Bijlage 1 Evaluatie Economische Visie en Agenda 2021-2024

Economische Visie en Agenda 2021 – 2024 Evaluatie

1

Samenvatting De Voorschotense economie heeft zich in de afgelopen jaren over het algemeen positief ontwikkeld. Het centrum blijft een stabiele en belangrijke economische drager, de horeca is gegroeid (met name in niet-traditionele concepten zoals catering, bezorg- en afhaalconcepten en kleinschalige ondernemingen zonder fysieke bezoeklocatie), het aantal ZZP’ers is aanzienlijk toegenomen en de eerstelijnsgezondheidszorg heeft zich ontwikkeld tot een relatief grote en groeiende sector. Deze ontwikkelingen laten zien dat Voorschoten beschikt over een veerkrachtige lokale economie. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat deze ontwikkelingen in belangrijke mate het gevolg zijn van maatschappelijke en economische trends zoals digitalisering, veranderend consumentengedrag en de toename van flexibel en kleinschalig ondernemerschap. De rol van de gemeente ligt daardoor minder in directe sturing en meer in het faciliteren van deze ontwikkelingen en het creëren van de juiste randvoorwaarden. Een belangrijk aandachtspunt is de druk op de fysieke ruimte. Op bedrijventerreinen is sprake van toenemende functiemenging en mogelijke verdringing van zwaardere bedrijvigheid, terwijl in het centrum de ruimte voor groei beperkt blijkt. Dit vraagt om scherpe ruimtelijke keuzes en een goede afstemming tussen economisch en ruimtelijk beleid.

Daarnaast is in de afgelopen periode een duidelijke verbetering zichtbaar in de samenwerking met ondernemers. De aanstelling van een relatiemanager en het actief bijwonen van de overlegstructuren met ondernemerscollectieven hebben bijgedragen aan een beter contact en meer betrokkenheid van ondernemers. Ook is de inzet geïntensiveerd om de regionale samenwerking te versterken, wat kansen biedt voor verdere economische ontwikkeling. Voor de toekomst ligt hier een belangrijke opgave op het gebied van gezamenlijke beleidsuitvoering. Wat de evaluatie wel liet zien, is dat er op verschillende thema’s slechts beperkt inzicht is door het ontbreken van actuele en betrouwbare data, zoals over leegstand, kantoren, toerisme en duurzaamheid. Hier liggen dan ook kansen voor gezamenlijke datamonitoring binnen de regio, zodat beter inzicht ontstaat in economische ontwikkelingen op lokaal en regionaal niveau. De evaluatie laat zien dat de basis voor economisch beleid verstevigd en op orde is, maar dat verdere professionalisering nodig is. Voor de toekomst ligt de opgave in het versterken van: 1.

De kwaliteit en samenhang van de lokale economie.

2.

Het maken van duidelijke keuzes in het gebruik van schaarse ruimte; en

3.

het beter benutten van samenwerkingen en data als instrumenten voor economische groei.

De bevindingen en aanbevelingen uit deze evaluatie gebruiken we voor het opstellen van een nieuwe economische visie en agenda, waarin samen met stakeholders en bestuur wordt bepaald welke prioriteiten worden gesteld voor de komende jaren.

2

Inhoud Samenvatting .....................................................................................................................2 1.

Inleiding .....................................................................................................................4 1.1.

Doel en uitgangspunten.........................................................................................4

1.2.

Scope .................................................................................................................4

2.

Evaluatie speerpunten ..................................................................................................6 2.1.

Detailhandel ........................................................................................................6

2.2.

Horeca ..............................................................................................................10

2.3.

Toerisme en recreatie..........................................................................................13

a.

Bedrijventerreinen ..................................................................................................15

b.

Kantoren ...............................................................................................................18

c.

ZZP ......................................................................................................................20

d.

Zorgsector.............................................................................................................22

e.

Werk en inkomen ...................................................................................................24

f.

Ondernemersklimaat ..............................................................................................25

g.

Bereikbaarheid .......................................................................................................28

h.

Duurzaamheid .......................................................................................................30

4.

Conclusie ..................................................................................................................32

5.

Nieuwe visie en agenda ..............................................................................................35 Bijlage 1 ........................................................................................................................37 Bijlage 2 ........................................................................................................................40 Bijlage 3 ........................................................................................................................43 Bijlage 4 ........................................................................................................................46 Bijlage 5 ........................................................................................................................48 Bijlage 6 ........................................................................................................................49 Bijlage 7 ........................................................................................................................51 Bijlage 8 ........................................................................................................................53 Bijlage 9 ........................................................................................................................55 Bijlage 10

......................................................................................................................56 Bijlage 11 ......................................................................................................................57

3

1. Inleiding 1.1.

Doel en uitgangspunten

De gemeenteraad heeft op 10 juni 2021 de Economische Visie 2021 – 2024 vastgesteld, met de daar bijhorende Economische Agenda. De visie stelde voorop op welke economische speerpunten de gemeente in haar economisch beleid inzet, te weten: •

Het centrum als hart van ons dorp, als plaats van ontmoeting en samenkomst is van ongekend belang voor de leefbaarheid.

•

Een sterke horeca, detailhandel-structuur en goed georganiseerde bedrijventerreinen (Dobbewijk, maar ook de Hofweg en Molenlaan).

•

Een goede gemeentelijke dienstverlening met aandacht voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, het ondernemersklimaat en regionale deelname aan Economie071.

•

Toerisme & recreatie, leisure en hospitality, de zorgsector, ondersteunende diensten zoals technische diensten voor wetenschappelijke apparaten, het BioScience Park en duurzaamheidsindustrie als belangrijk ontwikkelpotentieel.

•

Inzet op bevordering van duurzaamheid.

•

Veel aandacht en ruimte voor starters en ZZP-ers (ook vanuit de bijstand).

•

Een sterke en goede bereikbare regio door samenwerking zowel ambtelijk als bestuurlijk binnen de Leidse regio.

Het doel van deze evaluatie is inzicht geven hoe de economie op de verschillende economische sectoren in Voorschoten zich heeft ontwikkeld waarbij zoveel als mogelijk is aangesloten op de maatregelen benoemd in de economische agenda 2021-2024. In de conclusie treft u de aanbevelingen aan die als uitgangspunt dienen om mee te nemen voor het opstellen van de nieuw economische visie.

1.2.

Scope

De evaluatie is beleidsmatig en strategisch opgesteld en geen volledige verantwoordingsrapportage per project of onderdeel. Waar van toepassing, is dit gedurende de periode opgenomen in bestuursrapportages en jaarverslagen. De structuur en speerpunten van de Economische Visie en Agenda 2021 – 2024 worden aangehouden, zodat de vergelijking logisch en herkenbaar is voor de gemeenteraad. Waar mogelijk is gewerkt met feiten en indicatoren die terug te lezen zijn in de bijlagen om het stuk leesbaar te houden, aangevuld met kwalitatieve duiding. Er is ingezet op een toekomstgerichte evaluatie, waarbij expliciet wordt benoemd wat de resultaten en bevindingen betekenen voor het opstellen van een nieuwe economische visie en agenda. De evaluatie vormt daarmee de basis voor het vernieuwd economisch beleid.

4

In deze evaluatie is ervoor gekozen om geen afzonderlijk participatietraject met externe stakeholders, zoals ondernemers, te doorlopen. De evaluatie heeft primair een beleidsmatig en analytisch karakter, gericht op het beoordelen van de uitvoering van de Economische Visie en Agenda 2021 – 2024 op basis van beschikbare data en interne inzichten. De participatie van ondernemers wordt nadrukkelijk gepositioneerd in het traject naar de nieuwe economische visie en agenda, waarin via gerichte gesprekken input wordt opgehaald over ervaringen met het huidige beleid, knelpunten en prioriteiten voor de toekomst. Zo kan deze inbreng direct worden benut bij het bepalen van de koers voor het toekomstige economisch beleid.

5

2. Evaluatie speerpunten In dit hoofdstuk is de evaluatie te lezen over de verschillende speerpunten uit de Economische Visie. Van elk speerpunt worden eerst de ambitie en maatregelen beschreven. Per speerpunt worden conclusies getrokken. Vervolgens wordt de bijdrage vanuit de Economische Agenda beschreven. Ten slotte worden aanbevelingen voor de nieuwe Economische Visie en Agenda gedaan.

2.1.

Detailhandel

Economische visie 2021 - 2024 De gemeente Voorschoten wil toekomstbestendige winkelgebieden met een eigen identiteit en met een vitaal dorpscentrum als economisch en sociaal hart. Detailhandel wordt geconcentreerd in het centrum en winkelcentrum Hofland. Leegstand wordt actief bestreden. Buurtvoorzieningen blijven op een passend schaalniveau behouden. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via drie maatregelen: 1.

Het versterken van de lokale detailhandelsstructuur,

2.

het tegengaan van leegstand en

3.

het versterken van het winkelcentrum Hofland als boodschappencentrum.

De ontwikkelingen in de detailhandel van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 1. Bijdragen vanuit de Economische Agenda Versterken van de lokale detailhandelsstructuur. Op 6 juli 2023 werd de Ontwikkelvisie Centrum Voorschoten vastgesteld. Hierin is als hoofddoel vastgesteld de vitaliteit en toekomstbestendigheid van het centrum te waarborgen en te versterken, waar retail binnen het centrum een groot onderdeel van uitmaakt. Hiermee is een basis gelegd waarop (toekomstige) ontwikkelingen in het centrum kunnen worden gestuurd. Het is niet met cijfers aantoonbaar, echter ervaring leert dat een ontwikkelvisie die aangeeft waar de gemeente Voorschoten naar toe wil, bijdraagt aan het vestigingsklimaat van de ondernemers in het Centrum. Er wordt duidelijkheid verschaft over de toekomst van het centrum en toekomstige investeringen hierin. In het kader van de uitvoering van de Ontwikkelvisie Centrum Voorschoten is gestart met de planvorming voor de herinrichting van het Treubplein als eerste stap in de bredere aanpak van de openbare ruimte in het centrum. De uitwerking van deze plannen heeft bij een deel van de ondernemers vragen en zorgen opgeroepen, met name rondom bereikbaarheid en parkeren. Dit heeft geleid tot heroverweging van uitgangspunten en aanvullende gesprekken met betrokkenen.

Deze ontwikkeling onderstreept het belang van heldere communicatie, zorgvuldig 6

verwachtingsmanagement en het tijdig betrekken van ondernemers bij ruimtelijke ingrepen in het centrum. Het is van belang om de lessen uit dit proces te benutten, zodat in toekomstige trajecten expliciet wordt ingezet op draagvlak en een goede afstemming met ondernemers. Tegengaan van leegstand. Het aanstellen van de centrummanager en de vaststelling van de Ontwikkelvisie Centrum Voorschoten hebben vermoedelijk bijgedragen aan de bestrijding van leegstand. Echter de causaliteit hiervan is niet aantoonbaar. Daarnaast heeft de gemeente in het najaar van 2025 een relatiemanager aangenomen die het eerste aanspreekpunt is voor de ondernemers richting de gemeente. Hiermee is de dienstverlening richting de ondernemers verbeterd. In november 2025 is een nieuwe marktvisie opgesteld. Deze visie positioneert de warenmarkt van Voorschoten als een instrument om bij te dragen aan de levendigheid en vitaliteit van het centrum. Er wordt sterker ingezet op de sociale functie van de markt en het genereren van bezoekersstromen die ook de bestaande horeca en retail bereiken. Het ondernemerschap werd gestimuleerd op verschillende wijzen. Zo werden ondersteunende maatregelen genomen tijdens en na de coronaperiode om ondernemers te helpen tijdens een moeilijke periode met verminderde inkomsten.

Gezamenlijke lokale acties zijn georganiseerd om ondernemers elkaar te laten vinden en bezoekersstromen te genereren. Ook zijn de winkeltijden verruimd zodat concurrentie met retail in naburige gemeente kleiner werd. Versterking winkelcentrum Hofland als boodschappencentrum Hofland In 2024 is gestart met de planvorming rondom uitbreiding van de parkeermogelijkheden bij Hofland voor auto’s en elektrische fietsen. Daarnaast zijn begin 2026 ook werken gestart bij de detailhandelaren in de Beethovenlaan voor het realiseren van eenrichtingsverkeer en herinrichting van parkeerplaatsen voor de bevordering van veiligheid en doorstroom. Met deze acties wordt de bereikbaarheid van de detailhandelaren verbeterd. Aanbevelingen nieuwe economische visie De detailhandel in Voorschoten staat onder invloed van structurele veranderingen, met name de groei van online verkoop en veranderend consumentengedrag. Zet in op kwalitatieve groei. Daarom wordt aanbevolen om het aantal winkels niet uit te breiden maar in verder in te zetten op een sterk, toekomstbestendige detailhandelsstructuur. Het centrum van Voorschoten is het economisch en sociaal hart van de gemeente, herkenbaar als plaats van ontmoeting en samenkomst. De stabiliteit van het aantal winkels laat zien dat het centrum veerkrachtig is, maar vraagt om gerichte versterking om aantrekkelijk en onderscheidend te blijven.

Daarbij is de Ontwikkelvisie Centrum leidend. De focus ligt op een compact, levendig en aantrekkelijk centrum waarbij detailhandel, horeca, dienstverlening en ontmoeting samenkomen. Niet het aantal winkels, maar de kwaliteit van het totaalgebied staat centraal. Het promoten van 7

het centrum in de uitingen om bezoekers uit de regio naar Voorschoten te halen is een belangrijk instrument om op door te pakken. Zet in op bereikbaarheid wijkvoorzieningen voor inwoners Voor de leefbaarheid en sociale ontmoetingen zijn ook de lokale wijkverzorgende winkelgebieden van belang. Zo spelen winkelcentrum Hofland en de Beethovenlaan een grote rol in het dagelijkse voorzieningenaanbod. Deze locaties worden behouden als stabiele, goed bereikbare voorzieningen voor inwoners. In de nieuwe visie en agenda wordt aangeraden deze locaties sterker separaat te positioneren. Dit mag niet wegnemen dat er ook gezamenlijke acties voor alle locaties kunnen worden georganiseerd. Geef promotie van Voorschoten een structurele vorm In de eerste plaats is de detailhandel in Voorschoten lokaal gericht en wijkverzorgend. Echter geniet Voorschoten een onderscheidend karakter met een gezellig, historisch centrum. Geadviseerd wordt om ook dit karakter meer zichtbaarheid te geven via het platform ‘Vaker in Voorschoten’. Daarmee positioneren we Voorschoten, naast lokaal verzorgende economie, als een aantrekkelijke bestemming voor bezoekers uit de regio. Daarbij is de wekelijkse markt een goed instrument. Deze dient, zoals vooropgesteld in de Marktvisie 2025 – 2030, te worden ingezet als onderdeel van de centrumdynamiek.

Deze promotie van het gezellige Voorschoten heeft het doel extra bezoekersstromen te genereren en versterking van de levendigheid te verwezenlijken. Versterk en behoud samenwerking Samenwerking blijft belangrijk voor ontwikkelingen. Het centrummanagement moet worden geborgd als structureel instrument voor het versterken van de organisatiekracht in het centrum, het stimuleren van gezamenlijke activiteiten en het ondersteunen van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarbij dient expliciet ruimte te worden geboden aan ondernemers om mee te praten over ontwikkelingen in de openbare ruimte in het centrum. De inzet van de relatiemanager speelt hierin een belangrijke rol, door als schakel te fungeren tussen ondernemers en gemeente en signalen vroegtijdig op te halen en te adresseren. Onderzoek wat er nodig is om leegstand te monitoren Om beter te kunnen sturen op ontwikkelingen, wordt aangeraden te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om leegstand inzichtelijk te hebben. Inzicht in leegstand maakt het mogelijk om onderscheid te maken tussen frictieleegstand (kortdurende leegstand die hoort bij een gezonde dynamiek) en structurele leegstand. Op basis hiervan kan tijdig worden gesignaleerd of sprake is van een gezond functionerend centrum of van een ontwikkeling die vraagt om gerichte interventie.

Daarnaast biedt inzicht in leegstand handvatten voor gerichte keuzes en acties, zoals het begeleiden van ondernemers, strategische acquisitie en overleg met vastgoedeigenaren over de invulling van panden. Hiermee wordt leegstandsinformatie een actief instrument binnen het economisch en ruimtelijk beleid, in plaats van enkel een registratietool voor inzicht.

8

Ondersteun ondernemers bij de digitale uitdagingen. Uit de analyse blijkt de digitale transitie van de detailhandel dominant te zijn en te leiden tot de grootste ontwikkelingen. In de nieuwe visie wordt aandacht gevraagd voor deze evolutie. Het is belangrijk om online zichtbaarheid, omnichannel strategieën (integratie van online en offline verkoopkanalen) en nieuwe vormen van dienstverlening een plaats te geven om beter aan te sluiten bij veranderend consumentengedrag en versterking van de concurrentiekracht van lokale ondernemers.

9

2.2.

Horeca

Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten zet in op de concentratie van horeca in het centrum en de versterking van de verblijfskwaliteit door uitbreiding van horecamogelijkheden op pleinen en strategische locaties. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via drie maatregelen: 1.

Het concentreren van horeca in het centrum;

2.

het vergroten van mogelijkheden voor horeca in de Schoolstraat en op de pleinen; en

3.

het scheppen van een uitnodigend centrum- en vestigingsmilieu.

De ontwikkelingen in de detailhandel van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 2. Bijdragen vanuit de Economische Agenda Versterking communicatie richting ondernemers Op 6 juli 2023 werd de Ontwikkelvisie Centrum Voorschoten vastgesteld. Hierin is als het hoofddoel vastgesteld de vitaliteit en toekomstbestendigheid van het centrum te waarborgen en te versterken, waar retail en horeca binnen het centrum een groot onderdeel van uitmaken. Hiermee is een basis gelegd waarop (toekomstige) ontwikkelingen in het centrum kunnen worden gestuurd en waar de concentratiestrategie van horeca in het centrum is weergegeven. In de eerste jaren van de economische visie is het moeilijk gebleken om de ondernemers voldoende mee te nemen in de ontwikkelingen in het centrum. Om hier verbetering in te brengen is er een beroep gedaan op de rol van de centrummanager en heeft de gemeente in het najaar van 2025 een relatiemanager aangesteld. Deze aanstelling maakt het mogelijk om rechtstreeks contact te voeren met de ondernemer, neemt in een vroege fase twijfels en vragen weg en geeft de ondernemers de mogelijkheid deel te nemen in de ontwikkeling en vormgeving van het centrum. Ruimte bieden voor nieuwe horecaconcepten De gemeente biedt ruimte voor nieuwe horecaconcepten die ondernemers kansen bieden.

Hoewel deze maatregel vooral duidde op horecazaken in het centrum, is wegens een veranderende behoefte in de markt een groei geweest van catering, een specifiek deel van horeca die niet concurrerend is met de traditionele horeca. Aanbevelingen nieuwe economische visie Op basis van de evaluatie van de afgelopen periode kan worden geconcludeerd dat de horecasector in Voorschoten zich sterk heeft ontwikkeld, maar dat deze groei zich niet vertaalt naar een versterking van de fysieke centrumdynamiek. Dit biedt aanknopingspunten om de koers voor de nieuwe economische visie scherper te formuleren.

10

Blijf inzetten op concentratie van horeca in het centrum Het is wenselijk om de horeca primair te blijven concentreren in het centrum, omdat dit bijdraagt aan de vitaliteit ervan. Horeca speelt een belangrijke rol in het versterken van verblijfskwaliteit, ontmoeting en levendigheid. In de nieuwe visie verdient het daarom aanbeveling om het centrum verder te ontwikkelen als de plek voor publieksgerichte horeca, in samenhang met detailhandel, de wekelijkse warenmarkt en evenementen. Vooral op pleinen en strategische locaties in het centrum kan de verblijfskwaliteit worden versterkt. Deze inzet kan worden voortgezet als actie uit de huidige agenda. Door horeca goed op te nemen in programmering kan het centrum zich sterker profileren als aantrekkelijk dorpshart. Maak expliciet onderscheid tussen publieksgerichte horeca en niet-publieksgerichte horeca De ontwikkelingen vermeld in bijlage 2 laten ook zien dat de meeste groei te vinden is nietlocatiegebonden concepten, zoals catering en bezorging. Deze ontwikkeling lijkt samen te hangen met bredere trends in digitalisering en veranderend consumentengedrag, zoals ook te zien was in detailhandel. Voor de nieuwe visie wordt aangeraden onderscheid te maken tussen publieksgerichte horeca (ruimtelijk en bepalend voor centrum) en niet-publieksgerichte horeca (zoals catering).

Voor de laatste categorie kan ruimte worden geboden zonder actieve ruimtelijke sturing. Het versterken van de ondersteuning van lokale horecaondernemers verdient aandacht onder meer bij de digitale transitie, door middel van: bezorgconcepten, online zichtbaarheid en adaptieve bedrijfsmodellen. Zet in op kwaliteit, diversiteit en bijdrage aan beleving van horecaconcepten Gelet op de sterke groei, maar ook fluctuaties in het aantal horecazaken, is het beter om niet te sturen op aantallen. Het is wenselijk om in de nieuwe visie nadruk te leggen op de kwaliteit, diversiteit en bijdrage aan de centrumbeleving. Hoewel hier in grote mate vrijemarktwerking optreedt, kan de gemeente via de centrummanager en relatiemanager een strategische acquisitie uitvoeren. Zo kan een variatie aan midden- en hoogkwalitatieve restaurants worden benaderd wanneer strategisch gelegen panden invulling zoeken, om zo te komen tot een divers en kwalitatief aanbod. Betrek de Voorschotense horeca bij de uitvoering van het evenementenbeleid. De gemeente betrekt de Voorschotense horeca actief bij de uitvoering van het nieuwe evenementenbeleid. Bij het opstellen van dit beleid staat centraal dat evenementen bijdragen aan een economische impuls. Door de lokale horeca als integraal onderdeel van de Voorschotense evenementen te positioneren, wordt de meerwaarde voor de lokale ondernemers versterkt en geborgd.

Onderzoek wat er nodig is aan data om horeca te kunnen sturen Tot slot is uit de evaluatie gebleken dat de horecasector voortdurend ontwikkelt. Daarom is het aangewezen om periodiek de stand van zaken in kaart te brengen. Denk daarbij aan inzicht in de

11

typen horeca, ruimtelijke spreiding en ontwikkelingen in de tijd. Deze informatie kan worden benut als input voor het gesprek met de ondernemers en voor het tijdig bijsturen van beleid, waar nodig.

12

2.3.

Toerisme en recreatie

Economische visie 2021 – 2024 Voorschoten zet in op meer samenwerking en promotie, een betere bereikbaarheid en vindbaarheid van de gemeente en het beter benutten van de recreatieve potentie. Er is met name ingezet op regionale bezoekers en op overloop van nabijgelegen recreatiegebieden. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via drie maatregelen: 1.

Het vergroten van onderlinge samenwerkingen, verbindingen en gezamenlijke promotie;

2.

het vergroten van de bereikbaarheid; en

3.

het benutten van mogelijkheden voor recreatie en (verblijfs)toerisme en overloop van Vlietland en andere recreatiegebieden naar Voorschoten verleiden.

De ontwikkelingen toerisme en recreatie van Voorschoten tussen 2021 – 2025 zijn terug te lezen in bijlage 3. Bijdragen vanuit de economische agenda Inzetten op dagtoerisme In de economische agenda is opgenomen de mogelijkheden voor verblijfsrecreatie te vergroten. Echter valt erover te discussiëren wat de kansen in Voorschoten zijn voor verblijfsrecreatie. Bezoekers maken veelal niet de bewuste keuze om Voorschoten te bezoeken en hier te verblijven. Voorschoten kan wel profiteren van de nabijheid van aantrekkelijke steden zoals Leiden en Den Haag, de zee, de Bollenstreek en in te zetten op dagtoerisme. Dit is een keuze, maar maakt het niet noodzakelijk om sterker in te zetten op overnachtingsmogelijkheden in Voorschoten. Meer autonomie promotie Voorschoten In tegenstelling tot wat in de agenda werd opgenomen, is de samenwerking tussen Wassenaar en Voorschoten stopgezet. Dit heeft geleid tot meer autonomie en controle over de dorpsmarketing, en zorgt ervoor dat Voorschoten beter wordt gepromoot via Vaker in Voorschoten. In werkgroepen is promotie onderwerp van gesprek. Verbetering kaders toeristische verhuur Met het beleid rondom B&B’s is een grote stap gezet richting het schetsen van duidelijke kaders voor het aanbieden van toeristische logies. Echter de werking van dit beleid heeft nog niet het gewenste effect.

Nog niet alle logiesverstrekkers hebben zich geregistreerd en dat verdient aanscherping. Registratie geeft duidelijkheid in aantal logiesverstrekkers en genereert ook meer inkomsten van de gemeente Voorschoten via toeristenbelasting. Vergroten bereikbaarheid aantrekkelijke routes Er is gestart met de uitvoering voor het vergroten van de bereikbaarheid met functionele aantrekkelijke routes. Specifiek wordt het snelfietspad van Den Haag naar Leiden verbeterd, wat ten goede komt van bereikbaarheid vanuit het station naar het centrum. 13

Aanbevelingen nieuwe economische visie Zet in op registratie van logiesverstrekkers en evalueer het beleid Het belangrijkste aandachtspunt is om de registratie van overnachtingen op orde te krijgen. De naleving van de registratieplicht moet worden afgedwongen zodat het beleid kans krijgt om te slagen en de inzichten in toeristische aantrekking te verbeteren. Dit beleid moet met voorrang worden geëvalueerd en bijgesteld, en desnoods handhaven. Gericht toerisme ter versterking van centrum en economie Toerisme is geen doel op zich, maar wel een goed middel om centrumvitaliteit te versterken. De acties uit de huidige agenda voor betere sturing van toeristische stromen naar het centrum nemen we over evenals het uitvoeren, van duidelijke routes en bewegwijzering. Zet in op positionering en regionale inbedding Het is aan te bevelen Voorschoten te positioneren als dagbestemming voor toeristen. Zo kan gerichte focus op wandelen en fietsen, centrumbezoek, horeca en evenementen de aantrekkelijkheid voor bezoekers vergroten. Daarbij is het goed om bewust gebruik te maken van de ligging tussen Den Haag en Leiden en de nabijheid van recreatiegebied Vlietland. Daarbij wordt geadviseerd om toerisme ook een plaats te geven in regionale overleggen en inzichten te krijgen in de bezoekersstromen door toerisme binnen de regio.

Door meer positie te pakken in de regio, kan complementariteit met naburige gemeenten en steden worden verzekerd en is het crossover effect groter. Zet in op activiteiten en evenementen die bezoekers aantrekken Bij de ontwikkeling van economische activiteiten binnen Voorschoten richt de gemeente zich op activiteiten die bezoekers aantrekken. Daarbij krijgen recreatieve activiteiten, zoals sport en cultuur, en evenementen, die bezoekers generen, prioriteit. Activiteiten die geen bezoekers trekken worden niet ontmoedigd, maar ontwikkelen zich autonoom en zonder gerichte ruimtelijke sturing.

14

a. Bedrijventerreinen Economische visie 2021 - 2024 De gemeente Voorschoten werkt aan vitale, goed functionerende en duurzame bedrijventerreinen met een toekomstperspectief en actieve samenwerking. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via vier maatregelen: 1.

Het versterken van bedrijventerreinen;

2.

het verduurzamen van bedrijventerreinen;

3.

het voortzetten van de Bedrijven Investeringszone (hierna: BIZ) Dobbewijk; en

4.

het toekomstbestendig maken van de bedrijventerreinen.

De ontwikkelingen over bedrijventerreinen van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 4. Bijdragen vanuit de economische agenda Inzet op oprichting van een Ruimtelijke Ontwikkelmaatschappij Bedrijventerreinen (ROM-B) Er is de laatste jaren flink ingezet op de ontwikkeling van de bedrijventerreinen op verschillende onderdelen. Voorschoten heeft een duidelijke positie ingenomen binnen de regio en neemt actief deel aan regionale overleggen en projecten ten gunste van de bedrijventerreinen. Zo werkt Voorschoten in de regio momenteel aan het oprichten van een Ruimtelijke Ontwikkelmaatschappij Bedrijventerreinen (ROM-B), een organisatie dat met revolverend kapitaal werkt aan business cases op bedrijventerreinen om de gewenste ontwikkelingen waar te maken. Voeren van gesprekken met pandeigenaren Daarnaast wordt ook op casusniveau gewerkt aan ontwikkelingen op terreinen op bedrijventerreinen. Zo worden gesprekken gevoerd met eigenaars van panden op de bedrijventerreinen, om zo mee sturing te kunnen geven aan wenselijke ontwikkelingen. Project scan uitvoeren voor het plaatsen van zonnepanelen Voor wat betreft verduurzaming heeft de gemeente een project opgesteld waar bedrijven een scan konden laten uitvoeren voor het plaatsen van zonnepanelen. Op deze manier heeft het bestuur een proactieve rol genomen in de verduurzaming van bedrijfspanden op bedrijventerreinen.

Wel is de hedendaagse economische context getekend door energietransities en klimaatadaptatie, waardoor verdere inzet op dit onderdeel noodzakelijk blijft en geïntensiveerd moet worden. Succesvolle projecten gedraaid door de BIZ Dobbewijk De BIZ Dobbewijk is succesvol voortgezet tijdens de afgelopen jaren. Vanuit de organisatie zijn verschillende succesvolle projecten gekomen, zoals onder andere de plaatsing van AED-toestellen, investeringen in verkeersonderzoeken, het verkrijgen en behouden van het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO), medewerking bij de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 – 2040 en de uitbreiding van een camerasysteem op het bedrijventerrein. Dit geeft een goede 15

samenwerking tussen ondernemers op de Dobbewijk en wordt goed onthaald. De intentie is deze BIZ te vernieuwen met ingang vanaf 2027 voor een duur van vijf jaar. Vaststelling Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 – 2040 Ten slotte is de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 – 2040 vastgesteld door de gemeenteraad op 3 juli 2025. Deze visie schetst ambities voor elk van de vijf besproken bedrijventerreinen. Er wordt momenteel een uitvoeringsagenda opgesteld, waarin concreet uitgewerkt welke acties nodig zijn om deze ambities te realiseren. In deze uitvoeringsagenda worden ook de inhoud van motie 355 en amendement 371 verwerkt, waarbij onder andere wordt ingezet op het verkrijgen van beter inzicht in het gebruik van bedrijventerreinen en de mogelijkheden voor handhaving op strijdig gebruik. In dat kader is het relevant om te onderzoeken in hoeverre de groei van kleinschalige, vaak niet-locatiegebonden bedrijvigheid samenhangt met het gebruik van bedrijfsruimte op bedrijventerreinen, en of dit bijdraagt aan een verschuiving in het gebruik die niet aansluit bij de beoogde profielen.

Aanbevelingen nieuwe economische agenda Aandacht voor behoud en bescherming schaarse ruimte bedrijvigheid In de nieuwe economische visie en agenda wordt expliciet aandacht gevraagd voor het behoud en bescherming van de schaarse ruimte voor zwaardere bedrijvigheid op de bedrijventerreinen. Daarbij geldt bevestiging van de uitgangspunten in de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 - 2040, ruimtelijke keuzes gebaseerd op deze visie en terughoudendheid en actieve bestrijding van functies die niet passend zijn op de locaties. Het doel daarbij is om geen ruimte voor deze bedrijvigheid te verliezen. Wanneer wegens ontwikkelingen deze schaarse bedrijfsruimte verloren gaat, dient te worden ingezet op compensatie elders. Hiervoor is samenwerking met planologie van belang. Onderzoek wat nodig is om inzicht en kwaliteit in bedrijvigheid in kaart te brengen Er wordt geadviseerd een grondig onderzoek uit te voeren naar de precieze verdeling van bedrijven binnen de bedrijventerreinen. Daarmee wordt inzicht gegeven in de hoeveelheid bedrijven, maar ook de kwaliteit ervan. Dit sluit aan bij de aangenomen motie en het amendement. Maak als kernprioriteit: efficiënter en intensiever ruimtegebruik Een prioriteit van de bedrijventerreinen, en met name de Dobbewijk als meest kansrijk terrein, is een efficiënter en intensiever ruimtegebruik.

Een intensiever gebruik van de bestaande kavels en panden dient te worden gestimuleerd, maar versnippering ten koste van de functionele kwaliteit wordt tegengegaan. Anticipeer op veranderende ruimtevraag en sectorale ontwikkelingen Daarnaast is zinvol, mogelijk in samenwerking met de ROM-B, te beoordelen hoe de toekomstige vraag naar ruimte op bedrijventerreinen zich zal ontwikkelen. Nu kent Voorschoten bijvoorbeeld een groot aantal automotive bedrijven in het tweedehands segment, het is aannemelijk dat dit segment zal krimpen. Welke effecten zal dit hebben op de beschikbare ruimte en hoe kan er 16

richting worden gegeven aan de ruimtelijke ontwikkeling zodat er een ontwikkeling is die positief is voor economische dynamiek en werkgelegenheid? Zet in op versterking van collectieve organisatie- en sturingskracht Er wordt aangeraden om de collectieve organisatie- en sturingskracht op de bedrijventerreinen te borgen en versterken. De voortzetting van de BIZ met ondernemers en contact met vastgoedeigenaren zijn daarmee zeer wenselijk. Binnen deze opvatting is het ook raadzaam om te onderzoeken of het optuigen van een BIZ voor de overige bedrijventerreinen kansrijk is. Zet in op versnelde verduurzaming in het licht van klimaat- en energie-uitdagingen. Ten slotte, gelet op de klimaatveranderingen en nakende energiecrises, wordt aangeraden om sterk in te zetten op de versnelde verduurzaming van bedrijventerreinen. Daarbij wordt gedacht aan opschaling van informatieverstrekking en bestaande initiatieven, en het opzetten van initiatieven die inspelen op de problematiek rondom netcongestie en de bredere klimaatadaptatie. Daarbij hoort ook een versterking van de samenwerking met partners binnen de regio, alsook met de provincie voor aansluiting bij provinciale initiatieven.

17

b. Kantoren Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten voorziet in een passend aanbod aan kantoorruimten, in het bijzonder ter ondersteuning van startups. Leegstand in kantoorruimte wordt actief tegengegaan. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via drie maatregelen: 1.

Het inventariseren van de behoefte naar bedrijfsverzamelgebouwen op bedrijventerreinen voor start-ups en mogelijkheden voor kleine kantoren voor ZZP’ers;

2.

het meewerken aan ontwikkelingen als de behoefte is aangetoond; en

3.

het bestrijden van leegstand.

De ontwikkeling van kantoren van Voorschoten tussen 2021 – 2025 zijn terug te lezen in bijlage 5. Bijdragen vanuit de economische agenda De actiepunten uit de economische agenda zijn niet uitgevoerd. Door het verloop binnen cluster economie is er onvoldoende capaciteit geweest om op alle terreinen op economisch gebied in te zetten. Dit heeft geresulteerd op inzet van economie op de voor Voorschoten meest kansrijke terreinen, zoals detailhandel, horeca, promotie en bedrijventerreinen. Wel is vanuit het cluster economie meegedacht naar mogelijkheden voor ondernemers binnen het bestaande vastgoed, wanneer daarom werd gevraagd. Aanbevelingen voor de nieuwe agenda Koppel kantoorbeleid aan bredere integrale opgaven zoals Ontwikkelvisie Centrum Voorschoten en Ontwikkelvisie Bedrijventerrein Voorschoten 2025 – 2040 De afgelopen periode heeft laten zien dat de vraag naar kantoorruimte sterk aanwezig is, maar dat deze grotendeels door de markt zelf wordt ingevuld in Voorschoten. Dit betekent dat grote focus op de kwantiteit ondergeschikt is, maar er dient wel aandacht te worden geschonken aan de juiste locatie van kantoorfuncties. Daarom is het wenselijk door te pakken op het amendement voor handhaving in de breedte, en het faciliteren van kantoorgebouwen op gewenste locaties.

Geadviseerd wordt dit beleidsmatig te koppelen aan breder beleid zoals de Ontwikkelvisie Centrum Voorschoten en de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 - 2040. Zo wordt voorkomen dat tegenstrijdig beleid wordt gevoerd. Er is landelijk minder vraag voor traditionele kantoren, maar meer naar flexibele, gedeelde werkplekken. Deze trend is ook zichtbaar binnen Voorschoten, waar onderzoek aangeeft dat er vooral behoefte is naar kantoren voor lokale functies of doelgroepen. Aangeraden wordt om deze ontwikkeling mee in overwegingen te nemen in grotere ontwikkelingen binnen Voorschoten, waar dat opportuun is in lijn met bovenstaand locatiebeleid. Zoals opgenomen in de Ontwikkelvisie wordt gekeken naar kantoorruimtes (en ondersteunende detailhandel niet-concurrerend met het centrum) in het Stationsgebied.

18

Zet in op overleggen en gesprekken met ondernemers om op te halen wat nodig is om adequater in te spelen op actuele behoeften. In de huidige agenda werd een grootschalige enquête gepland, maar die is niet uitgevoerd. Aangezien de markt veel behoeften zelf opneemt, is een dergelijk zwaar onderzoek ook niet nodig. Geadviseerd wordt op een laagdrempelige manier de behoefte te toetsen. Dat kan bijvoorbeeld door gesprekken met de ondernemers, polsen bij het centrummanagement of de vraag te stellen bij netwerkbijeenkomsten. Dit maakt het gevoerde beleid rond de behoefte flexibeler, in tegenstelling tot een groot belang hechten aan een cross-sectioneel onderzoek.

19

c. ZZP Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten werkt aan goede voorzieningen voor de ZZP’ers, biedt duidelijke en relevante informatie en streeft naar faciliteiten om samen te werken met andere ondernemers. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via drie maatregelen: 1.

Het mogelijk maken van ZZP-voorzieningen,

2.

het bieden van duidelijke informatie voor ZZP’ers op het ondernemersloket; en

3.

het faciliteren van initiatieven om starters en ZZP’ers samen te brengen in één gebouw met verhuur van vergaderruimten en werkplekken.

De ontwikkelingen over ZZP’ers van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 6. Bijdragen vanuit de economische agenda Er is geen actief beleid gevoerd rondom mogelijkheden tot het werken van huis uit of horecaconcepten voor ZZP’ers. Echter hebben de coronamaatregelen ervoor gezorgd dat snelle ontwikkelingen op deze punten op een natuurlijke wijze hebben plaatsgevonden. Actief informatie gedeeld, communicatie en dienstverlening verbeterd. Als actiepunt werd de proactieve informatieverschaffing aan ZZP’ers opgenomen. Op de gemeentelijke ondernemerspagina staan de nodige verwijzingen voor informatie, en via de ondernemerscollectieven is er ook communicatie gevoerd naar relevante ontwikkelingen en programma’s vanuit de overheid. Met de komst van een relatiemanager voor de ondernemers is een verbetering gemaakt aan de communicatie en dienstverlening voor de ZZP’ers. Aandachtspunt het verbeteren van verbinden van ZZP’ers. Zoals bij speerpunt ‘Kantoren’ gesteld, werd in 2025 in de begroting opgenomen dat werkplekken voor starters zou worden gefaciliteerd, maar dat dit werd opgenomen door de vrije markt en betrokkenheid van de gemeente daarom overbodig werd. Echter blijft het wel een aandachtspunt om de starters en ZZP’ers met elkaar te verbinden, aangezien dit een gunstige uitwerking kent voor beide zijden.

De starter kan leren van de ervaring van de gevestigde ZZP’er, terwijl die laatste kan profiteren mogelijk innovatieve ideeën en technieken waar de starter meer notie van heeft. Aanbevelingen voor de nieuwe agenda Geef ZZP’ers in de nieuwe economische visie een volwaardige plaats. De analyse laat zien dat het aantal ZZP’ers sterk groeit en aansluit bij bredere trends zoals digitalisering, flexibilisering en lage instapdrempels. Aanbevolen wordt om ZZP’ers expliciet als volwaardig en blijvend onderdeel van de lokale economie te positioneren. Nieuw beleid dient niet alleen op traditionele bedrijven te worden gericht, maar ook op deze belangrijke groep ondernemers. 20

Vanuit de gemeente is het verstandig om ontwikkelingen van voorzieningen voor ZZP’ers te blijven faciliteren en ondersteunen, waar nodig. Wanneer de markt goed functioneert, is overheidsinterventie niet nodig. Aandachtspunten voor de nieuwe visie zijn het versterken van ontmoeting, netwerken en kennisdeling. Het beleid rondom ZZP’ers heeft geen zware structuur nodig, maar moeten adaptief kunnen inspelen op veranderende behoeften (zoals ook eerder aangegeven bij de evaluatie van kantoren). Draag zorg voor goede informatieverschaffing Wel is er noodzaak aan goede informatieverschaffing. Dit dient te worden geborgd in de nieuwe visie. Wanneer bepaalde trends zichtbaar zijn, is het belangrijk om meteen goede informatie te kunnen verschaffen aan de aanbieders en consumenten. Zo is proactieve communicatie over de regels over voedselveiligheid aan de nieuwe aanbieders van catering een voorbeeld van relevante informatieverschaffing.

21

d. Zorgsector Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten werkt aan een versterking van haar zorgcluster en benut de economische betekenis van de zorgsector. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via één maatregel: •

Versterking van het zorgcluster.

De ontwikkelingen in de zorgsector van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 7. Bijdragen vanuit de economische agenda De groei in de zorgsector is het gevolg van spontaan ondernemerschap binnen de gemeente en een gevolg van ontwikkelingen in de vrije markt. Daarbij zijn bijdragen vanuit de economische agenda een stimulans, maar de groei komt hoofdzakelijk vanuit het ondernemerschap in de gemeente. De acties die in de agenda zijn opgenomen, blijven actueel. Met een relatief sterk zorgcluster kan Voorschoten enerzijds bijdragen aan de regionale ontwikkelingen en innovaties binnen de biomedische sector (netwerk, deskundigheid, proeftuinen) en anderzijds profiteren van deze ontwikkelingen door een snelle toegang tot innovatie. Zowel de acquisitie van innoverende zorgbedrijven naar Voorschoten alsook het inzetten op regionale projecten bieden grote kansen voor verdere groei van het lokale zorgcluster. Gemeente stelt voorwaarden bij ontwikkelingen De gemeente werkt actief mee aan het versterken van de zorg in Voorschoten. Bij de ontwikkeling aan de Raadhuislaan heeft de gemeente als voorwaarde gesteld dat naast het realiseren van appartementen hier een gezondheidscentrum dient te komen. Bij de ontwikkeling aan de Jan Evertsenlaan heeft de ontwikkelaar aangegeven naast appartementen ook een gezondheidscentrum te willen ontwikkelen.

Aanbevelingen voor de nieuwe agenda Zorgsector opnemen als belangrijke economische pijler De analyse laat zien dat de zorgsector in Voorschoten relatief sterk is en groeit, zowel in absolute zin als in aandeel binnen de werkgelegenheid. Dit geeft aan dat er economisch potentieel ligt in de zorgsector in Voorschoten. Aanbevolen wordt om de zorgsector expliciet op te nemen als belangrijke economische pijler in de nieuwe agenda. Daarbij dient aandacht te worden geschonken aan acquisitie, zoals ook opgenomen in de huidige agenda. Maar ook dient er aandacht te zijn voor het versterken van het bestaande netwerk aan zorgaanbieders. Dit leidt tot versterking van kennisdeling en zal gezamenlijke initiatieven bevorderen.

22

Zorg dat Voorschoten een rol kan spelen in de toepassing van zorginnovaties in de praktijk. Er is potentieel voor een verbinding van de Voorschotense zorgsector met het regionale innovatieecosysteem. In de Leidse regio bevindt zich met het Leiden Bio Science Park een sterk cluster op het gebied van life sciences en health, met een nadruk op onderzoek, medische technologie en farmaceutische ontwikkeling. Dit cluster richt zich primair op innovatie en minder op de dagelijkse zorgpraktijk. De zorgsector in Voorschoten bestaat daarentegen hoofdzakelijk uit eerstelijnszorg, extramurale zorg en welzijn. De directe inhoudelijke overlap is daardoor beperkt, maar dit biedt wel kansen tot verbinding. Zo kan Voorschoten een rol spelen in de toepassing van zorginnovaties in de praktijk, bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor kleinschalige pilots of implementatie van nieuwe technieken en werkwijzen. Daarnaast kan aansluiting op het regionale netwerk bijdragen aan kennisdeling en het versterken van de positie van Voorschoten als partner binnen het bredere zorg- en innovatiesysteem.

23

e. Werk en inkomen Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten streeft naar een sterke samenwerking tussen arbeidsmarktpartijen en werkt aan stimulering van arbeidsparticipatie. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via 2 maatregelen: 1.

Het verbeteren van de relatie en betrokkenheid tussen W&I, WSP, EZ, DZB Leiden; en

2.

het verbeteren van de relatie en betrokkenheid met de ondernemers en actieve plaatsing van mensen bij lokale ondernemers via het WSP.

De ontwikkelingen van werk en inkomen van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 8. Bijdragen vanuit de economische agenda De gemeente heeft invulling gegeven aan de Wet banenafspraak. De gemeente Voorschoten draagt bij aan de tewerkstelling van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, waarmee invulling wordt gegeven aan de Wet banenafspraak. Deze wet heeft als doel om meer mensen met een arbeidsbeperking aan werk te helpen, waarbij ook overheidsorganisaties een bijdrage leveren aan het realiseren van extra banen voor deze doelgroep. Binnen Voorschoten gebeurt dit in samenwerking DZB Leiden, waarbij medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt worden ingezet voor onder andere groenvoorziening en schoonmaak. Zo draagt de gemeente via inkoop en samenwerking met regionale partners bij aan de arbeidsparticipatie en een inclusieve arbeidsmarkt. Aanbevelingen voor de nieuwe agenda Onderzoek of actief beleid in de werving van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt van meerwaarde is voor Voorschoten. De gemeente kent heden geen actief beleid in de werving van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het is zinvol om te onderzoeken of een dergelijk beleid naar sociaal rendement passend is bij de gemeente Voorschoten.

Een actief wervingsbeleid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt heeft een directe bijdrage aan de Banenafspraak, welke in combinatie met de indirecte bijdrage middels inhuur een grote sociale meerwaarde betekent.

24

f. Ondernemersklimaat Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten werkt aan een goed contact met de ondernemer, het leveren van duidelijke en correcte informatie en een sterke regionale samenwerking. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via drie maatregelen: 1.

Blijvende aandacht voor ondernemerscontacten, accountmanagement en informatievoorziening aan ondernemers;

2.

deregulering en vermindering van administratieve lasten; en

3.

het voortzetten van de regionale deelname aan Key Region Leiden (voorheen Economie071).

De ontwikkelingen in het ondernemersklimaat van Voorschoten tussen 2021 – 2025 zijn terug te lezen in bijlage 9. Bijdragen vanuit de economische agenda Subsidieregeling om de lokale economie van Voorschoten te stimuleren In de afgelopen periode is ingezet op financiële ondersteuning van initiatieven die bijdragen aan de versterking van de lokale economie. In 2024 is de Subsidieregeling ter stimulering van de lokale economie van Voorschoten 2024 vastgesteld. Deze regeling bood in 2024 en 2025 ruimte voor lokale ondernemers, ondernemerscollectieven, verenigingen en stichtingen om activiteiten te organiseren die bijdragen aan onder meer ondernemerschap, werkgelegenheid, bestrijding van leegstand en de promotie van Voorschoten. De regeling was daarmee een instrument om initiatieven vanuit de samenleving te stimuleren en samenwerking tussen ondernemers te versterken. Van de subsidieregeling werd redelijk gebruik gemaakt. De gemeenteraad heeft met het aannemen van amendement 373 bij de programmabegroting 2026-2029 deze subsidiemogelijkheid te continueren, waarmee het belang van economische stimulering via dergelijke initiatieven door de raad wordt onderstreept. Verbetering communicatie met de ondernemer Er is een grote stap voorwaarts gezet in het contact met de ondernemer.

Door de werving van een relatiemanager in 2025 is een duidelijk aangewezen contactpunt gekomen voor alle ondernemers binnen de gemeente. De relatiemanager is de brug tussen de ondernemer in het werkveld en de gemeente. Dit helpt bij de vertaling van de behoeften van ondernemers naar mogelijkheden binnen het beleidsdomein. Actief deelnemen aan en bijwonen van collectieve overleggen Verder wordt ook frequent contact georganiseerd met de ondernemers via de collectieven. Zo wordt twee keer per jaar het Economisch Overleg Voorschoten (EOV), het bestuur van de BIZ Dobbewijk, het COV, afvaardiging van winkelcentrum Hofland en afvaardiging van BeethovenWinkel-Laan georganiseerd. Het overleg met het COV heeft recent vaker plaatsgevonden wegens 25

de ontwikkelingen in het centrum. Daarnaast wordt ook nog bij specifieke onderwerpen overleg gevoerd met de marktcommissie en marktmeester. Al deze collectieven worden dus met regelmaat bijgepraat over ontwikkelingen en kunnen bezorgdheden of adviezen geven in lopende zaken. Deze overlegmomenten worden bijgewoond door zowel de wethouder als een beleidsmedewerker van de gemeente of de relatiemanager. Verbeteringen doorgevoerd gemeentelijke webpagina voor ondernemers Er zijn aanpassingen gemaakt aan de gemeentelijke webpagina voor ondernemers, waar nu vaak gestelde vragen sneller terug te zien zijn. Dit maakt de informatievoorziening duidelijker. Verbetering positie in de regio Voorschoten heeft een betere positie ingenomen binnen de regio. Er is recentelijk intensief werk geleverd binnen regionaal verband, met name voor de opwaardering van de bedrijventerreinen. Daarmee heeft Voorschoten zich na een tijd van afwezigheid binnen regionaal overleg zich terug beter weten te plaatsen. Het is belangrijk deze positie te houden om kennis te brengen en halen, en waar mogelijk de samenwerking binnen de regio te intensiveren voor ook andere onderwerpen. Geen vermindering regels en administratieve lasten. Voor wat betreft de deregulering en vermindering van administratieve lasten, zijn er geen acties ondernomen.

Er wordt gewerkt aan de juiste juridische kaders waarbinnen de ondernemer kan opereren, maar versoepelingen hebben nog niet plaatsgevonden. Aanbevelingen voor de nieuwe agenda Onderzoek inzet op mogelijkheden en waarde van periodieke ondernemerspeilingen Om beter inzicht te krijgen in het ondernemersklimaat en te beschikken over bruikbare sturingsinformatie, wordt aanbevolen om periodiek een lokale ondernemerspeiling uit te voeren. Deze kan worden ingericht naar analogie van de Nationale Peiling Ondernemingsklimaat, zodat vergelijking met landelijke ontwikkelingen mogelijk is. De exacte vorm en frequentie van deze peiling kunnen afhankelijk worden gemaakt van bestuurlijke afwegingen, variërend van een lichtere, meer frequente bevraging onder lokale ondernemers tot een meer uitgebreide en objectieve meting door een externe partij, of een combinatie van beide. Inzetten op bestendiging rol relatiemanager Het is belangrijk om de rol van de relatiemanager en de resultaten van de periodieke overleggen met de collectieven te borgen. Er dient goed te worden ingezet op bestendiging en zichtbaarheid van de relatiemanager, te zorgen voor duidelijke agenda’s bij de overleggen, de nodige acties te ondernemen die uit de overleggen vloeien en goede terugkoppeling te voorzien. Daarbij is het ook wenselijk om te zorgen voor samenhang tussen de verschillende collectieven.

Breng subsidieregeling beter onder de aandacht Wat betreft de subsidieregeling voor de lokale economie die met ingang van 2026 wordt voortgezet wordt aanbevolen deze meer en beter onder de aandacht van de ondernemers te brengen. 26

Zet het onderwerp Regeldruk ook op de nieuwe economische agenda. De regeldruk blijkt toch landelijk een grote reden voor onrust te zijn bij ondernemers. Het is daarom belangrijk om hier blijvend op in te zetten in de nieuwe visie en agenda. Daarom wordt geadviseerd om dit onderwerp opnieuw op de agenda te plaatsen, maar concreet te maken. Daarbij is het aangewezen te peilen naar welke delen tot frustratie leiden, en deze aan te pakken. Borg en blijvend investeren in de regionale samenwerking. Ten slotte wordt aangeraden om focus te blijven leggen op de aanwezigheid in regionale overleggen. Een blijvende investering in de regio zorgt voor borging van de versterkte positie binnen de Key Region Leiden en kan de samenwerking met collega’s van deelnemende gemeente versterken. Zo kan gezamenlijk worden opgetrokken voor behandeling van problematiek die gemeentegrenzen overstijgt, kan worden onderzocht of gezamenlijke datamonitoring kan worden ingericht en kunnen sneller kansen worden geïdentificeerd. De regionale schaal wordt zo benut voor kennisdeling en gezamenlijke projecten.

27

g. Bereikbaarheid Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten werkt aan een betere bereikbaarheid van industrieterreinen ter ondersteuning van economische ontwikkelingen. Daarnaast werken we ook aan de bereikbaarheid van de ondernemers in het centrum. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via één maatregel: •

Blijvende aandacht voor verkeersmaatregelen die de economische ontwikkeling van Voorschoten ten goede komen.

De ontwikkelingen over de bereikbaarheid van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 10. Bijdragen vanuit de economische agenda Acties rondom langzaam verkeer binnen Voorschoten Er is tijdens de afgelopen periode aandacht geschonken aan het langzaam verkeer binnen Voorschoten. Daarvoor zijn verschillende acties gevoerd zoals campagnes rondom fietsverlichting, Doortrappen en de MONO-campagne. Verbetering veiligheid langzaam verkeer binnen Voorschoten Ook is er gewerkt aan het verbeteren van de veiligheid voor fietsers door de reconstructie van de rotonde bij de Raadhuislaan, wat de bereikbaarheid van het centrum vergroot. Verder is er ook een laadpunt voor fietsers en scootmobiels op het Treubplein verwezenlijkt. Deze acties en ontwikkelingen leiden tot hogere veiligheid en betere bereikbaarheid van het centrum, wat bezoekersstromen gunstig beïnvloedt. Betere bereikbaarheid Winkelcentrum Hofland en Beethovenlaan Zoals eerder vermeld, is er gewerkt aan de betere bereikbaarheid van Winkelcentrum Hofland, de handelaars aan de Beethovenlaan en zijn er verbeteringswerken doorgevoerd aan het snelfietspad tussen Den Haag en Leiden, met een betere bereikbaarheid per fiets voor Voorschoten.

Aanbevelingen voor nieuwe agenda Neem bereikbaarheid op als randvoorwaarde Bereikbaarheid is voor economie geen doel op zich, maar moet een bijdrage kunnen leveren aan de economische groei en het ondernemerssucces. Bijgevolg wordt aangeraden om bereikbaarheid expliciet te positioneren als een economisch randvoorwaardelijk thema, waar economische belangen worden meegenomen waar dat relevant is. Daarbij zoeken we in vroege fasen het overleg tussen de clusters EZ en verkeer om de belangen op elkaar af te stemmen. Daarbij denken we aan verkeersmaatregelen in het centrum en bereikbaarheid als integraal onderdeel in de uitvoering van de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 - 2040, maar ook een bredere parkeerstrategie of ontwikkelingen met betrekking tot openbaar vervoer. 28

Zet in op goede bereikbaarheid van het centrum Aangeraden wordt om in te zetten op een modal shift, waarbij wordt ingezet op een zo goed mogelijke bereikbaarheid van het centrum met de fiets en te voet. Ook campagnevoering hierrond in samenwerking met de centrumondernemers kunnen hier een waardevol instrument in zijn. Onderzoek hoe veiligheid van langzaam verkeer op bedrijventerreinen mogelijk is. Daarnaast moeten ook de bedrijventerrein veilig bereikbaar zijn met de fiets. Daarom geldt de aanbeveling om de veiligheid van langzaam verkeer te onderzoeken op bedrijventerreinen en hierop in te zetten. De relatiemanager als centraal aanspreekpunt Ten slotte wordt geadviseerd om de relatiemanager als centraal aanspreekpunt te positioneren om de signalen vanuit het veld op te vangen. Wanneer snel wordt ingespeeld op vraagstukken vanuit het veld, kunnen snelle verbeteringen worden aangebracht die de bereikbaarheid van ondernemer en zijn klanten verbetert en daarmee bijdraagt aan de economische welvaart.

29

h. Duurzaamheid Economische visie 2021 - 2024 Voorschoten stimuleert een duurzame economische ontwikkeling. Deze ambitie werd in de Economische Agenda 2021 – 2024 vormgegeven via één maatregel: •

Inzet op bevordering van duurzaamheid.

Binnen regionale samenwerking wordt intensief ingezet op duurzaamheid in de vorm van verduurzaming van bedrijventerreinen, de transitie naar circulaire economie en het bieden van ruimte voor duurzame initiatieven en mobiliteit van ondernemers. De ontwikkelingen in duurzaamheid van Voorschoten tussen 2021 en 2025 zijn terug te lezen in bijlage 11. Bijdragen vanuit de economische agenda Project waarbij ondernemers een energiescan konden laten uitvoeren Er werd in 2021 een tweejarig project gelopen waarbij bedrijven een energiescan konden laten uitvoeren van hun bedrijfspand. Daarbij werd gekeken naar verlichting, verwarming, isolatie en kansen voor zonnepanelen te plaatsen. Daarnaast werden ook fiscale – en subsidiemogelijkheden geadviseerd aan de ondernemer. Extra laadpunten gerealiseerd Er werd verder ook geïnvesteerd in extra laadpunten voor elektrische auto’s op verschillende locaties binnen de gemeente. Deze laadpunten stimuleren het gebruik van duurzaam vervoer. Dat maakt ook dat de verkeersbewegingen voor werkverkeer, winkelbezoek etc. minder vervuilend zijn en bijdragen aan hogere duurzaamheid. Aanbevelingen voor de nieuwe agenda Geef duurzaamheid een positie in het nieuwe economisch beleid. Duurzaamheid dient expliciet te worden gepositioneerd als onderdeel van het economisch beleid.

Het dient te worden gekoppeld met een gunstig vestigingsklimaat, een sterke toekomstbestendigheid van bedrijven en een grotere concurrentiekracht. Aangeraden wordt om inzichtelijk te maken hoe ondernemers tegenover duurzaam staan, en wat de economische kansen en kosten zijn om duurzaam te ondernemen. Zet in op brede en integrale aanpak voor verduurzaming bedrijventerreinen In plaats van de versnipperde initiatieven die momenteel plaatsvinden, wordt aangeraden om een brede en integrale aanpak op te stellen voor de verduurzaming van bedrijventerreinen, gericht op energie, klimaatadaptatie en efficiënt ruimtegebruik. Vanuit de uitvoeringsagenda van de Ontwikkelvisie Bedrijventerreinen Voorschoten 2025 – 2040 adviseren we een stuurtafel met relevante clusters om structureel naar doelen te werken. Daarbij is ook de samenwerking met de 30