.3 Wat komt er op Voorschoten af? 2.4 Welke plannen en initiatieven waren er, of lopen reeds?

17 19 25 29

2.5 Wat vinden bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden en belangstellenden van het centrum?

33

HART IN BALANS

35

3.1 Samen naar een kloppend hart voor de gemeenschap 3.2 Koester je kwaliteiten 3.3 Slim clusteren en combineren 3.4 Aantrekkelijk wandel- en verblijfsgebied

37 39 39 41

3.5 Samenspel tussen centrum en omgeving

45

ONTWIKKELLOCATIES EN VLIEGWIELPROJECTEN BINNEN DRIE ONTWIKKELZONES

49

4.1 Openbare ruimte 4.2 Noordflank 4.3 Zuidflank

53 61 69

UITVOERINGSPARAGRAAF

75

5.1 Stap voor stap: wie neemt het voortouw? 5.2 Rollen en verantwoordelijkheden per ontwikkellocatie

78 79

5.3 Organisatie 5.4 Acties voor de korte termijn

80 81

BIJLAGE

83

BIJLAGE 1: uitgangspunten centrumvisie 2020 BIJLAGE 2: participatieresultaat

84 90

01 INLEIDING

De Kruispuntkerk

8

INLEIDING 1.1 Waarom deze ontwikkelvisie? Voorschoten heeft veel om trots op te zijn. De rijke geschiedenis die zo mooi behouden is gebleven, het vele groen en de fantastische ligging tussen meerdere grote steden, aan de landgoederenzone en aan Vlietland. Het is de laatste decennia een zeer geliefde woonplaats voor forenzen geworden en is tegelijkertijd rijk aan betrokken ondernemers met een sterke lokale binding. Voorschoten staat aan de vooravond van een grote verandering. Het centrum is de kern van de gemeenschap: dé plaats voor de voorzieningen, voor werkgelegenheid, voor wonen en ook de plaats waar de identiteit het meest zichtbaar is. De opgave is om de komende jaren de kwaliteit van leven in Voorschoten goed te houden en te verbeteren. Om ondernemerschap en lokale economie te blijven ontwikkelen en tegelijk in te spelen op de grote opgaven waar we in Nederland voor staan en waar Voorschoten, centraal gelegen in een dynamische regio, ook haar rol in zal moeten spelen. Deze transformatie begint in het centrum. Het centrum is letterlijk en figuurlijk de spil in het dorp en in deze veelheid aan opgaven. Voorschoten zal zich moeten ontwikkelen vanuit het hart.

1.2 Wat is er aan de hand? De komende jaren zal door natuurlijke ontwikkeling de bevolking vergrijzen, om vervolgens te verjongen. De detailhandel bevindt zich midden in een transformatie en de woningbehoefte is landelijk groot, wat ook op Voorschoten zijn weerslag zal hebben. De positie die het centrum voor de gemeenschap heeft, wijzigt door het samenspel tussen deze ontwikkelingen. Daarnaast vragen veranderingen in de economische structuur, klimaatverandering en de energietransitie ook om aanpassingen in gebouwen en de buitenruimte.

01 De veranderingen in het winkellandschap zijn groot. Op dit moment is de leegstand in het centrum gelukkig nog niet groot, maar het is wel van belang om vooruit te blijven bewegen. Het online winkelen maakt dat de klassieke winkel van de voorbije decennia kwetsbaar is. De branchering wijzigt, de consument zoekt naast het winkelaanbod ook andere aanleidingen om naar het centrum te komen, zoals horeca, activiteiten en ontspannend verblijf. Winkels zijn niet langer enkel verkooppunt, maar vaak ook de plek waar de producten écht even kunnen worden aangeraakt en er in de winkel ook wat gedaan kan worden: een kopje koffie drinken, advies krijgen of dienstverlening. De consument is op zoek naar de beleving en ontmoeting, een soort van een verlengde van de huiskamer Voor Voorschoten speelt daarnaast dat met de komst van ‘the mall of the Netherlands’ en ontwikkelingen in nabijgelegen gemeenten, waar verblijf een nadrukkelijker onderdeel is van de centrumbeleving, bijsturen nodig is. Voorschoten wordt gekenmerkt door een kleine lokale economie en een centrum dat, vergeleken met omliggende centra in de regio, minder sterk functioneert als een dorpshart dat ook aantrekkelijk is voor verblijf. Dat maakt het centrum kwetsbaar, omdat de toeloop tot het centrum daardoor lager is dan mogelijk.

In de centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’ , opgesteld door adviesbureau Blaauwberg, is de gewenste sociaal-maatschappelijke en sociaaleconomische richting kristalhelder uiteengezet in 33 aanbevelingen. In het kader schetsen wij u een beknopte samenvatting van deze aanbevelingen. Een volledig overzicht van de aanbevelingen vindt u in bijlage I.

9

Voorschoten centrum

Leiden

Wassenaar

Voorschoten

Den Haag

10

Zoetermeer

Enkele aanbevelingen uit centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’: • Broedplaats voor meer complete en diverse gemeenschap • Verbreden economische basis > thuiswerkplekken, centrale werkplekken • Meer variatie woningmarkt > urban living, jongeren, starters, senioren • Openbare ruimte als verlengde huiskamer > inpandig parkeren • Actief gebruik openbare ruimte aanmoedigen • Meer horeca zeer welkom, ook als ondersteunende functie bij overige werkfuncties • Versterken beeldkwaliteit en identiteit > gezamenlijke inspanning • Compact centrum > clustering • Gedeelde visie is nodig • Ondernemers duurzame partner

Deze aanbevelingen uit de centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’ sluiten veelal aan op gesprekken die al langer lopen. De voorbije jaren is er in verschillende verbanden, onder andere met bewoners en ondernemers, verkend welke veranderingen in het centrum gewenst zijn. In de gesprekken met ondernemers, bewoners en andere belanghebbenden, wordt regelmatig verwezen naar deze eerdere adviezen, met name van Unibail-Rodamco en de Taskforce Centrum. De behoefte is groot om naast de centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’ ook deze eerdere adviezen een plek te geven, met daarbij het verzoek, met klemtoon en uitroepteken, namens alle gesproken partijen om ‘vooral door te pakken’. Naast het verlangen om gezamenlijk te werken aan het centrum, mag in deze inleiding de grote druk op de woningmarkt niet onbenoemd blijven. Zowel landelijk, als regionaal is de behoefte aan meer woningen zeer urgent.

Omdat er direct rond het centrum verschillende kansen lijken te zijn om meer woningen een plaats te geven, is het nodig dit te verknopen met de transformatie van het centrum. Heel concreet zijn er een drietal grotere locaties waar de markt ideeën voor heeft. Er is daarom een ruimtelijk kader nodig om samen met de markt deze drie initiatieven tot een succes voor Voorschoten te maken en daarbij ook vooruit te kijken naar de locaties waar mogelijk op termijn ontwikkeling mogelijk is.

1.3 Wat is de ontwikkelvisie? Deze ontwikkelvisie schets de stip op de horizon waar we met elkaar naar toe willen in het centrum van Voorschoten en hoe we dat kunnen inpassen in het centrum. De ontwikkelvisie biedt alle betrokkenen een samenhangende kader zodat iedere ontwikkeling in de komende jaren een stapje in de goede richting is en alles wat we met elkaar gaan doen in het centrum helpt om een levendiger, aantrekkelijker en gezonder centrum te maken; het hart van de gemeenschap van Voorschoten van vandaag én van morgen. Deze ontwikkelvisie heeft alle energie, opgaven en al het voorwerk, gebundeld in één samenhangend ruimtelijk verhaal. Er lag al veel, want er wordt al meerdere jaren gesproken over een kwaliteitsimpuls voor het centrum en er zijn concrete initiatieven in de markt die bij kunnen dragen aan de impuls, zoals hierboven geschetst. Er is bij de vele betrokkenen bij het centrum een groot verlangen om nu door te pakken. Daarvoor biedt deze ontwikkelvisie de basis. De ontwikkelvisie loopt vooruit op de omgevingsvisie die Voorschoten vervolgens op zal stellen. De ontwikkelvisie is te zien als een rijke bouwsteen voor deze omgevingsvisie.

11

Huize Bijdorp

12

Met dit samenhangende ruimtelijk verhaal wordt het grote verhaal in beeld gebracht voor het centrum, op basis waarvan stapsgewijs en met vereende krachten aan een opwaardering van het centrum kan worden gewerkt de komende jaren. Het geeft aan welke functies we op welke plek willen, waar nieuwe ontwikkelingen een plek kunnen krijgen en welke belangrijke stedenbouwkundige randvoorwaarden we daaraan mee willen geven. Dit alles gaat als leidraad dienen voor de gemeente in het uitzetten van vervolgacties intern, en in de samenwerking met al haar samenwerkingspartners. Het geeft een voorzet voor het realiseren van de kwaliteitsimpuls waarmee Voorschoten haar goud verzilvert.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2, ‘Schets van de opgave’, nemen we u als eerste mee in de ontwikkeling van het centrum. We zetten uiteen hoe het centrum zijn huidige vorm heeft gekregen. In de ruimtelijke analyse beschrijven we vervolgens de huidige kwaliteiten van het centrum en de positie van het centrum in het grotere geheel van Voorschoten en de regio. Daarna zetten we beknopt uiteen welke ambities er voor het centrum zijn. Daarbij staan we ook stil bij de ideeën die in de voorbije jaren voor het centrum zijn gegeven. Tenslotte geven we de huidige initiatieven weer met daarbij ook een weergave van de gedachten van bewoners en andere belanghebbenden over het centrum.

Hoofdstuk 3, ‘Hart in balans’, geeft een ruimtelijke visie op het centrum van Voorschoten. We beschrijven de gewenste kwaliteit aan de hand van vijf samenhangende uitgangspunten die gezamenlijk de visie vormen. In hoofdstuk 4, ‘Beelden voor drie zones en acht ontwikkellocaties’, geven we voor drie gebieden waar veel ontwikkelingen op stapel staan het wensbeeld weer. Binnen die drie zones onderscheiden we acht ontwikkellocaties, waar we in de toekomst noodzaak en kansen voor ontwikkelingen zien, die een bijdrage kunnen leveren aan de opwaardering van het centrum. Tenslotte hebben we van die acht ontwikkellocaties een aantal vliegwielprojecten benoemd. Dit zijn projecten die op korte termijn al handen en voeten kunnen krijgen en waarmee snel een grote kwaliteitsimpuls kan worden gegeven aan het centrum en een aantal urgente opgaven kunnen worden opgepakt. Tenslotte geeft hoofdstuk 5, ‘de uitvoeringsparagraaf’, zicht op de uitvoering van de ontwikkelvisie. De rol van de gemeente, initiatiefnemers en andere belanghebbenden wordt aangegeven. Ook wordt aangegeven op welke wijze de gemeentelijke organisatie met quickwins de ontwikkeling van het centrum op kan starten.

13

14

02 SCHETS VAN DE OPGAVE

15

Rijke historie

Blauwe tram door de Schoolstraat

Schoolstraat rond 1900 Voorstraat rond 1960

16

SCHETS VAN DE OPGAVE Deze ontwikkelvisie voorziet in een ruimtelijke visie en samenhangend kader voor de ontwikkeling van het centrum. In het voorgaande hoofdstuk is de urgentie en de maatschappelijke opgave geschetst. In dit hoofdstuk wordt een verdere verdieping van de opgave gegeven met een analyse van de huidige situatie en kwaliteiten. 2.1 Ontwikkeling centrum Voorschoten in een notendop Voorschoten heeft zich ontwikkeld tot een uniek cultuurlandschap, dat zich laat samenvatten door de opeenvolging van de landschappen: ‘duin, horst en weide’. Het gebied kent een eeuwenoude geschiedenis die ver voor onze jaartelling begint op de oudste meest oostelijke strandwal van het kustgebied. Voorschoten lag aan het begin van onze jaartelling aan de noordgrens van het Romeinse Rijk in de nabijheid van en aantal militaire forten en de stad Forum Hadriani (Voorburg). Na het vertrek van de Romeinen werd het strandwallengebied nog maar spaarzaam bewoond. De oudst bekende vermelding van het dorp Voorschoten dateert uit de 9e eeuw. De nederzetting ontwikkelde zich rond de houten, aan de heilige Laurentius gewijde kerk (voorloper Dorpskerk). Het lag strategisch aan de Heerweg, een route die reeds door de Romeinen in gebruik was.

Dit was een van noord naar zuid lopende belangrijke verbindingsweg tussen de grafelijke bezittingen in Leiden en Vlaardingen (thans de Veurseweg, Voorstraat en de Leidseweg). In de midden- en late middeleeuwen (13e eeuw) was Voorschoten een ambachtsheerlijkheid; een leen van de graaf van Holland aan een lokale edelman. Op de plaats waar nu kasteel Duivenvoorde staat, stond reeds toen een versterkte woontoren (donjon). De Voorstraat was een handelsknoop tussen de vaarweg de Vliet en de lokale agrarische productie (Dorpskerk 1539).

02 Het waren de Graven van Holland, die het gebied in leen uitgaven om het te ontginnen. In de drassige veengebieden kwamen stroompjes, uitkomende op de Vliet en de Rijn, die werden uitgegraven en deels ook bevaarbaar werden gemaakt. Daarbij ontstond het kenmerkende en voor een groot deel nog bewaard gebleven patroon met strokenverkaveling, waarbij de gronden werden benut als akker en weiland. Langs het bredere deel aan de vlietzijde van de Voorstraat lagen de meeste boerderijen, bereikbaar over water vanaf de Vliet. Aan de andere zijde ontstonden kleine neringen en bevond zich ook vanaf de 17e eeuw het Ambachts- en Baljuwhuis, waar recht werd gesproken. Na het vertrek van de Spanjaarden ontstond een bloeiperiode, die bekend staat als de Gouden Eeuw. Van invloed daarop was de strategische ligging van het overwegende agrarische gebied aan de belangrijkste verbindingsweg tussen Leiden en Den Haag en langs de belangrijkste vaarweg in de regio: de Vliet. Het platteland kreeg vanaf 1638 een belangrijke economische impuls na het vergraven van de Vliet tot trekvaart. Het vergrote de wederzijdse bereikbaarheid tussen de stad en het platteland. Daarnaast droeg het graven van de Trekvaart en de strategische ligging tussen politieke en handelssteden als Leiden en Den Haag, bij aan de ontwikkeling van de landgoederenzone.

Rijk geworden handelslui en regenten in de stad gingen in het platteland investeren. De industrialisatie in de negentiende eeuw gaf een nieuwe impuls aan Voorschoten. Met de aanleg van het treinstation (1843) en de stoomtram over de Schoolstraat, werd Voorschoten optimaal met de regio verbonden. De zilverfabriek van ‘Kempen en Begeer’ vestigde zich in 1858 in Voorschoten. De congregatie van de Heilige Catharina van Siena koos in 1875 domicilie op de buitenplaats Bijdorp. 17

De vele functies van het centrum

18

In 1924 werd de huidige Kruispuntkerk in gebruik genomen en in 1925 werd met de bouw van het Raadhuis gestart. In 1936 werd vervolgens het Berkhoutpark aangelegd als onderdeel van een werkverschaffingsproject tijdens de crisisjaren. In deze periode groeit Voorschoten voornamelijk aan de westzijde van de Koningin Julianalaan. Ten oosten van de Voorstraat wordt in 1939 een fors terrein in gebruik genomen voor militaire doeleinden ter voorbereiding op mogelijke mobilisatie. Gedurende de bezetting heeft vervolgens de Wehrmacht van deze locatie gebruik gemaakt. Van 1946 tot 1961 was hier vervolgens het landelijke marine opkomstcentrum (MOC) gevestigd. Het hoofdgebouw uit 1939 is nu in gebruik door het uitvoerend bedrijf van de gemeente.

In navolging van andere steden is ook de Schoolstraat in 1997 autovrij gemaakt. In de jaren daarna is het pand waar de Albert Heijn in is gevestigd ontwikkeld en daaropvolgend het Deltaplein. Sinds 2019 is de Schoolstraat gedurende winkeltijden fietsvrij. Het centrum van Voorschoten kent dus een hele lange en rijke historie en was al die tijd een dynamisch gebied en hart voor de lokale gemeenschap. En dat is het nog steeds. In elk tijdvak zijn er kwaliteiten toegevoegd waar we op voort moeten bouwen. De structuur is in de tijd grotendeels overeind gebleven en biedt nog altijd een krachtig vertrekpunt voor de verdere ontwikkeling van het centrum.

Voorschoten was een geliefde woonplaats voor veel werknemers van de Haagse ministeries wegens de uitstekende bereikbaarheid. Na de oorlog zijn er ook aan de oostzijde van de Koningin Julianalaan en de Leidseweg verschillende wijken gebouwd. Op de Schoolstraat zijn verschillende verkrotte panden geruimd om plaats te maken voor nieuwe bouwwerken met een winkel in de plint. De panden op de Voorstraat en Treubstraat waren van een kwaliteit die de tand des tijds goed doorstond en het geheel is in 1968 aangewezen als Rijks beschermd dorpsgezicht.

2.2 Ruimtelijke analyse

De groei van zowel het aantal inwoners als de groei van het gemotoriseerde verkeer maken dat, medio jaren zestig, de Schoolstraat niet langer volstond als primaire ontsluiting. Er is een ruimer bemeten omleiding gerealiseerd op de Koningin Julianalaan met een doorsteek tussen de Kruispuntkerk en het Raadhuis. In deze periode verdween ook de tram uit het straatbeeld.

Voorschoten staat zich voor op haar historische karakter. Dat karakter is vooral zichtbaar in de prachtige Voorstraat waar de weekmarkt plaatsvindt en de jaarlijkse Paardenmarkt: een sprekend regionaal evenement. De Voorstraat is dé kartrekker van historisch Voorschoten. Maar ook de Treubstraat, verschillende panden op de Schoolstraat, de Dorpskerk, het Raadhuis, de Kruispuntkerk, de pastorie, het Berkhoutpark en Huize Bijdorp geven het centrum een aangenaam historisch karakter. De Voorstraat, de Treubstraat en een deel van de Schoolstraat

Identiteit Voorschoten ligt in een gebied met veel recreatieve kwaliteiten. De Vliet en Vlietland bieden volop waterrecreatie en de landgoederen, zoals kasteel Duivenvoorde, zijn in trek bij cultuurliefhebbers, wandelaars en fietsers. Inwoners waarderen Voorschoten om haar historische en groene karakter en het rustige wonen. Voorschoten ligt in een regio waar alles voorhanden is.

19

Verschillende gezichten

Centrum - Voorstraat Kerksloot

Centrum - Schoolstraat

20

Centrum - Kruispuntkerk

Buitenplaats Bijdorp

en de Molenlaan zijn gelegen in het rijksbeschermd dorpsgezicht. Veel bebouwing in de Voorstraat, maar ook in de rest van het centrum en de nabije omgeving zijn aangewezen als rijks- of gemeentelijk monument, zoals Huize Bijdorp (gemeentelijk monument) en het Berkhoutpark (rijksmonument).

eigen karakteristiek heeft en het overzichtelijke centrum vele afwisselende gezichten heeft. De functionele structuur is in de basis goed: mobiliteit generende trekkers zitten op de koppen met een overzichtelijk wandelgebied ertussen, waar de overige winkels en horeca aan liggen.

Voorschoten ligt midden tussen verschillende grote steden in: Leiden, Den Haag en Zoetermeer. Ook buurgemeente Wassenaar en ‘the mall of the Netherlands’ zijn makkelijk bereikbaar. Inwoners uit Voorschoten en de regio hebben veel keus. Het centrum van Voorschoten kan daarom niet stil zitten en moet zich onderscheiden met haar eigen kwaliteiten; het overzichtelijke, dorpse karakter, de persoonlijke benadering, de historische kwaliteiten, de nabijheid voor de dagelijkse boodschappen en de recreatieve potenties als culturele uitspanning tussen de grote steden en omringd door prachtige landschappen. Een dagje Voorschoten kan een begrip worden.

Verkeerscirculatie Het centrum van Voorschoten wordt omlijst door een ring. Deze is niet herkenbaar als een doorgaande lijn, omdat de Koningin Julianalaan een doorgaande functie heeft, waar de andere delen van de ring (Oranjeboomstraat en Koninklijke Marinelaan) voornamelijk zorgen voor de plaatselijke ontsluiting. De intensiteit is op de verschillende stukken daardoor erg verschillend. Vanaf de ring zijn de parkeergarages en parkeervelden bereikbaar. De Schoolstraat is beperkt toegankelijk per fiets. Voor de andere straten gelden er geen beperkingen. Voor de voetgangers zijn er een aantal doorsteekjes naar de Koningin Julianalaan die voor fietsers minder tot niet toegankelijk zijn. De Schoolstraat is autovrij, behoudens bevoorrading. De Treubstraat en het laatste deel van de Voorstaat zijn ook autovrij, behalve voor ontheffingshouders. De overige straten zijn met de auto bereikbaar, alhoewel niet altijd in beide rijrichtingen.

Functies In en rond het centrum zijn verschillende functies: wonen, winkels, horeca, cultuur en diensten. De meeste winkels bevinden zich op de Schoolstraat en in mindere mate in de aanloopstraten. De horeca concentreert zich op de Voorstraat. Op de koppen van de Schoolstraat zijn een tweetal grote supermarkten gevestigd. Daar komen dagelijks honderden mensen op af. Onder de supermarkten zijn er parkeergarages. Aanvullend daarop zijn er parkeerterreinen aan de oostzijde van het centrum: het Churchillplein, het Treubplein, het Wagenerf/Fixit, het MOC-terrein en het Burgemeester van der Haarplein. Verspreid door het centrum, met name op de koppen van de Schoolstraat, is ook plaats voor fietsparkeren. Op verschillende plekken in het centrum wordt gewoond. Vooral de Voorstraat en Treubstraat kennen een uitgesproken gemengd karakter. Dit maakt dat elk stukje van het centrum zijn

Het hart van het centrum is dus goed bereikbaar vanaf alle kanten. Het doorgaand verkeer kan om het centrum heen en hoeft er niet doorheen. Alle entrees van het centrumgebied zijn vanaf de ring goed bereikbaar en voorzien van parkeerlocaties. Ook voor de fiets zijn er goede routes naar het centrum toe. Verblijfskwaliteit en openbare ruimte Voor voetgangers zijn de verschillende onderdelen van het centrum goed met elkaar verbonden. Met een overzichtelijk systeem van straten, pleintjes en 21

Koester je kwaliteiten

Gemeentehuis Kruispuntkerk

Pastorie Dorpskerk

Baljuwhuis

MOC

22

stegen zijn er in potentie allerlei rondjes te lopen. De verblijfskwaliteit is echter niet overal hoog. Op de pleinen, knopen van routes en ruimere straten kan de levendigheid verbeterd worden. Een aantrekkelijke inrichting van de openbare ruimte met groen en zitplaatsen kan uitnodigen om langer te verblijven. Op pleinen kan ruimte gemaakt worden voor activiteiten en kleine evenementen. Meer horeca zorgt voor levendigheid en een goede reden om nog even te blijven hangen. En meer mensen op straat trekt weer andere mensen aan en stimuleert de ontmoeting en gezelligheid. Het verbeteren van de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor minder validen zorgt dat ook zij zich welkom voelen. De uitstraling van de openbare ruimte heeft niet de kwaliteit die past bij de belangrijkste plek van Voorschoten. Er zit weinig lijn in de inrichting en de openbare ruimte wordt niet beter onderhouden dan andere plaatsen in Voorschoten. Doordat het centrum een plek is die intensief gebruikt wordt, valt dit extra op. Er zijn veel verschillende bestratingsmaterialen gebruikt. De inrichting is rommelig en de totale uitstraling soms ook, doordat verschillende winkelpuien, uitstallingen en terrasafscheidingen sleets zijn.

De plantenbakken met hanggeraniums zijn bedoeld om het centrum op te fleuren, maar doordat er geen samenhang is met de rest van de inrichting, heeft het niet de impact die wordt beoogd. In een groot deel van het centrum worden fietsen en auto’s duidelijk zichtbaar geparkeerd (Treubplein, Voorstraat) wat niet bijdraagt aan een aantrekkelijk beeld en verblijfskwaliteit. Inrichting van centrumgebieden heeft, om de paar decennia, een herziening nodig om de veranderende functie van het centrum, en daarmee het wijzigende gebruik, optimaal te ondersteunen. Ook zijn de verschillende inrichtingselementen en de bestrating om de paar decennia aan vernieuwing toe. In Voorschoten is nu zichtbaar dat er elke paar jaar met kleine maatregelen

tussentijds is bijgestuurd. Bij een ingrijpende transformatie in de betekenis van het centrum, waar Voorschoten nu voor staat, is het noodzakelijk om inrichting, beheer en gebruik opnieuw goed op elkaar af te stemmen. Groenstructuur en verbindingen met de omgeving Het centrum kent meerdere waardevolle groenstructuren; (knot)linden op de Voorstraat en (lei)linden in de Schoolstraat, en de platanen langs de rand van het centrum als onderdeel van de hoofdgroenstructuur. De leilinden in de Schoolstraat en de dakplatanen voor de Albert Heijn, alsmede de losse groenelementen in het centrum (cortenstaal plantenbakken, groene terrasafscheidingen, hanggeraniums) geven het centrum geen eenduidige en groene uitstraling, omdat de samenhang met de omgeving en andere inrichtingselementen te zwak is. Het groen wordt daardoor onvoldoende beleefd en mag versterkt worden. Daarmee kan ook beter worden ingespeeld op de impact van klimaatverandering en het versterken van de natuurwaarden. Nabij het centrum liggen het recreatiegebied Vlietland, Huize Bijdorp en het Burgemeester Berkhoutpark. Prachtige groengebieden met veel waarde en verblijfskwaliteit. Deze waardevolle groengebieden zijn echter niet beleefbaar in het centrum, terwijl je er zo naar toe zou kunnen wandelen. Het ontbreekt zowel aan een visuele als aan een functionele relatie.

Het centrum wordt omlijst door de Koningin Julianalaan, de Koninklijke Marinelaan, de Oranjeboomstraat en de Raadhuislaan. Op een aantal van deze wegen is een doorgaande bomenstructuur aanwezig, maar niet overal, zoals bij de Koninklijke Marinelaan, de Oranjeboomstraat en de Raadhuislaan. Een stevige groene omlijsting van het centrum kan het centrum uitstraling en cachet geven.

23

PLACE TO BUY

24

PLACE TO BE

PLACE TO LIVE

2.3 Wat komt er op Voorschoten af? Bij de ontwikkeling van het centrum van Voorschoten spelen verschillende ontwikkelingen en thema’s een belangrijke rol. Voor veel van deze thema’s is reeds beleid of beleid in ontwikkeling. We zetten de belangrijkste thema’s in deze paragraaf voor u op een rij. Van spullen kopen, naar ervaringen opdoen en mensen ontmoeten Met de sterke groei van het online winkelen is de vraag naar fysieke winkels afgenomen en de verwachting is dat deze trend zich zal doorzetten. Er zijn in de toekomst minder ‘klassieke’ winkels nodig, waar de focus ligt op efficiënt spullen verkopen. De betekenis van de fysieke winkel is aan het veranderen. De focus verschuift van het verkopen van spullen, naar het aanbieden van nieuwe ervaringen en het ontdekken van nieuwe producten en diensten. Een mix met horeca, ‘blurring-concepts’, is een opkomende trend. Dit past ook bij nieuwe leefstijlen die aan het opkomen zijn. Waar vroeger zaken als bezit en status belangrijk waren, vinden steeds meer mensen nu beleving, expressie en identiteit juist waardevol. Dit maakt dat men meer tijd en geld besteed aan ‘leuke dingen doen’ – reizen, uit eten, muziek, cultuur, etc. Ook de deeleconomie is populairder aan het worden, omdat men flexibeler wil zijn en meer ontzorgd wil worden.

De verwachting is dat de fysieke winkel niet zal verdwijnen, maar wel dat er minder behoefte is aan winkelvloeroppervlakte. Voorschoten kent op het moment weinig leegstand en met sturing op een optimale branchering, wil Voorschoten dit zo houden.

Winkels in de centra blijven wel belangrijk in de toekomst, maar zullen in toenemende mate een plek worden om nieuwe producten en diensten te ontdekken, om zaken te proberen, te proeven, te beleven en om geïnspireerd te worden. Gezelligheid en beleving worden belangrijker als reden om naar het centrum te komen. Reuring en levendigheid zorgen voor mensen op straat en mensen trekken weer mensen aan. Na de tijdelijke dip tijdens de Covidpandemie is de verwachting dat de ontmoetingsfunctie van de centra steeds belangrijker zal worden. Je moet in de toekomst niet alleen goed in het centrum kunnen komen, maar er vooral ook graag willen zijn. Het ‘nieuwe’ werken Onder invloed van de digitalisering en door de Covid-pandemie veranderde onze manier van werken (thuiswerken, flexibeler, meer op afstand). Dit heeft zijn weerslag op het gebruik van de kantoren, zowel kwantitatief als kwalitatief. Kantoren worden meer ontmoetingsplekken, waar ruimte is voor vergaderen, afstemmen en brainstormen. Dit kan versterkt worden in combinatie met verduurzaming, mogelijke functieveranderingen en meer kansen voor wonen. Een levendige omgeving als het centrum is met alle voorzieningen, het historische decor en goede bereikbaarheid als vestigingslocatie daarom zeer interessant, juist ook voor kleinschalige werkplekken.

Het centrum biedt kansen voor bijvoorbeeld ontmoetingsruimtes en flexplekken voor zzp’ers en kleinschalige congres- en vergaderfaciliteiten. In Voorschoten is ruimte voor en behoefte aan kleinschalige plekken voor flexwerkers en zzp’ers.

25

26

Economische visie Voorschoten Voorschoten ziet het centrum als hart van het dorp, plaats van ontmoeting en samenkomst en van ongekend belang voor de leefbaarheid. Ze voorziet in een divers verblijfsmilieu met verschillende functies voor alle bezoekers en gebruikers, zoals zzp’ers en startende ondernemers. Er is ruimte voor ontmoeting, vermaak, cultuur en ontspanning. De Schoolstraat is de functionele winkelstraat met hoge passantenstromen en ruimte voor daghoreca. De Voorstraat is een recreatief gebied met een aantrekkelijke historische uitstraling en mix van horeca, hospitality, cultuur, wonen en enkele bestaande winkels. Voor nachthoreca is geen plaats, dat past niet in het dorpse, intieme karakter. Gezamenlijk met winkeliers, vastgoedeigenaren en maatschappelijke organisaties worden maatregelen opgepakt en toegewerkt naar een samenwerking met een ontwikkeld centrummanagement. Om leegstand te voorkomen zet Voorschoten in op een compacter winkelcentrum door een betere afstemming van de hoeveelheid en het type aanbod, functiemenging en ruimte voor diverse publiek aantrekkende functies. De basis hiervoor vormt het brancheringsonderzoek. Dit betekent een aanbod van winkels, een openbare inrichting en beleving die aansluit bij de wensen van deze consument en past bij de kernwaarden culinair, cultuur en kwaliteit.

Het centrum als woonplek De bevolking van Nederland groeit stevig door, ook in de Leidse regio. Het aantal huishoudens groeit zelfs nog harder, door de gestage toename van het aantal één- en tweepersoonshuishoudens. Er is een grote vraag naar woningen, voor starters, jonge gezinnen en kwetsbare doelgroepen. Maar ook voor emptynesters en senioren, die steeds langer zelfstandig blijven wonen, is er behoefte aan comfortabele appartementen die goed aansluiten op deze levensfase. Juist voor deze doelgroepen zijn centra geliefde en interessante woongebieden. Nieuwe woningen in het centrum voor senioren kunnen een vliegwiel zijn voor het vergroten van de doorstroming in de woningmarkt. Daarnaast kunnen de, veelal eengezinswoningen elders in het dorp vrij komen voor bijvoorbeeld jonge gezinnen. En ontstaat er een doorstroombeweging aan de voorkant van de woningmarkt. De nabijheid en de levendigheid van voorzieningen, historie, cultuur en openbaar vervoer maken het centrum een goede plek voor nieuwe, stedelijke woonmilieus. Maar het mes snijdt aan twee kanten. Want extra woningen vergroten het draagvlak voor voorzieningen en generen opbrengsten en investeringen voor vernieuwing en kwaliteitsverbetering. Daarnaast vergroten meer woningen in het centrum de verblijfskwaliteit en de levendigheid. Woningen zorgen ’s avonds voor sociale controle en reuring.

Voor de Schoolstraat en omgeving gaat Voorschoten volgens de reguliere onderhoudscyclus werken aan een openbare ruimte die beter aansluit op de wens van beleving door consumenten. Een openbare ruimte met bestrating, straatmeubilair en speelplekken die passen bij het historisch karakter van Voorschoten en bijdraagt aan ontmoeting en beleving. Daarnaast kijken we naar locaties voor zzp’ers.Voorschoten werkt aan een uitnodigend centrummilieu. De gemeente staat open voor initiatieven van ondernemers die qua maat en (beeld) kwaliteit passen binnen het gedeelde toekomstbeeld en zorgdragen voor een voorspelbare en aanvaardbare samenhang in de leefomgeving.

Voorschoten wil ervoor blijven zorgen dat zij een aantrekkelijke woongemeente blijft voor een brede groep inwoners. Voor de komende jaren wil zij daartoe uitgaan van een verdeelsleutel over verschillende segmenten woningen, waarbij er meer aandacht zal zijn voor betaalbare woningen en sociale huurwoningen. In het centrum richt Voorschoten zich vooral starters en senioren. Ook komt er de aankomende jaren meer aandacht voor het huisvesten van kwetsbare doelgroepen, met name door de decentralisatie die op gemeenten afkomt. Om de grote woningopgave in Voorschoten te realiseren is het voor de hand liggend om potentiële woningbouwlocaties in en rond het centrum te realiseren. Ook omdat dit van grote meerwaarde voor de ontwikkeling van het centrum is.

Veranderende mobiliteit De mobiliteit van mensen neemt nog steeds toe. Afhankelijk van bestemming en doel kiezen mensen hun vorm van transport. Forensenverkeer zal met de grotere focus op het thuiswerken mogelijk iets minder worden, maar het aantal recreatieve verplaatsingen groeit naar verwachting nog even door. Daarentegen is er ook een – door de vergrijzing – groeiende groep die minder mobiel is en die juist meer op de woonplaats gericht zal zijn. Ook jongeren vragen om een andere aanpak van het mobiliteitsvraagstuk, met name diegenen die niet beschikken over een (eigen) auto. In Nederland transformeren steeds meer binnensteden en dorpscentra in autoluwe gebieden, met een hoge verblijfskwaliteit. Voetgangers, fietsers, groen en activiteiten krijgen de ruimte. Je kunt er met de auto goed komen, maar deze krijgt een plek aan de rand en in het centrum zelf staat er minder blik op straat. Zo krijgen groen, verblijven en activiteiten en evenementen hier meer ruimte. Bij transformatie en verdichting door bijvoorbeeld woningbouw zijn autoparkeernormen niet leidend. Voorschoten wil daarnaast ook nog stimuleren dat mensen de fiets pakken of wandelend naar het centrum komen. Aantrekkelijke verbindingen en goede stallingsmogelijkheden zijn daarvoor nodig. In een deel van het centrum is een parkeerregime met venstertijden van kracht.

Er is op dit moment een ruim aanbod aan bovengrondse parkeergelegenheid in het centrum, naast twee ondergrondse, openbaar toegankelijke particuliere garages. Bij ontwikkelingen hanteert Voorschoten haar parkeernormen die afgeleid zijn van de CROW-normen. Per ontwikkeling kan bekeken worden waar maatwerk mogelijk is, zeker indien het doelgroepen betreft waar deelmobiliteit ook in de behoefte zou kunnen voorzien.

Klimaatverandering Klimaatverandering staat volop in de belangstelling door de waargenomen opwarming van de aarde. De gevolgen ervan zijn voelbaar: temperaturen gaan omhoog, regenbuien worden intensiever en de zeespiegel stijgt. Het is nodig onze CO2-uitstoot te verminderen en voorbereid te zijn op meer periodes van droogte en hitte, heftigere piekbuien en zeespiegelstijging. In de gebouwde omgeving moeten piekbuien worden opgevangen, water worden vastgehouden en zal moeten worden ingespeeld op het beheersbaar houden van hittestress. Het toevoegen van meer groen is daarvoor een effectief middel, dat zeker voor een stenig en intensief gebruikt gebied als het centrum een belangrijke opgave wordt. Het biedt tegelijkertijd kansen om de verblijfskwaliteit en de uitstraling van het centrum een impuls te geven en de biodiversiteit te versterken. Vooral in de Schoolstraat en op het Treubplein worden hiertoe kansen gezien om met meer groen de verblijfskwaliteit en te versterken en hittestress te beperken. Maar ook de verbindingen met de Vliet, Huize Bijdorp en het Berkhoutpark staan in de structuurvisie 2016 benoemd als verbeterpunten. Het Berkhoutpark en de openstelling van Huize Bijdorp vormen groene ankerpunten die beter met het centrum verbonden kunnen worden.

Energietransitie De transitie van fossiele naar hernieuwbare energie en het waar mogelijk beperken van energieverbruik is een andere belangrijke opgave. Met name in historische gebieden is dit door de smalle straten, oude gebouwen en historische waarde niet eenvoudig. Het ligt voor de hand om goed te kijken bij vernieuwingen en transities in de komende jaren, hoe op een slimme manier ook de energietransitie, het terugdringen van gebruik en het opwekken van hernieuwbare energie ook in en om het centrum in te passen is.

27

Selectie van onderzoeken, plannen en initiatieven

28

Cultuurhistorie Voorschoten koestert haar historische en groene uitstraling. Het uitgangspunt is dat historisch waardevolle bebouwing en groenstructuren blijvend, en zo mogelijk toenemend, bijdragen aan de kwaliteit van het centrum. Een aanvullende wens is om ook het (pre)historische verleden van Voorschoten zichtbaar te maken in het centrum.

Culturele voorzieningen In 2020 is een burgerinitiatief ingediend om de gewenste Multi Functionele Accommodatie (MFA) te huisvesten in de Kruispuntkerk. Financieel bleek dit onhaalbaar. Na het verkennen van de locatie van de huidige bibliotheek aan de Wijngaardenlaan voor deze MFA, wat eveneens financieel onhaalbaar bleek, wordt wederom gezocht hoe een aantal sociaal-culturele functies een plaats kunnen krijgen.

2.4 Welke plannen en initiatieven waren er, of lopen reeds?

Huize Bijdorp De religieuze functie van het oud seminarie Huize Bijdorp wijzigt grotendeels naar een woonbestemming. Het seminarie heeft nog maar een zeer beperkte ruimtebehoefte en transformeert de locatie naar een hoogwaardige woonfunctie, zodat er een financiële drager is voor het in stand houden van het landgoed met haar prachtige groen en bijzondere bouwwerken. Een deel van dit landgoed wordt openbaar toegankelijk en zo ontstaat naast het centrum een prachtig groen wandelgebied.

Openbare ruimte De vereniging ‘Centrum Ondernemers Voorschoten’ is sinds 2016 actief betrokken bij de visievorming op het centrum. Destijds heeft Unibail-Rodamco een gedetailleerd advies opgesteld aan de ondernemersvereniging, waar verschillende maatregelen werden voorgesteld. In het kader vindt u een samenvatting van de aanbevelingen uit deze studie. Dit initiatief is vervolgens overgenomen door de Taskforce Centrum Voorschoten. Samen met de gemeente heeft de Taskforce in 2018 met adviesbureau BoschSlabbers onderzocht welke kleine maatregelen bij kunnen dragen aan de openbare ruimte. Een aantal van deze adviezen is uitgevoerd. De Taskforce heeft daarnaast het initiatief genomen om ook een plan voor de Voorstraat op te stellen. De genoemde voorstellen betreffen zowel de inrichting als het management. De Taskforce is in 2021 ontbonden. De centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’ is in 2019 en 2020 ontwikkeld op initiatief van de gemeente, in samenspraak met Centrum Ondernemers Voorschoten en Ondernemers Vereniging Voorschoten.

Kruispuntkerk In 2019 is de Kruispuntkerk gekocht door een particulier die de locatie nieuw leven in wil blazen met sociaal-culturele voorzieningen en wonen. Churchillplein Woonzorg Nederland heeft aangegeven haar huidige appartementencomplex van 18 woningen aan de Raadhuislaan te willen vervangen door een complex van 50 à 80 woningen op het Churchillplein. Zij wil dit gezamenlijk met de Aldi ontwikkelen, daar de Aldi graag in de plint winkelruimte wil realiseren als vervanging van haar te krappe winkel aan de Schoolstraat.

29

Voorstraat

30

Gemeentekantoor Het huidige gemeentekantoor voldoet niet meer. Het is onvoldoende duurzaam en het voldoet ook niet meer aan het gewenste gebruik. Hetzelfde geldt voor de huidige bibliotheek aan de Wijngaardenlaan. De combinatie van de bibliotheek en het gemeentekantoor in één gebouw op de huidige locatie van het gemeentekantoor is een mogelijkheid die nader onderzocht wordt. Passantenhaventje Tenslotte noemen we hier tevens de terugkerende wens om een passantenhaventje in Voorschoten te realiseren om daarmee de verbinding met de Vliet te verbeteren. Deze plannen zijn er reeds sinds 1996 en de wens is ook opgenomen in de structuurvisie 2016. De centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’ geeft aan dat er geen verwachtingen meer zijn ten aanzien van de haven, maar een onderbouwing van deze stelling ontbreekt.

Samenvatting advies Unibail-Rodamco: • Concentratie van winkels en publieke functies • Versterk ontmoetings- en verblijfsfunctie • Zorg dat bestrating, verlichting en groen kwaliteit uitstralen • Hou het verkeer buitenom en het hart voor winkelen, verblijf en activiteiten • Leg de relatie met de Vliet door een haventje voor bootjes • Verbeter de uitstraling van de winkel(pui) • Stuur op de samenstelling van het winkelaanbod • Maak gebruiksvriendelijker: rustplekken, zitgelegenheid, kindvriendelijk, bewegwijzering • Meer daghoreca • Optimaliseer de winkelroute • Zorg voor een centrale fietsenstalling • Geen parkeren op de Voorstraat • Versterk de rol van de centrummanager

31

Participatie

32

2.5 Wat vinden bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden en belangstellenden van het centrum? Een toekomstbestendig en aantrekkelijk dorpscentrum maak je samen, altijd. Bij de start van deze ontwikkelvisie is daarom gesproken met verschillende groepen bekende stakeholders (augustus 2022 – oktober 2022) en zijn er op de markt op 30 juni 2022 met ongeveer 120 à 150 passanten (merendeel inwoners) gesprekken geweest over het centrum. In bijlage II vindt u de resultaten van beide inventarisaties. Er is veel draagvlak voor meer wonen, vooral voor jongeren, starters en senioren. Het verbeteren van de openbare ruimte is ook vaak genoemd als een belangrijk aandachtspunt. De openbare ruimte wordt nu vaak rommelig gevonden met een onsamenhangend geheel aan inrichtingselementen. Ook de wens naar meer cultuur in het centrum werd geuit. Het centrum mag daarnaast wel wat groener en kindvriendelijker. De discussie over het fietsverbod in de Schoolstraat leeft nog altijd. Meerdere passanten gaven aan het hinderlijk te vinden niet meer met de fiets tot aan de winkels te mogen, terwijl anderen dit juist erg waarderen. Het historische karakter van Voorschoten, en dan met name de Voorstraat, is vaak genoemd als sterk punt dat gekoesterd moet worden!

In maart 2023 is deze ontwikkelvisie in concept gepresenteerd en besproken tijdens een opkomst in de Kruispuntkerk. Er waren 42 belangstellenden. Voor deze presentatie waren alle bekende stakeholders direct uitgenodigd en andere geïnteresseerden zijn via de (social-)media uitgenodigd. De conceptontwikkelvisie werd ontvangen als een helder verhaal dat de lopende vraagstukken goed een plaats gaf. Er was veel waardering voor de ruimte die wordt gemaakt voor het versterken van de woonfunctie en voor de opwaardering van de openbare ruimte, met name het Treubplein, het wijzigen van het parkeerregime Voorstraat en het vergroenen en verfraaien van de Schoolstraat. De aanwezigen spraken de hoop uit dat de gemeente ‘doorpakt’. De beide ondernemersverenigingen zijn separaat gesproken over de conceptvisie, alsmede is het concept vlot besproken met het Economisch Platform Voorschoten. Zij kunnen zich vinden in de inhoud en hopen op passende acties om de visie te realiseren. De rode draad uit zowel de gesprekken in 2022 als in 2023 is de sterke wens om nu door te pakken en tot tastbare resultaten te komen. Er is een grote behoefte om bestaande ideeën en plannen samen te brengen in een samenhangend en integraal verhaal en vooral ook om concrete acties en vervolgstappen met elkaar vast te leggen.

De beide ondernemersverenigingen kozen ervoor om in de zomer 2022 niet over het centrum in gesprek te gaan. De motivatie hiervoor was dat zij verwezen naar de eerdere plannen (voorstel Unibail-Rodamco en centrumvisie ‘Stadsdorp in Beweging’) en pas in gesprek willen zodra er een concrete uitwerking van deze documenten zou zijn.

33

34

03

HART IN BALANS

35

Functionele hoofdstructuur

36

HART IN BALANS // Ruimtelijke ontwikkelvisie op het centrum van Voorschoten Hoofdstuk 3, ‘Hart in balans’, geeft een ruimtelijke visie op het centrum van Voorschoten. We beschrijven de gewenste kwaliteit aan de hand van vijf samenhangende uitgangspunten die gezamenlijk de visie vormen. 3.1 Samen naar een kloppend hart voor de gemeenschap Het centrum heeft veel betekenissen. Het is meer dan een plek om te winkelen. Met haar centrale ligging in het hart van Voorschoten is het ook de plaats voor allerhande voorzieningen, de plek voor ontmoeting, voor evenementen en voor andere activiteiten. Maar het centrum is tegelijkertijd ook een plek waar wonen, winkelen en werken samenkomen en samen zorgen voor levendigheid en dynamiek. Het centrum is het visitekaartje van Voorschoten en het kloppende hart van de gemeenschap. Het Voorschoten van morgen krijgt vorm in het centrum van vandaag. Het centrum is dé voorpost van een gemeenschap in beweging en een plaats waar de inwoners graag naar toe gaan. Wandelend of fietsend. Doelgericht of gewoon voor de ontspanning. Het is de ervaring van dorpse gezelligheid, de ontmoeting en het buiten zijn in een rijke groene en historische omgeving die zorgen voor een aanvullende, onvervangbare waarde ten opzichte van internet-winkelen en centra in de nabije regio.

Het hart van de eigen woonplaats ís onderscheidend, omdat het het meest nabij is, letterlijk en figuurlijk. Dit gaat echter niet vanzelf, Er is nu weinig leegstand in het centrum, maar de veranderingen die zich overal in de detailhandel voltrekken, vragen ook in Voorschoten om het bijstellen van de koers. Meer en meer is het de opgave voor centra om niet het winkelhart, maar het hart van de gemeenschap te worden en daarmee naast ‘place to buy’ ook ‘place to be’ en ‘place to live’ te worden.

03

Gezelligheid en beleving worden belangrijker als reden om naar het centrum te komen. Reuring en levendigheid zorgen voor mensen op straat en mensen trekken weer mensen aan. De focus in de detailhandel verschuift van het verkopen van spullen naar het aanbieden van nieuwe ervaringen en het ontdekken van nieuwe producten en diensten met ruimte voor horeca. Het centrum wordt het bruisend hart waar de Voorschotenaar wandelend of op de fiets regelmatig even komt voor een kopje koffie of een boodschap. Waar een ommetje wordt gemaakt tijdens het (thuis)werken of even een ijsje wordt gehaald met de kinderen. Voorschoten heeft haar basisstructuur op orde en heeft met het historisch karakter goud in handen, maar er zijn ook veel kansen om het centrum een impuls te geven. Er is ruimte voor meer wonen, meer werken en meer verblijf. Het centrum wordt nu gedomineerd door verschillende parkeervelden die afbreuk doen aan de uitstraling en verblijfskwaliteit. Dat kan anders. De nabijheid van parken en water in de directe omgeving kan veel beter benut worden en in de openbare ruimte liggen nog volop kansen om van het centrum een aantrekkelijke plek te maken.

Uitgangspunt 1: Om door te ontwikkelen naar een centrum dat een kloppend hart voor de gemeenschap , is een goede samenwerking tussen ondernemers, inwoners, vastgoedeigenaren en gemeente noodzakelijk, waarin ieder zijn eigen verantwoordelijkheid neemt.

37

Clusteren van functies

Stadsstraat 3.0

Werken

Trekkers op de koppen

Activiteiten en evenmenten

38

Wonen aan de rand van het centrum

Cultuur, horeca en recreatie een plek geven

Wonen op de verdieping

3.2 Koester je kwaliteiten Het centrum van Voorschoten is rijk aan kwaliteiten. Er staat prachtige historische bebouwing, op sommige plaatsen aaneengesloten, op andere plekken als een solitaire blikvanger. In en nabij het centrum zijn robuuste kleinere en grotere groenstructuren, zoals Berkhoutpark, Bijdorp en de linden in de Voorstraat. En alhoewel verstopt, vormt de historische omgeving bij de Kerksloot een blauwe verbinding met de Vliet. In Voorschoten kan je flaneren in het centrum, want kleine straatjes, pleintjes en stegen verbinden de Schoolstraat en de Voorstraat. Al deze kwaliteiten worden gedragen door een slimme structuur van verschillende functies. Heel schematisch beschouwd kan het centrum van Voorschoten worden gezien als een ‘halter’. De kop van de Raadhuislaan met de Schoolstraat is het ene gewicht en het Deltaplein vormt het andere gewicht. Deze koppen van de halter zijn de plaatsen waar de grote supermarkten zijn met daarbij het parkeren. Daar komen heel veel mensen op af voor de dagelijkse boodschappen. Tussen de koppen zitten verschillende winkels op de Schoolstraat. Wie voor zijn dagelijkse boodschappen op pad gaat, kan dit daardoor makkelijk combineren met meer gespecialiseerde boodschappen. Daar haakt het Treubplein aan, net als de prachtige Voorstaat met de horeca en andere voorzieningen. Ook de aanloopstraten sluiten hier goed op aan.

Om dit geheel is een ring waarmee het gemotoriseerd verkeer om het centrum wordt geleid en een plaats kan vinden in, of op, de verschillende parkeervoorzieningen. De bereikbaarheid is goed op orde. Uitgangspunt 2: Bestaande kwaliteiten zijn een hele mooie basis voor het verder ontwikkelen van het centrum. Hierop verder bouwen zorgt voor een logisch, helder geheel waarin bestaande kwaliteiten een inspiratie vormen voor nieuwe ontwikkelingen die hierop aansluiten.

3.3 Slim clusteren en combineren In de toekomst zullen er minder winkels zijn. Voor een fijne winkelstraat is het daarom belangrijk om alles zo compact mogelijk te houden, zodat je wandelend alles kan bereiken. Maar ook clustering, zoals horeca bij horeca of winkels bij winkels is belangrijk, want het zorgt dat plekken herkenbaar zijn, het aanbod groot is en het daarom aantrekkelijker is om er te komen en er langer te blijven. Dit betekent dat op de koppen van de halter de plek is voor grote trekkers en parkeren met daartussen een winkelstraat waar ruimte is voor misschien wel meer dan winkelen alleen. Want slimme combinaties van functies zorgen dat er meer redenen ontstaan om naar het centrum te gaan, waardoor het op verschillende momenten in de week levendiger wordt. Zo kunnen de winkels in de Schoolstraat bijvoorbeeld gecombineerd worden met meer ruimte voor onmoetingsplekken voor flexwerkers, daghoreca, verblijfsmogelijkheden in de openbare ruimte en een evenementenpleintje op het Treubplein. Waarbij er op het Treubplein ook ruimte is voor horeca en terrassen. Maar ook door meer plaats te maken voor wonen op de Schoolstraat, ontstaat een mooi samenspel met de winkelfunctie. Vooral omdat de winkelfunctie verschuift naar meer beleving, ontstaan er kansen voor nieuwe levendigheid.

De Schoolstraat transformeert naar de winkelstraat nieuwe stijl, waar winkelen, ontdekken, verblijven, genieten en werken vloeiend in elkaar over gaan. Op de Voorstraat versterken historie, wonen, culturele functies en horeca elkaar. Uitgangspunt 3: Het vasthouden en versterken van de clustering en het inzetten op versterkende combinaties van functies, levert een synergie die de levendigheid en identiteit versterkt.

39

Slim clusteren en een aantrekkelijk wandel- en verblijfsgebied

40

Voorschoten lijkt de kans te krijgen om extra ‘supermarktmeters’ aan het centrum toe te voegen op het Churchillplein. Voor het centrum is het zeer waardevol als deze uitbreiding in winkelmeters een plaats krijgt op deze kop van de halter, zodat de dynamiek tussen de ‘grote’ trekkers en het fijne weefsel daartussen in de Schoolstraat, verder wordt versterkt en daarmee ook het rondje van de Albert Heijn naar het Treubplein een integraal onderdeel wordt van het centrum. Er is ook meer ruimte voor meer dag- en avondhoreca. Plekken waarbij er een wisselwerking ontstaat met de verblijfspleinen, cultuur en historie zijn logisch. Tenslotte is de behoefte aan meer woningen groot. Voorschoten kan woningen ontwikkelen in de randen van het centrum waar nu meerdere parkeervelden zijn of grote ruimtevragende functies zijn gehuisvest, die wel heel belangrijk zijn, maar weinig meerwaarde bieden voor of relatie hebben met het centrum. Het geeft ook een mogelijkheid om het parkeren op maaiveld te wijzigen naar ondergronds parkeren én tegelijkertijd door meer wonen, meer mensen en daarmee meer levendigheid in het centrum te brengen. Daarnaast kan er ook nog meer gewoond worden boven de bestaande voorzieningen in het centrum, wat de levendigheid verder versterkt en s ’avonds de sociale controle verbeterd.

3.4 Aantrekkelijk wandel- en verblijfsgebied De openbare ruimte is dat wat het centrum bindt en alles bij elkaar brengt. Het is de huiskamer van Voorschoten. Het is de plek waar winkeliers zich presenteren aan hun publiek, maar ook de plaats waar mensen eventjes kunnen zitten, een kop koffie kunnen drinken, waar kinderen bij mooi weer kunnen spelen en er plek is voor cultuur en historie. Een transformatie van het centrum van een plek om te winkelen, naar een plek om te zijn, om te wonen, te genieten, te doen en te ontmoeten, maakt ook dat er een ander accent in de openbare ruimte nodig is. Het gebruik verandert waardoor de openbare ruimte veelkleuriger wordt. De aanwezigheid van meer mensen en meer functies helpt bij deze omslag. Meer wonen en werken brengt meer mensen naar het centrum en dat zorgt voor meer levendigheid. Door ruimte te bieden aan cultuur en kleine evenementen buiten, ontstaan meer redenen om naar het centrum te gaan. Zitplaatsen, speelelementen, een plek om bootjes vanaf de Vliet aan te leggen en meer kleinschalige horeca maken dat het centrum een fijne plek is om te zijn, waar mensen graag komen. De structuur en routing in het centrum zijn in de basis goed. Er zijn diverse doorsteken en wandelroutes tussen de Schoolstraat, de Treubstraat en de Voorstraat en er kunnen allerlei overzichtelijke en logische rondjes gewandeld worden.

Op belangrijke kruispunten liggen al pleintjes. Parallel aan de Schoolstraat ligt de Voorstraat met in het verlengde daarvan de Treubstraat. Door vanaf Treubplein een aantrekkelijke wandelroute door te trekken tot aan de Sir Winston Churchillweg, wordt een extra lusje aan het centrum toegevoegd langs de entree van de Albert Heijn en een nieuwe supermarkt op het Churchillplein. Zo ontstaan er meerdere logische rondjes om te wandelen, met pleinen als vanzelfsprekende schakels en verblijfs-, activiteiten- en ontmoetingsplekken en wordt deze hoek van het centrum met de belangrijke trekkers beter verbonden met de rest van het centrum.

41

Aantrekkelijk wandel- en verblijfsgebied

Spelen

Activiteiten en evenementen

42

Verblijf in het groen

Een wandelcircuit in het centrum met kleine centrumpleintjes als ‘stepping stones’ helpen om het centrum spannend te houden. Er ontstaat een afwisseling tussen straten en pleintjes, waarbij steeds een bijzonder gebouw of punt in het zicht is. Op verschillende plekken is er ruimte voor een verbijzondering met verblijfskwaliteit. Zoals voor de Kruispuntkerk, het Treubplein, de Dorpskerk en het Deltaplein. Historische blikvangers, zoals de kerken en het raadhuis, markeren belangrijke plekken. De inrichting en het beheer doen ertoe. Een plaats die veel verschillende soorten gebruik een plek moet bieden en waar mensen zich meer dan welkom moeten voelen, daar moet zorgvuldig aan gewerkt worden. Niet enkel bij de inrichting, maar ook in het dagelijks beheer. Groen helpt, net als fijne zitplaatsen en zicht op plekken van waarde, zoals de fraaie historische bebouwing. Zorgvuldige ingerichte terrassen en winkelpuien, parkeeroplossingen voor fiets en auto die het straatbeeld niet domineren, en een openbare ruimte die schoon en verzorgd aandoet ook, maar die daarbij ook uitstekend toegankelijk is álle inwoners van Voorschoten.

De Schoolstraat kan transformeren van een winkelstraat naar een plek waar je ook kan én wil zitten; een plek waar groen en mensen zichtbaar zijn. Op het Treubplein is meer ruimte voor verblijf en activiteit mogelijk; het parkeren doet nu afbreuk aan de levendigheid die er ook mogelijk zou zijn. Het sprekende historische en ontspannen karakter van de Voorstraat kan beter tot haar recht komen als de auto minder dominant aanwezig zou zijn. Daarnaast ontstaan er dan meer mogelijkheden voor verblijf en bijvoorbeeld kleinschalige culturele activiteiten. Uitgangspunt 4: De openbare ruimte in het bruisende verblijfsgebied van het centrum verdient een kwaliteitsslag waarbij auto-parkeren waar mogelijk plaatsmaakt voor verblijfsruimte en groen.

De Schoolstraat kan transformeren van een winkelstraat naar een plek waar je ook kan én wil zitten; een plek waar groen en mensen zichtbaar zijn. Op het Treubplein is meer ruimte voor verblijf en activiteit mogelijk; het parkeren doet nu afbreuk aan de levendigheid die er ook mogelijk zou zijn. Het sprekende historische en ontspannen karakter van de Voorstraat kan beter tot haar recht komen als de auto minder dominant aanwezig zou zijn. Daarnaast ontstaan er dan meer mogelijkheden voor verblijf en bijvoorbeeld kleinschalige culturele activiteiten.

43

Ontlsuiting

44

3.5 Samenspel tussen centrum en omgeving Het centrum is het hart van Voorschoten. Het is de drager van de identiteit van het dorp en de huiskamer voor de gemeenschap. Ook als je niet in het centrum bent maar het passeert, wil je het centrum kunnen ervaren. Herinnerd worden aan een boodschap of geïnspireerd raken om toch snel weer eens een ijsje te gaan halen. Het centrum moet zichtbaar zijn. Omgekeerd is een centrum een onderdeel van het hele dorp en ermee verbonden. In het centrum wil je voelen dat er vlak om de hoek een prachtig park ligt en wil je zien dat de Vliet nabij is en bij Voorschoten hoort. Dat is niet enkel gevoelsmatig, maar ook heel praktisch. Want fijne routes stimuleren om wandelend of fietsend het centrum te bezoeken. Goede zichtrelaties én goede praktische aansluitingen met groen, gemeentekantoor en cultuur, maken dat deze publieke voorzieningen ook een deel worden van het bruisende hart dat het centrum gaat zijn. Het is makkelijk om in het centrum te komen te voet, met de fiets en met de auto. Om het centrum ligt een doorgaande ring met inprikkers richting het centrum waar geparkeerd kan worden. Deze inprikkers worden ook gebruikt door fietsers en wandelaars. Maar de relaties tussen het centrum en de omgeving kunnen sterker.

Kan het groen uit Huize Bijdorp en Berkhoutpark meer beleefbaar worden in het centrum? Zijn deze prachtige plekken bereikbaar en deel van natuurlijke routes van fietser en wandelaar? Is het centrum bereikbaar via het water vanaf de Vliet? En wat is de eerste indruk van het doorgaande verkeer op de Koningin Julianalaan ter hoogte van het Deltaplein en ter plaatse van de rotonde? Ervaren zij het groene, historische karakter en de veelkleurigheid die het centrum straks te bieden heeft? Deze entreepleinen zijn dé visitekaartjes van het centrum en moeten passanten verleiden, stimuleren en motiveren tot bezoek.

45

Centrumvisie

46

Het zou sterk zijn als vanaf het centrale wandel- en verblijfsgebied in het hart, vanzelfsprekende en aantrekkelijke wandel- en fietsroutes het dorp in lopen, naar de omliggende woonbuurten, maar ook naar bijzondere plekken als de parken, de Vliet, het recreatiegebied Vlietland en het station. De opgave is deze routes herkenbaar te maken, met mooie groenstructuren en aantrekkelijke, samenhangende inrichting, zodat de loper wordt uitgelegd voor bezoekers en het centrum een vanzelfsprekende plek wordt waar iedereen altijd belandt en samenkomt. Het centrum wordt hecht verknoopt met het omliggende dorp en landschap. Vanaf de ring is de dorpse gezelligheid beleefbaar met alle dynamiek tussen de functies die een centrum eigen is. Vanuit het centrum is de omgeving nabij, letterlijk en figuurlijk. Een haventje, als aanlegplaats voor bootjes vanaf de Vliet brengt het water dichtbij. Verleidelijke wandelroutes tussen Huize Bijdorp en het centrum aan de ene kant, en het Berkhoutpark aan de andere kant brengen het bijzonere groen dichterbij. Vanaf de ring is het dorpshart voor iedereen duidelijk herkenbaar door een sterke groenstructuur aan die ring en bij Voorschoten passende woonbebouwing.