Bijlage 1 Beleidsplan Sociaal Domein 'Voorschoten, Goed voor Elkaar'

Voorschoten, goed voor elkaar

Inhoud Voorwoord5 1.

Inleiding

6

2.

Koers houden op onze huidige visie en doelen

9

2. 2.1 2.2 2.3

Thema Gezond leven en opgroeien Analyse gezond leven en opgroeien Waar kan een inwoner terecht?  Wat willen wij bereiken? 

14 15 17 18

3. 3.1 3.2 3.3

Thema Leefomgeving  Analyse leefomgeving Waar kan een inwoner terecht?  Wat wij willen bereiken? 

20 21 23 23

4. 4.1 4.2 4.3

Thema Werk, inkomen en schulden Analyse werk, inkomen en schulden Waar kan een inwoner terecht?  Wat willen wij bereiken?

24 25 27 27

5. 5.1 5.2 5.3

Thema Hulp en ondersteuning  Analyse hulp en ondersteuning  Waar kan een inwoner terecht?  Wat willen wij bereiken? 

29 30 32 34

INHOUD

6. Regionale samenwerking 6.1 Regionale samenwerking: met wie en op welke onderdelen?

35 36

7.

Zo geven wij sturing aan het Sociaal Domein

39

8.

Financiën

42

4 Beleidsplan Sociaal Domein

Voorwoord Fijn dat u de tijd neemt om ons beleidsplan voor het gemeentelijk sociaal domein te lezen. Trots ben ik op onze gemeente. Wij wonen in een gemeente met veel groen, cultuur, sportverenigingen en over het algemeen gezonde inwoners. De meeste inwoners wonen met plezier in Voorschoten en dragen graag hun steentje bij. Met veel van onze inwoners gaat het goed en dat willen wij graag zo houden. Het streven is dat de groep inwoners met wie het goed gaat nog groter wordt. Daarbij hebben wij oog voor inwoners met wie het (tijdelijk) minder goed gaat. Dit doet de gemeente niet alleen, dat doen wij met elkaar. Met dit beleidsplan geven wij aan waar wij de komende jaren onze aandacht op willen richten en wat wij willen bereiken. Wij zetten in op het door iedereen (naar vermogen) mee kunnen doen, of dit nu in de vorm van sport, werk of iets anders is. Dit gaan wij ook meer meetbaar maken. Onze inspanningen moeten natuurlijk daadwerkelijk effect hebben.

Ik blijf vanzelfsprekend graag in gesprek met inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers, al onze lokale en regionale partners, adviesraad en gemeenteraad over hoe iedereen vanuit zijn eigen rol hier een bijdrage voor inwoners aan kan leveren.

Handtekening wethouder Schokker

De mogelijkheden zijn niet onbeperkt. Wij hebben te maken met schaarste aan middelen en personeel. Dit betekent dat wij met elkaar keuzes moeten maken waar wij deze middelen en het personeel het beste op in kunnen zetten, zodat ze ten goede komen aan onze inwoners. Ik vind het ook om deze reden een grote plus dat onze partners hebben bijgedragen aan dit plan. Daarmee is het een gedragen plan, reëel in de ambities en kunnen wij er met elkaar de schouders onder zetten.

Beleidsplan Sociaal Domein

5

1. Inleiding

6

Beleidsplan Sociaal Domein

I N LE I D I N G

Voor u ligt ons beleidsplan voor het gemeentelijk sociaal domein. Dit beleidsplan is geschreven op de koers en resultaten van ons vorige beleidsplan ‘Iedereen doet mee’. Wat is het sociaal domein nu precies? Een smalle benadering van het sociaal domein betreft alleen de 3 decentralisatiewetten: Jeugdwet, Participatiewet en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Vanuit Voorschoten kijken wij breder naar het sociaal domein dan alleen vanuit deze 3 wetten. Het sociaal domein is voor ons ook cultuur, sport, onderwijs en gezondheid. Daar waar onze inwoners leven en opgroeien, elkaar ontmoeten en verbinding met elkaar zoeken, zien wij als het sociaal domein. Dit plan is geschreven voor onze inwoners. Met de meeste inwoners in Voorschoten gaat het goed. Voor ons betekent ‘goed’ dat een inwoner een hoge mate van zekerheid heeft van allereerst een inkomen zonder een te hoge schuldenlast en een dak boven het hoofd. Daarnaast betekent het dat een inwoner lekker in zijn vel zit, maar ook dat hij lichamelijk gezond is en in zekere mate tevreden is over zijn leven. Dit maakt dat een persoon op een prettige manier mee kan doen in de samenleving. Natuurlijk willen wij dat het met alle inwoners goed gaat. Helaas is dat niet realistisch. Wij willen de kansen hierop, binnen ons vermogen, zo groot mogelijk maken. Daarom zetten wij vanuit dit beleidsplan in op een aantal acties.

Deze acties pakken wij samen op met inwoners, ondernemers, partners en vrijwilligers.

Leeswijzer Laten we niet op de zaken vooruitlopen. Wij zullen eerst onze missie, visie en de maatschappelijke doelen die wij willen bereiken voor onze inwoners beschrijven. Wij werken samen met onze partners, vrijwilligers en ondernemers aan de maatschappelijke doelen. Dit doen wij vanuit de werkwijze ‘Zo willen wij werken in Voorschoten’. Samen met de missie, visie en maatschappelijke doelen vormt dit ons kompas bij het maken van de noodzakelijke beleidskeuzes.

Om de leesbaarheid te bevorderen hebben wij dit beleidsplan uit­gewerkt in 4 thema’s: 1. gezond leven en opgroeien

2. leefomgeving

3. w  erk, inkomen en schulden

4.hulp en ondersteuning

Dit beleidsplan beschrijft wat wij willen bereiken voor onze inwoners en schetst de contouren van de beleidsagenda voor de komende jaren. Deze beleidsagenda is geen kant en klaar uitvoeringsplan, maar geeft wel richting aan onze inspanningen. Vanzelfsprekend biedt de beleidsagenda ruimte om te anticiperen op ontwikkelingen.

Beleidsplan Sociaal Domein

7

I N LE I D I N G

Deze 4 thema’s zijn gebaseerd op de leefwereld van onze inwoners en zijn nader uitgewerkt in de hoofdstukken 2 tot en met 5. Per thema geven wij aan waar een inwoner terecht kan, geven wij een analyse wat er goed gaat, wat er beter kan en wat wij willen bereiken. Dit samen vormt de aanleiding tot het nemen van acties. Deze acties hebben wij opgenomen in een beleidsagenda. Op deze wijze hebben wij onze visie en maatschappelijke doelen verbonden aan en praktisch vertaald in een hanteerbaar handelingskader; de beleidsagenda. Wij hebben ook een eerste aanzet gedaan in het meetbaar maken van deze acties, zodanig dat wij hier onze monitoring en sturing op kunnen organiseren. In hoofdstuk 6 staat de regionale samenwerking centraal en in hoofdstuk 7 geven wij aan hoe wij sturing willen geven aan het sociaal domein. Als afsluiting hoofdstuk 8 over de wijze waarop wij het sociaal domein financieren.

8

Beleidsplan Sociaal Domein

2. Koers houden op onze huidige visie en doelen

Beleidsplan Sociaal Domein

9

KO E R S H O U D E N O P O N Z E H U I D I G E V I S I E E N D O E LE N

Wij bouwen voort op het vorige beleidsplan sociaal domein “Iedereen doet mee” en de maatschappelijke agenda “Samen werken, samen delen, samen sterker”. De visie en de maatschappelijke doelen zijn onveranderd gebleven en in de startnotitie “Kaders actualisatie beleids­ plan sociaal domein”1 zijn deze herbevestigd door de gemeenteraad. Het kader van het vorige beleidsplan vormt daarmee de basis voor dit nieuwe beleidsplan. Dit nieuwe beleidsplan is aangepast aan de huidige ontwikkelingen.

Missie Wij willen een gemeente zijn waar vertrouwen, verantwoordelijkheid en betrokkenheid de basiswaarden vormen voor alles wat wij doen (en laten). Wij zetten ons in voor een samenleving waarin iedereen wordt gezien en gehoord. Samen werken wij aan een veilige, inclusieve en levendige gemeenschap. Wij dragen bij aan plezierig wonen, leven en recreëren in Voorschoten2 .

Visie Vanuit de visie “Iedereen doet mee” zetten wij ons in voor onze inwoners. Dit doen wij samen met onze inwoners, vrijwilligers, onder­ nemers en organisaties. Wij staan voor de brede opgave van het sociaal domein dat iedereen mee kan doen en naar vermogen kan bijdragen aan de samenleving3 .

1 Notitie ‘Kaders actualisatie beleidsplan sociaal domein (9 maart 2023) 2 Organisatieplan Voorschoten 3 Uit raadsvoorstel minimabeleid 2024

10 Beleidsplan Sociaal Domein

Maatschappelijke doelen Onze maatschappelijke doelen zijn: • Inwoners zijn zelfredzaam en kunnen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven houden. • Inwoners groeien gezond en veilig op en kunnen zich maximaal ontwikkelen. • Voorschoten is veilig en er is sociale cohesie. • Er is een duurzaam systeem voor zorg en ondersteuning. De ondersteuning vindt dicht bij huis plaats. • Inwoners die hulp nodig hebben, krijgen de juiste ondersteuning op tijd. • Inwoners hebben een gezonde leefstijl.

Zo willen wij werken in Voorschoten In de “Startnotitie kaders beleidsplan” hebben wij 10 randvoorwaarden opgesteld die gaan over hoe wij willen werken in Voorschoten. Wij hebben aan deze 10 randvoorwaarden 6 randvoorwaarden toe­gevoegd op basis van de huidige ontwikkelingen. Deze randvoorwaarden helpen bij het maken van de noodzakelijke keuzes.

De randvoorwaarden: 1. Het start bij de inwoner Uitgangspunt is dat een inwoner zelf het heft in handen heeft over zijn persoonlijke situatie en de eigen woon- en leefomgeving. Ouders zijn in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het gezond en veilig opgroeien en de ontwikkeling van hun kinderen, ook als er (tijdelijk) hulp en ondersteuning nodig is. Dit noemen wij in ambtelijke termen, dat inwoners zoveel mogelijk zelfredzaam zijn, eigen regie hebben. Wij willen inwoners niet betuttelen en gaan zoveel mogelijk uit van

KO E R S H O U D E N O P O N Z E H U I D I G E V I S I E E N D O E LE N

de zelfstandigheid van de inwoner, zijn familie, vrienden en kennissen (sociaal netwerk). Daar waar inwoners het niet op eigen kracht redden, bieden wij in samenwerking met vrijwilligers en partners aanvullende hulp en ondersteuning. 2. Effectief en efficiënt inzetten van financiële middelen Wij willen de middelen zo verdelen dat het met de inwoners met wie het goed gaat goed blijft gaan. Voor de inwoners die het op eigen kracht niet redden moet voldoende ondersteuning beschikbaar blijven. Dit betekent dat wij de beschikbare middelen zo effectief en efficiënt mogelijk moeten inzetten, zodat wij de inwoners voor wie hulp en ondersteuning echt noodzakelijk is niet in de steek laten. Dit betekent dat wij meer inzicht moeten krijgen in hoe inspanningen en financiële middelen bijdragen aan de gewenste maatschappelijke doelen voor onze inwoners. Dit betekent ook dat wij moeten stoppen met financiering van activiteiten die hieraan geen bijdrage leveren. Dit doen wij door in direct contact te staan met onze inwoners, maar ook door indirect contact via gesprekken met onze samenwerkingspartners. Deze gesprekken vormen samen met de beleidsagenda de basis voor het effectief en efficiënt inzetten van de financiële middelen. 3.

Uitgaan van de kracht van de sociale basis De sociale basis is het eigen netwerk van personen aangevuld met voorzieningen die in beginsel beschikbaar zijn voor alle inwoners. De sociale basis wordt mede gevormd door organisaties als de bibliotheek, activiteitencentra, welzijnswerk, sport en culturele organi­ saties. De sociale basis is een dynamisch en geen statisch gegeven. Voorzieningen, georganiseerde en ongeorganiseerde activi­ teiten komen en gaan, afhankelijk van de behoefte. Bij het versterken van de sociale basis willen wij het problematiseren en etiket­teren vermijden. Wij willen dat gewone problemen ook gewoon worden opgelost binnen het eigen netwerk en/of in het preventieve veld

(normaliseren). Een sterke sociale basis kan voorkomen dat problemen erger worden. Ondersteuning vanuit de sociale basis is duurzaam. Het eigen netwerk van een inwoner is immers niet van tijdelijke aard, terwijl bijvoorbeeld specialistische hulp dit vaak wel is. Als er specialistische hulp noodzakelijk is, kijken wij vanuit een brede blik en schieten niet meteen in de oplossing. Soms is namelijk de hulpvraag van iemand niet hetgeen eerst of alleen moet worden opgelost. Vaak zit er ook een vraag achter. 4. Passende hulp en ondersteuning Elke inwoner is uniek en elke situatie is anders, dat betekent dat wij geen standaard oplossingen bieden. Met elke inwoner die bij ons komt met een hulpvraag, zoeken wij samen naar de meest passende oplossing. Een oplossing die aansluit bij de specifieke situatie en die leidt tot een duur­zame verbetering. Het hoeft niet per definitie specialistische hulp te zijn. Het kan ook betekenen dat wij inwoners toeleiden naar preven­ tief aanbod of handvatten bieden om met problematiek om te gaan. Specialistische hulp zien wij als hulp die voornamelijk van tijdelijke aard en aanvullend is op het sociale netwerk. Dit betekent dat het mogelijk moet zijn om beargumenteerd te kunnen afwijken. Dit vraagt lef en kan betekenen dat wij realistischer worden in het toe­ kennen van specialistische hulp.

Dit is ook nodig om de instroom in de specialistische hulp te verlagen en om de hulp en ondersteuning beschik­baar te houden voor de inwoners in de meest kwetsbare situaties. 5. Dichtbij, toegankelijk, laagdrempelig Voorzieningen zoals basisschool, huisarts, supermarkt en kinder­opvang willen wij zien in de nabije omgeving van inwoners. Wij gaan in gesprek met samenwerkingspartners en vrijwilligers over de behoeften van inwoners over openingstijden, toegankelijkheid en laag­­drempeligheid in de vorm van doelgroepen, taal etc. Contact met de gemeente kan soms een drempel zijn voor inwoners en kan betekenen dat inwoners minder

Beleidsplan Sociaal Domein

11

KO E R S H O U D E N O P O N Z E H U I D I G E V I S I E E N D O E LE N

gebruik maken van voorzieningen, terwijl juist die inwoners dit aanbod vaak het hardste nodig hebben. Wij gaan inzet vragen van de partners in de wijk die als laagdrempelig en toegankelijk worden ervaren. Deze partners en ervaringsdeskundigen kunnen vragen beantwoorden, ondersteuning bieden en verwijzen naar specialistische hulp via de gemeentelijke toegang. Wij willen één laagdrempelige, toegankelijke en herkenbare centrale plek voor ondersteuningsvragen van inwoners en organisaties, deze plek is en blijft onze welzijnsorganisatie Voorschoten voor elkaar (VVE). Naast de fysieke laagdrempeligheid is de toegankelijkheid ook op een andere manier van belang. Wij willen regels, formulieren en dergelijke zo simpel mogelijk houden. 6. Samen zorgen voor samenhangende hulp en ondersteuning Samen met onze partners en vrijwilligers voelen wij een gedeelde verantwoordelijkheid en een gezamenlijk belang om zo goed mogelijk hulp en ondersteuning te bieden aan inwoners die dat nodig hebben. Samen kijken wij verder. Een vraag van een oudere inwoner voor een woningaanpassing kan bijvoorbeeld ook wijzen op een ondersteuningsvraag vanuit eenzaamheid. Een hulpmiddel om verbindingen te leggen tussen werk, onderwijs, jeugd, Wmo en schulden is een duidelijke sociale kaart. 7. Ruimte voor de professional Waardering hebben wij voor alle professionals die hun best doen voor onze inwoners.

De ruimte voor de professional in de uitvoering blijft dan ook een belangrijk uitgangspunt. Een professional kan vanuit zijn eigen expertise, in samenspraak met de inwoner, inschatten welke hulp en ondersteuning op welk moment het beste ingezet kan worden en in welke volgorde. Noodzakelijk zijn hierbij duidelijke kaders in de vorm van een verordening of concrete meetbare resultaten in een subsidiebeschikking en het goede gesprek over wat er nodig is voor inwoners. De kaders moeten helpend zijn aan de uitvoering. Wij

12 Beleidsplan Sociaal Domein

willen uitvoerders de ruimte en het vertrouwen geven om de juiste afwegingen te maken en beargumenteerd af te wijken van de kaders als dit in het belang is van de inwoners. Vanuit beleid zorgen wij ervoor dat de kaders en regelingen rechtvaardig en uitlegbaar zijn. 8. Flexibel op de inhoud, lage administratieve lasten Onze uitvoeringspartners bepalen hoe zij invulling geven aan de acties uit de beleidsagenda en het behalen van de maatschappelijke resultaten. De gemeente geeft hiervoor de kaders (wet- en regel­ geving, inhoudelijk en financieel) en randvoorwaarden mee en monitort de resultaten. Belangrijk uitgangspunt is dat de monitoring helpend moet zijn bij het ondersteuningsproces voor zowel de professional als de inwoner en dat het niet moet leiden tot onnodige administratieve lasten. Wij willen alleen om administratie vragen als het een doel dient, zoals bijvoorbeeld bij rechtmatigheid. Bij het invoeren van nieuw beleid zijn wij ons bewust van de administratieve lasten die dat tot gevolg heeft. 9. De gemeente in meerdere rollen Wij zijn ons bewust van de verschillende rollen die wij als gemeente hebben. Wij hebben een wettelijke rol voor bijvoorbeeld de Jeugdwet, Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), leer­ plicht, Wet publieke gezondheid en Wet op de schuldhulpverlening.

Wij zien het als onze rol om vanuit onze regierol samenhang in al deze taken aan te brengen en naar onze partners als verbinder op te treden. Dit betekent dat wij partijen samenbrengen. Wij stimuleren en faciliteren initiatieven waar dit passend is, met andere woorden dat initiatieven bijdragen aan de beoogde maatschappelijke doelen. Wij bieden niet alleen directe persoonlijke hulp, zoals de gemeentelijke professionals doen, maar ondersteunen ook juist diegenen die inwoners helpen. Ook hebben wij een belangrijke rol als opdrachtgever bij het (mede) financieren van activiteiten en voor regionale samenwerkingen.

KO E R S H O U D E N O P O N Z E H U I D I G E V I S I E E N D O E LE N

10. Blijven leren Als gemeente leren wij nog elke dag. Hierbij willen wij het goede behouden, maar kijken wij ook kritisch naar dingen die beter kunnen voor onze inwoners. Dit doen wij door met inwoners in gesprek te zijn, op locatie te zijn, maar ook door accountgesprekken te voeren met onze partners en de gesprekken in de regio met het contractmanagement. Het inhoudelijke beleid en de data willen wij meer in verbinding met elkaar brengen en dit samen met partners duiden, zodat wij beter kunnen zien wat werkt en waar wij beleid moeten bijstellen. 11. Collectief voorliggend aan individueel aanbod Wij zien dat de samenleving steeds individualistischer wordt. Wij nemen collectief aanbod als uitgangspunt. Het betekent dat wij zoveel mogelijk, meer dan wij nu nog doen, signalen die uit de samenleving komen collectief insteken. Wanneer dezelfde problemen bij meerdere mensen voorkomen, kijken wij of wij hierop collectief aanbod kunnen organiseren. Collectief is hierbij voorliggend aan individueel aanbod. Inwoners die gebruik maken van collectief ingestoken ondersteuning voelen zich vaak minder afhankelijk en ervaren meer regie over hun eigen leven dan inwoners met een individuele voorziening. 12.

Het fysieke en sociaal domein met elkaar verbonden De fysieke leefomgeving en de sociale leefomgeving zijn zeer nauw met elkaar verbonden en hebben invloed op elkaar en dus op onze inwoners. Vanwege die reden worden per 1 januari 2025 onze twee beleidsteams sociaal domein en ruimtelijk domein samengevoegd tot 1 beleidsteam. Wij willen dat bij beleidsvorming over de fysieke leefomgeving, zoals bij omgevingsplannen, gezondheidskennis automatisch wordt toe­ gepast. Die kennis gaat over gezondheidsbevordering (uitnodigen tot bewegen en ontmoeten) en over gezondheidsbescherming (o.a. lucht­­kwaliteit).

13. Uitvoering is leidend voor beleid Tijdens beleidsvoorbereiding is er meteen aandacht voor de uitvoe­ ring nodig, zodat veel problemen voorkomen kunnen worden. Mede­ werkers uit de uitvoering weten namelijk hoe voorstellen in de praktijk echt uitpakken. De uitvoering is leidend en van cruciaal belang voor het vormgeven van beleid. 14. Lokale kracht De hoeveelheid gemeentelijke taken vanuit het rijk richting onze gemeente zijn afgelopen jaren sterk toegenomen. Sommige taken zijn te groot gezien onze schaalgrootte en bijbehorende ambtelijke capaciteit. Wij zijn blij dat wij een zelfstandige gemeente zijn. Daar horen ambities bij die haalbaar zijn. 15. Verschil durven maken De verschillen in welvaart tussen inwoners in Voorschoten zijn groot. Dit vraagt om verschil maken, met andere woorden differentiëren. Wij differentiëren waar dit nodig is. Het bieden van gelijke kansen voor een goede gezondheid houdt in dat beleid en uitvoering rekening houden met verschillen tussen inwoners en wijken. Wij durven te differentiëren. 16. Van buiten naar binnen werken Wij betrekken inwoners zoveel mogelijk en organiseren onze processen van buiten naar binnen. Dit betekent dat wij beleid niet van achter het bureau te maken, maar dat wij actief in contact treden met onze inwoners en partners om vanuit wederzijdse interactie samen het beleid vorm te geven.

Hierbij geven wij vanuit onze regierol ondersteuning en ruimte aan de praktijk.

Beleidsplan Sociaal Domein

13

2. Thema Gezond leven en opgroeien

14 Beleidsplan Sociaal Domein

G E ZO N D LE V E N E N O PG RO E I E N

Gezond eten, regelmatig bewegen, niet roken en drinken onder de 18 jaar, een goede mentale gezondheid, voldoende sociale contacten, een schooldiploma en leven in een veilige omgeving is in een notendop wat maakt dat inwoners gezond kunnen leven en opgroeien en zich maximaal kunnen ontwikkelen. Wij dragen graag bij aan een gezond leven voor onze inwoners. Wij zijn blij dat de meeste inwoners gezond en veilig opgroeien in Voorschoten. Sterker nog, wij willen dat nog meer inwoners gezond en veilig opgroeien. Dit doen wij niet door inwoners te betuttelen. Inwoners zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor hun eigen gezondheid en ontwikkeling en die van hun kinderen. Kinderen groeien het liefst thuis op bij hun ouders, tenzij de veiligheid in het geding is. Wij streven ernaar dat zoveel mogelijk inwoners zelf het heft over hun eigen leven in handen houden en zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. School speelt een heel belangrijke rol in het gezond leven, opgroeien en maximaal kunnen ontwikkelen. Verzuim en schooluitval willen wij zo veel mogelijk voorkomen of als het zich voordoet zo kort mogelijk laten duren. Naast school is het kunnen schrijven, lezen en spreken van de Nederlandse taal essentieel om mee te kunnen doen aan de samenleving. Ouders, school, vrijwilligers, bibliotheek en welzijnswerk leveren hier een belangrijke bijdrage aan.

Soms zit het in het leven even tegen, tegenslagen horen bij het gewone leven. Wij vinden dat tegenslagen “gewoon” moeten worden opgelost. Dit betekent met behulp van familie, vrienden en preventieve voor­ zieningen. “Positieve gezondheid” is hierbij het uitgangspunt, wat betekent dat wij niet het accent leggen op de ziekte, maar het accent leggen op de inwoners zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenis­vol maakt. Tegenslagen hebben op elk mens een

andere impact. De uitgangssituatie (werk, huis, gezondheid, relaties) is immers niet voor iedere inwoner gelijk. Wij hebben oog voor de inwoners bij wie het (tijdelijk) niet lukt om een tegenslag het hoofd te bieden en “gewoon” op te lossen en zetten hulp en ondersteuning in, indien noodzakelijk. Bij het omgaan met tegenslagen speelt de sociale omgeving een grote rol. Inwoners die met elkaar koffiedrinken, sporten, aan cultuur doen, elkaar helpen en zich actief inzetten zijn erg belangrijk voor het mentaal welbevinden. Plekken waar inwoners samenkomen zoals bibliotheek, activiteitencentra, buurthuizen, welzijnscentra, sportverenigingen en culturele organisaties willen wij dan ook faciliteren. Dit zijn of worden bij voorkeur ook plekken waar inwoners terecht kunnen die (tijdelijk) een steuntje in de rug nodig hebben. Wij vinden het goed dat iedereen in ons dorp zijn steentje bijdraagt in de vorm van betaald werk, opleiding of andere actieve deelname. In Voorschoten zijn veel inwoners actief als vrijwilliger, dat waarderen wij zeer. Doordat onze bevolking vergrijst en mensen al langer thuis wonen, zijn ook steeds meer inwoners mantelzorger. Wij vinden het belangrijk dat vrijwilligers en mantelzorgers zich ondersteund voelen en zich niet belemmerd voelen door administratie of regels om zich in te zetten voor een ander.

2.1 Analyse gezond leven en opgroeien Opbouw van de analyse Wij willen meer focus aanbrengen in ons beleid. Daarom hebben wij gekeken naar wat er goed gaat in Voorschoten en wat er beter kan. De cijfers van 3 sociaal domein wetten: Jeugdwet, Wmo en Participatiewet worden landelijk goed in beeld gebracht en zijn daardoor goed te

Beleidsplan Sociaal Domein

15

G E ZO N D LE V E N E N O PG RO E I E N

vergelijken met de rest van Nederland. Recente, betrouwbare en vergelijkbare cijfers voor preventie zijn een stuk lastiger in beeld te brengen, omdat veelal niet op individueel niveau wordt geregistreerd. Dit betekent niet dat wij niets kunnen zeggen over hoe het er preventief uitziet. Dat kunnen wij wel onder voorbehoud van een aantal zaken. Wij willen preventie in beeld brengen omdat wij preventie zien als belangrijk sturingsmiddel voor het voorkomen van specialistische hulp. Voor deze analyse hebben wij gebruik gemaakt van de GGD monitor. Wij hebben hierbij gekeken naar de thema’s in de verschillende leeftijdscategorieën en over de jaren heen en dit vergeleken met de regio Hollands Midden (verder afgekort als HM). Onder voorbehoud van dat de kinderen tot 12 jaar (nog) niet zijn meegenomen in de monitor, de monitor slechts 1 x per 4 jaar wordt afgenomen en het slechts een afspiegeling is van een deel van onze bevolking. Wel kunnen wij de onderwerpen eruit halen die per leeftijdscategorie aandacht nodig hebben.

Risico van een vergrootglas op alles wat beter kan Bij het analyseren van data bestaat het gevaar dat er met een vergrootglas gekeken wordt naar alles wat beter kan. Dan gaan wij voorbij aan alles en iedereen met wie het goed gaat. Daarom starten wij de analyse door te benadrukken dat in zijn algemeenheid de uitgangspositie van veel inwoners in Voorschoten goed te noemen is. De ervaren gezondheid en levensverwachting4 is met 84 jaar hoog te noemen, de meeste inwoners hebben gemiddeld voldoende financiële middelen om rond te komen en geven aan met plezier in Voorschoten te wonen. Inwoners eten gezonder, sporten regelmatiger en hebben minder overgewicht in vergelijking met de 4 Viewer - Gezondheidsverschillen 2022

16 Beleidsplan Sociaal Domein

regio Hollands Midden. Dat is een goed startpunt, maar valt er dan niets te verbeteren en gaat alles dan alleen maar goed in Voorschoten? Nee, dat is niet zo, maar het vertrekpunt om gezond te leven en op te groeien in Voorschoten is goed. Door uitvoering te geven aan ons bestaande beleid willen wij de net beschreven positieve situatie van onze inwoners behouden. Hieronder volgt een korte analyse van onderwerpen waarbij Voorschoten afwijkt van de regio.

Jeugd Wij hebben de cijfers van onze jeugd uit klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs vergeleken met die van de jeugd uit de regio Hollands Midden. In vergelijking met de regio wordt er door de jeugd in Voorschoten meer bewogen, aan sport gedaan en hebben meer jeugdigen een gezond gewicht. Meer jeugdigen hebben een goed ervaren gezondheid, sociale contacten en minder gevoelens van eenzaamheid. Het middelengebruik (roken, vapen, alcohol drinken drugs) en de mentale gezondheid zoals veerkracht en stress hebben aandacht nodig. Uit cijfers van bureau Leerrecht blijkt dat het aantal thuiszitters en vroegtijdige schoolverlaters is gestegen.

Volwassenen Bij de volwassen inwoners zien wij een soort gelijk beeld, er wordt meer bewogen en gesport en meer volwassen inwoners zijn op gezond gewicht. Het percentage volwassen inwoners dat rookt is lager dan in de regio. Het percentage inwoners dat verantwoord drinkt is hoger dan in de regio. Ook de goed ervaren gezondheid is hoger en volwassen inwoners ervaren veel regie over hun leven en hebben meer veerkracht. Zij ervaren ook een hogere sociale cohesie in de buurt en de sociaal economische status is ook hoger dan in de regio. Aandacht heeft nodig het drugsgebruik, gevoelens van eenzaamheid, de afname van het aantal inwoners dat vrijwilligerswerk doet, het aantal mantelzorgers en de ervaren belasting door mantelzorgers.

G E ZO N D LE V E N E N O PG RO E I E N

65+ De oudere inwoners in Voorschoten hebben in vergelijking met de regio een gezonder gewicht, roken minder, drinken minder alcohol, ervaren meer regie over hun leven, ervaren een betere sociale cohesie in de buurt en hebben een hogere sociaal economische status dan in de regio. De onderwerpen die aandacht nodig hebben zijn valpreventie en gevoelens van eenzaamheid. Ook bij deze leeftijdsgroep zien wij het aantal vrijwilligers en mantelzorgers afnemen. De overbelasting van mantelzorgers is een aandachtspunt. Extra aandachtspunt bij deze leeftijdsgroep zijn de dagelijkse activiteiten. Naast deze analyse die gebaseerd is op de cijfers van de GGD monitor vragen wij ook aandacht voor dementie5 gezien de bevolkingssamenstelling van Voorschoten.

Wij hebben in Voorschoten verschillende locaties voor kinderdag­ verblijven (KDV), buitenschoolse opvang (BSO), voorzieningen voor gastouderopvang (VGO) en de voorschool als een peuter een onderwijsachterstand dreigt op te lopen. Wij hebben in Voorschoten 6 voorschoolse locaties en 8 basisscholen (9 locaties) waar een jeugdige basisonderwijs kan volgen. Ook hebben wij een internationale school “The British School in the Netherlands”. Er zijn geen scholen voor Voortgezet Speciaal Onderwijs (V)SO en Speciaal Basisonderwijs (SBO) en Voortgezet onderwijs (VO) in Voorschoten. Deze vormen van onderwijs zijn zeer nabij en goed bereikbaar, aanwezig in Wassenaar en Leiden.

Wij zijn er trots op dat er in Voorschoten voor inwoners veel te doen is. Er veel cultureel aanbod en er zijn jaarlijkse evenementen zoals “het Weekend van Voorschoten” en de “Paardenmarkt”. Ook heeft Voorschoten een eigen filmtheater en een museum. Er worden tal van activiteiten georganiseerd door de bibliotheek, onze buurthuizen en stichtingen zoals biljarten, ouderenbeweging en kennisactiviteiten. Veel van de activiteiten in Voorschoten voor jong en oud worden mede mogelijk gemaakt door onze partners en vrijwilligers. Wij zijn een dorp waar veel wordt gesport. Er zijn veel sportverenigingen waar je terecht kan. Inwoners kunnen in Voorschoten hockeyen, tennissen, voetballen en nog diverse andere sporten beoefenen.

In Voorschoten is een internationale taalklas voor nieuwkomers6. Vanaf 4 jaar is dit het reguliere onderwijs in Voorschoten. Tussen de 6 -12 jaar, gaat een jeugdige in de ochtend naar de taalklas op basisschool VOS. In de Taalklas krijgen kleine groepjes kinderen, tijdens het eerste jaar van hun verblijf in Nederland, ’s ochtends les in de Nederlandse taal. ’s Middags gaan de kinderen naar hun ‘eigen’ klas op de verschillende scholen in Voorschoten.  Bij 12 jaar of ouder gaat de jeugdige naar de schakelklas in Leiden. Wie de Nederlandse taal nog niet zo goed spreekt kan terecht in het taalcafé in de bibliotheek. Inwoners van Voorschoten die hulp nodig hebben bij het leren van de Nederlandse taal, rekenen of omgaan met een computer, kunnen terecht in de bibliotheek in Voorschoten met onder meer een Taalhuis. Voor nieuwkomers hebben wij speciale programma’s over ondernemerschap om hen te helpen economisch zelfstandig te worden en hun toekomst succesvol vorm te geven. Wij besteden extra tijd aan nieuwkomers zodat ze gelijktijdig de taal leren en deelnemen aan de maatschappij.

5 Dementie niet vergeleken met de regio, maar door onze bevolkingssamen­ stelling opgenomen als aandachtspunt.

6 Nieuwkomers zijn immigranten die naar Nederland komen voor werk of hun partner, of het zijn vluchtelingen.

2.2 Waar kan een inwoner terecht?

Beleidsplan Sociaal Domein

17

G E ZO N D LE V E N E N O PG RO E I E N

Voor vragen en advies over kinderen kunnen ouders terecht bij het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Als een inwoner een vraag heeft over zijn gezondheid dan kan die natuurlijk terecht bij de eigen huisarts. De bibliotheek, buurthuis, activiteitencentra, inlooppunten of jongeren­centrum vervullen verschillende functies in de wijk. Zij maken onder­deel uit van de wijk. Elk activiteitencentrum is anders en past zijn activiteiten aan de inwoners van de wijk aan.

2.3 Wat willen wij bereiken? Volgend uit bovenstaande analyse willen wij het volgende voor onze inwoners bereiken: Om ervoor te zorgen dat meer inwoners gezond en veilig kunnen opgroeien en zich maximaal kunnen ontwikkelen willen wij bereiken dat er meer inwoners zonder taal- en ontwikkelachterstanden opgroeien. Dit betekent dat wij inzetten op minder thuiszitters, minder voortijdige schoolverlaters, het terugdringen van laaggeletterdheid en een hoger bereik van de peuters met indicatie op de Voorschool.

meer inwoners willen enthousiasmeren om vrijwilligerswerk te gaan doen en dat wij de huidige vrijwilligers willen behouden. Gezien de vergrijzing, is er meer behoefte aan mantelzorg. Om overbelasting van mantelzorgers tegen te gaan, willen wij ervoor zorgen dat zij goed ondersteund worden. Wij willen dat inwoners zelfredzaam zijn, dit betekent onder andere dat zij zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen. Hier hoort ook bij dat zij actief kunnen deelnemen aan de samenleving, doordat zij wekelijks activiteiten hebben. Bijvoorbeeld door het bezoeken van iemand, of een activiteit in het buurthuis. Het is van belang dat oudere inwoners vitaal blijven, dit betekent onder andere, dat er minder inwoners in het ziekenhuis belanden na een val. Voor zowel volwassenen als voor 65+ willen wij meer aan­ dacht besteden aan de mentale gezondheid. Wij willen bereiken dat er minder inwoners gevoelens hebben van ernstige eenzaamheid. Wij wil­len bereiken dat er minder inwoners middelen gebruiken, met de nadruk op de jeugd. Wij gaan hier samen met partners mee aan de slag.

Buurthuisfunctie Wij willen dat meer jeugdigen in een goede mentale gezondheid verkeren. Daarom zetten wij in op het versterken van hun veerkracht en het omgaan met stress, zodat zij de tegenslagen die bij het gewone leven horen het hoofd kunnen bieden. Wij willen dat jeugdigen zelf of met hun ouders of netwerk deze problemen oplossen. Of als dit niet lukt door inzet van preventieve hulp, zoals bijvoorbeeld van een praktijkondersteuner jeugd (POH jeugd) bij de huisarts, of van een gezinscoach of vanuit een jongerenwerker. Om de sociale cohesie te versterken, willen wij dat meer inwoners zich belangeloos gaan inzetten voor een ander. Dit betekent dat wij

18 Beleidsplan Sociaal Domein

Plekken met een buurthuisfunctie zijn vanzelfsprekende, laag­ drempelige, bekende plekken in de buurt die het welzijn van onze inwoners bevorderen. Ontmoeting tussen buurtbewoners wordt op deze plekken gestimuleerd door het organiseren, faciliteren en bege­ leiden van laagdrempelige activiteiten. Iedereen is welkom, ongeacht leeftijd, achtergrond of inkomen. Deze plekken zijn van en voor de buurt en ze vormen het verlengstuk van de directe leef­omgeving (huis en buren). Wij willen dat vanuit deze plekken nog meer wordt samengewerkt om aanbod op elkaar af te stemmen en om te kijken waar deze plekken elkaar kunnen versterken. Wij willen dat jonge en oudere buurtbewoners gestimuleerd worden om zich vrijwillig in te

G E ZO N D LE V E N E N O PG RO E I E N

zetten voor hun buurt en meedenken over wat voor aanbod er op deze plekken nodig is. Wij willen bereiken dat deze plekken zich door de gemeente ondersteund voelen, zodat zij hun goede werk voor onze inwoners kunnen voortzetten en uitbreiden. Dit alles resulteert in een vertaling van de maatschappelijke doelen naar de volgende maatschappelijke resultaten.

Maatschappelijke doel

Maatschappelijke resultaten

Inwoners groeien gezond en veilig op en kunnen zich maximaal ontwikkelen.

Meer inwoners zonder taal- en ontwikkelachterstanden. Meer jeugdigen verkeren in een goede mentale gezondheid. Meer ouderen verkeren in een goede mentale gezondheid.

Er is meer sociale cohesie.

Meer inwoners zetten zich belange­ loos in voor een ander en de samenleving.

Inwoners zijn zelfredzaam en kunnen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven houden.

Meer inwoners wonen zo lang mogelijk thuis. Meer vitale ouderen. Meer inwoners van 65+ nemen actief deel aan de samenleving.

Er is een duurzaam systeem voor zorg en ondersteuning. De ondersteuning vindt dicht bij huis plaats.

Meer volwassen inwoners zetten zich belangeloos in voor de ander. Minder mantelzorgers voelen zich overbelast. Meer jeugdigen worden met preven­ tieve hulp (zonder indicatie) geholpen.

Inwoners hebben een gezonde leefstijl.

Minder middelengebruik onder jeugdigen en volwassenen.

Beleidsplan Sociaal Domein

19

3. Thema Leefomgeving

20 Beleidsplan Sociaal Domein

LE E F O M G E V I N G

Het is met elkaar fijn wonen en recreëren in Voorschoten. Wij vinden het belangrijk dat ons dorp een omgeving biedt waarin iedere inwoner zich welkom en geaccepteerd voelt en die uitnodigt om elkaar te ontmoeten. Onze voorzieningen zijn zo dichtbij, toegankelijk en laagdrempelig mogelijk zodat iedereen naar vermogen mee kan doen in onze samenleving. Wij willen een omgeving die een gezonde leefstijl aanmoedigt, door een veelheid aan sportaccommodaties, fietspaden, bankjes en speelen sporttoestellen. In Voorschoten kan je gemakkelijk dicht bij huis een boodschap doen en heerlijk in de rust door het park wandelen of fietsen naar school. Dit levert een belangrijke bijdrage aan de fysieke en mentale gezondheid van onze inwoners7. Wij bieden geen ruimte aan bedrijven die zorgen voor slechte luchtkwaliteit, geluidsoverlast of stankoverlast. Bij het ouder worden nemen vaak de beperkingen van inwoners toe. Daardoor zijn oudere inwoners vaker afhankelijk van hulp van anderen. De nabijheid van voorzieningen is dan des te belangrijker om ervoor te zorgen dat oudere inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en de regie over hun leven houden. Het wijksamenwerkingsverband Voorzorg dat bestaat uit huisartsen, apothekers, fysiotherapeuten en diëtisten speelt hierin een belangrijke rol.

Intensieve samenwerking in Voorschoten bevordert een zorg- en welzijnsaanbod dat aansluit op de behoeften van inwoners en dat dicht bij huis is georganiseerd. Anders gezegd: de juiste zorg op de juiste plek, draagt bij aan de gezondheid en vitaliteit van (onze) inwoners. Prettig wonen levert een belangrijke bijdrage aan de gezondheid. Wij beogen een divers woningaanbod voor verschillende groepen inwoners zoals jongeren, jonge gezinnen en senioren. 7 Ambitiedocument Omgevingsvisie Voorschoten 2040

De sociale omgeving is voor de gezondheid van onze inwoners van groot belang. Deze sociale omgeving wordt gevormd door plekken waar inwoners met elkaar koffie drinken, sporten, culturele activiteiten ondernemen en elkaar ontmoeten. Dit zijn of worden ook plekken waar inwoners terecht kunnen die (tijdelijk) een steuntje in de rug nodig hebben.

3.1 Analyse leefomgeving Voorzieningen Voor het behouden van eigen regie is het van belang dat belang­ rijke voorzieningen nabij, toegankelijk en laagdrempelig zijn. De voorzieningen in Voorschoten zijn in het algemeen dichtbij huis8 . De gemiddelde afstand tot de huisarts (700 meter), dagelijkse bood­ schappen (800 meter), basisschool (600 meter) en kinderdagverblijf (500 meter) zijn in vergelijking met de gemiddelde afstanden in Nederland goed te noemen. Naast deze voorzieningen heeft Voorschoten vele culturele voorzieningen en sportverenigingen in de nabije omgeving die bijdragen aan een goede lichamelijke en mentale gezondheid. Wij hebben nog onvoldoende in beeld of alle voorzieningen voor alle inwoners toegankelijk en laagdrempelig genoeg zijn om mee te kunnen doen.

Veiligheid Een veilig en leefbaar dorp is de basis voor prettig wonen, werken en recreëren. In Voorschoten geeft 91,7% 9 van de inwoners aan zich veilig te voelen.

8 StatLine Nabijheid voorzieningen; afstand locatie, regionale cijfers (cbs.nl) 9 Integraal veiligheidsplan 2023-2026

Beleidsplan Sociaal Domein

21

LE E F O M G E V I N G

De sociale omgeving In een prettige buurt is de samenhang groot en steunen inwoners elkaar. Sociale steun10 draagt bij aan een betere mentale gezondheid. In Voorschoten geven de inwoners de sociale cohesie gemiddeld een 6,8 (HM 6,4). Dit cijfer geeft aan in hoeverre mensen hun buurtgenoten kennen, of zij op een prettige manier met elkaar omgaan, of ze elkaar helpen of dat buurtgenoten samen activiteiten ondernemen. Ook geeft het een indicatie van de mate waarin buurtgenoten zich thuis voelen in de buurt. Dit cijfer is in Voorschoten hoger dan in de regio Hollands Midden. Contacten in de wijk op plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, zoals bijvoorbeeld in het buurthuis, sportverenigingen, activiteitencentra, bibliotheek, school en welzijnswerk en culturele centra leveren een belangrijke bijdrage aan het welbevinden van onze inwoners en bevorderen de sociale cohesie.

Tevredenheid over groen in de buurt Wonen in een groene omgeving draagt bij aan de gezondheid van inwoners. Inwoners die in een groene omgeving wonen hebben onder andere minder mentale gezondheidsproblemen. Inwoners van 18 tot en met 64 jaar beoordelen het groen in hun buurt gemiddeld met een 8,211 (HM, 7,7) en 86% (HM, 75%) van de inwoners is van mening dat er voldoende groen in de buurt is om te ontspannen/recreëren. Inwoners vanaf 65 jaar geven het groen in hun buurt een 8,7 (HM 8,2) en vinden dat er voldoende groen is om te ontspannen/recreëren (VS 87%, HM 79%). De meeste inwoners geven aan bij hitte voldoende verkoeling te kunnen vinden in hun huis of in hun tuin of buurt12 .

10 Leeftijdsgroepen - Sociale cohesie 22 - Voorschoten 11 Leeftijdsgroepen - Groen in de buurt 22 - Voorschoten 12 Dashboardthemas - Hitte en verkoeling - Voorschoten (eengezonderhollandsmidden.nl)

22 Beleidsplan Sociaal Domein

Aandachtspunt is dat een deel van de inwoners aangeeft onvoldoende verkoeling te kunnen vinden tijdens een hittegolf.

Woningnood, wel tevredenheid over woning Voorschoten heeft, net zoals de rest van Nederland, te kampen met woningnood. Woningen in zijn relatief duur in Voorschoten. Het aanbod sluit niet goed genoeg aan bij de vraag. Wij willen hier verandering in aanbrengen door bij nieuwe woningbouwprojecten meer goedkope bouw te realiseren. In de woonvisie geven wij aan hoe wij dat willen realiseren. Mensen brengen een groot deel van hun tijd door in hun eigen woning. Het is dus belangrijk dat mensen passend en prettig wonen. De inwoners met een woning in Voorschoten zijn over het algemeen tevreden over hun woning13 . Inwoners in de leeftijd van 1864 jaar geven een 8,3 (HM 8,1) en inwoners van 65 jaar en ouder geven een 8,8 (HM 8,7) als cijfer om hun tevredenheid over hun woning weer te geven.

Grote verschillen tussen wijken, oplossing meer wijkgericht werken Voorschoten is een welvarende gemeente. Er zijn echter grote verschil­len in de Sociaal Economische Status (SES) tussen inwoners in de 12 wijken van Voorschoten. Vlietwijk heeft de laagste SES (-0.09414) van alle wijken in Voorschoten en deze SES waarde is lager dan de gemiddelde SES waarde in Nederland. Bloemenwijk heeft met 0,477 de hoogste SES waarde in Voorschoten. De SES waarde heeft invloed op de mogelijkheid om gezond te leven en op te groeien en mee te doen met de samenleving. Doordat de verschillen tussen de wijken en zelfs binnen de wijken groot zijn, gaan wij meer wijkgericht werken. 13 Leeftijdsgroepen - Woning 22 - Voorschoten 14 StatLine - Sociaaleconomische status; scores per wijk en buurt, regio-indeling 2023

LE E F O M G E V I N G

3.2 Waar kan een inwoner terecht? Voorschoten heeft meerdere parken waar iedereen terecht kan voor een wandeling of om een praatje te maken. Wij hebben in de gemeente ook verschillende plekken waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, zoals Het Parkhuis, Vliethuis, de Odensehuiskamer, Open Eettafels, Alzheimer Café, activiteitencentra; de Boschbloem en Alettahof, het cultureel centrum en verschillende sport- en culturele verenigingen. Daarnaast is de bibliotheek een laagdrempelige plek waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Alle schoolterreinen zijn rookvrij en er kan bij veel sportverenigingen in een (deels) rookvrije omgeving worden gesport15 . Vanuit de gemeente houden wij elke week een inloopspreekuur voor inwoners waar zij vragen of meldingen kunnen doen over hun leefomgeving. In de bibliotheek is met regelmaat een omgevingsmanager duur­ zaamheid aanwezig om inwoners te adviseren hoe zij grip kunnen krijgen op de energiekosten. Voor oudere inwoners en minder mobiele inwoners van Voorschoten is er de Cirkelbus. De Cirkelbus is een initiatief van een aantal vrijwilligers met als doel om goed en goedkoop vervoer te creëren voor de inwoners van Voorschoten.

3.3 Wat wij willen bereiken? Wij willen dat de afstand tot de voorzieningen zoals huisarts, school en kinderopvang minimaal hetzelfde blijft en dat er voldoende culturele- en sportvoorzieningen in nabije omgeving zijn. Ook willen

wij dat inwoners zo min mogelijk hinder ondervinden van het klimaat, bijvoorbeeld bij het vinden van verkoeling bij hoge tempraturen (hittestress). Wij willen dat er voldoende plekken dichtbij huis zijn waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en activiteiten ondernemen, zoals een bibliotheek, jongerencentrum, activiteitencentrum of andere culturele voorzieningen. Dit zijn ook plekken waar inwoners terecht kunnen die (tijdelijk) een steuntje in de rug nodig hebben. Wij willen een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Er zijn sportaccommodaties, speelveldjes en parken om te wandelen. Maatschappelijke doel

Maatschappelijke resultaten

Inwoners zijn zelfredzaam en kunnen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven houden.

De afstand tot de voorzieningen zoals school, huisarts, kinderopvang en noodzakelijke boodschappen blijft hetzelfde. Inwoners ondervinden zo min mogelijk hinder van het klimaat

Voorschoten is veilig en er is sociale cohesie.

Er zijn voldoende plekken dichtbij huis waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten en activiteiten kunnen ondernemen.

Inwoners hebben een gezonde leefstijl.

De leefomgeving in Voorschoten nodigt uit tot bewegen en ontmoeten.

15 Voorschoten - Op weg naar een rookvrij Hollands Midden (foleon.com)

Beleidsplan Sociaal Domein

23

4. Thema Werk, inkomen en schulden

24 Beleidsplan Sociaal Domein

T H E M A WE R K , I N KO M E N E N S C H U LD E N

Ons uitgangspunt is dat alle Voorschotenaren naar vermogen mee kunnen doen in de samenleving. Wij stimuleren inwoners om door werk zo zelfredzaam mogelijk te zijn. Gezondheidsproblemen zijn vaak onderdeel van achterliggende problematiek zoals schulden, armoede en werkloosheid. De zekerheid van een inkomen is noodzakelijk bij gezond leven en opgroeien.

in armoede. Voor nadere uitwerking zie het minimabeleid (2024) en het nieuwe beleidsplan schuldhulpverlening (2025).

4.1 Analyse werk, inkomen en schulden Sociaal economische status

Een betaalde baan heeft positieve effecten op de gezondheid bij gunstige arbeidsomstandigheden. Minder gezonde mensen worden vaker werkloos. Werkloosheid heeft een negatief effect op de ervaren gezondheid en het welbevinden van mensen. Naast de zekerheid van inkomen zorgt werk voor structuur, sociale contacten, zelfontplooiing en de ontwikkeling van competenties en vaardigheden. Zonder werk kan iemand het gevoel hebben niet mee te doen in de samenleving. Wij wensen iedereen de zekerheid van een vast inkomen. Wij willen niet dat inwoners wakker liggen vanwege financiële zorgen. Wij kunnen echter niet alle financiële problemen van inwoners oplossen. Wel streven wij ernaar dat iedere inwoner een passend inkomen heeft waarvan hij kan rondkomen. Toch kan het zo zijn dat het niet lukt om betaald werk te verrichten. Een inwoner kan een uitkering aanvragen. Inwoners die op zoek zijn naar werk kunnen hier hulp bij krijgen vanuit de gemeente (re-integratie). Inwoners met een laag inkomen16 ondersteunen wij met minima­ regelingen en bijzondere bijstand17 vanuit de Participatiewet. De regelingen zijn niet alleen bedoeld om noodzakelijke kosten te kunnen betalen, maar vooral ook om mee te kunnen doen, te beginnen op school. Wij willen zoveel mogelijk voorkomen dat jeugdigen opgroeien 16 Onder de 130% van het sociaal minimum 17 Koersnotitie ‘Iedereen telt mee; Koers nieuwe minimabeleid’

Er is een verband tussen gezondheidsverschillen tussen inwoners en de Sociaaleconomische Status (SES) van inwoners. Mensen met een lager inkomen en een lagere opleiding leven gemiddeld korter en minder in goed ervaren gezondheid dan mensen met een hoge opleiding. Ook hebben mensen met een lage SES vaker fysieke en psychische klachten en chronische aandoeningen. Wij zien dat de SES van inwoners afgelopen jaren in Voorschoten gestegen is. De gemiddelde SES is hoger dan gemiddeld in Nederland18 . De SES kan binnen en tussen de 12 wijken soms behoorlijk uiteenlopen.

Betaald werk Gezondheid en het hebben van betaald werk hangen nauw samen. Van de inwoners in de leeftijd van 18 tot en met 64 jaar heeft 84% 19 betaald werk in 2023 (HM 83%). Een betaalde baan wil nog niet zeggen dat er geen financiële problemen zijn. Er zijn ook werkende armen, mensen die ondanks dat zij betaald werk hebben in armoede leven.

Moeite met rondkomen Jeugdigen die opgroeien in een gezin, waarvan de ouders moeite hebben met rondkomen zijn vaker gestrest, eenzaam en minder weer­­baar ten opzichte van jeugdigen die in in een gezin opgroeien 18 Voorschoten in Cijfers - Gemeente Voorschoten De SES is gebaseerd op welvaart, opleidingsniveau en recent arbeidsverleden. 19 Gebiedsprofielen - PARTICIPATIE - Voorschoten

Beleidsplan Sociaal Domein

25

T H E M A WE R K , I N KO M E N E N S C H U LD E N

die geen moeite hebben met rondkomen. Zij gebruiken ook vaker genotsmiddelen in vergelijking met jeugdigen die in het gezin geen moeite met rondkomen ervaren. In Voorschoten ervaart 2,6% van de jeugdigen in het gezin moeite met rondkomen (HM 3,4%). Het percentage inwoners van 18-64 jaar dat aangeeft enige of grote moeite te hebben met rondkomen is gestegen van 10% (2020) naar 14% (2022). Dit is lager dan in Hollands Midden (19%). Voor de 65+ inwoners is dit percentage van 5% naar 10% gegaan (HM, 9%).

Kinderen in een uitkeringsgezin Het aantal kinderen dat opgroeit in een uitkeringsgezin is een van de risicofactoren waardoor kinderen sneller terechtkomen in bijvoorbeeld de jeugdhulpverlening. Het is ook een indicator voor het gebruik van hulp op latere leeftijd. Een uitkeringsgezin betekent dat kinderen opgroeien in een gezin dat moet rondkomen van een bijstandsuitkering. Het percentage kinderen dat opgroeit in een uitkeringsgezin is in Voorschoten 4% 20, dit is een lager percentage dan landelijk (NL, 6%).

Werkloze jongeren Het percentage21 werkloze jongeren (16-22 jaar) is al jaren stabiel met 1% (NL 1%). Er is een verband tussen werkloze jongeren en jongeren zonder startkwalificatie. Jongeren zonder startkwalificatie, dat wil zeggen zonder een diploma op havo-, vwo- of mbo-2-niveau, zijn over de jaren heen vaker werkloos dan jongeren met een startkwalificatie22 .

20 Dashboard - Jeugd en jeugdhulpverlening - Voorschoten 21 Dashboard - Jeugd en jeugdhulpverlening - Voorschoten 22 NJI cijfers jeugdwerkloosheid

26 Beleidsplan Sociaal Domein

Huishoudens met een laag inkomen Het sociaal minimum is het minimumbedrag dat is vastgesteld door het Rijk wat iemand nodig heeft om van te leven. In Voorschoten had in 2023 4,0% 23 van de huishoudens langer dan een jaar een inkomen op of rond het sociaal minimum (HM 4,8%).

Huishoudens met een bijstandsuitkering Het percentage huishoudens met een bijstandsuitkering in Voorschoten is lager dan in de regio Holland Midden (2,6% VS, 3,2% HM)24 . Eind 2023 ontvingen 310 huishoudens in Voorschoten een bijstandsuitkering, dit is een stijging ten opzichte van eind 2022 (290 huishoudens). De grootste groep inwoners met een bijstandsuitkering zijn alleenstaanden zonder kinderen, zowel in onze gemeente als in Nederland25 .

Problematische schulden Als er sprake is van schulden kan er een opeenstapeling van problemen ontstaan. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van betalingsachterstanden bij de Belastingdienst, webwinkels, zorgverzekeraars, energiebedrijven of een huurachterstand. Huurachterstand kan leiden tot (dreigende) huisuitzetting. Veel inwoners met financiële problemen melden zich niet, of laat, bij de gemeente. In Voorschoten geldt voor 6% 26 van de huishoudens dat zij geregi­ streerde problematische schulden hebben (7% Holland Rijnland). Dit zijn in Voorschoten 660 huishoudens in 2023, dit percentage is gestegen t.o.v. 2022 (5%). 23 Kwetsbaren - Huishoudens sociaal minimum - Voorschoten 24 Voorschoten in Cijfers - Gemeente Voorschoten 25 Managementrapportage Werk & inkomen, minimabeleid en schuldhulpverlening 2023 26 Kwetsbaren - Huishoudens met geregistreerde problematische schulden Voorschoten

T H E M A WE R K , I N KO M E N E N S C H U LD E N

4.2 Waar kan een inwoner terecht? Zonder uitputtend te willen zijn geven wij een aantal voorbeelden van waar een inwoner terecht kan voor werk, inkomen en schulden. De Voedselbank Voorschoten biedt inwoners met een laag inkomen een wekelijks basispakket van levensmiddelen. De Stichting Leergeld helpt gezinnen met een laag inkomen door financiële ondersteuning te bieden voor kinderen, voor bijvoorbeeld schoolspullen, sport en cultuur. Eerste hulp bij geldzaken (EHBG) is bedoeld om te signaleren en te voorkomen dat inwoners in financiële problemen komen of om erger te voorkomen. Het team bestaat uit sociaal werkers, schuldhulpverleners en vrijwilligers die samen werken met woningcorporaties, water- en energiebedrijven en zorgverzekeraars. Sociaal raadslieden van VVE helpen bij vragen over uitkeringen, toeslagen, belastingen, werk of schulden. Ook kunnen zij fondsen aanvragen of inwoners doorverwijzen naar betaalbare activiteiten zoals huiswerkbegeleiding. Inwoners kunnen wekelijks met financiële vragen terecht bij het Financieel Informatiepunt (FIP) in de Bibliotheek Voorschoten. De Kredietbank Nederland en vrijwilligers van Schuld­ HulpMaatje en Stichting Leergeld zijn dan aanwezig voor het geven van informatie. Bij de gemeente Leidschendam-Voorburg kan een inwoner terecht voor informatie en ondersteuning voor werk, inkomen en schuldhulp­ verlening.

4.3 Wat willen wij bereiken? Wij willen het gebruik van de beschikbare regelingen en voorzieningen vergroten. Een aantal instrumenten dat door de (landelijke) overheid wordt ingezet als tegemoetkoming in kosten kan voor onzekerheid en stress zorgen en wordt soms om die reden niet aangevraagd. De toeslagen zijn hier een voorbeeld van. Er is veel te verbeteren aan de toegankelijkheid van de regelingen en de noodzaak om dit begrijpelijk, passend, beschikbaar en betaalbaar te houden. Wij willen dat mensen weer vertrouwen krijgen in de regelingen en er daardoor meer gebruik van gaan maken. De zekerheid van inkomen heeft effect op veel verschillende maatschappelijke doelen. Alle maatschappelijke resultaten dragen bij aan een gezonde leefstijl. Wij willen bereiken dat meer volwassen inwoners betaald werk hebben en minder moeite hebben met rondkomen. Dit betekent dat minder inwoners moeten rondkomen van een bijstandsuitkering of langer dan een jaar een laag inkomen hebben. Ook willen wij bereiken dat minder inwoners geregistreerde problematische schulden hebben. Minder kinderen groeien op in armoede en minder jongeren zijn werkloos. Wij willen dat meer inwoners door hun netwerk of door vrijwilligers geholpen worden bij financiële zorgen en dat meer inwoners met problematische schulden ondersteuning krijgen vanuit de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Voor ondernemers die te maken hebben met financiële problemen is er gespecialiseerde schuldhulpverlening en een ondernemersklankbord (OKB).

Beleidsplan Sociaal Domein

27

T H E M A WE R K , I N KO M E N E N S C H U LD E N

Maatschappelijke doel

Maatschappelijke resultaten

Inwoners zijn zelfredzaam en kunnen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven houden.

Meer volwassen inwoners hebben een betaald werk. Minder inwoners hebben moeite met rondkomen. Minder inwoners ontvangen een bijstandsuitkering. Minder inwoners hebben langer dan een jaar een laag inkomen. Minder inwoners hebben problematische schulden.

Inwoners groeien gezond en veilig op en kunnen zich maximaal ontwikkelen.

Minder kinderen groeien op in armoede. Minder jongeren zijn werkloos (16-22 jaar)

Er is een duurzaam systeem voor zorg en ondersteuning. De ondersteuning vindt dicht bij huis plaats.

Meer inwoners worden door het netwerk of vrijwilligers geholpen bij financiële zorgen. Meer inwoners met problematische schulden krijgen ondersteuning vanuit de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Een gezonde leefstijl

28 Beleidsplan Sociaal Domein

Alle bovenstaande maatschappelijke resultaten

5. Thema Hulp en ondersteuning

Beleidsplan Sociaal Domein

29

H U LP E N O N D E R S T E U N I N G

Wij willen dat Voorschoten een plek is waar inwoners gezond kunnen leven en veilig kunnen opgroeien. Iedereen heeft weleens een moment dat het even tegenzit. De meeste mensen vangen deze tegenslagen die bij het gewone leven horen op met familie en mensen uit hun netwerk of met een preventieve voorziening uit de wijk. Er kan een moment komen dat deze oplossingen niet meer voldoende zijn. Dan is er meer nodig. Als dit noodzakelijk is zetten wij passende specialistische hulp en ondersteuning in. Deze specialistische hulp zetten wij alleen in als problemen echt niet op een andere manier opgelost kunnen worden. Op deze wijze is specialistische hulp tijdig beschikbaar voor inwoners die deze hulp het hardste nodig hebben. Uitgangspunt bij de inzet van specialistische hulp is dat deze hulp, voornamelijk tijdelijk is, niet op zichzelf staat en dus aanvullend is op hulp uit het netwerk en/of de preventieve hulp. De verschillende verwijzers zoals huisarts, gemeente, jeugdarts en de gecertificeerde instelling spelen een belangrijke rol in het bepalen of specialistische hulp noodzakelijk is. Vanuit onze regierol in de gemeentelijke toegang kijken wij ook kritisch naar de tijdsduur en effectiviteit van de ingezette specialistische hulp.

5.1 Analyse hulp en ondersteuning Jeugd27 De meeste jeugdigen groeien gezond en veilig op in Voorschoten. Er valt veel winst te halen door preventieve inzet op middelengebruik, onderwijs en het omgaan met stress en tegenslagen bij jeugdigen. De gemeente moet vanuit de Jeugdwet specialistische jeugdhulp bieden aan jeugdigen en hun gezinnen die hulp nodig hebben bij het opgroeien en/of in de opvoeding. Er zijn verschillende vormen van specialistische jeugdhulp, zoals pleegzorg, jeugdhulp met verblijf, ambulante begeleiding, gesloten jeugdzorg, geestelijke gezond­ heidszorg voor kinderen (jeugd-ggz), behandeling met en zonder verblijf en gedwongen jeugdhulp en jeugdreclassering.

Jeugdigen met specialistische jeugdhulp Het totaal aantal jeugdigen dat instroomt in de specialistische jeugdhulp is hoger dan het aantal jeugdigen dat uitstroomt. In 2023 kregen bijna 700 jeugdigen specialistische jeugdhulp28 . Het percentage jeugdigen tot 18 jaar dat specialistische jeugdhulp ontving is gestegen van 11,9% (2022) naar 13% (2023). Dit is percentage is lager dan het landelijk gemiddelde (13,4% naar 13,9% NL)29 . De meest ingezette vorm van specialistische jeugdhulp in Voorschoten is Jeugd Geestelijke Gezondheidszorg (JGGZ).

27 Jeugdhulp bij gemeenten | Jeugdhulp | Rijksoverheid.nl 28 Raadsinformatiebrief Dashboard jeugdhulp Voorschoten 29 Aantallen en tabel: Dashboard - Jeugd en jeugdhulpverlening - Voorschoten (waarstaatjegemeente.nl)

30 Beleidsplan Sociaal Domein

H U LP E N O N D E R S T E U N I N G

Jeugdbescherming Als de veiligheid of ontwikkeling van een kind ernstig wordt bedreigd, kan een gezin verplichte hulp opgelegd krijgen. De kinderrechter legt dan een jeugdbeschermingsmaatregel op. Als de rechter beslist dat er een kinderbeschermingsmaatregel komt, zorgt een gecertificeerde instelling (GI) voor de uitvoering van de maatregel. De gecertificeerde instelling voert zelf geen jeugdhulp uit. In het plan wordt vastgelegd welke jeugdhulp nodig is bij de uitvoering van de kinderbeschermingsmaatregel. Het percentage jeugdigen met jeugdbescherming is 0,6%30 (NL 1,1%)

Jeugdreclassering Een jongere van 12 jaar en ouder die met politie in aanraking is geweest en een proces-verbaal heeft gekregen, kan jeugdreclassering opgelegd krijgen door de rechter. Jeugdreclassering is een maatregel waarbij de jongere wordt begeleid en gecontroleerd en zo nodig een hulptraject moet doorlopen met als doel het gedrag te veranderen en recidive te voorkomen. De jeugdbeschermers van de gecertificeerde instellingen voeren de kinderbeschermingsmaatregelen dus ook de jeugdreclassering uit. In Voorschoten heeft 0,3%31 (NL 0,3%) van alle jongeren van 12-23 jaar, een jeugdreclasseringsmaatregel.