Bijlage 1 Masterplan Groen en klimaatadaptief Adegeest

Groen en klimaatadaptief Adegeest Masterplan voor een duurzame, biodiverse en klimaatadaptieve wijk Adegeest

‘Een toekomstgerichte wijk’

P r o j e c t data

Projectnaam

Masterplan Adegeest Voorschoten

Locatie

Voorschoten

Opdrachtgever

Gemeente Voorschoten

Opgesteld door BoschSlabbers landschapsarchitecten Wijnand Bouw Rachel Backbier Niels van Hasselt Marije de Man In samenwerking met Werkgroepen Adegeest Datum December 2022 (update februari 2023) Projectnummer

BS21-101

4

- BoschSlabbers

I N H O U D S O P G AV E 1. Introductie ..................................................... 7 1.1 Introductie...................................................... 9 1.2 Aanleiding...................................................... 9 1.3 Proces............................................................ 9 1.4 Projectgebied................................................ 10 1.5 Fasering........................................................ 10

2. Gebiedsanalyse van de wijk.......................... 13 2.1 Introductie..................................................... 15 2.2 Beleid........................................................... 17 2.3 Kansen en knelpunten................................... 18 2.4 Stedenbouwkundige structuur...................... 21 2.5 Bouwjaren.................................................... 22 2.6 Architectuur................................................. 23 2.7 Groene structuur........................................... 24 2.8 Blauwe structuur........................................... 25 2.9 Voorzieningen en openbare ruimte............... 26 2.10 Verkeer........................................................ 27 2.11 Reliëf en bodem........................................... 28

3. In gesprek met de wijk............................... 31 3.1 Introductie..................................................... 33 3.2 Enquête........................................................ 33 3.3 Werksessies en terugkoppeling winkeliers en sportverenigingen.............................................. 33

4. Masterplan voor Adegeest.......................... 39 4.1 Introductie.....................................................41 4.2 Maatregelen op wijk-, straat- en kavelniveau.43 4.3 Masterplan................................................... 45 4.3.1 Deelgebied 1 west....................................... 45 4.3.2 Deelgebied 2 noord................................... 46 4.3.3 Deelgebied 3 oost...................................... 47 4.3.4 Deelgebied 4 midden................................. 48 4.3.5 De Weddeloop........................................... 49 4.4 Verkeer en parkeren..................................... 50 4.5 Groen en bomen........................................... 52 4.6 Afwatering................................................... 54 4.7 Meubilair...................................................... 58

6. Doorsnedes............................................... 70 6.1 Straattypen (themakaart)............................... 70 6.2 Doorsnedes A t/m N..................................... 72

5. Uitwerkingen van het Masterplan................60 5.1 Parkeren (langs de Händellaan).......................61 5.2 Snelheidsremmende maatregel R. Wagnerlaan............................................... 62 5.3 Winkelzone Van Beethovenlaan.................... 63 5.4 Wijkpark aan de Franz Lisztlaan.................... 64 5.5 Parkeerterrein bij de sportvelden.................. 65 5.6 Groenstrook tussen Schubertplantsoen en sportvelden................................................... 66 5.7 Speelveilig Sweelinckhof.............................. 67 5.8 Groene daken achtererven en garageboxen.. 68

Groen en Klimaatadaptief Adegeest

- 5

6

- BoschSlabbers

1. Introductie

Groen en Klimaatadaptief Adegeest

- 7

8

- BoschSlabbers

1. Introductie Adegeest is een groene wijk in de gemeente Voorschoten. Het aanleggen van een nieuwe riolering wordt aangegrepen als kans om de wijk voor te bereiden op de toekomst.

1.1 I n t r odu c t i e De wijk Adegeest ligt in Voorschoten, tussen het centrum van Voorschoten en Leiden. De grotendeels naoorlogse woonwijk moet nodig worden aangepakt en klimaatadaptief worden ingericht om de wijk zo verkeersveiliger te maken en bestand tegen weersextremen in de toekomst. BoschSlabbers is gevraagd een Masterplan op te stellen met schetsen voor een veiliger en klimaatadaptief Adegeest. Hierbij wordt ingezet op een integrale aanpak en een intensief participatietraject. Dit document is het product van dit traject en geeft handvaten voor de herinrichting van de straten en openbare ruimte. Het Masterplan is een plan op hoofdlijnen en nadrukkelijk geen gedetailleerd inrichtingsplan. Aan de hand van een gebiedsanalyse (hoofdstuk 2) en de resultaten van de enquête, bewonersavonden en werkgroepen (hoofdstuk 3) wordt het Masterplan geschetst. In hoofdstuk 4 lichten we het Masterplan verder toe aan de hand van voorgestelde maatregelen op wijk-, straat- en kavelniveau, themakaarten en sfeerbeelden. Enkele plekken zijn in het proces uitgekozen om verder uit te lichten. Deze zijn een slag gedetailleerder uitgewerkt en worden in hoofdstuk 5 toegelicht. In hoofdstuk 6 worden aan de hand van doorsnedes inzicht gegeven in de nieuwe herinrichting van de straten in de wijk.

1.2 A a n l e idi n g De inrichting en materialisatie van de wijk is sleets en aan vervanging of groot onderhoud toe. Er ligt vanuit de gemeente een beheeropgave m.b.t. de verharding

en de riolering van de straten. Bij hevige regen wordt er in de wijk overlast ervaren, zoals water op straat, overstorten van het riool, achterpaden en groenstroken die onder water staan en natte kelders en kruipruimtes. De voornaamste reden voor het aanpakken van de herinrichting van de wijk is dan ook het noodzakelijke onderhoud van het rioolstelsel. Het verouderde gemengde rioolstelsel wordt in de wijk gefaseerd vervangen door een gescheiden rioolstelsel. Belangrijke trends die aanleiding vormen zijn ook klimaatverandering, hittestress en wateroverlast. Het regent heviger en het water moet in de wijk opgevangen kunnen worden, om het vertraagd te kunnen afvoeren, in de bodem te kunnen laten infiltreren en beschikbaar te houden in tijden van droogte. Adegeest is reeds een zichzelf koelende wijk en moet dat in de toekomst ook blijven. Warmere zomers maken van het stedelijk gebied hitte eilanden. Doordat de wijk al heel groen is, is er op het moment geen sprake van hitte eilanden binnen Adegeest. Om dit zo te houden moet men blijven investeren in het groen, zowel in de openbare ruimte als op private grond. De wijk is een 30 km/u gebied, maar is nog niet op deze wijze ingericht. Hierdoor komt de verkeersveiligheid op veel plekken in het geding, er wordt te hard gereden en wordt er vaak fout geparkeerd.

Bij de herinrichting worden de straten ingericht conform de richtlijnen van een 30 km/u woonwijk met passende snelheidsremmende

maatregelen. Bovengenoemde opgaven bieden de mogelijkheid om de openbare ruimte niet alleen functioneel, maar ook esthetisch, duurzamer en (verkeers)veiliger in te richten. De wijk Adegeest heeft veel openbaar groen, grasveldjes met bomen, struiken en op enkele plekken een variërende lage beplanting. De groenstroken zijn duidelijk met elkaar verbonden en hebben een ruimtelijke verbinding met de omliggende groene gebieden. Dit veelvoud aan groen zorgt nu voor een vrij anonieme inrichting, namelijk het meeste groen is enkel gemaaid gras. In het kader van klimaatadaptatie en het versterken van biodiversiteit is de ambitie om het groen in de wijk op een andere manier in te zetten.

belanghebbenden, zoals de vertegenwoordigers van de sportverenigingen en winkeliers, zijn betrokken en hebben hun reacties en ervaringen met ons kunnen delen. Door middel van een film en tijdens de inloopavond in december 2022 is het definitieve Masterplan gepresenteerd aan alle bewoners en belanghebbenden van de wijk Adegeest.

1.3 P r o c e s De gemeente Voorschoten, BoschSlabbers en de werkgroepen hebben intensief samengewerkt aan het tot stand komen van het Masterplan. Vooraf aan de eerste inloopavond in juli 2022 ging een briefing in de buurt om iedereen op de hoogte te stellen van het plan en een online enquête. Voordat de eerste inloopavond in juli 2022 werd georganiseerd zijn de bewoners van de wijk eerst middels een brief geïnformeerd en hebben zij de mogelijkheid gehad deel te nemen aan een online vragenlijst (enquête). In een reeks van 3 werksessies in augustus, september en oktober 2022 is samen met de bewoners van de wijk in werkgroepen gewerkt aan de plannen en hebben zij hun input kunnen geven voor het Masterplan. De sessies resulteerden in de creatie van een breed draagvlak voor het ontwerp. Ook andere

Groen en Klimaatadaptief Adegeest

- 9

1.4 P r o j e c tg e b i e d De grenzen van het projectgebied zijn aangegeven op het kaartje hiernaast. De grenzen van het plan worden gevormd door de sportvelden in het noorden, het Gershwinpad, de Leidseweg en de Bachlaan. De wijk is onderverdeeld in vier deelgebieden; deelgebied 1 ten noordoosten van de R. Wagnerlaan, deelgebied 2 ten noorden van het Schubertplantsoen, deelgebied 3 ten oosten van de Van Beethovenlaan, en deelgebied 4 het centrale deel van de wijk rondom het park aan de Franz Lisztlaan. De wijk is ruim van opzet en kent een landelijke ligging. De vele zichten op de omgeving maken dat je hier echt aan de rand van Voorschoten woont, en toch heb je alle gemakken en voorzieningen om de hoek. 1.5 Fa s e r i n g Het Masterplan wordt uitgewerkt in een voorlopig en definitief ontwerp, waarna bestek schrijven en aanbesteding van de werkzaamheden volgen. Volgens de planning wordt in het najaar 2023 begonnen met het vervangen van het riool in het midden van de wijk, omdat de problemen rond de riolering daar het meest urgent zijn.

Projectgebied

Fasering

•

10 - BoschSlabbers

okt 2023 - jun 2024 okt 2024 - jun 2025 okt 2025 - jun 2026 okt 2026 - jun 2027

Groen en Klimaatadaptief Adegeest

- 11

12 - BoschSlabbers

2. Gebiedsanalyse van de wijk

Titel van het document - 13

1900

1950

1970

2000

Bron: topotijdreis.nl

14 - BoschSlabbers

2. Gebiedsanalyse van de wijk De gebiedsanalyse geeft inzicht in de opbouw van de wijk en laat verbanden zien tussen verschillende relevante thema’s.

2.1 I n t r odu c t i e In dit hoofdstuk wordt de gebiedsanalyse van de wijk toegelicht aan de hand van een aantal kaarten en tekst. De volgende thema’s zijn geanalyseerd: ontstaansgeschiedenis, stedenbouwkundige structuur, bouwjaren en architectuur, groene- en blauwe structuur, voorzieningen en het verkeer. Ook zijn als onderdeel van de gebiedsanalyse de kansen en knelpunten voor de wijk geïnventariseerd en relevante beleidsstukken doorgenomen. De kaarten op de vorige pagina laten de ontwikkeling van Adegeest en omstreken zien tussen 1900 en 2000. De kern van Voorschoten werd met elke stedelijke uitbreiding groter. De vrijliggende buitenplaatsen komen tussen het stedelijk weefsel te liggen. De waterstructuren vormen de logische grenzen van de stedelijke ontwikkeling. Ontstaansgeschiedenis Adegeest is gebouwd op de overgang van een strandwal naar een ingesloten strandvlakte die bedekt is met veen. Het zand van de strandwal kwam uit zee door aanvoer tijdens stormen en onder invloed van getijdenstromingen. De strandwal strekt zich in zuidelijke richting uit richting Leidschendam, Voorburg en Rijswijk waar ook landgoederen op dezelfde strandwal liggen. De ingesloten strandvlakte ten noordwesten van de strandwal is vanaf de middeleeuwen ontgonnen van moerasbos tot een polderlandschap. De Leidseweg maakt onderdeel uit van de oude

Heerweg tussen Leiden en Den Haag en vormt de belangrijkste historische ontwikkelingsas van de kern Voorschoten. De hoger gelegen plekken in het landschap, zoals de overgangszone tussen de strandwal en het veengebied, waren bij uitstek de beste plekken om kastelen, landgoederen en buitenplaatsen te realiseren, zoals Bijdorp, Rosenburgh, Berestein, Berbice en Adegeest. De restanten van de landgoederen vormen nog altijd een belangrijke drager van de groenstructuur in het stedelijk gebied. Cultuurhistorie Een groot deel van het groen in Voorschoten heeft een hoge cultuurhistorische waarde. De ligging van Voorschoten op een strandwal zorgt er voor dat er m.b.t. archeologie een hoge verwachting geldt voor vrijwel de hele gemeente Voorschoten. Specifiek voor Adegeest geldt er een hoge verwachting voor het gebied ten zuiden van de Händellaan/Franz Lisztlaan. Ten noorden van deze straten geldt een lage verwachting. Het park Adegeest is aangewezen als terrein met een zeer hoge archeologische waarde (Archeologische Monumentenkaart/AMK). De buitenplaatsen die van oorsprong aan de Leidseweg lagen, herbergen enkele rijksmonumenten en zijn op zichzelf waardevolle plekken. Zoals de tot woning verbouwde boerderij en bijbehorende schuur, onderdeel van de voormalige buitenplaats Adegeest (Bachlaan 20 en 22).

In Voorschoten zijn ook ruim honderd gemeentelijke momenten aangewezen, geen van deze liggen in de wijk Adegeest.

Buitenplaats Adegeest omstreeks 1800

Buitenplaats Adegeest omstreeks 1970 (bron: RCE)

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 15

1. Landschappelijke lagen “wei en wal”

2. Landschappelijke verbindingen

Groene hoofdstructuur van de wijk Het raamwerk voor het Masterplan wordt gevormd door de hoofdstructuur van de wijk. De hoofdstructuur wordt gevormd door (1) belangrijke landschappelijke lagen, (2) landschappelijke verbindingen, (3) groene wijkverbindingen, (4) groene straten en doorzichten naar de polder, en (5) enkele belangrijke locaties in de wijk. •

•

•

•

•

3. Groene wijkverbindingen

4. Groene straten en doorzichten

hebben. Aan de noordwest zijde van de wijk zijn op enkele plekken mooie doorzichten naar de polder. 5. Belangrijke locaties; in/langs de groene verbindingen liggen belangrijke functies/locaties voor de wijk ingebed, zoals de winkelzone langs de Van Beethovenlaan en het voormalige landgoed Adegeest. Zo wordt het totale raamwerk gevormd.

1. Wei en wal; de twee belangrijkste landschappelijke dragers van het gebied zijn de strandwal en standvlakte (wei/polder). De hoger gelegen en zandige strandwal ligt ten oosten van de Van Beethovenlaan. De lager gelegen en natte weide gebieden liggen ten westen van de Van Beethovenlaan. 2. Landschappelijke verbindingen; tussen de strandwal- en vlakte liggen verbindingen zoals de Bachlaan en Mozartlaan. De overgang in het landschap kun je waarnemen waarbij bodem, type bomen en hoogte veranderen. De verbindingen hebben een landschappelijker karakter en stralen dat uit in type bomen en beplanting. 3. Groene wijkverbindingen; haaks op de landschappelijke verbindingen staan verbindingen in de wijk. Royaal groen langs de belangrijkste routes, Gershwinpad, R. Wagnerlaan, Van Beethovenlaan en Palestrinalaan, zorgen voor een groen welkom, hoe je de wijk ook inrijdt. 4. Groene straten en doorzichten naar de polder; tussen de grote royale structuren liggen kleinere straten die (meestal) ook een groen karakter 5. Raamwerk gevormd door de belangrijkste structuren

16 - BoschSlabbers

Hittestress (hoe roder hoe warmer, hoe blauwer hoe koeler) (Bron: Klimaatmonitor Rijnland)

2.2 B e l e id Om een beeld te krijgen van het bestaande beleid zijn een aantal beleidsdocumenten, rapporten en andere documenten doorgenomen en gescand op informatie die belangrijk is voor het opstellen van het Masterplan voor Adegeest. Hieronder worden de hoofdpunten benoemd voor enkele belangrijke thema’s. Groen • Behouden en ontwikkelen van een duurzame groenstructuur en waterstructuur met een grote biodiversiteit en met beschermwaardige bomen die aansluit op cultuurhistorische, landschappelijke en architectonische waarden. • In de bebouwde omgeving zorgen verharde oppervlakken en daken voor een versnelde afvoer van water en een lagere luchtvochtigheid. In Adegeest is het mogelijk om in de groenstructuur het water uit te breiden. • De belangrijkste kansen voor ecologie in de bebouwde kom liggen in landgoederen en parken (oude boomopstanden en stinsenplanten met leefgebied voor struweelvogels, kleine zoogdieren en vleermuizen), watergangen met natuurlijke oevers en in bloemrijke en vlinderrijke bermen. • Er is ruim voldoende groen en plaatselijk is meer variatie gewenst. Voorstellen voor Park Adegeest zijn (o.a.) renoveren van het rosarium en het park opwaarderen door accenten met sierbeplanting, meer mogelijkheden op speelvelden en beheer te sterk uitgegroeide beplantingen.

• Behouden en ontwikkelen van een duurzame groenstructuur en waterstructuur met een grote biodiversiteit en met beschermwaardige

Wateroverlast (hoe donkerder blauw hoe meer overlast) (Bron: Klimaatmonitor Rijnland)

Geologie (bron: Groenstructuurvisie 2009) Ingesloten strandvlakte bedekt met veen Strandwal Vlakte van getij

bomen die aansluit op cultuurhistorische, landschappelijke en architectonische waarden. Spelen • Er wordt geïnvesteerd in grotere en meer uitdagende speelplekken: grote plekken voor heel Voorschoten en buurtplekken om de buurt te ontmoeten. Bestaande beweegvoorzieningen worden verbeterd en een diverser aanbod stimuleert inwoners van 0-100 jaar om te bewegen. Naast spelen en bewegen biedt de speelruimte ruimte voor ontmoeting en natuurbeleving. Voorzieningen worden duurzaam vervangen met oog voor klimaatverandering en circulariteit. • Het verhogen van de speelwaarde van een speelplek of plantsoen kan makkelijk door dit als een koppelkans te zien aan andere noodzakelijke werkzaamheden. • De informele bespeelbaarheid kan verbeterd worden door na te denken over de inrichting en het beheer van groen, water en wegen, door het aanbrengen van speelprikkels, zit- en ontmoetingsaanleidingen, en het nemen van maatregelen om de openbare ruimte beter bespeelbaar te maken Verkeer • Het begrip ‘Duurzaam Veilig, staat centraal, bruikbaar voor langere tijd en met respect voor de leefomgeving. Veel aandacht voor de fietser, de voetganger en het openbaar vervoer. • Om de verkeersveiligheid voor de toekomst zeker te stellen wordt het wegennet Duurzaam Veilig ingericht en als 30 km/u zones. Om de

Visie hoofdgroenstructuur (bron: Groenstructuurvisie 2009)

•

verkeersveiligheid van fietsers en voetgangers te verbeteren wordt aandacht besteed aan schoolroutes en oversteekplaatsen. Om het gebruik van de fiets te vergroten wordt het stelsel van fietspaden en fietsroutes gecompleteerd en het comfort voor de fietser verbeterd door het wegdek goed te onderhouden. In overleg met sportverenigingen Adegeest bewegwijzering aanpassen, i.v.m. sluipverkeer door de wijk.

Water • Riool overstorten verminderen/verkleinen, dus aanleggen van gescheiden rioolstelsel in de hele gemeente. De doorstroming van het watersysteem moet verbeterd worden. • In Adegeest treden incidenteel situaties op waarbij vuil water op straat komt. Het rioolstelsel in Voorschoten is onvoldoende robuust, waardoor bij een geringe regenbui (20 mm) het rioolsysteem inclusief hoofdgemalen (gemiddeld vulling van 85 - 90%) vol komt te staan en dus uiteindelijk (vuil)water op straat het gevolg is. Het verkrijgen van een robuust, duurzaam en op klimaat ingesteld rioolsysteem, is het van belang om het huidige rioolsysteem te optimaliseren. • Adegeest is een locatie in de Leidse regio die als wateroverlastlocatie is aangegeven, voornamelijk voor de toenemende hoge grondwaterstand.

•

•

•

De overstromingskans in Adegeest is laag, tussen eens per 100.000 en eens per 1.000.000 jaar. Door klimaatverandering neemt de afvoer van de watersystemen toe en zal de overstromingskans in 2050 zijn toegenomen naar tussen eens per 10.000 en 100.000 jaar. Knelpunten bij overlappen van opgaves zijn er in de wijk niet, enkel wateroverlast t.h.v. de volkstuinen. De gemeente maakt werk van klimaatbestendigheid en rijkere natuur, en streeft biodiversiteit na in openbaar groen.

Algemeen • Belangrijk voor Adegeest is een conserverende opgave ten aanzien van elementen die bijdragen aan het plezierige woonklimaat, de dorpsidentiteit en kwaliteit van de leefomgeving. • De portiekflats aan het Schubertplantsoen zijn aangewezen als een visueel ensemble. Het kenmerkende ontwikkelingsbeeld ontstaat door de groeiwijze van de wijk. De architectuurhistorische, historisch stedenbouwkundige en sociaal-maatschappelijke waarde van de wijk is reden voor waardering. • Het landschap ten noordwesten van Adegeest is aangewezen als agrarisch erfgoed (strokenverkaveling van laagte tussen de strandwallen), de boerderij Adegeest is aangewezen als rijksmonument.

Klimaat • Buurten met veel verharding warmen meer op dan andere, omdat er weinig schaduw is en deze oppervlakken veel warmte uitstralen. Adegeest heeft hier in mindere mate last van.

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 17

2.3 K a n s e n e n k n e lpu n t e n Tijdens Integraal Gebiedsgericht Werken-sessies in 2019/2020 zijn de kansen en knelpunten voor de wijk Adegeest abstract in kaart gebracht. Deze zijn meegenomen in de analyse en zijn verder uitgebreid met observaties uit het locatiebezoek.

•

• Kansen • Er is veel ruimte in de wijk en dus voldoende plek om ambities te realiseren, zoals verduurzaming, verbeteren van de verkeerveiligheid en klimaatadaptieve inrichting, bergen en vasthouden van (regen)water en voorkomen van verstening van de openbare ruimte. • Vergroten van de biodiversiteit door meer variatie aan te brengen in gazons, bloemrijk grasland, planten van bloeiende en vruchtdragende (inheemse) bomen en heesters. Eventueel door aanplanten van een tiny forest of extensief beheren van sommige delen. • Vergroten van de biodiversiteit door nestkasten te plaatsen en de bebouwde omgeving natuurinclusief te maken. • De boom- en laanstructuren in de wijk herstellen (klimaatbestendig maken en meer bomen planten). • Creëren van waterberging in de groenstroken/ watervertragende groenstroken (in combinatie met het vergroten van de biodiversiteit). • Creëren van groene daken op garageboxen en andere bebouwing met platte daken. • Het parkeerterrein bij het zwembad vergroenen en inrichten als overloop parkeerterrein (met

18 - BoschSlabbers

•

•

•

•

grasbetontegels en nieuwe bomen). De groenstrook tussen de hoogbouw aan de Schubertplantsoen en de sportvelden recreatief aantrekkelijker en meer biodivers inrichten, eventueel ook met waterberging. Hier is nu vaak sprake van wateroverlast. Meer voet- en fietsverbindingen in de wijk en veilige routes. Doorwaadbaarheid van de wijk naar oost en west verbeteren. Verbeteren van sport- en spelmogelijkheden; zoals een extra jeugdplek, zitplekken bij speelplekken, informele ontmoetingsplekken, impuls voor de trapveldjes, omvormen van bestaande speelplekken naar natuurlijke speelplekken (eventueel met waterberging). Verduurzaming en vergroening van de woningen. De bloksgewijze bouw van de wijk creëert kleine rijen van 3 tot 10 woningen die gezamenlijk zouden kunnen investeren in het verduurzamen van hun blok. Ruimtelijke kansen zijn het behouden van de doorzichten vanuit de wijk naar het omringende landschap. Dit is sterk verbonden met de identiteit van de wijk. Het winkelgebied aan de Van Beethovenlaan opwaarderen.

Knelpunten • Het rioolstelsel moet dringend vervangen worden omdat het verouderd is. • De infrastructuur, wegen en voetpaden, is aan een update toe. Zichtbare knelpunten zijn verzakte wegen, spoorvorming, verzakte kolken

•

•

•

•

•

en opsluitbanden, losliggende straatbakstenen en tegels, weggedrukte trottoirbanden en verouderde materialen. Dit zorgt voor onveilige situaties en negatief imago voor de wijk. Delen van de wijk ervaren bij hevige regen wateroverlast. In de groenstroken wordt wateroverlast ervaren bij hevige regen, voornamelijk in de lagere delen van de wijk en onvoldoende doorstroming in delen van het watersysteem vormen een probleem. Het groen in de wijk is deels verouderd en aan vervanging toe. Het vervangen van bomen, bosplantsoen en heesters, en gazons vind op enkele plekken al plaats (Canadeese populieren zijn reeds vervangen). De gazons en plantvakken rond de appartementen aan het Schubertplantsoen zijn aan een opknapbeurt toe. Parkeeroverlast rond de sportvelden in de weekenden, voornamelijk langs de Richard Wagnerlaan. De veiligheid van de woonstraten moeten verbeterd worden op enkele plekken. Er wordt te snel gereden. Inrichting van de straten is niet overal naar het principe Duurzaam veilig, met een passende inrichting horende bij 30 km/u zone. Op enkele plekken is de ruimtelijke kwaliteit matig (rond het kantoorgebouw aan de Van Beethovenlaan, de muziekschool (BplusC), de randen van de hoogbouw aan het Schubertplantsoen en de parkeerplaats bij het zwembad, de versteende parkeerterreinen en achterplaatsen).

Themakaart kansen

Themakaart knelpunten

kwali t e i t e n

k n e lpu n t e n

Brede groenstroken

Bomen bestaand veelal volwassen bomen

Garageboxen geven geen fraai aanzicht

Hagen en heesters zijn aan opknapbeurt toe

Ruimte om de eigen kavel te vergroenen

Brede kenmerkende waterstructuren

Bestrating is aan vervanging toe

Trottoir kapot gereden

Vergezichten in de polder

Doorzichten van de wijk het landschap in

Stenige achterpaden met slechte afwatering

Spoorvorming in de rijweg

20 - BoschSlabbers

Uitsnede van bestemmingsplan Adegeest uit 1968 (bron: ruimtelijkeplannen.nl)

2.4 S t e d e n b ouwku n dig e s t r u c t uu r De historische kern van Voorschoten ligt noordoostzuidwest georiënteerd als gevolg van de ligging van de strandwal parallel aan de kust. De wijk Adegeest ligt ten noorden van het historische centrum, ingeklemd tussen de spoorlijn en Leidseweg. De Leidseweg is het oorspronkelijke bebouwingslint en kenmerkt zich door de oudere bebouwing en bebouwingsstijlen. Het bebouwingslint wordt onderbroken door de landgoederen. De wijk Adegeest is een naoorlogse woonwijk en kent een planmatige opzet en de bebouwing wordt gekenmerkt door rijwoningen en geschakelde en woningen in een repeterende stempelverkaveling. De wijk heeft een hiërarchisch wegenpatroon. De woonwijk Adegeest onderscheidt zich in architectuur, materiaalgebruik en inrichtingsprincipe voor de openbare ruimte omdat de wijk vrijwel uit één bouwperiode stamt (1960-1970). Een uitzondering hierop vormt de bebouwing aan de Leidseweg, deze bebouwing is ouder, grofweg uit de periode 19151930. Op de voormalige landgoederen is nog oudere bebouwing te vinden, zoals op voormalig landgoed Adegeest uit 1763 en landgoed Berestein uit 1846.

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 21

Buitenplaats Adegeest (uit 1763)

2.5 Bouwja r e n De leeftijd van de bebouwing is in de wijk makkelijk te herkennen door de blokgewijze aanleg van de wijk. Het voormalige landgoed Adegeest is een van de oudste gebouwen in Voorschoten en komt net als enkele andere oude landhuizen uit het eind van de 18e eeuw. De oudere bebouwing (1905-1930) staat logischerwijs langs de Leidseweg omdat dit de oude route over de strandwal is. Achter de Leidseweg richting het noorden vereist tussen 1960 en 1970 de wijk in zijn huidige vorm.

22 - BoschSlabbers

Rijwoning aan de Strawinskilaan (uit 1963)

2.6 A r c h i t e c t uu r De bebouwing bestaat voornamelijk uit geschakelde eengezinswoningen en drive-in woningen afgewisseld met portiek- en galerijflats. Langs de Bachlaan, de Grieglaan en het Gounodplantsoen staan een aantal vrijstaande woningen. De rijwoningen staan in half gesloten bouwblokken, waardoor de achterzijden vaak niet zichtbaar zijn vanaf de openbare ruimte. De vorm bestaat uit twee bouwlagen met een zadeldak. De drive-in woningen zijn opgebouwd uit drie lagen met een zadeldak haaks op de kavel. De portiek- en galerijflats zoals langs het Schubertplantsoen hebben een bouwhoogte van vier lagen. De woonzorgcomplexen aan de noordzijde wijken hiervan af en tellen tien bouwlagen. Er is sprake van een sterke horizontale geleding door horizontale betonnen elementen, brede raamopeningen en galerijen. In de onderste laag zijn veelal de bergingen en garages gesitueerd, waardoor er op straatniveau een gesloten gevelwand ontstaat. De vrijstaande woningen zijn gesitueerd op ruime kavels ingebed in het groen en zijn veelal opgebouwd uit één laag met een flauwe kap of een plat dak. Bungalows uitgevoerd in lichte kleuren zijn het meest voorkomende woningtype. De woningen aan de Grieglaan worden ontsloten middels individuele bruggen over de brede waterloop en geven de woningen een verborgen ligging.

Type woningen: • Rijwoningen eengezinswoningen: Bartóklaan, Gustav Mahlerlaan, Offenbachlaan, Mozartlaan (o.a.) • Geschakelde twee-onder-een-kapwoningen: Palestrinalaan, Bernard Zweerslaan • Vrijstaande woningen, bungalow met plat dak: Grieglaan, Van Weberlaan, Bachlaan • Drive-in woningen: Händellaan, Chopinlaan, Willem Pijperlaan • Portiek- en galerijflats: Paganinidreef, Puccinidreef, Rossinidreef, Tsjaikovskilaan Speciale architectuur: Architect Anton Hamakers was de architectuur van de Debussylaan, Gustav Mahlerlaan en R.Wagnerlaan 49-69, Adegeest, Voorschoten. Anton Hamaker was architect en sierkunstenaar uit de stroming van de Amsterdamse School. Zijn expressieve en decoratieve stijl, sloot goed aan bij of werd beïnvloed door de Amsterdamse school. Architect Hamaker benoemd deze ontwerpen als “éénsgezinshuizen in blokken van 4-5-6 en 7 onder één kap”. Deze ééngezinshuizen hebben verschillend, of een schuur of voor enkele hoekhuizen een aangebouwde garage. Ook zijn aparte garages (in een blok) gebouwd die apart te koop waren. Die garages zijn onder aparte Kadaster nummers geregistreerd. In de architectuur van deze huizen in Voorschoten, zijn verschillende kenmerken van “de Amsterdamse school” doorgevoerd, zoals aandacht voor het metselwerk het smeedwerk en versieringen van de huisnummers en andere opschriften.

Rijwoningen (Bartóklaan)

Rijwoningen (Mozartlaan)

Vrijstaande bungalow (Von Weberlaan)

Twee-onder-een-kapwoningen (Palestrinalaan)

Drive-in woningen (Chopinlaan)

Portiekflat (Puccinidreef)

Portiekflat (Mozartlaan)

Hoge flat (Rossinidreef)

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 23

Groene zone langs de R. Wagnerlaan

Park Adgeest

2.7 G r o e n e s t r u c t uu r De royale groenstroken, brede watergangen met groene oevers, het landgoed Adegeest, de diverse trapveldjes en het brede profiel met gescheiden rijstroken en groene middenberm van de Van Beethovenlaan hebben een sterke ruimtelijke samenhang en geven het woongebied een open karakter. Ze vormen tevens een belangrijke ruimtelijke verbinding met de omliggende groene gebieden, zoals de weilanden aan het spoor, het sportpark en het park Adegeest.

de Mozartlaan zorgen ervoor dat er bij hitte ook plekken zijn die aanzienlijk koeler zijn.

De landgoederen, parken en brede watergangen en groenstroken beschikken over (bijzondere) landschappelijke kwaliteiten en dragen sterk bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Zowel de tuinen als het openbaar groen dienen beschermd te worden middels conserverende en bebouwingsarme bestemmingsregeling. Binnen Adegeest is landgoed Berestein onderdeel van de Provinciale Ecologische Hoofdstructuur (PEHS). De landgoederenbossen op de strandwallen, de bostypen op de natte delen van de strandvlakten en gras- en oevervegetaties in de polders vormen de meest karakteristieke biotopen in Voorschoten. De groene inrichting van de wijk en ruime opzet zorgen er voor dat er in de wijk bij hoge temperaturen nauwelijks hittestress optreedt. Binnen de bouwbokken zijn plekken die warmer kunnen worden, maar deze worden goed afgewisseld met plekken die koeler blijven. De groenstructuren met volwassen beplanting, zoals park Adegeest en groenstrook langs

24 - BoschSlabbers

n) or do r, M ei

)

ie

de

ul no

Du bb bb ele r el e ij E rij ik Ei , E k sd

ot

oo

,L

rn

in

Po p

, ilg ls, W

be

rk

ub

Be

W

s,

,E

,E

ilg

ik

ls

,B

(E

Es

g

D

tin

er

s

(W

ilg

,E

ls

,B

er

k,

M

rij

ei

Es

do

,s

or

ol

id

ls,

oo

du

,E ot no te ar Zw

,E

ve

ilg

rs

(W

k,

ul

ie

r,

e

ri

jL

de enk in e

le

bb

Be

el

e

rij

uk

zo

m

er

Ei

k

l Ve

Zo

m

)

er

rk

ei

Be

Di

rP ol

k)

sd

en ge

rs

D

ub

l be

ai

n

rn

la

an

be

pl

an

iv

er

le

Du

,W al

,E Es s( em he in am tn Di ve rs me

ve

Di

Adegeest is een boomrijke wijk en dat willen we in de toekomst ook zou houden. Bij het Gerswinpad zijn er door de loop der tijd diverse bomen tussen uitgevallen, in deze gaten worden weer nieuwe bomen teruggeplant. Dit geld ook voor de Lindes aan de Beethovenlaan en de Amberbomen in de Palestrinalaan. Om zo de groenstructuren weer te herstellen.

e

Structuren herstellen

D

de sd oo rn Ei n ke st ru ct uu

D

u

e bb

rij

le

m Zo

er

k ei

l Va

r

se ei k

rn

er

oo

m

sd

zo

tu

le

ris

ke

ch

en

e

z en

ij

de

Am

a r, e b

e nd

r

d zij

e

Ha

a

e gb

uk

s ,E

d

r oo

n

Kaart met globale duiding van de verschillende sortimenten langs de dragende groenstructuur

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 25

Voorwatering (noordwest grens van Adegeest)

Park Adegeest

peil zomer: -0,61 NAP peil winter: -0,65 NAP

2.8 Blauw e s t r u c t uu r Het grootste deel van de wijk Adegeest ligt in gebied aangeduid als Polder op de Waterbeheerkaart van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Aan de noordwest zijde van de wijk is het watersysteem via waterwegen aangesloten op het boezemwater en hoofdstelsel (Voorwatering en Dobbewatering). Het bestemmingsplan west geeft aan dat vergroting van de oppervlakte aan verhardingen en bebouwing in dit plan slechts beperkt wordt toegestaan. Bij herontwikkeling wordt naar een duurzaam en veerkrachtig stedelijk watersysteem gestreefd. Bij nieuwe ontwikkelingen zal waar mogelijk worden getracht over te gaan op een verbeterd gescheiden rioolstelsel en/of volledige afkoppeling van het hemelwater en plaatselijke aanleg van waterinfiltratie- en waterbergingsvoorzieningen. Bij hevige neerslag kunnen zowel panden en de openbare ruimte (parken en wegen) wateroverlast ondervinden. De Klimaatatlas van Hoogheemraadschap Rijnland laat zien dat laaggelegen groene delen gemakkelijk overstromen, zoals lage delen in park Adegeest en de groenstrook aan de achterzijde van de flats aan de Paganinidreef en Puccinidreef. Daarnaast zijn laaggelegen tuinen, sommige straten en verharde achtererven en parkeerterreinen gevoelig voor overstroming bij hevige regen. Het risico dat

26 - BoschSlabbers

water bij hevige regen woningen binnenstroomt is voor de meeste gebouwen in de wijk Adegeest klein. In het zuiden van wijk hebben enkele schuren en garages (op parkeererven aan achterzijde van de woningen) een iets hoger risico voor schade door binnenstromend water bij hevige regen.

peil: -1,67 NAP

Speelplek aan de Bizetlaan

2.9 Voo r z i e n i n g e n e n op e n ba r e r uim t e Adegeest is voornamelijk een woongebied. Belangrijke sociaal-culturele voorzieningen, detailhandel en horeca liggen in het historische centrum van Voorschoten. Binnen de wijk Adegeest bevindt zich kleinschalige bedrijvigheid en detailhandel langs de Van Beethovenlaan, zoals een slagerij, slijterij, kaasboetiek, kruidenierszaak, bakkerij en autogarage.

Trapveldje aan de Brahmslaan

Lisztlaan en Sweelinckhof worden goed gebruikt.

Aan de Van Beethovenlaan ligt een basisschool (Basisschool Fortgensschool) en aan de noordzijde van de wijk aan de Richard Wagnerlaan ligt een senioren wooncomplex met zelfstandige woonruimtes en een woon- en dagbesteding voor jongeren met autisme. Aan de zuidgrens van de wijk langs de Leidseweg zijn ook voorzieningen te vinden zoals twee huisartspraktijken en een garage (aan het Operapad). Aan de oostzijde van wijk ligt het sportpark met een hockeyclub, voetbalclub, atletiekvereniging, handbalclub, honkbalclub en tennisvereniging. Er zijn geen grootschalige kantoorpanden in de wijk te vinden. Aan de Richard Wagnerlaan ligt het verlaten gebouw van de muziekschool (BplusC). Er bevinden zich een aantal speelplekken, trapveldjes en andere spel- en sportvoorzieningen in de wijk. In de Park Adegeest is een trapveldje (verbetering nodig!), basketbalveld en fitnessapparatuur aanwezig. De speelplekken in het park aan de Bizetlaan, Franz

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 27

Richard Wagnerlaan

Van Beethovenlaan

2.1 0 V e r k e e r Het verkeersnetwerk is ingedeeld op gebiedsontsluitingswegen, wijkontsluitingswegen en erftoegangswegen. De Van Beethovenlaan en de Leidseweg vormen wijkoverstijgende doorgaande wegen. De Mozartlaan en Bachlaan functioneren als wijkontsluitingswegen. Binnen de wijk vormen de Richard Wagnerlaan, Händellaan en Franz Lisztlaan belangrijke verbindende wegen.

landelijk geldende parkeernormen, omdat er bij de aanleg van de wijk geen rekening is gehouden met het huidige autobezit.

Het bestemmingsplan geeft aan dat binnen de verblijfsgebieden de nadruk ligt op de voetganger en fietser en dat de snelheid van gemotoriseerd verkeer hier dus niet te groot mag zijn. De inrichting moet hier op zijn afgestemd. Aan de noordwest kant van de wijk loopt de spoorlijn Den Haag – Leiden. Een strook van zo’n 150 meter functioneert als buffer tussen de wijk en het spoor (ook vrije zone i.v.m. hoogspanningsleiding). Het geluid van voorbijrijdende treinen is door de wijk te horen. Een doorgaand fiets- en wandelpad (combipad) loopt langs de noordwest zijde van de wijk en vormt daar de grens tussen bebouwd gebied en open landschap. Het verbindt de wijk richting het noorden naar de Rijn met Leiden, en richting het zuiden naar Leidschendam (Den Haag). Parkeren Door toenemend autobezit neemt de parkeerdruk toe. In de oudere wijken wordt vaak niet voldaan aan de

28 - BoschSlabbers

Afhankelijk van het bebouwingstype is het parkeren als volgt geregeld: • Vrijstaande woningen: parkeren op eigen kavel, op de oprit • Rijwoningen/eengezinswoningen: parkeren op straat, in parkeerkoffers of in garages achter de woningen • Drive-in woningen: op eigen kavel • Portiek- en galerijflats: langs de weg, schuinhaaks in parkeervakken • Twee-onder-een-kapwoningen: langs de weg, op eigen kavel

Laag gelegen polder

Scouting aan de rand van hoger gelegen landgoed Berestein

-1,33 NAP

R e li ë f e n b od e m Reliëf De verdeling van de wijk in een hoger gelegen deel op de strandwal en lager gelegen deel in de polder is duidelijk zichtbaar op de hoogtekaart (AHN). De Van Beethovenlaan vormt de grens tussen het hoge en lagere deel van de wijk. Bodemopbouw Wat betreft bodemopbouw is de wijk grofweg op te delen in twee delen die gescheiden worden door de Van Beethovenlaan. De scheiding komt overeen met de scheiding die te zien is in de hoogtekaart. De bodem ten westen van de Van Beethovenlaan bevat ca. 1,5-3m klei en veen in de bovenlaag, gevolgd door fijn zand. De bodem ten oosten van de Van Beethovenlaan bestaat uit zand.

-1,08 NAP

-0,63 NAP

+0,07 NAP

-0,13 NAP

+0,62 NAP

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 29

30 - BoschSlabbers

3. In gesprek met de wijk

- 31

Impressie van de participatie

32 - BoschSlabbers

3. In gesprek met de wijk Door middel van een uitgebreid participatieproces met werkgroepen bestaande uit wijkbewoners en door gesprekken met andere belanghebbenden is het Masterplan vormgegeven.

3.1 I n t r odu c t i e Een online enquête over het groen en de openbare ruimte in de wijk vormde de kick-off voor het project. De enquête is beantwoord door 340 respondenten. In de enquête hadden mensen de mogelijkheid zich aan te melden voor de werkgroepen. Na de zomervakantie zijn er in een drietal sessies met deze werkgroepen per deelgebied ideeën en wensen opgehaald, zorgen gedeeld en is er gewerkt aan het verbeteren van het Masterplan, de voorbeelduitwerkingen van enkele plekken in de wijk en de profielen. Door het intensieve traject is er een gedragen plan gevormd waar de wijk, bewoners en andere belanghebbenden, achter staan. 3.2 E n q u ê t e Er zijn veel bewoners die de enquête hebben ingevuld. Dit geeft wel aan dat de bewoners van deze wijk erg betrokken zijn. De verhouding man/ vrouw gaat gelijk op, evenals de verschillende leeftijdscategorieën die de enquête hebben ingevuld, met als uitzondering de categorie onder de 30 jaar. Die groep is minder vertegenwoordigd. 99 % van de respondenten woont ook in Adegeest en 1/3 sport er ook. Bijna 85% van de respondenten ervaart de huidige inrichting van de openbare ruimte als positief. Alle genoemde duurzaamheidsinitiatieven en initiatieven voor het stimuleren van de biodiversiteit zijn door de meerderheid van de respondenten aangegeven als positief. Ruim 80% van de respondenten vindt bomen in de straat positief.

Van 339 respondenten

vindt 57,5% eenrichtingsverkeer een goed idee. Bijna een kwart van de respondenten staat hier negatief tegenover en 18% is neutraal. De respondenten zijn het meest tevreden over het aanbod speelplaatsen voor kinderen (0-5 jaar) en het minst tevreden over het aanbod voor de jongeren. Ruim 44% van 333 respondenten vindt het een goed idee om meer ruimte te creëren voor jongeren, een zogenaamde jongeren ontmoetingsplek. Voor een ontmoetingsplaats voor ouderen vindt 70% (van 333 respondenten) een bankje in het park een goed idee. Voor fietsers en voetgangers wordt de wijk onveiliger ervaren dan voor de automobilisten. Met kop en schouders steekt de snelheid van het autoverkeer op de Richard Wagnerlaan eruit als verkeersonveilige situatie. Ook op de Mozartlaan en Chopinlaan wordt er te hard gereden. 3. 3 w e r kg r o e p e n e n t e r ugkopp e li n g wi n k e li e r s e n s po r t v e r e n igi n g e n Tijdens drie sessies met de werkgroepen, afstemmingsmomenten met de werkgroepen en gesprekken met de vertegenwoordigers van de winkeliers en sportverenigingen is veel informatie opgehaald, maar ook veel ideeën, wensen en zorgen gedeeld. De meeste informatie is opgehaald op de eerste bewonersavond en tijdens de eerste sessie met de vier werkgroepen. Daarna heeft in de werkgroepen veel overleg en discussie plaatsgevonden.

Over twee maatregelen in het Masterplan werden de werkgroepen het moeilijk eens, namelijk de

knip in de Richard Wagnerlaan ter hoogte van de Rossinidreef, en de knip (knip is een weggedeelte dat niet toegankelijk is voor auto’s en vrachtauto’s) in de Chopinlaan ter hoogte van de Franz Lisztlaan. De overweging voor het wel of niet opnemen van een knip wordt verder in de tekst toegelicht. In het gesprek met de vertegenwoordigers van de sportverenigingen kwamen enkele goede suggesties naar voren voor het veiliger herinrichten van de Weddeloop. Na aanleiding van het eerste gesprek zijn er een aantal varianten uitgewerkt voor deze herinrichting. Grofweg kwamen deze neer op een variant met een eenrichtingsweg (deze is opgenomen in het Masterplan) en een variant met een knip in de Weddeloop (dus geen doorgaande weg over de Weddeloop). De voorkeursstemmen kozen uiteindelijk voor de variant met de eenrichtingsweg. Verderop in de tekst wordt in gegaan op de twee varianten.

Overzicht participatiemomenten: • Bewonersavond juli 2022 (start van het project met een grote groep belangstellenden) • Sessie 1 met de werkgroepen (23 augustus 2022) • Sessie 2 met de werkgroepen (13 & 15 september 2022) • Afstemming met de werkgroepen (20 september 2022) • Afstemming met winkeliers (5 oktober 2022) • Sessie 3 met de werkgroepen (11 & 13 oktober 2013) • Afstemming met de werkgroepen (m.b.t. beplanting en meubilair) (18 oktober 2022) • De wijk in met de koffiekar (9 november 2022) • Afstemming met sportverenigingen (1 & 16 november 2022) • Afstemming met de werkgroepen (29 november 2022) • Inloopuur Rossini- en Wagnercomplex (2 december 2022) • Film met uitleg over Masterplan Adegeest (december 2022) • Inloopavond (14 december 2022) Communicatie via gemeentelijke website: https://www.voorschoten.nl/adegeest Communicatie via de BouwApp --> Groot onderhoud Adegeest

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 33

Knip in de Richard Wagnerlaan De knip in de Richard Wagnerlaan is getekend in een conceptversie van het Masterplan, omdat het een oplossing leek voor het sluipverkeer naar het sportpark en de drukte die ontstaat aan de Richard Wagnerlaan in de weekenden. Echter is de Weddeloop uitgerust met drempels en onoverzichtelijk voor automobilisten en hierdoor niet aantrekkelijk als route om de grote parkeerplaats te bereiken. Bij de keuze voor de eenrichtingsvariant voor de Weddeloop is geen knip in de Richard Wagnerlaan de enige optie om deze verkeersveilig in te richten. Ook kwam de knip al eerder ter discussie in de werkgroepen. Argumenten vóór een knip: • De bewoners aan de R. Wagnerlaan en Rossinidreef ervaren in de weekenden overlast van foutgeparkeerde auto’s voor de flats en een parkeerplek tekort. • Verkeer zal niet meer door de wijk naar het sportpark rijden, er is dus minder verkeer. • Fietsen en lopen naar het sportpark wordt aangemoedigd. • De parkzone tussen de flats en sportvelden kan verbonden worden met de groenstrook aan de Rossinidreef. Argumenten tegen een knip: • De bereikbaarheid van het sportpark, niet alleen de sportvelden, maar ook van het zwembad, de moestuinen en de golfbanen, wordt minder. • Alle bezoekers die met de auto komen zullen over de Weddeloop moeten rijden. • De Weddeloop is nu niet ingericht voor de aantallen verkeer die bij een knip in de R.

Wagnerlaan over de Weddeloop zullen rijden. • De Richard Wagnerlaan, de Mozartlaan en de Bachlaan zijn wel ingericht om de verkeersstromen te geleiden. 34 - BoschSlabbers

R. Wagnerlaan - huidige situatie

R. Wagnerlaan - zonder knip (Masterplan)

R. Wagnerlaan - met knip (niet opgenomen in Masterplan)

Knip in de Chopinlaan Op de Chopinlaan wordt hard gereden en het is een populaire verbinding tussen de Van Beethovenlaan en de Richard Wagnerlaan. Door het autoverkeer ter hoogte van het park aan de Franz Lisztlaan (een knip) eruit te halen, wordt doorgaand verkeer aangemoedigd om een andere route te nemen. Als belangrijke fietsroute door de wijk blijft de weg gewoon open. Het weghalen van de brede rijweg geeft kansen om de locatie te vergroenen en het park uit te breiden. Op de hoek Händellaan/Chopinlaan/ Franz Lisztlaan is zo genoeg plek om de gewilde grote eik te planten. Argumenten vóór een knip: • Het park wordt niet meer doormidden gesneden door een rijweg. • Kinderen hoeven geen weg meer over te steken van de ene kant van het park naar de andere kant. • De Chopinlaan is een doorgaande route waar snel wordt gereden. Door de knip is deze route niet meer aantrekkelijk om te nemen met de auto. • Er zijn andere wegen zoals de Bachlaan en Mozartlaan die geschikt zijn om de wijk in te rijden. Argumenten tegen een knip: • De bereikbaarheid van de woningen die direct rondom het park liggen, verandert, bijv. de bereikbaarheid met de caravan. • Risico dat automobilisten de Diepenbrocklaan als sluiproute gaan gebruiken.

Kruising Chopinlaan/Franz Lisztlaan - huidige situatie

Kruising Chopinlaan/Franz Lisztlaan - met knip & fiets- en wandelpad

Kruising Chopinlaan/Franz Lisztlaan - zonder knip (niet opgenomen in Masterplan)

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 35

Varianten voor de Weddeloop In november 2022 is het concept Masterplan gepresenteerd aan de vertegenwoordigers van de sportverenigingen en zijn er na aanleiding van het eerste overleg een aantal varianten voor de herinrichting van de Weddeloop uitgewerkt; een variant met een eenrichtingsweg vanaf de Van Beethovenlaan over de Weddeloop (1) en een variant met een knip in de Weddeloop ter hoogte van de tennisvelden (2). De meerderheid van de vertegenwoordigers koos voor de variant met de eenrichtingsweg. Deze is ingetekend in het Masterplan. Voor beide varianten zijn voor- en nadelen te noemen en deze zijn uitvoerig besproken.

De nadelen van de variant met de knip in de Weddeloop zijn de beperkte parkeermogelijkheden voor de hockey-, handbal- en tennisvereniging langs de Weddeloop en het risico dat bezoekende sporters van de voetbal ook aan de Weddeloop parkeren en daarmee plekken bezetten die bedoeld zijn voor andere clubs.

Variant met een knip in de Weddeloop ter hoogte van de tennisvelden

En de knip zorgt ervoor dat automobilisten heen en weer over de Weddeloop moeten. Deze extra verkeers-bewegingen hebben een negatief effect op de verkeersveiligheid.

Belangrijke aandachtspunten zijn het creëren van een veilige omgeving voor (jonge) fietsers en voetgangers, bewegwijzering bij de entrees van het sportpark en goede bereikbaarheid voor de hulpdiensten. Ook de kruising Weddeloop/Van Beethovenlaan moet overzichtelijker en veiliger worden. De optie met een knip in de Weddeloop is uitgewerkt om genoeg ruimte te creëren voor de fietsers en een centraal fietsparkeerplein te kunnen realiseren. Deze knip geeft ook meer ruimte voor vergroening van de Weddeloop en een duidelijke parkeerplaatsverdeling van de clubs (hockey, handbal en tennis langs de Weddeloop) en voetbal, golf en het zwembad op het parkeerterrein aan de Richard Wagnerlaan. Dit zijn de voordelen van de variant met een knip in de Weddeloop. Variant met eenrichtingsverkeer (zoals ingetekend in het Masterplan)

36 - BoschSlabbers

W

(c st ee 2 eg 202 Ad 1/ n 1/1 la di rp p te oo as el M edd

on +) pt ce

Toekomst De entree door het sportpark en de ligging van het hoofd parkeerterrein zijn verre van optimaal te noemen. Bij een toekomstige ontwikkeling op of rond het sportpark Adegeest moeten mogelijkheden onderzocht worden om de bereikbaarheid en het parkeren te optimaliseren. Een mogelijke optie is een directe entree te creëren naar het hoofd parkeerterrein met daarbij een aftakking voor de fietsers en voetgangers richting de verschillende verenigingen. Dit voorbeeld is als schets opgenomen in het Masterplan.

0 20 50 0 10

0m 20

Verkenning de toekomst Variant met voor eenrichtingsverkeer (zoals ingetekend in het Masterplan)

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 37

38 - BoschSlabbers

4. Masterplan voor Adegeest

- 39

Masterplan (noordzijde) (legenda pagina 41)

40 - BoschSlabbers

4. Masterplan voor Adegeest Het Masterplan is een wensbeeld voor de toekomst van de hele wijk en gaat in op een aantal belangrijke thema’s.

4 .1 I n t r odu c t i e In dit hoofdstuk wordt het Masterplan voor Adegeest toegelicht aan de hand van een toelichting per deelgebied en vier belangrijk thema’s: verkeer, parkeren, groen en afwatering. Het Masterplan laat het wensbeeld zien dat in samenwerking met de bewoners in de werkgroepen en in gesprekken met andere belanghebbenden tot stand is gekomen. De Masterplankaart laat zien waar de straten en voetpaden gesitueerd zijn en wat groen is. Details zijn niet opgenomen in de Masterplankaart. Belangrijke uitgangspunten voor het Masterplan zijn: • Het verbeteren van de verkeersveiligheid; • Een wijk die uitnodigt om te fietsen en wandelen; • Waterberging in de groenstroken om piekbelasting van het rioolstelsel te voorkomen; • Wateroverlast beperken in de openbare ruimte en in/rond woningen; • Het behoud van het groen in straten (balans voldoende parkeerplaatsen/groen en bomen); • Een impuls voor de grotere groene gebieden door ze een verdere invulling te geven (waterberging, verbeteren van de biodiversiteit); • Een betrokken wijk, bij het proces en bij de herinrichting (en daarna).

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 41

Masterplan (zuidzijde) (legenda vorige pagina)

42 - BoschSlabbers

Bestaande gebakken klinkers

Hemelwaterafvoertegels 15x30

Groenbestrating Mirum (Struyk Verwo Infra)

Groenbestrating Hydro Lineo blok (Struyk Verwo Infra)

Materialen en maatvoering Bij de herinrichting van de straten worden de gebakken klinkers uit de rijweg hergebruikt. De trottoirs worden voorzien van nieuwe materialen. Nieuwe materialen moeten aansluiten op het huidige beeld. De rode dikformaat klinker is erg beeldbepalend. Gebakken straatbaksteen is tevens een duurzaam materiaal.

parkeerplaatsen uitgevoerd in grasbetontegels voorgesteld. Een esthetische tegel die aansluit bij de lineaire vormgeving van de straten wordt voorgesteld, zoals tegels die lijnen of een geometrisch patroon vormen.

4.2 M aat r e g e l e n op wi j k , s t r aat e n kav e l n iv e au Maatregelen om de omgeving adaptief in te richten worden steeds meer toegepast en de waardering en acceptatie voor deze maatregelen wordt groter, denk aan aanleggen van wadi’s, kiezen voor droogtebestendige beplanting, vergroening en het aanleggen van groene daken. Ook liggen er in stedelijke gebieden veel kansen om de biodiversiteit te verbeteren. Straten en groene structuren vormen een hecht netwerk en vormen zo een leefgebied voor flora en fauna. Bij het vergroten van de biodiversiteit behaal je de meeste winst door naar het geheel van bodem, water, mens, dier en beplanting te kijken. Een gezond bodemleven staat aan de basis van een gezonde en biodiverse leefomgeving.

oevers en natuurlijke speelplekken bijdragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit.

Voorgesteld wordt: • Rijweg van gebakken klinker, minimaal 4,80 meter breed met lage opsluitbanden langs groenstroken (zodat hemelwater kan afstromen). • Parkeervakken op trottoirniveau, 2 meter breed, de vakken aangegeven met een witte hoeksteen of d.m.v. een afwijkende kleur straatsteen. Eventueel hergebruik van de bestaande gebakken klinkers om parkeervakken aan te geven. • Minimaal aan één zijde een voorwaardig trottoir, 2 meter breed. • Waar door bestaande bomen langs de weg de gewenste afmeting van de rijweg niet mogelijk is, moet naar een oplossing gezocht worden met behoud van de bomen. • Door de maat van de straten en de beperkte ruimte is deze gewenste maatvoering niet altijd mogelijk. In dit geval moet er een keuze gemaakt worden. Hierin moet bewust worden gekeken waar ruimte voor nodig is en wat er voorrang heeft in het straatprofiel. In de voorgestelde profielen is de gewenste indeling bepaald. Op veel plekken worden groene

Beheer Door het beheer van het groen op een goede wijze te regelen, kan een hoge kwaliteit, een veilig bomenbestand en een verhoging van de biodiversiteit gerealiseerd worden. Communicatie met bewoners waarom en wanneer onderhoud wordt gedaan zorgt voor duidelijkheid. In het Masterplan zijn veel ambities verbeeld m.b.t. het groen, de parken en de straten. Het beheer moet goed geregeld worden om er voor te zorgen dat de bestaande wensen en ambities ook uitgevoerd kunnen worden. Hierbij is blijvende financiering voor een groenstructuur met een eventueel hoger beheerniveau belangrijk. Een gericht beheerplan moet inzichtelijk maken welke groenstructuren en beplantingen op welke manier en hoe vaak onderhouden worden. In het Masterplan worden op een aantal plaatsen groenstroken gebruikt voor waterberging door bijv. infiltratiestroken en beplante greppels die het hemelwater opvangen. Deze groenstroken vragen ook een hoge mate van beheer (hierbij kan eventueel onderscheid worden gemaakt tussen de infiltratiestroken/beplante greppels/glooiingen).

Voor het verbeteren van de biodiversiteit kan gedacht worden aan maatregelen zoals extensief beheer, planten van inheemse soorten, en het aanpakken van bodem- en luchtverontreiniging. De maatregelen worden op de volgende pagina toegelicht.

De maatregelen worden beschreven voor de eigen kavel, straat en voor de wijk. De maatregelen voor de kavel zijn vaak werkzaamheden die bewoners zelf kunnen uitvoeren in of rond huis en tuin, zoals het planten van een groene erfscheiding (haag) of aanleggen van een groen dak. Voor veel van deze maatregelen zijn vaak subsidies aan te vragen of ze lonen als bewoners dit samen oppakken voor een hele straat. In de straat kunnen bewoners ook bijdragen door bijvoorbeeld een boomvak of groenstrook te adopteren en het onderhoud uit te voeren (dit gebeurt reeds in Adegeest). Op het niveau van de wijk kunnen het aanleggen van infiltratiestroken, watervertragende groenstroken, natuurvriendelijke

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 43

Klimaatadaptatie en biodiversiteit maatregelen op kavel, straat en wijk niveau

44 - BoschSlabbers

4. 3 M a s t e r pla n

•

4. 3.1 D e e lg e b i e d 1 w e s t Langs de open polder liggen een aantal compacte woonblokken omringd door royale groenstroken. Tussen de woonblokken door zijn er mooie doorzichten op het landschap. De boomstructuren langs de R. Wagnerlaan worden hersteld en de groene tussenruimtes krijgen een groene invulling. Watervertragende infiltratiestroken langs de wegen vangen water op van de woningen en straten en voeren het vertraagd af. Door de asverspringing (knik) in de R. Wagnerlaan moeten automobilisten snelheid minderen. De zichtlijn over de lange assen die karakteristiek zijn voor Adegeest moeten behouden blijven. Het huidige B+C gebouw heeft een transformatie kans, bij een herbestemming van het pand kan het een bijdrage leveren aan de wijk.

•

Voetpad langs de watergang tussen de Bachlaan en Gershwinpad. Een deel van het openbare groen in de Brucknerlaan is geadopteerd door bewoners.

Belangrijke aandachtspunten in het Masterplan: • Bomen toegevoegd in woonblokken. • Watervertragende groenstroken (geen infiltratie i.v.m. klei/veen bodem) vangen water op. • Een extra speelplek in de groenstrook tussen de Brahmslaan en Haydnlaan. Het trapveldje en de hagen behouden. • Het buurtinitiatief om de groenstrook tussen de Bartóklaan en Debussylaan te ontwerpen is meegenomen in het Masterplan. • Nieuw wandelpad vanaf de Händellaan naar het rosarium in Adegeest park.

Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 45

4.3.2 D e e lg e b i e d 2 n oo r d Langs de sportvelden staan een aantal flats (4-10 verdiepingen) die door hun oriëntatie de ruimte duidelijk verdelen in een voor- en achterwereld. Langs de achterzijde van de flats wordt de parkzone heringericht als een natuurlijke parkzone met een voetpad, brede oeverzone en een hondenlosloopzone. Er is geen knip getekend in het Masterplan in de R. Wagnerlaan ter hoogte van de Rossinidreef, omdat verkeer van de Weddeloop (eenrichtingsweg) via de Mozartlaan het gebied weer uit moet. Belangrijke aandachtspunten in het Masterplan: • Herinrichting van de parkzone tussen het Schubertplantsoen en de sportvelden, met nadruk op landschappelijke inrichting, een natuurlijke zone met meer water(berging), en een losloopzone voor honden. Er is vanuit bewoners een wens voor meer bankjes en vuilnisbakken. • Geen knip in R. Wagnerlaan richting sportvelden (vanwege eenrichtingsweg Weddeloop) • Groene hoven tussen hoogbouw in samenwerking met omwonenden/vve invullen. • Het veldje ten noorden van de flats aan de Rossinilaan invulling geven (in overleg met bewoners van de flats, bijv. volkstuin of jeu des boules). • Een struinpad langs het Schubertplantsoen (er ligt nu geen pad en deze strook is een hondenuitlaatstrook). • Natuurvriendelijke oever langs het Schubertplantsoen en Rossinidreef aanleggen.

• Wens voor bankjes bij de vijver en bij de entrees van de flats aan de Rossinidreef. • Wens voor combinatie gazon en vaste planten bij

46 - BoschSlabbers

•

• • •

entrees van de flats aan de Rossinidreef. Wens voor aanvullen vaste beplanting langs de voorzijde van de flats bij de entrees aan het Schubertplantsoen, met heesters en vaste planten. Wens voor een laad- en losplek aan de voorzijde van woonflat R. Wagnerlaan 73. Wens voor mindervaliden parkeerplek bij flat Rossinidreef 1. Wens om het wandelpad langs de vijver te verbreden (nu te smal voor rolstoelen).

4.3.3 D e e lg e b i e d 3 oo s t Het oostelijke deel van de wijk, ten oosten van de Van Beethovenlaan, ligt op de strandwal en heeft een zandige ondergrond. Infiltratie van het hemelwater in de groenstroken is hier erg kansrijk. Het aanleggen van wadi’s of infiltratiestroken wordt echter wel bemoeilijkt door de vele aanwezige bomen langs de straten en in de groenstroken. Door in het Sweelinckhof een deel van de rijweg te vergroenen kunnen de speelplekken aan de Palestrinalaan en Sweelinckplein met elkaar verbonden worden en hoeven kinderen de weg niet over te steken.

•

Kiss & Ride (bij voorkeur anders organiseren langs de Van Beethovenlaan). Wens voor beplante infiltratiestroken (wadi’s) en vaste planten (o.a. langs de Palestrinalaan en Von Weberlaan).

Belangrijke aandachtspunten in het Masterplan: • Infiltratiezones (waar mogelijk) in bestaande groenstroken (de bodem is hier geschikt voor infiltratie). • De boomstructuur herstellen/aanvullen langs de Palestrinalaan. • Aanleggen van een natuurvriendelijke oever langs de Grieglaan om de biodiversiteit te vergroten. • Sweelinckhof vergroenen (combineren spelen met waterberging) en verbinden met speelplekken aan de Palestrinalaan, wens voor extra bankjes bij de speelplek. • Het trapveldje langs de Palestrinalaan een upgrade geven. • Wens voor 30km/u of herstraten van zuidelijke deel Mozartlaan. • Herplant van voorjaarsbloeiers (bollen) langs de Mozartlaan. • Doorsteek fietspad tussen de Paletrinalaan en Leidseweg (Operapad) veiliger maken voor fietsers en voetgangers. • Voldoende plek langs de Fortgensschool voor een Groen en Klimaatadaptief Adegeest - 47