3241 Brief dd 16-10-2026 Holland Rijnland over Zienswijze op Startnotitie actualisatie Regionaal Energiebeleid HR
Tekst van het document
Datum: | 15 oktober 2026 Kenmerk: | UIT-26-29319 E-mail: | ambtelijksecretariaat@hollandrijnland.nl Onderwerp: | Verzoek tot het uitbrengen van een zienswijze op de Startnotitie actualisatie regionaal energiebeleid Holland Rijnland Geachte gemeenteraadsleden, Wij vragen u om een zienswijze op het regionaal energieakkoord. Wij verzoeken u de vastgestelde zienswijze, inclusief het vastgestelde en ondertekende besluit van het bevoegde orgaan, uiterlijk op 15 januari 2027 digitaal toe te sturen aan ambtelijkesecretariaat@hollandrijnland.nl , onder vermelding van‘Zienswijze Startnotitie actualisatie regionaal energiebeleid’. Actualisatie Regionaal energieakkoord De regio werkt toe naar actualisatie van het regionale energiebeleid, in de vorm van een nieuw Regionaal Energieakkoord (REA). De startnotitie (bijlage 01 ) beschrijft daarvoor de kaders, uitgangspunten, scope, gefaseerde aanpak, participatie en governance. Het traject moet leiden tot een REA tussen de dertien gemeenten, Provincie Zuid-Holland, het Hoogheemraadschap van Rijnland en Liander. Het REA bouwt voort op het Regionaal Energieakkoord uit 2017, de RES 1.0 (2021), het Toekomstbeeld Energiesysteem (2024) en de Actieagenda Energiesysteem en Netcongestie (2025). Ter voorbereiding hierop heeft een evaluatie van het energiebeleid van de regio plaatsgevonden. Deze evaluatie treft u als bijlage 02 .
Het Dagelijks Bestuur van Holland Rijnland heeft de startnotitie op 15 oktober 2026 vastgesteld en vrijgegeven voor de nu voorliggende zienswijzeprocedure. De commissie Duurzaamheid, Energie en Groen van Holland Rijnland heeft | het programmateam op 26 september 2026 al gevraagd de inventariserende werkzaamheden van fase 1 te starten. Deze werkzaamheden worden vooruitlopend op de afronding van de zienswijzeprocedure uitgevoerd. Betrokkenheid volksvertegenwoordigende organen Gezien de lokale doorwerking van het traject en het uiteindelijke REA is betrokkenheid van de volksvertegenwoordigende organen van de overheden en het bevoegde bestuur van Liander | van groot belang. Het Dagelijks Bestuur verzoekt u daarom een zienswijze uit te brengen op de voorgestelde aanpak, uitgangspunten, fasering, participatie en wijze waarop wordt toegewerkt naar nieuwe regionale energieafspraken. Eventuele lokale aandachtspunten kunnen daarbij afzonderlijk worden meegegeven. Met de zienswijze op de startnotitie | worden nog geen besluiten genomen over nieuwe locaties, kwantitatieve bijdragen, investeringen of wijzigingen van lokaal beleid. Deze onderwerpen worden in het vervolgproces onderzocht en worden, waar nodig, opnieuw afzonderlijk ter besluitvorming voorgelegd.
Regio Holland Rijnland | IBAN: NL87BNGH0285113992 Schuttersveld 9 | Postbus 558 | 071 – 523 90 90 | KvK: 27365539 2316 XG Leiden | 2300 AN Leiden | www.hollandrijnland.nl | BTW: NL813768068B01 | 1 2 De zienswijzen worden betrokken bij de definitieve vaststelling van de startnotitie en dragen zo bij aan een zorgvuldig proces en een zo breed mogelijke basis voor het vervolg. Mocht u aanvullende vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met het secretariaat van het Energieprogramma via energieprogramma@hollandrijnland.nl. Hoogachtend, het Dagelijks Bestuur Regio Holland Rijnland, de secretaris-directeur, de voorzitter, E. Loenen P.J. Heijkoop Bijlagen 01 Startnotitie actualisatie regionaal energiebeleid Holland Rijnland 02 Evaluatie regionaal energiebeleid Holland Rijnland 03 Handreiking lokale besluitvorming en zienswijzeprocedure Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 1 STARTNOTITIE 1 Inleiding .............................................................................................................................................................. 2 1.1 Regionaal samenwerken aan het energiesysteem ................................ ................................ ............................. 2 1.2 Actualisatie van het Regionaal Energieakkoord ................................ ................................ ................................ .
3 1.3 Wat gaan we anders doen? ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 3 2 Richting een nieuw REA ...................................................................................................................................5 2.1 Doel en resultaat van actualisatie ................................ ................................ ................................ ........................... 5 2.2 Status en beoogde werking Regionaal Energieakkoord ................................ ................................ .................. 6 2.3 Scope en afbakening ................................ ................................ ................................ ................................ .................. 6 2.4 Uitgangspunten ................................ ................................ ................................ ................................ ........................... 7 3 Hoe komen we tot het REA? ............................................................................................................................9 3.1 Proces en stappenplan ................................ ................................ ................................ ................................ ..............
9 3.2 Fase 1 – Ontwikkelen van een gezamenlijk energiebeeld ................................ ................................ ............... 10 3.3 Fase 2 – Gebiedsuitwerking en ruimtelijke energiepuzzel ................................ ................................ ............. 10 3.4 Fase 3 – Participatie en maatschappelijke reflectie ................................ ................................ .......................... 11 3.5 Fase 4 – Ontwikkelen van energieafspraken ................................ ................................ ................................ ...... 12 3.6 Fase 5 – Opstellen en vaststellen van het Regionaal Energieakkoord ................................ ........................ 12 4 Governance, besluitvorming en organisatie ................................................................................................ 14 4.1 Vaststelling startnotitie ................................ ................................ ................................ ................................ ............ 14 4.2 Governance en organisatie actualisatieproces ................................ ................................ ................................ 14 4.3 Besluitvorming per fase ................................ ................................ ................................ ................................ ...........
15 4.4 Verankering en governance uitvoering REA ................................ ................................ ................................ ....... 18 Bijlagen ................................................................................................................................................................... 20 A Managementsamenvatting evaluatie regionaal energiebeleid ................................................................ 20 B Overkoepelend proces actualisatie ............................................................................................................. 23 C Relatie tot andere ambities, doelen en processen .................................................................................... 24 D Risico’s ............................................................................................................................................................ 25 E Relevante beleidsprocessen Provincie Zuid-Holland ............................................................................... 29 Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 2 1 Inleiding Deze startnotitie vormt de basis voor de actualisatie van de ambities rondom het regionale energiesysteem. Hiertoe heeft de commissie DEG van Regio Holland Rijnland in de vergadering van 27 mei 2026 opdracht gegeven.
Deze notitie beschrijft de kaders, aanpak en organisatie van de actualisatie, maar maakt nog geen inhoudelijke keuzes over de ambities. De actualisatie werkt toe naar een Regionaal Energieakkoord (REA) tussen de regiopartijen (13 gemeenten, provincie Zuid-Holland, Hoogheemraadschap van Rijnland, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en netbeheerder Liander), te sluiten medio 2028. Dit REA vormt op zijn beurt de basis voor doorvertaling naar een actualisatie van het huidige Energieprogramma en de Actieagenda. Het REA is het resultaat van het proces zoals geschetst in deze startnotitie. Het borduurt voort op eerdere ambities en afspraken en is een actualisatie van het eerdere Regionale Energieakkoord (2017), het Toekomstbeeld Energiesysteem (2024), de Actieagenda Energiesysteem en Netcongestie (2025) en omvat ook de herijking van de RES 1.0 (2021). Een beknopte evaluatie van regionaal energiebeleid en samenwerking vormt onderdeel van de input voor de actualisatie. 1.1 Regionaal samenwerken aan het energiesysteem De energietransitie bevindt zich in een nieuwe fase. De afgelopen jaren lag de nadruk op het formuleren van ambities voor duurzame opwek, warmtetransitie en energiebesparing. Nu wordt steeds duidelijker dat de samenhang van het energiesysteem bepalend is voor de uitvoerbaarheid van onze brede (regionale) ambities.
Het energiesysteem is de drager voor het wonen, werken, recreëren en verplaatsen in de regio. Het energiesysteem is het geheel van technieken, infrastructuur en afspraken waarmee energie wordt opgewekt, opgeslagen, verbruikt en verdeeld. Dit omvat onder andere zonnepanelen, batterijen en laadpalen, maar ook het elektriciteitsnet, warmtebronnen en warmtenetten. Dit vraagt een integrale benadering. We werken hierin samen met dertien gemeenten, Provincie Zuid - Holland, netbeheerder Liander en waterschappen. De keuzes over energie die afzonderlijke gemeenten maken, hebben vaak invloed buiten de gemeentegrenzen. Gezamenlijke, goed afgestemde keuzes van gemeentes, provincie, waterschappen en netbeheerders niveau zijn nodig om te komen tot een robuust en toekomstbestendig regionaal energiesysteem. De energietransitie is ingewikkeld . D oor samen te werken kunnen we denk - en uitvoeringskracht op regionale schaal organiseren. Ook ontstaat meer slagkracht, een sterkere lobby richting het Rijk, en goede afstemming met andere regio’s zoals Rotterdam Den Haag en Drechtsteden. Daarbij blijft het uitgangspunt regionaal doen wat nodig is (vanuit meerwaarde) en lokaal doen waar dat kan. De afgelopen jaren is in de regio hard gewerkt aan het energiesysteem , zowel lokaal als regionaal.
Op regionale schaal zijn gezamenlijke ambities en plannen ontwikkeld welke (deels) invulling hebben gekregen. Denk hierbij aan het Regionaal Energieakkoord (2017), de RES 1.0 (2021) , het Toekomstbeeld Energiesysteem (2024) en de Actieagenda Energiesysteem en Netcongestie (2025) . Analyse van deze documenten vormen onderdeel van de evaluatie (zie bijlage A). De strekking en status verschilt onderling, tegelijkertijd geldt dat allen op een eigen manier richting geven aan de regionale ontwikkeling van het energiesysteem. De gezamenlijke regionale inzet die nodig is om uitvoering te geven aan deze ambities is belegd bij het regionale Energieprogramma Holland Rijnland. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 3 1.2 Actualisatie van het Regionaal Energieakkoord De ontwikkelingen in en rond de energietransitie gaan razendsnel, en onze regionale ambities en samenwerking moet en hierbij aansluiten. Zo vergroten geopolitieke ontwikkelingen de behoefte aan energieonafhankelijkheid en is in de gehele regio sprake van netcongestie. De impact hiervan op regionale ambities (wonen, werken, recreëren en verplaatsen) is groot en deze staan hierdoor onder druk. Het Regionale Energieakkoord van 2017 is in 2025 afgelopen.
Anno 2026 zijn er nieuwe inzichten rondom haalbaarheid en realiseerbaarheid (opwekopgave, inzet van de provincie), technologieën, nationale beleidsontwikkeling (Kamerbrief Decentraal, de Interbestuurlijke Werkwijze in ontwikkeling ) en aangescherpte nationale ambities (actualisatie Nationaal Plan Energiesysteem - NPE). Heden is het moment voor actualisatie van het REA 2017, waarin deze aspecten landen. De bestaande regionale ambities (zoals in elk geval uit de RES, Regionaal Energieakkoord 2017) en huidige lokale ambities en beleid vormen het vertrekpunt voor de ontwikkeling van een ambitieus en realistisch geactualiseerd REA. Gedurende het proces zal duidelijk worden wat wel, niet of onder voorwaarden haalbaar is, richting 2050. Dit vraagt ook om de nadrukkelijke bereidheid van alle partijen om in brede zin te kijken naar actualisatie of aanpassing van lokale inzet, ook in rela tie tot de huidige ambities en lokaal beleid. Juist omdat het een langere periode betreft (tot 2050) en omdat de actualisatie het integrale energiesysteem omvat, inclusief mogelijkheden om aan te sturen op verschillende en uitwisselbare soorten bijdragen per partij. Tijdens de actualisatie werken we onverminderd door aan de bestaande plannen en uitvoering , want de energietransitie wacht niet.
1.3 Wat gaan we anders doen? De actualisatie biedt mogelijkheden om verder in te zetten op een robuust en veerkrachtiger energiesysteem in d e regio én om daarbij kansen te benutten die dit biedt (zie ook bijlage D). De actualisatie geeft ons de gelegenheid om met hernieuwde aandacht en op integrale en positieve wijze aan de energietransitie en het energiesysteem te werken. Verbreding van de scope en integraliteit, maar ook realisme en uitvoerbaarheid van ambities helpen daarbij. Het proces van actuali seren is een mooie kans om maatschappelijk én bestuurlijk draagvlak en eigenaarschap te vergroten. De evaluatie van het regionale energiebeleid (bijlage A) biedt concrete aanknopingspunten voor verbeteringen om deze kansen optimaal te benutten. In onderstaand kader zijn de belangrijkste punten weergegeven. 1. Van energiedoelen naar een energiesysteem De energietransitie ontwikkelt zich van een opgave met gefaseerde doelen, naar een systeemvraagstuk. Dit betekent concreet dat de opgave ook in samenhang benaderd moet worden. “De vraag is niet zozeer wat de regio nog meer wil doen, maar welke rol de regio wil vervullen in de ontwikkeling van het energiesysteem als geheel.” 2. Van richtinggevende ambitie naar onderbouwde keuzes Bij het vaststellen van de eerdere regionale ambities waren gevolgen voor ruimte, duurzame opwek, warmte en infrastructuur nog beperkt bekend en zichtbaar.
In het regionale Toekomstbeeld Energiesysteem zijn deze praktische consequenties duidelijker in beeld gebracht. “De volgende fase vraagt daarom niet alleen om het herbevestigen van ambities, maar om een expliciete afweging van wat haalbaar, wenselijk en uitvoerbaar is richting 2050.” 3. Van gezamenlijke inspanning naar gezamenlijke verantwoordelijkheid Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 4 De huidige samenwerking, op basis van gezamenlijke ambities, inspanningsverplichting en vrijwilligheid, werkte goed in de afgelopen fase. De behoefte aan duidelijkheid over rollen, bijdragen, aanspreekbaarheid en bestuurlijke binding groeit nu de opgave concreter wordt onderlinge afhankelijkheid toeneemt. “De vraag is niet óf regionale samenwerking nodig blijft, maar welke vorm van samenwerking past bij een opgave die minder vrijblijvend wordt.” Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 5 2 Richting een nieuw REA 2.1 Doel en resultaat van actualisatie Gezamenlijk werken we aan een toekomstbestendig energiesysteem dat regionale ambities op het gebied van wonen, werken en verplaatsen mogelijk maakt. Het geactualiseerde Regionaal Energieakkoord vormt het strategische en bestuurlijke kader voor de regionale samenwerking. Het akkoord legt de regionale ambities en doelstellingen vast die nodig zijn om het toekomstbestendige energiesysteem te realiseren.
Deze ambities hebben bestuurlijk commitment van de deelnemende partijen en vormen de basis voor de uitvoering op lokale en regionale schaal . Dat landt onder meer in de actualisatie van het Energieprogramma Regio Holland Rijnland en de regionale Actieagenda. In het REA wordt het volgende vastgelegd: • Regionale ambitie voor 2040 en 2050. Dit betreft een kwalitatief, mogelijk abstracter geformuleerde stip op de horizon van het regionale energiesysteem. • Doelstellingen: Regionale – waar mogelijk – gekwantificeerde doelstellingen voor 2032 en 2040, die aansluiten op nationale doelstellingen . Deze kunnen per sector, drager, delen van de regio bepaald zijn, in onderlinge samenhang. Dit maakt het mogelijk om maatwerkbijdragen en -afspraken per partij te maken, inclusief de mogelijkheid van uitwisseling van bijdragen tussen partijen. De optelsom van de doelstellingen dient te leiden tot realisatie van de regionale doelstelling. • Energieafspraken: zelfbindende afspraken over geoormerkte acties per partij om invulling te geven aan de doelstellingen , met de focus op de komende 4 jaar . Voor alle publieke partners kan dat ook inhouden dat het eigen beleid (omgevingsinstrumenten) en de lokale LESsen geactualiseerd (aanpassing, aanvulling) worden . De energieafspraken worden periodiek geactualiseerd (naar verwachting na afronding eens per 4 jaar).
• Een beschrijving van randvoorwaarden die nodig zijn om de ambitie te realiseren. • Afspraken over monitoring, evaluatie en bestuurlijke bijsturing.
Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 6 2.2 Status en beoogde werking Regionaal Energieakkoord Onderstaande tabel geeft aan wat de status en beoogde werking van het REA als resultaat van de actualisatie is. Vaststellen en eigenaarschap en verankering Het REA en de inhoud (ambitie, doelstellingen en verdere afspraken) is, via de colleges, van de volksvertegenwoordigende organen van de samenwerkende publieke partijen (gemeenten, PZH, waterschappen). Per college is de portefeuillehouder Energie primair aanspreekpunt als vertegenwoordiger binnen, én de ‘linking pin’ naar het college. Het REA wordt vastgesteld door de colleges en volksvertegenwoordigende organen . Daarnaast committeren aanvullende kernpartijen die bijdragen leveren aan het realiseren van de doelstellingen zich aan de energieafspraken ( in elk geval netbeheerders) met een gemandateerd besluit. De inhoud van het REA wordt, na eventueel benodigde uitwerking, via de gebruikelijke procedures verankerd in lokale of provinciale omgevingsinstrumenten en andere besluiten (inclusief evt investeringsplannen). Type afspraken Het REA bestaat in elk geval uit de volgende type afspraken: 1) inhoudelijk (rond de verschillende thema’s), 2) samenwerking en proces, 3) ambitie voor lange termijn en 4) doelstellingen en 5) energieafspraken op korte termijn (Energieafspraken).
De afspraken zijn zoveel mogelijk concreet en meetbaar. Deze kunnen zowel collectief (regionaal) als individueel (lokaal) zijn. De afspraken zijn gebaseerd op een bepaalde inzet, middelen of resultaten. Bindendheid afspraken Het akkoord is een zelfbindende regionale afspraak . P artijen hebben een inspanningsverplichting gericht op de Energieafspraken . Elke partij is binnen de samenwerking bestuurlijk aanspreekbaar op de afgesproken toerekenbare bijdrage aan de regionale ambitie per partij. Monitoring Aan kwantitatieve doelstellingen worden meet bare indicatoren gekoppeld om de voortgang inzichtelijk te maken. Voortgang wordt bestuurlijk besproken tijdens de overleggen en ateliers van de commissie DEG. De afspraken en uitvoering (doelbereik) worden gemonitord middels een jaarlijks evaluatiemoment, waar ruimte is te besluiten het akkoord of onderdelen daarvan te actualiseren indien nodig. 2.3 Scope en afbakening Het REA richt zich op het integrale regionale energiesysteem . Deze paragraaf bakent dat zo goed als mogelijk af. Het REA: ✓ Gaat niet over alle onderdelen van het energiesysteem. Dat omvat naast opwek (warmte en elektriciteit), ook transport, conversie en opslag, slimmer balanceren en verbruik , inclusief besparing, ook in relatie tot de ruimte.
Dit betreft niet alleen elektriciteit, zoals zon- en windenergie en mogelijk Small Modular Reactors (SMR’s) , maar van alle relevante energiedragers. Bevoegd gezag kan bovenlokaal liggen, maar heeft wel invloed op de ruimtelijke puzzel in regio en gemeenten (denk aan systeembatterijen, wind op land). Voorbeeld: een collectief warmtesysteem in de regio gaat onder andere over het ontwikkelen van bronnen (geothermie, afkoppeling WLQ), opslag van warmte en transport naar eindgebruikers zoals huishoudens. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 7 ✓ Is gericht op (afspraken over) onderdelen van het energiesysteem die op regionale schaal impact hebben of waarbij de regionale context van belang is. Besluitvorming ligt altijd voor bij colleges en/of gemeenteraden van iedere afzonderlijke gemeente. Voorbeeld: netbewust ontwikkelen van woningbouw zorgt ervoor dat we meer woningen kunnen realiseren met dezelfde capaciteit op het elektriciteitsnet. Voor een ontwikkelaar betekent dit echter meer kosten, terwijl de baten maatschappelijk zijn. Door (minimaal) als regio dezelfde voorwaarden te stellen, voorkom je een waterbedeffect en dat gemeenten meer of minder aantrekkelijk worden voor ontwikkelaars. Dit vereist een bovengemeentelijke benadering voor een lokaal besluit. ✓ Kijkt naar 2032 vanuit het perspectief 2040 en 2050 .
Het Nationaal Programma Energiesysteem (NPE), en de aanstaande landelijke interbestuurlijke werkwijze rond de ontwikkeling van het energiesysteemkennen 2040 als een tijdshorizon . Als regio kijken we bewust verder voor het neerzetten van ambities en doelstellingen. Voorbeeld: energie-infrastructuur wordt aangelegd voor 50 jaar of langer. N ieuwe energie-infrastructuur vraagt om een duidelijke visie op de ontwikkeling van het omliggende gebied. Vice versa heeft ontwikkeling van gebieden een duidelijke visie nodig op energie. Het perspectief op 2050 is hierin een logische keuze. ✓ Focus ligt op de invloed van de deelnemende partijen (decentrale overheden in het bijzonder). De ontwikkeling van het energiesysteem raakt vele onderwerpen . De invloed van gemeenten, provincie, netbeheerder verschilt per sector en them a, waarbij vanuit effectiviteit de prioriteit ligt bij veel zeggenschap. Voorbeeld: gemeenten zijn regisseur van de warmtetransitie en kunnen daarmee sturen op de warmtetransitie. Daar ligt veel impact. Voor bijvoorbeeld landbouw is de gemeentelijke rol indirecter en daarmee is minder directe sturing mogelijk op deze sector. Elementen buiten beschouwing Het integrale beeld onder REA gaat over een aantal relevante zaken niet. Dit geldt voor: × Onderwerpen buiten de invloedssfeer van regio en gemeenten. Denk aan wind op zee, waterstof, biogas en grootschalige kernenergie.
Tevens geldt dat (in ontwikkeling zijnde) landelijk beleid en ambities uitgangspunten vormen. × Onderwerpen waarvan keuzes geen of te beperkte regionale impact hebben. Het REA wordt ontwikkeld binnen een breder stelsel van nationale, provinciale en lokale beleidskaders. In bijlage C is een overzicht te vinden van beleidstukken waartoe het REA zich verhoudt. De actualisatie heeft niet als doel om de huidige kaders één-op-één over te nemen en samen te voegen. Wel wordt bezien hoe de regionale ambities en doelstellingen op het huidige beleid kunnen aansluiten en hoe Regio Holland Rijnland haar positie binnen het toekomstige Nederlandse energiesysteem kan bestendigen. 2.4 Uitgangspunten Onderstaand zijn de belangrijkste uitgangspunten voor de ontwikkeling van het geactualiseerde REA opgesomd. Die gelden ook voor de bredere samenwerking aan de ontwikkeling van het energiesysteem. Basis hiervoor ligt onder meer in de evaluatie, de risicoanalyse (zie bijlage D) en de recente ambtelijke en bestuurlijke ateliers. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 8 Inhoud, ambitie en bijdragen • De energietransitie als systeemopgave vraagt om een integrale benadering . Dat betekent dat de verschillende onderdelen in samenhang bekeken moeten worden om tot keuzes te komen.
Belangrijk richtinggevend principe hierin is het zo goed mogelijk in balans brengen van vraag en aanbod van energie in ruimte en tijd. • We verbinden de ambitie nadrukkelijk aan haalbaarheid, uitvoerbaarheid en ruimtelijke impact. De regionale ambities worden bepaald op basis van publieke belangen en waarden, benoemd in het NPE: betrouwbaarheid, veiligheid, betaalbaarheid, duurzaamheid, rechtvaardigheid, leefomgevingskwaliteit, economische kracht en participatie. • We werken vanuit een integraal en positief frame. Zo ontstaat er ruimte om meer te focussen op keuzes, handelingsperspectieven en kansen, en minder op tekorten en problemen. • De bestaande regionale ambities (zoals in elk geval uit de RES, Reg ionaal Energieakkoord 2017) en huidige lokale ambities en beleid vormen het vertrekpunt voor de ontwikkeling van een ambitieus en realistisch geactualiseerd REA. In het proces maken we op basis van realisme en haalbaarheid expliciet wat daarvan richting 2030 haalbaar is, wat niet, en onder welke voorwaarden de doelen alsnog dichterbij kunnen komen. Onderdeel daarvan kan zijn een aangepaste tijdlijn en samenhang met productie door andere soorten energieopwek. • Actualisatie van het REA vindt plaats in de context van nationale, provinciale en lokale beleidskaders, die deels in ontwikkeling zijn (zie ook bijlage C).
De actualisatie heeft niet als doel om de huidige kaders één-op-één over te nemen en samen te voegen. Wel wordt bezien hoe de regionale ambities en doelstellingen op het huidige beleid kunnen aansluiten en hoe Regio Holland Rijnland haar positie binnen het toekomstige Nederlandse energiesysteem kan bestendigen. • Het REA bevat toerekenbare bijdragen aan de regionale ambities en doelstellingen per partij. Deze bijdragen kunnen variëren tussen partijen, aangezien de mogelijkheden per partij verschillen: rekening wordt gehouden met mogelijkheden, verantwoordelijkheden en gebiedskenmerken, maar ook evenredige verdeling van lusten en lasten over de regio. Bijdragen per partij zijn ‘uitwisselbaar’, waarbij de optelsom van alle bijdragen moet leiden tot realisatie van de regionale ambitie en doelstellingen als geheel. Proces en organisatie • Elke partij doet mee vanuit eigen rol en bevoegdheden. • De actualisatie van het Regionaal Energieakkoord (REA) raakt direct aan bestuurlijke keuzes over het energiesysteem, ruimtelijke ontwikkeling, participatie en de toekomstige inzet van gemeenten en andere partners. Als onderdeel van de besluitvorming voor deze startnotitie is daarom een zienswijzeprocedure voorzien voor de volksvertegenwoordigende organen van de partners.
Met deze zienswijzeprocedure voor de startnotitie wordt nog niet vooruitgelopen op de inhoudelijke uitkomsten van het proces. De zienswijzeprocedure van de startnotitie richt zich op instemming met de voorgestelde aanpak, de uitgangspunten, de fasering, de rol van participatie en de wijze waarop wordt toegewerkt naar nieuwe regionale energieafspraken. • We hanteren een gefaseerde aanpak, werken stapsgewijs en adaptief naar een nieuw REA. Deze sluit zo goed mogelijk aan op de regionale vertreksituatie, en de provinciale en landelijke ontwikkelingen rond het energiesysteem. We zijn ons bewust van (landelijke) ontwikkelingen die kunnen raken de actualisatie; waar nodig passen de het proces expliciet aan op nieuwe ontwikkelingen. • Afspraken in het REA kunnen gaan over alle onderdelen van het integrale energiesysteem, ook als deze lokaal invulling krijgen. Uitvoering van afspraken worden alleen bovenlokaal belegd wanneer dit leidt tot meerwaarde (afhankelijkheden, samenhang, schaalvoordeel). • De actualisatie van het REA vraagt om transparantie en openheid in voorgenomen en gemaakte keuzes per parti j. Eventuele s panningen kunnen tijdig worden geadresseerd door heldere besluitvormingsafspraken, duidelijk mandaat en periodieke bestuurlijke afstemming.
Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 9 • De verschillende partijen leveren de benodigde ambtelijke capaciteit ten behoeve van de actualisatie. De benodigde ambtelijke expertise per partij omvat niet alleen het energiedomein, maar ook de andere beleidsvelden, inclusief het ruimtelijk domein. Dat omvat ook de afstemming per partij tussen de verschillende beleidsvelden. 3 Hoe komen we tot het REA? 3.1 Proces en stappenplan Het overkoepelende proces, van opdracht en startnotitie tot actualisatie van de REA is weergegeven in bijlage B. Het geactualiseerde REA zal uiteindelijk ook doorwerken in het Regionale Energieprogramma en de Actieagenda. Centraal staat daarbij de vraag : “Hoe komen we van bestaande ambities (waaronder de ambitie van 80% regionale zelfvoorzienendheid in 2050 en het RES-doel voor 2030 voor opwek, 1,14 TWh in 2030) naar een gedeeld, regionaal beeld van een haalbaar en wenselijk energiesysteem dat uitvoerbaar is en inzicht geeft in de bijdrage per partner aan het geheel?” Het proces voor de actualisatie zelf voorziet dat partijen stapsgewijs toewerken naar geactualiseerde ambities en doelstellingen. Dat krijgt invulling in lijn met de nieuwe interbestuurlijke werkwijze (IBW) die landelijk wordt ontwikkeld.
Concreet gebeurt dat via een gedeeld energiebeeld, een ruimtelijke uitwerking (gebiedsuitwerking) en verdeling van bijdragen, naar een nieuw gezamenlijk Regionaal Energieakkoord (energieafspraken). We voegen hier een extra stap aan toe voor lokale participatie. Onderstaand overzicht geeft per fase aan welke activiteiten worden uitgevoerd en resultaten worden opgeleverd. Met dit proces sluiten we aan bij de landelijke ontwikkeling rond de Interbestuurlijke Werkwijze (IBW). Op welk niveau de energieafspraken vanuit het IBW moeten worden gesloten is op dit moment nog niet duidelijk, maar als regio willen we hierop goed voorbereid zijn. De gefaseerde aanpak stelt ons in staat om vervolgstappen te zetten in overeenstemming met de definitieve landelijke samenwerkingsafspraken. Het proces kent 5 fasen die onderstaand nader worden toegelicht. In hoofdstuk 3 is een nadere uitwerking opgenomen van de besluitvorming per fase. Actualisatie regionale ambitie energiesysteem (incl opwek DoL) Herijking opwek RES Ontwikkelen gezamenlijk energiebeeld Gebiedsuitwerking ruimtelijke energiepuzzel Energiebeeld Regio Holland Rijnland 2030-2040-2050 Gezamenlijk feitenkader voor vervolgstappen Gebieds- ateliers Wat kan waar? DEG sep 2 Opstellen startnotitie Startnotitie planning, scope, rollen, middelen, etc.
Vaststelling in DB en vrijgeven zienswijze- procedure Resultaat fase Toelichting Activiteit Toelichting Fase egenda Regionale energiepuzzel Ruimtelijke inpassing, bijdragen en afhankelijkheden Bespreken regionale energiepuzzel Betrekken maat- schappelijke perspectieven Participatie- verslag Met regionale en lokale opbrengsten Ontwikkelen energieafspraken Opstellen en vaststellen REA Bepalen ambities doelstellingen 2030-2040-2050 Inc. toets op haalbaarheid uitvoerbaarheid Uitwerkenrand- voorwaardenrealisatie Zoals financiering, vergunning-verlening, etc Concept-set energieafspraken Met lokale weerslag Proces verkrijgen draagvlak voor energieafspraken en REA In de interne organisaties van de individuele RES- partners Opstellen Regionaal Energieakkoord Met opbrengsten uit voorgaande stappen Uitwerking verankering lokaal beleid Op basis van adaptieve aanpak Voorbereidende activiteiten actualisatie Energieprogramma Ateliers DEG dec 2 Ateliers DEG feb 2 Ateliers DEG jun 2 Ateliers DEG sep 2 Ateliers DEG dec 2 Ateliers DEG feb 2 Participatie maatschappelijke reflectie 1 1a 2 3 4 5 Participatie proces opstellen Regionaal en uniforme lijn voor lokale participatie In raden, staten VV In colleges commissie DEG Bestuurlijke besluitvorming Spelregels realisatiekracht1b Spelregelsrealisatiekracht REA Hoofdlijn voor regionale afspraken over nakoming inzet en bijdragen per partij, als basis
voor verdere uitwerking in fase 4 Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 10 3.2 Fase 1a – Ontwikkelen van een gezamenlijk energiebeeld De actualisatie start met het opstellen van een gezamenlijk regionaal energiebeeld. Dit energiebeeld dient als gezamenlijk vertrekpunt: het duidt de te verwachte opgave rondom het energiesysteem richting 2030, 2040 en 2050. Dit omvat niet het formuleren van nieuwe ambities, maar het inzichtelijk maken van de opgave van de regio die volgt uit de bestaande regionale projecten, plannen, ambities en verwachte ontwikkelingen. Dat betreft alle sectoren in het fysieke domein (woningbouw, economie, mobiliteit, industrie, landbouw, etc), inclusief de ruimtelijke component en samenhang hiervan. Met deze werkwijze komen we tegemoet aan het inzicht uit de evaluatie rondom het realisme van doelstellingen. Het energiebeeld maakt de gevolgen van ambities voor ruimte, infrastructuur en uitvoerbaarheid zijn beter inzichtelijk. Daarmee helpt het bij het stellen van realistische doelstellingen. Bestaande analyses, beleidsdocumenten en datasets worden samengebracht in één integraal beeld van het energiesysteem. Een eerste overzicht van relevante stukken en studies is opgenomen in bijlage C.
De analyse brengt voor de regio en de afzonderlijke gemeenten in beeld hoe de energievraag zich ontwikkelt, welke bronnen beschikbaar zijn, welke netuitbreidingen en systeeminvesteringen nodig zijn en welke ruimteclaims daarmee gepaard gaan. Daarbij wordt expliciet gekeken naar de relatie tussen sectoren (woningbouw, economische ontwikkeling, mobiliteit, warmte en opwek, etc) onderling en de verhouding met verschillende energiedragers. Resultaat fase 1a Energiebeeld Holland Rijnland 2032-2040-2050 Dit document vormt het gezamenlijke feitenkader voor de vervolgstappen en wordt besproken in een eerste ambtelijk en bestuurlijk atelier. Doel daarvan is niet om keuzes te maken, maar om overeenstemming te bereiken over de aard en omvang van de opgave. 3.3 Fase 1b – Spelregels realisatiekracht De wens om tot daadwerkelijke realisatie te komen vraagt om het borgen van nakoming van de gemaakte zelfbindende afspraken in het REA. Hoe zorgen we ervoor dat het REA daadwerkelijk invulling krijgt en elke partij daadwerkelijk de afgesproken inzet en bijdragen levert? Welke afspraken maken om elkaar aan te spreken op leveren van bijdragen en zo nodig te escaleren? Dit omvat de verkenning en uitwerking van een aantal opties voor spelregels en procesafspraken gericht daadwerkelijke realisatie van de gezamenlijke ambitie en doelstellingen van partijen.
Resultaat fase 1b Spelregels realisatiekracht REA Dit is de hoofdlijn voor de regionale afspraken over nakoming van de te leveren inzet en bijdragen per partij. Deze dienen als basis voor verdere uitwerking in fase 4. 3.4 Fase 2 – Gebiedsuitwerking en ruimtelijke energiepuzzel Op basis van het energiebeeld wordt onderzocht hoe het energiesysteem (ruimtelijk) vorm kan krijgen in de regio. Focus ligt hierbij op de relevante grote systeemkeuzes en -opties op regionaal en bovenlokaal niveau: wat zijn de belangrijkste keuzes met het oog op de opgave die volgt uit het ene rgiebeeld, zodat een de regionale sectorale ambities en het regionaal energiesysteem met elkaar kloppen? Waar fase 1 inzicht geeft in wat de opgave is op basis van brede ruimtelijk-economische ambities, staat hier de vraag centraal wat waar mogelijk is gekoppeld aan het energiedomein. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 11 De energietransitie wordt daarbij benaderd als een ruimtelijke systeemopgave. Deze omvat het brede energiesysteem inclusief ruimteclaims voor energie infrastructuur en daarmee nadrukkelijk meer dan alleen opwek van elektriciteit. Gelijktijdig worden andere ruimtelijke ambities betrokken. Daarmee wordt zichtbaar waar functies elkaar versterken, waar spanningen ontstaan en welke keuzes op verschillende plekken in de regio voorliggen.
Gedurende deze fase worden gebiedsateliers georganiseerd waarin gemeenten, provincie, netbeheerder, waterschap en andere betrokken partijen gezamenlijk werken aan ruimtelijke uitwerkingen. Resultaat fase 2: Regionale energiepuzzel Deze maakt op kaarten zichtbaar welke onderdelen van het energiesysteem op welke locaties kunnen landen, welke bijdrage verschillende gebieden kunnen leveren , waar afhankelijkheden tussen partijen ontstaan en welke systeemkeuzes daarbij horen. 3.5 Fase 3 – Participatie en maatschappelijke reflectie De eerste regionale energiepuzzel wordt besproken met inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven, energiecoöperaties en andere belanghebbenden via twee participatiesporen. Het doel van deze fase is om maatschappelijke perspectieven expliciet te betrekken bij de verdere ontwikkeling van het Regionaal Energieakkoord. Deze fase vindt gedeeltelijk parallel aan fase 2 plaats: nadat de mogelijke ruimtelijke uitwerkingen van het energiesysteem inzichtelijk zijn gemaakt, maar voordat bestuurlijke keuzes worden gemaakt over ambities, doelstellingen en de verdeling van bijdragen. Hierdoor kunnen de opbrengsten daadwerkelijk worden meegenomen in de bestuurlijke afweging. De participatie is gericht op inzicht in maatschappelijke aandachtspunten, zorgen, kansen en randvoorwaarden die relevant zijn voor de verdere ontwikkeling van het regionale energiesysteem.
Daarbij kan worden gedacht aan onderwerpen als landschappelijke kwaliteit, verdeling van lusten en lasten, lokale meerwaarde, energieonafhankelijkheid, betaalbaarheid, gezondheid en rechtvaardigheid. Dit mondt uit in ontwerpprincipes. De participatie is dus niet gericht op specifieke projecten of systeemonderdelen of locatiekeuzes. Regionaal participatiespoor: Holland Rijnland organiseert regionale participatie waarin belanghebbenden op regionaal niveau in gesprek gaan over de regionale energiepuzzel en de keuzes die daarin zichtbaar worden. Doel van dit spoor is inzicht te krijgen in regionale waarden, afwegingen en aandachtspunten die relevant zijn voor de ontwikkeling van het energiesysteem als geheel. De opbrengsten (ontwerpprincipes) worden verwerkt in een regionale reflectie, als input voor de bestuurlijke afweging in de volgende fase. Lokaal participatiespoor: Gemeenten worden daarnaast gevraagd belanghebbenden lokaal te betrekken bij de uitwerking van vraagstukken die specifiek betrekking hebben op hun grondgebied. Gemeenten bepalen zelf op welke wijze zij dit vormgeven, passend bij lokale omstandigheden, lopende processen en bestaande participatiestructuren. De opbrengsten van deze lokale gesprekken worden gedeeld met de regio en meegenomen bij het opstellen van de energieafspraken.
Vanuit de regio kunnen bijvoorbeeld handreikingen en leidraden worden ontwikkeld om de lokale processen waar mogelijk te uniformeren zodat de uitkomsten (bouwstenen) vergelijkbaar zijn en goed kunnen worden meegenomen in de volgende fasen. Resultaat fase 3: Participatieverslag met regionale en lokale opbrengsten Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 12 Hierin wordt zichtbaar welke maatschappelijke aandachtspunten, zorgen, kansen en randvoorwaarden door betrokken partijen zijn ingebracht. Dit verslag vormt een expliciete bouwsteen voor de bestuurlijke afweging in de fase Energieafspraken. 3. Fase 4 – Ontwikkelen van energieafspraken Nadat inzichtelijk is geworden wat nodig en ruimtelijk mogelijk is, verschuift de aandacht naar de vraag welke partij welke bijdrage aan de regionale opgave kan en wil leveren. In deze fase worden de bestuurlijke keuzes voorbereid die uiteindelijk landen in het nieuwe Regionaal Energieakkoord. En wat lokaal verankering behoeft in de beleidscyclus van de Omgevingswet van de verschillende partners. Concreet betreffen deze energieafspraken een overzicht van acties en beoogde resultaten per deelnemende partij. Deze acties kunnen bestaan uit bijvoorbeeld realisatie van opwek (elektriciteit en warmte), opslag, energie infrastructuur, maar ook naar beleidsontwikkeling, voorgenomen investeringsbeslissingen of projectbesluiten, etc.
Zo wordt duidelijk welke partij wat denkt bij te dragen en waarop aanspreekbaar is. Dit vraagt van elke partij passende en relevante bijdragen. Tegelijkertijd kunnen de individuele bijdragen per partij variëren, afhankelijk van de specifieke mogelijkheden per partij . Waar de ene gemeente vooral mogelijkheden heeft voor elektriciteitsopwekking, kan een andere gemeente juist bijdragen via warmtevoorziening, energie-infrastructuur, opslag of andere systeemonderdelen. Ook uitwisseling tussen verschillende bijdragen moet daarbij mogelijk zijn. Dit uitgangspunt wordt in deze fase verder uitgewerkt. Ook wordt in deze fase gewerkt aan het bepalen van realistische ambities en doelstellingen voor 203 2, 2040 en 2050. Daarbij blijven de bestaande RES -doelen voor 2030 en de ambitie van 80% lokale energievoorziening in 2050 het vertrekpunt, maar worden deze expliciet getoetst op haalbaarheid, uitvoerbaarheid en benodigde randvoorwaarden. De vraag is daarbij niet alleen wat wenselijk is, maar ook wat realistisch is gegeven de beschikbare ruimte, infrastructuur, regelgeving en uitvoeringscapaciteit. Daarnaast worden de randvoorwaarden voor realisatie uitgewerkt. Hierbij kan worden gedacht aan investeringen in infrastructuur, provinciale en landelijke medewerking, vergunningverlening, financiering en andere voorwaarden die bepalend zijn voor het behalen van de doelen.
Hiermee wordt invulling gegeven aan de bestuurlijke wens om niet alleen ambities vast te leggen, maar ook de wederkerige afspraken die nodig zijn om deze waar te maken. Resultaat fase 4: Conceptset energieafspraken voor de regio met een lokale weerslag In deze fase is het van belang dat de individuele partners van de REA in de interne organisaties een zorgvuldig proces doorlopen om draagvlak te verkrijgen voor die conceptset energieafspraken. 3. Fase 5 – Opstellen en vaststellen van het Regionaal Energieakkoord In de laatste fase worden de opbrengsten uit de voorgaande stappen samengebracht in een nieuw Regionaal Energieakkoord. Binnen de deelnemende organisaties vindt bestuurlijke besluitvorming plaats. Ook wordt uitgewerkt hoe de afspraken worden verankerd in lokaal beleid, hoe voortgang wordt gemonitord en op welke wijze periodieke herijking plaatsvindt. Daarmee voorkomen we dat het akkoord een momentopname wordt en ontstaat een adaptieve aanpak waarin nieuwe inzichten en ontwikkelingen kunnen worden verwerkt. Dit sluit aan bij de wens uit de evaluatie om toe te groeien naar een samenwerking waarin partijen niet alleen Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 13 gezamenlijke ambities formuleren, maar ook gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de uitvoering daarvan.
Resultaat fase 5: Nieuw Regionaal Energieakkoord Dit akkoord bevat niet alleen de regionale ambitie voor het energiesysteem richting 2050, maar ook de concrete doelstellingen voor 2032, 2040 en 2050, de bijdragen van de betrokken partijen, afspraken over samenwerking en monitoring en de randvoorwaarden voor uitvoering. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 14 4 Governance, besluitvorming en organisatie 4.1 Vaststelling startnotitie De actualisatie van het Regionaal Energieakkoord (REA) raakt direct aan bestuurlijke keuzes over het energiesysteem, ruimtelijke ordening, participatie en de toekomstige inzet van gemeenten en andere partners. Om die reden is als onderdeel van de besluitvorming van de startnotitie , na instemming van de commissie DEG en het DB van Holland Rijnland, voorzien in een zienswsijzeprocedure voor volksvertegenwoordigende organen van de publieke partijen. Met de zienswijzeprocedure van de startnotitie wordt nog niet vooruitgelopen op de inhoudelijke uitkomsten van het proces. Colleges en volksvertegenwoordigende organen spreken hiermee wel uit dat zij instemmen met de voorgestelde aanpak, uitgangspunten, de fasering, de rol van participatie en de wijze waarop wordt toegewerkt naar nieuwe regionale energieafspraken.
Deze betrokkenheid van volksvertegenwoordigers vooraf is van belang omdat het proces voorziet in regionale en lokale participatie, bestuurlijke ateliers en de ontwikkeling van inhoudelijke producten zoals een regionaal energiebeeld, gebiedsuitwerking en energieafspraken. De uitkomsten daarvan kunnen uiteindelijk gevolgen hebben voor lokaal, provinciaal en waterschaps beleid, ruimtelijke keuzes en de inzet van gemeenten. Commitment vooraf op het proces en de werkwijze biedt transparantie over de status van de tussenproducten én de bereidheid van partijen om de opbrengsten van het traject daadwerkelijk mee te nemen in de uiteindelijke besluitvorming over het REA. 4.2 Governance en organisatie actualisatieproces Voor de actualisatie wordt aangesloten bij de bestaande governance , zoals die geldt voor het Energieprogramma Holland Rijnland. Het betreft een gelijkwaardige samenwerking tussen de dertien gemeenten van Holland R ijnland, de Provincie Zuid -Holland, Hoogheemraadschap van Rijnland en netbeheerder Liander. Deze partijen worden gedurende het gehele proces betrokken bij de ontwikkeling van het energiebeeld, de gebiedsuitwerking, de participatie en de energieafspraken.
De commissie Duurzaamheid, Energie en Groen (DEG) , inclusief deelnemers vanuit de provincie, waterschappen en Liander namens de netbeheerders, vervult gedurende het proces de rol van bestuurlijk opdrachtgever. De voorzitter van de commissie DEG treedt daarbij op als bestuurlijk trekker en is eerste aanspreekpunt voor bestuurders, het DB van Holland Rijnland, colleges en externe partners. Waar het REA andere sectoren raakt, zoals Gebouwde Omgeving, Mobiliteit, Economie en Bedrijvigheid, etc, zoeken we actief afstemming met de andere bestuurlijke commissies van Holland Rijnland. Hierdoor kunnen de gevolgen van keuzes binnen het energiesysteem tijdig worden verbonden aan andere regionale ambities. We faciliteren vanuit Energie een goede overdracht, ondersteunen en monitoren, maar zijn voor de uitvoering uiteindelijk niet de (blijvende) trekker. De commissie DEG vormt steeds het centrale bestuurlijke afwegings - en reflectiemoment binnen het proces als basis voor verdere ontwikkeling en/of gerichte betrokkenheid van colleges of volksvertegenwoordigers. De bestuurlijke ateliers worden ingezet om voorafgaand op de DEG richting op te halen, discussies te voeren over dilemma’s en bestuurlijke keuzes voor te bereiden. De deelnemende partijen worden ambtelijk op verschillende manieren betrokken. Enerzijds via ambtelijke ateliers (voorbereiding van bestuurlijke ateliers).
Anderzijds ook voor gerichte inhoudelijke werkgroep(en) die zich richten op (tussen) producten zoals beschreven in hoofdstuk 3: het energiebeeld, de Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 15 gebiedsuitwerking, participatie en energieafspraken. De werkgroepen bestaan uit vertegenwoordigers van (een selectie van) gemeenten, Provincie Zuid -Holland, de waterschappen en Liander. Afvaardiging van partijen is hierbij niet beperkt tot het beleidsveld energie, maar ook is afvaardiging vanuit bredere domeinen wenselijk en mogelijk (bijvoorbeeld ruimtelijke strategen) . Tevens is voor de ontwikkeling van de benodigde (tussen)resultaten naar verwachting inzet nodig van specialistische expertise op het gebied van energie, data-analyse, GIS, systeemontwikkeling, ruimtelijk ontwerp en participatie. Het regionale programmateam Energie is verantwoordelijk voor de dagelijkse coördinatie van het traject. Het programmateam organiseert de noodzakelijke analyses, begeleidt de werkgroepen, organiseert ambtelijke en bestuurlijke ateliers hierin worden de ambtelijke vertegenwoordigers van de deelnemende partijen betrokken om input te leveren en mee te denken en werken. Daarnaast bereidt het regionale programmateam de bestuurlijke besluitvorming voor. De actualisatie vraagt actieve inzet van alle deelnemende partijen.
Van alle partijen wordt verwacht dat zij gedurende het proces capaciteit beschikbaar stellen voor inhoudelijke voorbereiding, deelname aan ateliers, interne afstemming en bestuurlijke voorbereiding. De kwaliteit van de tussenproducten en de bestuurlijke haalbaarheid van het eindresultaat zijn afhankelijk van voldoende inzet en betrokkenheid gedurende het hele traject. Deze zal nadrukkelijk breder strekken dan alleen het beleidsveld energie, maar naar verwachting ook gericht inzet vanuit wonen, ruimte, mobiliteit en economie. De provincie Zuid-Holland werkt de komende periode voor haar gehele grondgebied actief aan tal van aan de REA gerelateerde dossiers (ruimtelijk arrangement RIJK -PZH, Programma energiehoofdstructuur, Interbestuurlijke werkwijze, modulaire herziening toekoms tige energiemix, actualisatie Toekomstbeeld energiesysteem 2050, PMIEK 4.0 – zie ook bijlage E). De provincie Zuid-Holland is partner in de REA van regio Holland Rijnland. Dat betekent dat de energieafspraken en achterliggende REA, na akkoord door alle partijen, kunnen dienen als input voor de provinciale trajecten zoals opgenomen in bijlage E. Deze input wordt door de provincie meegewogen binnen de kaders van de eigen trajecten.
4.3 Besluitvorming per fase De governance is, passend bij de procesaanpak, zo ingericht dat tussenproducten stap voor stap worden ontwikkeld, bestuurlijk worden getoetst en waar nodig worden besproken op andere regionale tafels. Per (tussen)resultaat wordt de cyclus van voorbereiden – toetsen – besluiten doorlopen. Ambtelijke werkgroepen ontwikkelen de tussenproducten, ateliers worden benut voor reflectie en toetsing, de commissie DEG vervult de rol van bestuurlijk opdrachtgever en colleges en volksvertegenwoordigers nemen de formele besluiten over proces en eindresultaat. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 16 Bestuurlijk ijkmoment Wat ligt voor? Voorbereiding tussen ijkmomenten Behandeling in DEG en andere commissies Vervolg richting colleges en raden September 202 Start Startnotitie actualisatie Regionaal Energieakkoord, inclusief proces, governance, participatieaanpak en uitgangspunten. Voorbereiding door programmateam Energie en werkgroep actualisatie, met betrokkenheid van de kernpartners. DEG bespreekt de startnotitie als bestuurlijk startpunt van de actualisatie. Indien gewenst worden relevante onderdelen ook gedeeld met de andere commissies ter informatie vanwege de samenhang met wonen, ruimte, mobiliteit en economie.
Na behandeling in DEG volgt een zienswijzeprocedure voor de volksvertegenwoordigende organen van de partners via vaststelling in het DB van RHR. De zienswijzen worden verwerkt en een definitieve gedragen versie wordt vastgesteld door DB en AB van HRL. Daarmee wordt ingestemd met proces, fasering, participatie en bereidheid om de uitkomsten van het traject mee te wegen bij het REA. Februari 2027 Fase 1a Energiebeeld Holland Rijnland 2030-2040-2050 als gezamenlijk inhoudelijk vertrekpunt voor de vervolgstappen. Data-analyse, ambtelijke werksessies met betrokkenheid en/of input vanuit het energiedomein en bredere sectoren en ruimtelijk domein vanuit gemeenten, Provincie Zuid- Holland, Hoogheemraadschap van Rijnland, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Liander. Analyse van vraag, aanbod, infrastructuur, warmte, ruimte, wonen, economie en mobiliteit. DEG bespreekt en bekrachtigt het energiebeeld als richtinggevend feitenkader. Op hetzelfde ijkmoment worden de tafels Maatschappij Wonen, Ruimte, Mobiliteit en Economie betrokken om de samenhang met hun opgaven te toetsen. Na dit ijkpunt kan het energiebeeld worden benut als basis voor de gebiedsuitwerking. Colleges en raden worden hierover geïnformeerd via de reguliere lijnen. Fase 1b Spelregels realisatiekracht Voorbereiding door programmateam van aantal bouwstenen en elementen spelregels.
Gerichte betrokkenheid ambtelijk vanuit partijen. DEG geeft reactie op advies van programmateam als basis voor verdere uitwerking in Fase 4 Informeren Colleges en zo nodig raden over uitkomst. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 17 Juni 2027 Fase 2 Regionale energiepuzzel: eerste ruimtelijke vertaling van het energiebeeld naar gebieden, systeemonderdelen en afhankelijkheden. Gebiedsateliers, ruimtelijke analyse, GIS/data- uitwerking en ontwerpende werksessies met gemeenten en kernpartners. In beeld brengen wat waar kan landen: opwek, warmte, infrastructuur, opslag, onderstations en andere systeemonderdelen. Met ambtelijke inzet vanuit alle partners met focus op het energie en ruimte. DEG bespreekt de regionale energiepuzzel en geeft richting voor verdere uitwerking en participatie. De tafels Maatschappij Wonen, Ruimte, Mobiliteit en Economie worden gelijktijdig benut voor toetsing van de ruimtelijke en sectorale consequenties. Na dit ijkpunt wordt de energiepuzzel benut voor regionale en lokale participatie. Gemeenten bereiden waar nodig lokale participatie en interne afstemming voor, passend bij de regionale planning. Juni 2027 Fase 3 Participatieverslag, ontwerpprincipes en conceptset energieafspraken met lokale weerslag.
Regionale participatie, lokale participatietrajecten, bestuurlijk atelier, ambtelijke uitwerking van doelen, bijdragen, randvoorwaarden, monitoring en onderlinge aanspreekbaarheid. Interne afstemming bij gemeenten en kernpartners start uiterlijk in deze fase. In de regionale participatie worden sec partijen betrokkenen die actief zijn op regionale schaal (koepels van energie coöperaties, natuur en milieupartijen, koepels van inwoners en ondernemers etc ntb). Voor de participatie op gemeentelijk niveau komt de regio met handreikingen voor de participatievraag/ vragen en mogelijk proces. De organisatie van de lokale participatie ligt primair bij gemeenten. DEG bespreekt de participatieopbrengsten en de concept energieafspraken. Na dit ijkpunt start of intensiveert de formele voorbereiding binnen colleges en organisaties. Gemeenten bepalen welke onderdelen lokaal bestuurlijk of politiek moeten worden besproken voorafgaand aan de vaststelling van het REA. December 2027 Fase 4 Concept regionale energieafspraken met een lokale weerslag. Voorbereiden en opstellen energieafspraken met benutting van ambtelijke werkateliers voor alle betrokken kernpartners. De andere commissies worden geïnformeerd of betrokken in de concept energieafspraken voor samenhang met hun beleidsvelden.
In deze fase doorlopen partners van de REA in de interne organisaties een zorgvuldig proces om draagvlak te verkrijgen voor de conceptset energieafspraken. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 18 Februari 2028 Fase 5 Verwerking van de energieafspraken in het Definitief Regionaal Energieakkoord, inclusief ambities, doelstellingen, energieafspraken, bijdragen, randvoorwaarden, monitoring en governance voor uitvoering. Opstellen van de REA met verwerking van alle voornoemde stappen. Primaat bij regio en werkgroep. Verwerking van bestuurlijke reacties, afronding van afspraken met kernpartners en voorbereiding van stukken voor DEG, colleges en raden. DEG bespreekt het definitieve REA als bestuurlijk eindproduct van de actualisatie. De andere commissies worden geïnformeerd of betrokken voor samenhang met hun beleidsvelden. Na behandeling in DEG volgt vaststelling door colleges en volksvertegenwoordigende organen (Raden, PS, Abs/VVs) en vaststelling door Liander. Op basis daarvan vindt verankering plaats in beleid (omgevingsvisies, - programma's, -plannen en uitvoeringsprogramma's) en investeringsplannen of op andere relevante wijzen. Dat gebeurt bij decentrale overheden en netbeheerder(s). Vanaf eind 2027 Doorwerking van het REA in beleid, uitvoering, programmering en investeringsagenda's. En regionaal in energieprogramma en actieagenda.
Gemeenten en kernpartners vertalen afspraken naar eigen instrumenten en uitvoering. De governance voor uitvoering wordt uitgewerkt in het REA zelf. Liander verwerkt uitkomsten in haar investeringsplan Periodieke voortgangsbespreking in DEG. Waar de uitvoering raakt aan wonen, ruimte, mobiliteit en economie worden de betreffende tafels betrokken. Besluitvorming over verankering en uitvoering vindt plaats via de eigen bevoegdheden van gemeenten en partners. Monitoring en periodieke herijking worden onderdeel van de REA-governance. 4.4 Verankering en governance uitvoering REA Het REA vormt na vaststelling het bestuurlijke kader voor de regionale samenwerking aan het energiesysteem. Het akkoord bevat regionale ambities, doelstellingen, energieafspraken, bijdragen van partijen, randvoorwaarden voor uitvoering en afspraken over monitoring en evaluatie. Om de afspraken daadwerkelijk effect te laten hebben is verankering in de eigen beleids - en uitvoeringsinstrumenten van de deelnemende partijen noodzakelijk. Voor gemeenten betekent dit dat uitwerkingen van het REA waar nodig worden opgenomen in Omgevingsv isies, Omgevingsprogramma’s en Omgevingsplannen. Deze verankering vormt uiteindelijk de basis voor verdere planvorming, investeringsbeslissingen en vergunningverlening ten aanzien van onderdelen van het energiesysteem.
Ook Provincie Zuid -Holland, Hoogheemraadschap van Rijnland, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Liander zullen de uitkomsten van het REA vertalen naar hun eigen beleidskaders, programmering en investeringsagenda’s. De governance voor de uitvoering van het REA wordt als onderdeel van het REA zelf nader uitgewerkt. Daarbij wordt aandacht besteed aan: • rollen en verantwoordelijkheden van partijen; • monitoring van voortgang en doelbereik; • bestuurlijke bespreking van voortgang; • actualisatie van energieafspraken; • onderlinge aanspreekbaarheid op bijdragen aan de gezamenlijke opgave. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 19 Hiermee voorkomen we dat het REA uitsluitend een bestuurlijk akkoord is. De uitvoering en periodieke actualisatie worden daarmee onderdeel van een structurele regionale samenwerking rond het energiesysteem. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 20 Bijlagen A Managementsamenvatting evaluatie regionaal energiebeleid Een regio op een kantelpunt De regio Holland Rijnland heeft de afgelopen jaren met het Energieakkoord (2017) en de RES 1.0 (2021) een belangrijke basis gelegd voor samenwerking in de energietransitie. Dit heeft gezorgd voor gezamenlijke ambities, bewustwording en eerste stappen in de uitvoering. De inzet heeft ook geleid tot resultaat. De doelen die in het Energieakkoord zijn gesteld voor 2025 zijn behaald.
Tegelijkertijd blijft de realisatie van opwek achter. De doelen voor 2030 (RES) – en daarmee het perspectief richting 2050 – zijn momenteel niet in beeld, met een zeer beperkte projectpijplijn ( circa 0,08 TWh). Dit maakt de opgave urgenter en explicieter dan in de eerdere fase. Deze evaluatie laat zien dat de energietransitie inmiddels een andere fase is ingegaan. De opgave is groter en concreter dan gedacht Het Toekomstbeeld Energiesysteem (2024) maakt zichtbaar wat de ambities daadwerkelijk betekenen wanneer deze worden doorgerekend naar het volledige energiesysteem. Waar de RES nog uitging van circa 4 PJ aan opwek en besparing richting 2030, laat het toekomstbeeld zien dat de opgave richting 2050 groeit naar een energiesysteem van circa 27 PJ, waarvan ongeveer 21 PJ duurzaam in de regio moet worden opgewekt. Dit gekoppeld aan de ambitie om 80% van de in 2050 benodigde energie in de regio op te wekken. Deze schaalvergroting wordt verder versterkt door ontwikkelingen in wonen en economie, met een groei van tienduizenden woningen en een sterk toenemende elektriciteitsvraag. Dit vertaalt zich onder meer in een veel grotere opgave voor duurzame opwek, waaron der een orde van grootte van circa 160 windturbines, en een ingrijpende uitbreiding van energie-infrastructuur en warmtesystemen.
De energietransitie ontwikkelt zich daarmee van een opgave met gefaseerde doelen naar een systeemvraagstuk waarin vraag, aanbod, infrastructuur en ruimte onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De haalbaarheid wordt steeds minder bepaald door ambities op papier, en steeds meer door de vraag of de benodigde opwek, netten en ruimte fysiek inpasbaar en uitvoerbaar zijn. Dit plaatst de huidige ambitie in een nieuw perspectief: wat richtinggevend was in de eerste fase, krijgt in de praktijk een concretere en zichtbaardere betekenis in termen van ruimte, infrastructuur en uitvoerbaarheid. Samenwerking en sturing in een veranderende opgave De ontwikkeling van de opgave heeft ook gevolgen voor de wijze van samenwerking in de regio. Uit de evaluatie blijkt dat de regionale samenwerking de afgelopen jaren een belangrijke rol heeft gespeeld in het agenderen van de energietransitie, het delen van kennis en het ontwikkelen van gezamenlijke uitgangspunten. Tegelijkertijd wordt zichtbaar dat de aard van de opgave is veranderd. Waar samenwerking in de eerste fase vooral gericht was op het formuleren van ambities en het verkennen van mogelijkheden, komt in de huidige fase de nadruk te liggen op uitvoering, verdeling en concrete keuzes. Versie 24-9-26 – Na commissie DEG en tbv DB HRL 21 Daarbij spelen meerdere factoren een rol.