Programma Water en Riolering Voerendaal - definitief (5)
Tekst van het document
<Gekleurd vlak vervangen door themafoto of projectfoto 26x17 cm> Gemeente Voerendaal Programma Water en Riolering Gemeente Voerendaal 17-11-2026
Programma Water en Riolering Gemeente Voerendaal Voor Gemeente Voerendaal Raadhuisplein 1 6367 ED Voerendaal Nelen & Schuurmans Zakkendragershof 34-44 3511 AE Utrecht www.nelen-schuurmans.nl Projectgegevens Dossier : 20250101 Datum : 17-11-2026 Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande toestemming van de opdrachtgever. Noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. Inhoudsopgave 1 | Het Programma Water en Riolering | ........................................................................................ 1 1.1 | Aanleiding ................................................................................................................................................... 1 1.2 | Samenwerking in de waterketen | .................................................................................................... 1 1.3 | Geldigheidsduur ...................................................................................................................................... 2 1.4 | Leeswijzer ..................................................................................................................................................
2 2 | Beleidskaders en zorgplichten .................................................................................................. 3 2.1 | Invoering Omgevingswet .................................................................................................................... 3 2.2 | Overzicht taken en bevoegdheden ................................................................................................. 3 2.3 | Beleidskader Water en Bodem sturend | ....................................................................................... 5 2.4 | Verwante programma’s ....................................................................................................................... 5 2.4.1 | Programma Waterveiligheid en Ruimte | .................................................................. 5 2.4.2 | Convenant Voldoende Zoetwater | ................................................................................ 6 2.4.3 | Programma Water in Balans.......................................................................................... 7 3 | Hoe staan we ervoor? .................................................................................................................... 8 3.1 | Huidige situatie stedelijk watersysteem | .....................................................................................
8 3.2 | Kwetsbaarheid bij hevige neerslag | ................................................................................................ 9 3.3 | Evaluatie Watertakenplan 2020-2024 ...................................................................................... 10 3.3.1 | Planvorming en onderzoek ......................................................................................... 10 3.3.2 | Beheer en onderhoud .................................................................................................... 10 3.3.3 | Uitvoeringsmaatregelen ............................................................................................... 10 3.3.4 | Nieuwe aanleg ................................................................................................................... 11 3.4 | Welke lessen nemen we mee? ....................................................................................................... 11 4 | Waar willen we naartoe? .......................................................................................................... 12 4.1 | Speerpunten 2027-2031 .................................................................................................................. 12 4.2 | Zorgen voor water en klimaatadaptatie in de fysieke leefomgeving ..........................
12 4.3 | Werken aan water- en klimaatbewust gedrag ....................................................................... 13 4.4 | Benutten van de instrumenten uit de Omgevingswet ....................................................... 13 4.5 | Samenwerken aan water en klimaatadaptatie ...................................................................... 14 5 | Wat gaan we doen?...................................................................................................................... 15 5.1 | Regionaal programma ....................................................................................................................... 15 5.1.1 | Zorgen voor water en klimaatadaptatie in de fysieke leefomgeving ...... 15 5.1.2 | Werken aan water- en klimaatbewust gedrag ................................................... 15 5.1.3 | Benutten van instrumenten uit de Omgevingswet .......................................... 16 5.1.4 | Samenwerken aan water en klimaatadaptatie .................................................. 16 5.2 | Gemeentelijk uitvoeringsprogramma ........................................................................................ 16 5.2.1 | Planvorming en onderzoek .........................................................................................
16 5.2.2 | Beheer en onderhoud .................................................................................................... 17 5.2.3 | Uitvoeringsmaatregelen ............................................................................................... 17 5.2.4 | Nieuwe aanleg van riolering bij nieuwbouw ...................................................... 18 6 | Wat vraagt dat? ............................................................................................................................. 19 6.1 | Personeel ................................................................................................................................................. 19 6.1.1 | Conclusie .............................................................................................................................. 19 6.2 | Financieel ................................................................................................................................................. 20 Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 | i 6.2.1 | Uitgangspunten kostendekkingsberekening ...................................................... 20 6.2.2 | Kostendekkingsplan ....................................................................................................... 22 Bijlagen I. | Plichten gemeente en perceeleigenaar II. | Overzicht overstorten III.
| Exploitatiekosten 2023-2027 IV. | Investeringen 2023-2027 Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 | ii Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 1 1 Het Programma Water en Riolering 1.1 Aanleiding Een goed functionerend stedelijk water- en rioleringssysteem is essentieel voor een gezonde en veilige leefomgeving. Hoe we dat realiseren voor onze inwoners, ook in een veranderend klimaat, daar gaat dit programma over. Dit programma volgt het Watertakenplan Voerendaal 2020-2024 op. In het Programma Water en Riolering (PWR) beschrijven we hoe de gemeente Voerendaal invulling geeft aan de drie gemeentelijke taken op het gebied van beheer van watersystemen en waterketenbeheer uit de Omgevingswet1: › Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater; › Doelmatige inzameling en transport van afvalwater; › Voorkomen of beperken van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstanden aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies, voor zover dat niet tot de zorg van de provincie of het waterschap behoort. Daaronder wordt ook het niet verslechteren van de kwaliteit en beschikbaarheid van een gebied met een drinkwaterfunctie verstaan. In onze gemeente betreft dat de grondwaterwinning Craubeek. Daarnaast richten we ons in dit Programma op het beperken van de kans op wateroverlast en verdroging, en het verbeteren van de waterkwaliteit in de bebouwde omgeving.
Hierbij spelen we in op de toenemende effecten van klimaatverandering. Met dit programma beschrijven we de keuzes voor stedelijk water en riolering die bijdragen aan een toekomstbestendige leefomgeving en onderbouwen we de doelmatige besteding van de rioolheffing voor de komende vijf jaar. 1.2 Samenwerking in de waterketen De riolering en het stedelijk water van Voerendaal zijn onderdeel van een keten waarin uit het oppervlakte- en grondwater schoon (drink)water wordt geproduceerd, (her)gebruikt, getransporteerd, gezuiverd en weer geloosd op het oppervlaktewatersysteem. Naast deze interactie tussen keten en systeem is er ook een interactie tussen onder- en bovengrond. Bij hevige buien kan niet al het regenwater ondergronds worden geborgen of afgevoerd. Om te zorgen dat dit regenwater niet tot wateroverlast leidt, moeten we dit regenwater bovengronds verwerken. Door samen te werken met andere waterpartners kunnen we kosten besparen, de kwaliteit verbeteren, de kwetsbaarheid verminderen, kennis uitwisselen en effectiever inspelen op klimaatverandering. Op dit moment werken we op drie niveaus samen in de waterketen. Tussen de verschillende gemeentelijke afdelingen onderling (integraal werken), op regionaal niveau binnen het samenwerkingsverband Stadsregio Parkstad (planvorming en onderzoek, uitvoering watertaken) en op provinciaal niveau (visievorming).
De blauwdruk van dit PWR hebben we gezamenlijk opgesteld binnen het samenwerkingsverband Stadsregio Parkstad Limburg, waar naast Voerendaal ook de gemeenten Brunssum, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Simpelveld, Beekdaelen, Waterschap Limburg (WL) en Waterleiding Maatschappij Limburg (WML) onderdeel van uit maken. Vanzelfsprekend is de invulling van de blauwdruk lokaal maatwerk. Overkoepelend hebben we als Stadsregio Parkstad gezamenlijk een regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie opgesteld. Hierin zijn samenwerkingsafspraken en gezamenlijke speerpunten en acties bepaald. Dat programma is kaderstellend voor dit gemeentelijke Programma Water en Riolering (PWR), en ook voor het gemeentelijke Programma Klimaatadaptatie. Zie Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.. In dit PWR borgen we wateroverlast- en droogtemaatregelen die zijn geformuleerd in het Programma Klimaatadaptie. 1 Art. 2.16 Omgevingswet Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 2 Figuur 1 Samenhang tussen het Regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie, het gemeentelijk Programma Klimaatadaptatie en het gemeentelijke Programma Water en Riolering 1.3 Geldigheidsduur Het PWR wordt door de gemeente Voerendaal vastgesteld en geldt voor een periode van vijf jaar (2027–2031). Deze termijn biedt voldoende stabiliteit voor de uitvoering van maatregelen, zonder dat tussentijds beleid hoeft te worden aangepast.
Daarnaast maakt een periode van vijf jaar het mogelijk om een realistische inschatting te maken van de benodigde middelen en de financiële dekking. 1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de beleidskaders en zorgplichten die ten grondslag liggen aan dit Programma Water en Riolering, evenals de raakvlakken die het heeft met ander programma’s en ontwikkelingen. Hoofdstuk 3 bevat de huidige stand van zaken met betrekking tot het stedelijk watersysteem, en een evaluatie van de vorige planperiode. In Hoofdstuk 4 staan de speerpunten voor de komende vijf jaar. In Hoofdstuk 5 staat het uitvoeringsprogramma voor de komende programmaperiode. In Hoofdstuk 6 staat wat er nodig is aan personeel en financiële middelen.
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 3 2 Beleidskaders en zorgplichten 2.1 Invoering Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan. Met de Omgevingswet zijn voorheen losse wetten gebundeld, en een aantal oude wetten komen te vervallen. De wetgeving is daarmee minder complex geworden. Tegelijkertijd biedt het overheden meer beleidsvrijheid. Met de invoering van de Omgevingswet zijn ook regels over het beheer van stedelijk afvalwater overgegaan naar het Omgevingsplan, de zogenoemde bruidsschat 2, die met name lozingsregels bevat. Totdat de gemeente zelf lozingsregels heeft opgesteld, maken de regels van de bruidsschat onderdeel uit van het Omgevingsplan. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de wettelijke planverplichting van Gemeentelijke Rioleringsplannen komen te vervallen. Vanwege de gemeentelijke taken en de onderbouwing van de financiële dekking daarvan, waar de water- en rioolheffing op gebaseerd wordt, blijft het raadzaam om elke vijf jaar het gemeentelijke water- en rioleringsbeleid te herzien in een Omgevingsprogramma voor stedelijk water en riolering. 2.2 Overzicht taken en bevoegdheden De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de gemeente Voerendaal is in handen van onze gemeente, waterschap, provincie, waterleidingmaatschappij en perceeleigenaren.
Iedere partij heeft hierin zijn eigen verplichtingen en bevoegdheden, die zijn vastgelegd in wetgeving of beleid (Tabel 1). De belangrijkste wetten en beleidskaders die ten grondslag liggen aan dit gemeentelijke PWR zijn de Europese Kaderrichtlijn Water en de Omgevingswet. Ten aanzien van de Kaderrichtlijn Water, waar binnen doelen zijn gesteld voor de waterkwaliteit, zijn we als lidstaat verantwoordelijk en hebben alle overheden samen, dus het Rijk,Provincies, waterschappen én gemeenten de taak om deze doelen te bereiken. Tabel 1 Taken en bevoegdheden (stedelijk) waterbeheer Actor Taken en bevoegdheden Europa De Kaderrichtlijn Water (KRW) en de dochter Grondwaterrichtlijn (GWR) zijn Europese richtlijnen, die bedoeld zijn om de kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater op goed niveau te krijgen en te houden. De Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater (ERSA) is een Europese richtlijn waarmee beoogd wordt de waterverontreiniging door overstortend neerslagwater en afstromend stedelijk hemelwater te beperken. Deze is recent herzien. Lidstaten moeten voortaan beheerplannen opstellen met als doel de vervuilingsvracht afkomstig van overstorten te beperken tot maximaal 2% van de jaarlijks opgevangen afvalwaterbelasting (DWA). De richtlijn wordt naar verwachting per 1 januari 2027 opgenomen in de Nederlandse wetgeving.
Rijk Het Rijk is verantwoordelijk voor het nationale beleidskader en de strategische doelen en maatregelen voor het waterbeheer in Nederland. De Minister van Infrastructuur en Waterstaat is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Het Rijk is opsteller van het Nationaal Waterprogramma 2022-2027 en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Provincie Limburg De provincie is verantwoordelijk voor de vertaling van het rijksbeleid naar een regionaal beleidskader en voor strategische regionale opgaven. De provincie is opsteller van het Provinciaal Waterprogramma 2022-2027. De provincie is ook bevoegd gezag voor vergunningverlening, het toezicht en handhaving van onderstaande grondwateronttrekkingen en -infiltraties: › Industriële onttrekkingen > 150.000 m3 2 Meer informatie over de ‘bruidsschat’ is te vinden op de website van Stichting RIONED. Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 4 › Grondwateronttrekkingen t.b.v. drinkwaterwinning (dieper dan 10 meter) › Bodemenergiesystemen Waterschap Limburg Het waterschap is verantwoordelijk voor het operationele regionale waterbeheer. Dit betekent dat zij zorgen voor droge voeten (veiligheid), schoon en voldoende water. De visie hierop en de bijhorende maatregelen zijn beschreven in het Waterbeheerprogramma 2022-2027.
Het waterschap heeft een zorgplicht voor de zuivering van stedelijk afvalwater en is bevoegd gezag voor directe lozingen op de RWZI en naar het oppervlaktewater. Voor de regulering van indirecte lozingen (naar het riool) heeft het waterschap een adviserende rol naar gemeenten. Het waterschap heeft eveneens een zorgplicht voor het beheer van regionale wateren en keringen. Oppervlaktewater wordt in principe beheerd door het waterschap tenzij daar andere afspraken over zijn. Handelingen in het oppervlaktewatersysteem reguleren waterschappen o.a. middels algemene regels, verordeningen en een Watervergunning. Het waterschap is ook verantwoordelijk voor vergunningverlening (Keur), het toezicht en de handhaving van grondwateronttrekkingen en infiltraties in haar beheergebied, met uitzondering van de drie categorieën waarvoor de provincie verantwoordelijk is. Om de waterbelangen bij ruimtelijke ontwikkelingen veilig te stellen doorlopen waterschap en gemeente bij alle ruimtelijke ontwikkelingen de weging van het waterbelang procedure (vroegere watertoetsprocedure). Hierbij wordt o.a. toegezien op een hydrologisch neutrale inpassing van ontwikkelingen. De resultaten hiervan worden vastgesteld in de waterparagraaf. Ten aanzien van het PWR heeft Waterschap Limburg een adviserende rol.
Waterleiding Maatschappij Limburg Overheden die (in)direct betrokken zijn bij de bescherming van drinkwater hebben een verantwoordelijkheid voor de invulling van de zorgplicht drinkwater. Deze zorgplicht is opgenomen in de Drinkwaterwet. De zorgplicht drinkwater geldt zowel voor de bescherming van bronnen van drinkwater als voor de infrastructuur. De WML zorgt ervoor dat er schoon drinkwater uit de kraan komt. Gemeente In de Omgevingswet staat dat de gemeente een aantal taken heeft, namelijk: 1. Inzameling en transport van stedelijk afvalwater (artikel 2.16, lid 1a 3 Omgevingswet). 2. Inzameling en verdere verwerking van afvloeiend hemelwater, voor zover de perceeleigenaar het water niet zelf kan verwerken (artikel 2.16, lid 1a 1 Omgevingswet). 3. Voorkomen of beperken van structurele nadelige gevolgen van grondwaterstanden aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies, voor zover dat niet tot de zorg van de provincie of het waterschap behoort (artikel 2.16, lid 1a 2 Omgevingswet). Daaronder wordt ook het niet verslechteren van de kwaliteit en beschikbaarheid van een gebied met een drinkwaterfunctie verstaan. Daarnaast volgt uit het Besluit kwaliteit leefomgeving (artikel 3.17) dat de gemeente er zorg voor draagt dat een openbaar vuilwaterriool zo wordt ontworpen, gebouwd en onderhouden dat: 1.
Het zoveel mogelijk berekend is op de eigenschappen, samenstelling en hoeveelheid van het afvalwater; 2. Lekkage zoveel mogelijk wordt voorkomen; en 3. Het aantal overstortingen zo beperkt is als voor een doelmatig beheer en functioneren van het afvalwatersysteem mogelijk is (de KRW-opgave). Lozingen van (afval)water zijn per doelgroep geregeld via lozingenbesluiten. In de meeste gevallen is de gemeente hiervoor bevoegd gezag. Bij de verwerking van (afval)water houdt de gemeente rekening met de wettelijke voorkeursvolgorde. Volgens de wet hebben gemeenten een belangrijke taak in het voorkomen van graafschade aan kabels en leidingen (Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten / WION) en het beschikbaar stellen van gegevens over de ondergrond (Basisregistratie Ondergrond / BRO). Perceeleigenaar De perceeleigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat hij zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen om de waterdichtheid (kelder, kruipruimte en riolering) te garanderen en voor de inzameling van stedelijk afvalwater en overtollig hemel- en grondwater. Pas als de perceeleigenaar zich redelijkerwijs niet kan ontdoen van het overtollige water, is er een taak voor de gemeente of waterschap.
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 5 De perceeleigenaar is volgens de Omgevingswet primair verantwoordelijk voor de verwerking van het op zijn perceel vallende hemelwater door het in de grond of in oppervlaktewater te verwerken. De perceeleigenaar mag geen handelingen verrichten waarvan hij kan verwachten dat deze het doelmatige functioneren van (water)voorzieningen belemmeren. Voor meer informatie over plichten van de gemeente en perceeleigenaar, zie Bijlage I. 2.3 Beleidskader Water en Bodem sturend Water en bodem zijn van grote invloed op ons dagelijks leven. Zo halen we ons drinkwater uit de bodem en uit oppervlaktewater. Daarnaast biedt de bodem stevigheid, als fundament voor onze gebouwen en infrastructuur. Is de bodem te nat of juist te droog? Dan merken we dat aan lagere landbouwopbrengsten, schade aan de natuur of in de supermarkt aan hogere prijzen. Elk stukje bodem en oppervlaktewater in ons land is in gebruik, soms voor vele doeleinden tegelijk. Dat zie je niet altijd. Ook onder de grond is het druk: denk aan buizen, kabels en de winning van grondstoffen. Op die bodem moeten we zuinig zijn. Tot duizend jaar geleden pasten de inwoners zich vooral aan de natuurlijke omstandigheden aan. Later veranderde dat, en zorgden we ervoor dat water en bodem zich aan ons aanpasten. Door bijvoorbeeld dijken en sloten aan te leggen en water versneld af te voeren.
Het vertrouwen in de maakbaarheid van ons landschap is groot. Maar inmiddels lopen we steeds vaker tegen de grenzen van het water- en bodemsysteem aan. Het veranderende klimaat zet alles op scherp. De afgelopen jaren hebben we in korte tijd te maken gehad met grote wateroverlast en extreme droogte. De beelden van de overstromingen in Limburg van juli 2021 hebben we nog scherp voor ogen. Duizenden mensen moesten worden geëvacueerd en het leger werd ingezet. Er was veel materiële schade en er vielen slachtoffers in buurlanden. Bij droogte zorgen lage waterstanden voor veel schade aan funderingen van gebouwen en extra onderhoud aan wegen en spoorwegen. Voldoende goed drinkwater is niet langer vanzelfsprekend. Het voortbestaan van planten- en diersoorten staat onder druk. De kwaliteit en beschikbaarheid van water en bodem hebben grote invloed op onze landbouw, energievoorziening, industrie en natuur. De waterkwaliteit neemt af en op veel plaatsen krijgen recreanten last van blauwalg en botulisme. Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, zorgen we ervoor dat we ook in de toekomst kunnen blijven wonen, werken en leven in een veranderend en grilliger klimaat. Zo creëren we een veilige leefomgeving met een gezonde bodem en voldoende schoon water. Om water en bodem sturend te laten worden heeft iedereen een rol en verantwoordelijkheid.
De structurerende keuzes hebben deels betrekking op het nationale beleid, maar kunnen ook richting geven aan of doorwerking vinden in programma’s van provincies, gemeenten en waterschappen, gebiedsprocessen, bedrijven en burgers. Voor Voerendaal is het uitgangspunt ‘Water en Bodem Sturend’ extra relevant vanwege de ligging op de Zuid- Limburgse lössgronden en de aanwezigheid van hellingen en beekdalen. Bij hevige neerslag stroomt regenwater vanaf de hoger gelegen gebieden snel af richting onze kernen, waardoor lokaal wateroverlast kan ontstaan. Tegelijkertijd zorgen langere droge perioden ervoor dat het vasthouden van water steeds belangrijker wordt. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zetten we daarom nadrukkelijk in op het vasthouden, infiltreren en vertraagd afvoeren van hemelwater, waarbij het natuurlijke watersysteem en de bodem leidend zijn. 2.4 Verwante programma’s We zetten in op een gezamenlijke gebiedsaanpak wanneer voorgenomen maatregelen die voortkomen uit onderstaande programma’s in dezelfde periode gepland staan als maatregelen vanuit dit PWR. 2.4.1 Programma Waterveiligheid en Ruimte Het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL) is een gezamenlijke en strategische, langjarige overheidsopgave van Provincie Limburg, Waterschap Limburg, het Rijk en de Limburgse gemeenten.
Het programma WRL is opgezet naar aanleiding van de overstromingen in Limburg van juli 2021. Het doel is om Limburg structureel Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 6 weerbaarder te maken tegen wateroverlast en de gevolgen van klimaatverandering. WRL richt zich op het versterken van de waterveiligheid via drie inhoudelijke pijlers: › Fysieke maatregelen voor een robuust watersysteem, waaronder ingrepen in cruciale stroomgebieden. › Water en bodem sturend maken in de ruimtelijke ordening, zodat klimaatadaptieve keuzes duurzaam worden geborgd. › Versterking van klimaatbewustzijn en zelfredzaamheid van inwoners en organisaties. De uitvoering vindt plaats in vier werkgebieden, gebaseerd op de Limburgse stroomgebieden. Voor onze gemeente is dit de werkregio Parkstad-Westelijke Mijnstreek. Binnen elk werkgebied worden voorkeursvarianten en maatregelenpakketten ontwikkeld. De prioriteit ligt in de zwaar getroffen stroomgebieden van onder meer de Geul, Geleenbeek en Roer. De aanpak is adaptief en werkt van grof naar fijn, waarbij steeds wordt ingespeeld op nieuwe inzichten. WRL wordt gefinancierd vanuit regionale en rijksmiddelen. Binnen de provinciale begroting is budget beschikbaar voor verkenningen en planvorming; in 2026 bedraagt dit circa €4,72 miljoen, voornamelijk voor de uitwerking van wateroverlastmaatregelen van bron tot monding.
Binnen WRL worden in Voerendaal verschillende concrete projecten uitgevoerd die bijdragen aan het verminderen van wateroverlast en het vergroten van de klimaatbestendigheid. Met ondersteuning vanuit de WRL-kansenregeling worden drie projecten versneld uitgevoerd. In Klimmen wordt de bestaande regenwaterbuffer De Heek uitgebreid, waardoor circa 1.400 m³ extra water tijdelijk kan worden geborgen. Daarnaast wordt binnen Voerendaal-Oost regenwater verder afgekoppeld van de riolering en geborgen in een nieuwe waterbuffer, waarna het gecontroleerd wordt afgevoerd. Tot slot wordt de vijver bij winkelcentrum Furenthela aangepast door de taluds te verhogen, zodat de bergingscapaciteit toeneemt en de kans op wateroverlast in het centrum afneemt. Al deze maatregelen maken onderdeel uit van de bredere gebiedsaanpak van WRL, waarbij de gemeente samenwerkt met Waterschap Limburg, Provincie Limburg en andere overheden aan een robuust en klimaatbestendig watersysteem. 2.4.2 Convenant Voldoende Zoetwater De beschikbaarheid van voldoende schoon zoetwater staat onder druk door klimaatverandering. We ervaren langere periodes van droogte en we zien een toenemende watervraag.
Het convenant Voldoende Zoetwater Limburg is een gezamenlijke afspraak tussen Provincie Limburg, Waterschap Limburg, Limburgse gemeenten, WML en maatschappelijke partners om de beschikbaarheid van voldoende schoon zoetwater richting 2050 te vergroten. Het convenant bouwt voort op de intentieverklaring Voldoende Zoetwater (2022) en legt gezamenlijke inspanningsdoelen vast: verhoging van de grondwaterstanden en vermindering van de totale watervraag. Door dit convenant wordt de gezamenlijke verantwoordelijkheid zichtbaar gemaakt. Het convenant vormt ook een belangrijke pijler onder de regionale propositie richting het nationale Deltaprogramma Hoge Zandgronden. Doel van het convenant Het convenant kent geen resultaatsverplichting maar een inspanningsverplichting. Partijen werken stapsgewijs toe naar: › het mitigeren van de achteruitgang van grondwaterstanden (met lokaal maatwerk waar verdere verhoging wenselijk is, bijvoorbeeld vanuit natuurdoelen); › het verminderen van de totale watervraag met circa 20% richting 2050. De uitwerking vindt plaats via gebiedsprocessen. Gemeenten hebben vooral een rol in de bebouwde omgeving; voor het landelijke gebied is de rol van gemeenten vooralsnog faciliterend.
Belang voor onze gemeente Voor onze gemeente is het convenant relevant in het kader van: Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 7 › Ruimtelijke ontwikkeling en leefbaarheid: voldoende water is randvoorwaarde voor woningbouw en vitale dorpen en steden; › Economische continuïteit: landbouw, industrie en recreatie zijn afhankelijk van water; › Gezondheid en welzijn: schoon water draagt bij aan een gezonde leefomgeving en voorkomt hittestress; › Natuur en biodiversiteit: herstel van beekdalen, natuurgebieden en stedelijk groen vraagt om voldoende water; › Klimaatadaptatie opgave: door het natuurlijke systeem weer meer te benutten (retentie, infiltratie, sponswerking) vergroten we structureel de waterbeschikbaarheid. 2.4.3 Programma Water in Balans Water in Balans is een uitvoeringsprogramma van Waterschap Limburg, gericht op het praktisch verminderen van wateroverlast als gevolg van klimaatverandering. Kenmerken: › Focus op concrete gebiedsprojecten (bijv.
beken verruimen, buffers aanleggen, afkoppelen van verhard oppervlak) › Werkt met regioteams en intensieve samenwerking met gemeenten, landbouw en inwoners › Benadering via meerdere “knoppen”, waaronder landelijk gebied, stedelijk gebied, watersysteem en schadebeperking aan woningen › Sterk uitvoerend en praktijkgericht Binnen het programma Water in Balans werken Waterschap Limburg en de gemeente Voerendaal gezamenlijk aan een gebiedsgerichte aanpak om wateroverlast structureel te verminderen. Op basis van hydrologische analyses, gebiedsverkenningen en een intensief participatietraject met inwoners en grondeigenaren is een integraal maatregelenpakket opgesteld. Naast de uitwerking van de Omleiding Oost en de verkenning van de Omleiding West, worden verspreid over het stroomgebied ongeveer 25 maatregelen voorbereid en uitgevoerd. Deze maatregelen bestaan onder meer uit het realiseren van nieuwe waterbuffers, het vergroten van bestaande buffers, het aanleggen van watergangen en het vasthouden en vertraagd afvoeren van afstromend hemelwater. Door water zoveel mogelijk bovenstrooms op te vangen en vast te houden, wordt de afstroming richting de kern van Voerendaal verminderd en neemt de kans op wateroverlast in de bebouwde omgeving af.
Waar mogelijk worden deze maatregelen gekoppeld aan gemeentelijke herinrichtings- en rioolvervangingsprojecten, zodat de waterveiligheid, klimaatadaptatie en de kwaliteit van de openbare ruimte integraal worden verbeterd. 3 | Hoe staan we ervoor? 3.1 | Huidige situatie stedelijk watersysteem Voor de inzameling van hemel | - en afvalwater ligt er in totaal ca. 133 km riool in de gemeente Voerendaal. Dat is 15 km meer in vergelijking met de vorige planperiode. Het overzicht van de lengte per riooltype en het aantal per type voorziening staat in | Tabel 2. Het overzicht met overstorten op oppervlaktewateren is opgenomen in Bijlage II. Tabel 2 Overzicht riolering Lengte | Voorziening | Aantal Riooltype | (km) | Percentage Vuilwaterriool | 16,2 | 12% | Interne overstortput | 19 Gemengd riool | 71,9 | 54% | Externe overstortput | 2 Hemelwaterriool | 27,3 | 20% | Randvoorziening | 11 Persleiding | 7,9 | 6% | HWA-uitlaat | 129 Overig | 10,1 | 8% | Pompunit | 37 TOTAAL | 133,4 | Inspectieput | 2768 Kolken | 3450 Watergangen beheer gemeente | onbekend Het gemengde riool is het meest omvangrijke en veelal het oudste deel van de riolering. De aanleg van nieuw riool is in toenemende mate gescheiden (hemelwaterriool en vuilwaterriool apart) zoals te zien is in de aanlegjaren van de verschillende typen riolering in Figuur 2.
Vooral in de laatste 40 jaar wordt in Voerendaal relatief vaker een gescheiden rioolsysteem aangelegd. Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 | 8 Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 9 Figuur 2 Lengte riooltype in meters per aanlegperiode van 10 jaar In de jaren ’60 en ’70 is relatief veel (hoofdzakelijk gemengde) riolering aangelegd. Dit riool bereikt de komende programmaperiode voor een groot deel het einde van de theoretische levensduur van 60 jaar. We gaan deze riolering inspecteren, zodat we in beeld hebben waar daar de komende jaren vervanging of verbetering van het rioolstelsel nodig is. 3.2 Kwetsbaarheid bij hevige neerslag Door klimaatverandering verwachten we vaker te maken te krijgen met hevigere neerslag in onze gemeente. In 2019 hebben we, met de klimaatstresstest wateroverlast, de te verwachten effecten van een hevige bui van 60 mm in 1 uur tijd in beeld gebracht. Dat is een bui die gemiddeld eens in de 100 jaar voorkomt. Een dergelijke bui is in Voerendaal zeer lokaal al eens gevallen, maar nog niet over het gehele grondgebied. De verwachting is dat in onze gemeente de frequentie en intensiteit van hevige buien in de toekomst zullen toenemen. Met de klimaatstresstest wateroverlast is inzichtelijk gemaakt wat Voerendaal kan verwachten wanneer deze hevige bui valt.
De wateroverlast die kan ontstaan is vertaald naar kwetsbaarheden: de kwetsbaarheid van panden én de begaanbaarheid van wegen (Figuur 3). Het volledige resultaat is raadpleegbaar in de digitale Klimaatatlas van Parkstad. Figuur 3 Uitsnede van de berekende wateroverlast, kwetsbaarheid van panden en begaanbaarheid van wegen bij hevige neerslag (60 mm in 1 uur), rondom de Valkenburgerweg in Voerendaal. Het hoogtemodel dat is gebruikt (AHN2) is ingemeten in 2012. Uit de stresstest zijn een aantal knelpunten naar voren gekomen die we in 2023 als Parkstad nader hebben onderzocht in een kwetsbaarhedenscan (verdieping op de kwetsbaarheden die volgen uit de stresstesten voor o.a. wateroverlast). Vervolgens hebben we als gemeente gekeken waar we het nodig achtten om knelpunten aan te pakken: deze hebben we aangepakt of gaan we nog aanpakken (zogenoemde “STRIP”-projecten, waarbij STRIP staat voor Strategisch Investeringsprogramma), zie §5.2.3. Uit berekeningen vanuit Water in Balans is gebleken dat er veel water vanuit landelijk gebied naar bebouwd gebied stroomt. De vermindering van deze toestroom wordt aangepakt met de Water in Balans projecten, zie ook §5.2.3.
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 10 3.3 Evaluatie Watertakenplan 2020-2024 Het Watertakenplan 2020-2024 is de voorloper van dit Programma Water en Riolering. Hieronder volgt een evaluatie van de voorgenomen werkzaamheden uit het Watertakenplan 2020-2024. 3.3.1 Planvorming en onderzoek De afgelopen periode zijn binnen de Werkregio Parkstad diverse plannen opgesteld en onderzoeken uitgevoerd: › Meten, monitoren, rekenen (MMR) De regio Parkstad is in 2020 met ‘Meten, monitoren, rekenen’ gestart. Het doel hiervan is enerzijds het harmoniseren van werkwijzen en anderzijds van elkaars werkwijzen kunnen leren, met inbegrip van het databeheer door Het Gegevenshuis. Het project heeft vertraging opgelopen door een gebrek aan (personele) rekenkundige capaciteit. De huidige ervaring leert dat er voldoende capaciteit beschikbaar moet zijn bij de trekkers van intensieve samenwerkingstrajecten. Een goede kennis van de werking van het rioolsysteem is een van de verplichtingen die volgen uit de nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater. › Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) Het laatste BasisRioleringsPlan (BRP), voorloper van SSW, stamt uit 2019. Voor heel Voerendaal wordt een SSW opgestart, in samenwerking binnen Parkstad-verband.
Het doel was om de (vuil)wateroverlastknelpunten bij zowel regelmatig voorkomende neerslag, als bij hevigere buien door klimaatverandering in beeld te brengen. Er is in de praktijk niet veel van terecht gekomen, onder andere door data die niet op orde is, en vraagt aandacht de komende periode. › Hemelwaterverordening Er is een hemelwaterverordening opgesteld in gezamenlijkheid met de Stadsregio Parkstad. De hemelwaterverordening is afgelopen planperiode vastgesteld en nu van kracht. › Waterklaar‑campagne (afkoppelactie met subsidie) De gemeente nam deel aan de regionale Waterklaar‑campagne, waarbij inwoners financieel werden gestimuleerd om regenpijpen af te koppelen van het riool. Hierdoor is in de jaren rond 2021‑2024 veel afkoppeling gerealiseerd. Echter was de campagne zo succesvol dat het budget op raakte, en er te weinig personele capaciteit was om de aanvragen te behandelen. Hierdoor is deze regeling in 2024 stopgezet. 3.3.2 Beheer en onderhoud We hebben de beheer en onderhoudstaken grotendeels volgens plan uitgevoerd. Wat we zien bij het dagelijks klein onderhoud is dat we een budgetoverschrijding hebben. Daarom verhogen we dit budget. We hebben onvoldoende beeld van de staat van het riool. Dit willen we de komende periode inhalen. Er was geen aparte post voor inspectie. Dit wordt voor komende programmaperiode wel gedaan.
3.3.3 Uitvoeringsmaatregelen Gemiddeld was er de afgelopen planperiode ca. 2 - 2,5 miljoen per jaar geraamd voor uitvoeringsmaatregelen. Grote integrale projecten kenden veel extra kosten door grote vertragingen. De eigen projecten op gebied van water zijn veelal binnen budget gebleven. Uitstel van investeringen zorgde voor lagere kapitaallasten. Door capaciteitsgebrek, waardoor niet al het werk kon worden verzet, is minder uitgegeven dan geraamd. Voor de instandhouding, verbetering en uitbreiding van het stedelijk watersysteem zijn de afgelopen periode geen rioolvervangingen en -verbeteringen uitgevoerd. Veel riolering bereikt het einde van de levensduur in de komende programmaperiode. Dit is een belangrijk speerpunt voor de aankomende periode. We gaan de komende programmaperiode investeren in inspectierondes om weer een goed beeld te krijgen van de staat van het riool. De volgende maatregelen zijn genomen de afgelopen planperiode: 1. Buffer Barrier Voerendaal (regenwaterbuffer en grondwal, Klimmen) Een regenwaterbuffer met grondwal is aangelegd tussen de A79 en de weg Barrier om wateroverlast bij woningen aan de Barrier te voorkomen. Dit project is afgerond en draagt bij aan het reduceren van waterstroomrisico’s bij hevige regenval. Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 11 2.
Water in Balans aanpak binnen Voerendaal Binnen dit programma zijn concrete onderdelen gepland of in voorbereiding: › Voorbereiding en uitwerking van omleidingen in Voerendaal‑Oost én verkenning van mogelijke omleiding in Voerendaal‑West. › ‘Kansenkaart’ met mogelijke maatregelen voor specifieke locaties (opgesteld samen met inwoners en grondeigenaren). Deze maatregelen zijn onderdeel van een grootschalig integraal pakket om wateroverlast te verminderen en worden regionaal uitgewerkt. 3. Voerendaal-Oost › Het project Voerendaal‑Oost is een grootschalige herinrichting van de openbare ruimte in het oostelijke deel van de kern Voerendaal. De gemeente werkt hierbij samen met een bouwteam en omwonenden. Het project omvat vervanging van riolering en huisaansluitingen, het relinen van riolen met scheuren, afkoppelen van hemelwater, en aanleg van bergingsvoorzieningen. Daarnaast worden de wijk vergroend, de verkeersveiligheid verbeterd en klimaatadaptieve maatregelen genomen. Het project zou eigenlijk in 2024 van start gaan, maar door wijzigingen in de begroting en de benodigde stikstofvergunning, is deze doorgeschoven naar Q2 2026. 4. Afkoppelen Er is een HWA-verbinding in Ransdaal tussen Doctor Huntjensstraat en Dorpsplein aangelegd eind 2025. Hierdoor is een deel van kant van het Dorpsplein afgekoppeld.
3.3.4 Nieuwe aanleg Sinds 2020 is er geen in- of uitbreiding van bebouwing en daarmee gepaarde nieuwe aanleg van riolering geweest. De komende programmaperiode verwachten we wel uitbreidingen, zie §5.2.4. 3.4 Welke lessen nemen we mee? 1. Als regio blijven inzetten op afkoppelen Voerendaal ligt in een dal en heeft regelmatig last van wateroverlast. Om de kans op wateroverlast terug te dringen, is Voerendaal als dalgemeente afhankelijk van de vorderingen van het afkoppelen in de bovenstroomse gemeenten de komende jaren. Ook al zijn er afkoppelprojecten uitgevoerd, de noodzaak voor Voerendaal blijft aanwezig voor het voortzetten ervan. De wens van Voerendaal is dan ook om gezamenlijk als regio in te blijven zetten op afkoppelen. 2. Als regio meer gezamenlijk inzetten op de KRW-opgave Er is meer samenwerking nodig in de regio om de KRW-doelen te halen. Het is een gezamenlijk probleem, en we zoeken graag gezamenlijk de oplossing met gemeenten en waterschap. Bijvoorbeeld bij het zoeken naar ruimte voor het creëren van berging. 3. Speerpunt Meten Data Rekenen blijft belangrijk Intensivering van het inspecteren en inmeten is nodig om een beter beeld te krijgen van de staat van het riool.
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 12 4 Waar willen we naartoe? 4.1 Speerpunten 2027-2031 In het Regionale Programma Water en Klimaatadaptatie Parkstad Limburg is in speerpunten vastgelegd hoe we met de regio gezamenlijk aan de slag willen de komende jaren op het gebied van water en klimaatadaptatie. De ambitie van de regio is gericht op verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving (gezonde en toekomstbestendige leefomgeving) én dat waterrobuust en klimaatadaptief handelen het uitgangspunt is bij beheer, onderhoud en de inrichting van de leefomgeving in Parkstad. Meekoppelkansen worden daarbij benut. Met onderstaande speerpunten (Figuur 4) geeft de Stadsregio Parkstad aan waarop de focus moet blijven of komen te liggen de komende jaren om de gezamenlijke ambities waar te maken: Figuur 4 Speerpunten uit het Regionale Programma Water en Klimaatadaptatie Parkstad Limburg Onze visie op goed stedelijk waterbeheer steunt op deze speerpunten en bouwt voort op de speerpunten uit de het Watertakenplan 2020-2024. In de volgende paragrafen staan de speerpunten zoal genoemd in het Regionale Programma Water en Klimaatadaptatie, met daaronder wat dit betekent voor Voerendaal op het gebied van water en riolering.
4.2 Zorgen voor water en klimaatadaptatie in de fysieke leefomgeving Uit het Regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie: “We werken samen aan een gezond, groen en klimaatadaptief Parkstad in 2050 in lijn met het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. Dit betekent dat alle nieuwbouw klimaatadaptief ontwikkeld wordt en de geplande herinrichtingen gebruikt worden om bestaand stedelijk gebied klimaatadaptief te maken. Hiermee beperken we de gevolgen van hevige neerslag, extreme hitte, langdurige droogte en overstromingen. Daarnaast zetten we maximaal in op watersysteemherstel zowel in stedelijk als in landelijk gebied. Bij de nieuwbouw en herinrichting van bestaand gebied is het water- en bodemsysteem sturend. We richten ons op de Landelijke Maatlat Groene Klimaatadaptieve gebouwde omgeving en we houden daarbij tegelijkertijd rekening met de couleur locale. Meekoppelkansen op het gebied van biodiversiteit worden gezocht en benut. We werken aan schoon en voldoende grond- en oppervlaktewater zodat we altijd (drink)water kunnen leveren (waterbeschikbaarheid), inwoners met plezier verkoeling kunnen zoeken tijdens warme dagen en de ecologie zich herstelt en niet verslechtert. We dragen als waterpartners bij aan een watersysteem van goede kwaliteit (waterkwaliteit). Dit doen we in lijn met de Kaderrichtlijn Water (KRW) en Grondwaterrichtlijn (GWR).
Daarbij hebben we oog voor de ecologie, de morfologie (beperken piekafvoeren), de stoffen in het water én het vermijden van (nieuwe) gezondheidsrisico’s. Om droogte tegen te aan is het uitgangspunt dat iedere druppel lokaal het grondwater aanvult. Om langdurige droge perioden te kunnen overbruggen, dragen we daarnaast bij aan het vasthouden van water.” Voor Voerendaal betekent dit dat water en klimaatadaptatie een vanzelfsprekend onderdeel zijn van de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Bij ruimtelijke ontwikkelingen en herinrichtingen streven we ernaar om het
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 13 watersysteem robuuster te maken door regenwater zoveel mogelijk vast te houden, te bergen en te infiltreren op de plek waar het valt. Daarbij houden we voor de verwerking van hemelwater de maatgevende bui aan uit de Keur 2019 (of diens rechtsopvolger), namelijk een bui T=100 (gemiddeld klimaatscenario 2050); 80 mm in 2 uur. Dit is vastgelegd in de Hemelwaterverordening. We kijken bij ruimtelijke (her)inrichting niet alleen naar de riolering, maar naar het gehele watersysteem. Water en groen worden zoveel mogelijk integraal meegenomen in de inrichting van de openbare ruimte, waarbij we kansen benutten om tegelijkertijd de biodiversiteit, de leefbaarheid en de ruimtelijke kwaliteit te versterken. We kiezen voor doelmatige oplossingen die passen bij de karakteristieken van Voerendaal en sluiten aan bij de natuurlijke werking van bodem en watersysteem. Zo beperken we de kans op wateroverlast, dragen we bij aan het aanvullen van de grondwatervoorraad en vergroten we de weerbaarheid van onze leefomgeving tegen klimaatverandering. In bestaand gebied zet de gemeente zich in de basis ervoor in dat een bui 08 (herhalingstijd van eens per 2 jaar) niet tot water op straat leidt, tenzij hier de openbare ruimte op is ingericht.
Hinder, dat wil zeggen water op straat tot aan de drempel van de begane grond, bij bui 10 (herhalingstijd van eens per 10 jaar) achten we acceptabel. Overlast (water hoger dan de drempel van de begane grond) bij bui 10 willen we wel zo veel mogelijk vermijden. Maatregelen in bestaand gebied worden daarom gedimensioneerd op bui 10. Nog hevigere klimaatbuien zullen tot schade leiden. De gemeente probeert in dat geval de schade te beperken en gaat indien gewenst in overleg met belanghebbenden om gezamenlijk maatregelen te nemen. De gemeente houdt schoon regenwater en vervuild afvalwater zoveel mogelijk gescheiden. Met sanering van lozingspunten en herstel van waterlopen is de waterkwaliteit al verbeterd. De gemeente onderzoekt samen met het waterschap welke aanvullende maatregelen nodig zijn om verdere vervuiling van het oppervlaktewater zoveel mogelijk te voorkomen en de KRW-doelen te halen. 4.3 Werken aan water- en klimaatbewust gedrag Uit het Regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie: “We blijven richting particulieren (inwoners, scholen, bedrijven en woningbouwcorporaties) duidelijk maken dat we de uitdagingen waar we voor staan niet alleen kunnen oplossen.
Klimaatadaptatie, waterkwaliteit en zuinig omgaan met drinkwater zijn gezamenlijke opgaves van Stadsregio Parkstad Limburg, drinkwaterbedrijf, waterschap, de gemeentes, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars, bedrijven en inwoners. We maken de stakeholders bewust van welke bijdrage ze zelf kunnen leveren en wat hun wettelijke plicht is. Van stakeholder naar shareholder voor een klimaatadaptief Parkstad in 2050.” Als gemeente Voerendaal kunnen we de gevolgen van klimaatverandering niet alleen opvangen. Daarom vinden we het belangrijk dat inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties zich bewust zijn van hun eigen rol en verantwoordelijkheid. We zetten in op een open samenwerking met onze omgeving, waarbij kennisdeling, communicatie en bewustwording centraal staan. Door inwoners tijdig te informeren en te betrekken bij ontwikkelingen, vergroten we het draagvlak voor klimaatadaptieve maatregelen en stimuleren we een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een waterrobuuste leefomgeving. We maken hiervoor gebruik van het bewustwordingsplatform Waterklaar3. Daarnaast stimuleren we initiatieven die bijdragen aan het vasthouden van regenwater, het vergroenen van particuliere percelen en het zorgvuldig omgaan met drinkwater.
4.4 Benutten van de instrumenten uit de Omgevingswet Uit het Regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie: “Het programma Water en Riolering én het programma Klimaatadaptatie moeten opgevat worden als programma's onder de gemeentelijke Omgevingsvisies. ‘Water en bodem sturend’ hanteren we als basis voor ruimtelijk structurerende keuzes, en we reserveren ruimte voor zowel blauwe als groene aders binnen zowel bestaand bebouwd gebied als op nieuwbouwlocaties. Daarnaast benutten we het Omgevingsplan voor het verankeren van regels die noodzakelijk zijn om onze doelen op het gebied van water, riolering en klimaatadaptatie te behalen.” 3 www.waterklaar.nl
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 14 In Voerendaal zetten we de instrumenten van de Omgevingswet actief in om water en bodem een volwaardige plek te geven binnen ruimtelijke ontwikkelingen. Daarbij hanteren we het uitgangspunt dat nieuwe ontwikkelingen bijdragen aan een veilige, gezonde en klimaatbestendige leefomgeving en geen extra belasting veroorzaken voor het bestaande watersysteem. Eind 2022 heeft de gemeente de Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) 2023-2033 vastgesteld. Hierin is vastgelegd hoe Voerendaal zich de komende jaren wil ontwikkelen, waaronder op het gebied van waterbeheer en klimaatadaptatie. Daarnaast is in 2026 ook de Omgevingsvisie vastgesteld. In samenhang met voorliggend Programma en de borging van regels in het Omgevingsplan en via omgevingsvergunningen, benut Voerendaal hiermee de volledige instrumentenkoffer van de Omgevingswet voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van de gemeente. Op deze wijze zorgen we ervoor dat waterbelangen vroegtijdig worden meegewogen in ruimtelijke plannen. Zo kunnen knelpunten worden voorkomen en kansen optimaal worden benut om water en groen in de openbare ruimte integraal te ontwikkelen. Het Omgevingsplan en ander gemeentelijk beleid blijven we stapsgewijs hierop afstemmen, zodat water en bodem steeds nadrukkelijker richtinggevend zijn bij toekomstige ontwikkelingen.
4.5 Samenwerken aan water en klimaatadaptatie Uit het Regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie: “Om de ontwikkelingen op het gebied van klimaatverandering, waterketen en waterkwaliteit, maar ook de krapte op de arbeidsmarkt het hoofd te kunnen bieden, blijven we intensief samenwerken op provinciaal, regionaal en Zuid-Limburgs niveau. We continueren de huidige samenwerking zowel in de waterketen als in de DPRA-werkregio. We blijven onze kennis en vaardigheden gericht verder ontwikkelen en delen, zodat we onze watertaken professioneel blijven uitvoeren.” De gemeente Voerendaal zet de samenwerking met de buurgemeenten binnen de Stadsregio Parkstad onverminderd voort. Want de wateropgaven waar Voerendaal voor staat houden niet op bij de gemeentegrens. Daarom blijven we investeren in een intensieve samenwerking met onze regionale waterpartners. Door kennis, capaciteit en ervaringen te delen, kunnen we doelmatiger werken en beter inspelen op de gevolgen van klimaatverandering. Met de andere gemeenten delen we kennis over de aanpak van zowel watertaken als klimaatadaptatie, en met het waterschap werken we samen in de afvalwaterketen en op het gebied van waterkwaliteit en KRW. Met het drinkwaterbedrijf werken we aan (drink)waterbewustzijn.
We zagen in het verleden dat gezamenlijk uitvoeren van gegevensbeheer, metingen en berekeningen een kostenbesparing oplevert en kennisdeling ervoor zorgt dat de gemeente kan leren van ervaringen van andere gemeenten. Ook binnen de gemeentelijke organisatie stimuleren we een integrale werkwijze. Water, klimaatadaptatie, openbare ruimte, groen en ruimtelijke ontwikkeling worden steeds vaker in samenhang beschouwd. Op deze manier benutten we meekoppelkansen en werken we gezamenlijk aan een toekomstbestendige leefomgeving voor inwoners en ondernemers.
Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 15 5 Wat gaan we doen? 5.1 Regionaal programma Om onze ambities te realiseren, hebben we in kaart gebracht welke inspanningen de komende jaren nodig zijn. Voor de gezamenlijke regionale ambities zijn in het Programma Water en Klimaat Parkstad diverse acties benoemd die betrekking hebben op stedelijk water en riolering. Deze acties voeren we als gemeente uit in samenwerking met de Stadsregio Parkstad en staan in deze paragraaf. 5.1.1 Zorgen voor water en klimaatadaptatie in de fysieke leefomgeving WATERBESCHIKBAARHEID › We volgen de ontwikkelingen van (waterbesparende) nieuwe sanitatie en onderzoeken hoe dit ingezet kan worden in ons gebied. › We beschermen gezamenlijk ons grondwater (conform Drinkwaterwet en regels van de Provincie). Zo werken we per grondwaterbeschermingsgebied in Parkstad lokaal uit hoe we het grondwater (blijven) beschermen tegen verontreinigen. In Voerendaal gaat het om een grondwaterbeschermingsgebied in Craubeek. Aandachtspunt hier is dat er IBA’s in het grondwaterbeschermingsgebied zitten, wat een risico vormt. De gebiedsdossiers voor drinkwaterwinningen worden in 2027 geactualiseerd. Deze worden besproken met de gemeente.
› Diverse partijen in Limburg (Provincie Limburg, Waterschap Limburg, Limburgse gemeenten, WML en maatschappelijke partners) hebben een Convenant voldoende zoetwater met een uitvoeringsprogramma opgesteld en ondertekend. We zijn aangesloten bij dit convenant en geven uitvoering aan de maatregelen om de waterbeschikbaarheid te garanderen. We onderzoeken lokaal waar ruimte is voor dergelijke maatregelen, zoals het vasthouden, infiltreren (door o.a. weghalen van verharding), hergebruiken en vertraagd afvoeren van water voor droge periodes. WATERKWALITEIT › De ecologische toets van overstorten, waarbij de vuiluitworp van de riolering wordt berekend, wordt voortgezet Met de resultaten gaan we gericht de waterkwaliteit en ecologie verbeteren, met als inzet om de KRW-doelen eind 2027 (en anders zo snel mogelijk daarna) te behalen. De aanpak leggen we vast in een planning. We monitoren de voortgang volgens de afspraken zoals gemaakt in het BROL. › We onderzoeken lokaal wat het risico van foutaansluitingen is op de waterkwaliteit van het oppervlaktewater. Op basis van dit onderzoek stellen we gezamenlijk een aanpak foutaansluitingen op. › Om ongewenste vervuiling te voorkomen verankeren we het “Stroomschema verantwoord omgaan met regenwater” in ons beleid en passen dit toe in projecten. › We sluiten aan op de aanpak van indirecte lozingen op de riolering zoals afgesproken in het BROL.
› We onderzoeken gezamenlijk wat de impact is van de Europese richtlijn stedelijk afvalwater op ons gebied en beleid. › We stellen een gezamenlijke aanpak rioolvreemd water op met als doel om de toevoer naar de RWZI's terug te dringen. WATERVEILIGHEID › We houden rekening met de maatregelen vanuit de gezamenlijk aanpak voor het stroomgebied van de Geleenbeek binnen het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL). Deze aanpak wordt in 2026 opgesteld door de samenwerkingsregio’s Westelijke Mijnstreek en Parkstad. 5.1.2 Werken aan water- en klimaatbewust gedrag › We blijven als regio aangesloten bij de communicatiestrategie van Waterklaar en “Wacht niet op water”. Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 16 › We dragen bij aan de Limburgbrede evaluatie van de stimuleringsregeling afkoppelen private terreinen en onderzoeken hoe we klimaatadaptief gedrag het beste kunnen stimuleren via AROL en BROL. 5.1.3 Benutten van instrumenten uit de Omgevingswet › We behouden de bestaande Hemelwaterverordeningen (opgegaan in de tijdelijke Omgevingsplannen). › We ontwerpen waterafvoerstructuren en leggen deze vast in het Omgevingsplan. Hiermee is de (ondergrondse) ruimteclaim gewaarborgd voor in de toekomst.
5.1.4 Samenwerken aan water en klimaatadaptatie › We versterken de huidige samenwerking op klimaatadaptatie, water en bodem sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen, waterkwaliteit, de Omgevingswet en waar mogelijk in de uitvoering. › We werken waar mogelijk samen qua kennisdeling in het aanbesteden van werkzaamheden o.a. zuigen van kolken en het reinigen en inspecteren van riolering. › We evalueren het project meten, monitoren en rekenen (MMR) en werken samen een vervolg op het project MMR uit, voor het verbeteren van het inzicht in de werking van het stedelijk watersysteem, ook in de toekomst met veranderende klimaattrends. Daarnaast werken we voor riolering volgens de GWSW-standaard en voeren we het SSW in stapjes uit over de hele periode van de cyclus. Dit verdeelt de werkdruk in plaats van dat zich deze concentreert, en bevordert de continuïteit. › We stellen een gezamenlijke strategie op voor het aantrekken, opleiden en behouden van personeel. We sluiten hierbij zoveel mogelijk aan bij bestaande initiatieven (bijvoorbeeld Parkstad werkt, RIONED en Wateropleidingen). Het aannemen van personeel verzorgt iedere overheidsorganisatie zelf. 5.2 Gemeentelijk uitvoeringsprogramma Ook op gemeenteniveau hebben we in kaart gebracht welke inspanningen de komende jaren nodig zijn om onze ambities waar te maken.
Alle activiteiten, inclusief de kosten, staan in Bijlage III (Exploitatiekosten 2027-2031) en IV (Investeringen 2027-2031). In de onderstaande paragrafen is een aantal belangrijke activiteiten uitgelicht. 5.2.1 Planvorming en onderzoek De komende periode voeren we onder andere de volgende onderzoeken uit: › We brengen onze rioleringsdata op orde. Een goed en actueel inzicht in de ligging, kenmerken en staat van de riolering is noodzakelijk om beheer- en vervangingskeuzes doelmatig te kunnen maken en om het functioneren van het rioolstelsel goed te kunnen beoordelen. Daarom brengen we tot en met 2029 jaarlijks de rioleringsdata, kern voor kern, verder op orde. Waar nodig voeren we aanvullende inmetingen uit. Dit gebeurt in eerste instantie projectmatig, aansluitend op inspecties. Op deze manier werken we stapsgewijs toe naar een actueel en betrouwbaar gegevensbestand voor het gehele areaal. De beschikbare gegevens vormen daarmee een belangrijke basis voor het Basisrioleringsplan (BRP) en voor de verdere investerings- en vervangingsplanning. Voor deze werkzaamheden wordt jaarlijks een onderzoeksbudget van €40.000 gereserveerd. › Nadat de benodigde rioleringsdata is verzameld en geactualiseerd, actualiseren we in 2029 het Basisrioleringsplan (BRP). Tegenwoordig heet dit BRP een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW).
De gegevens die in de jaren daarvoor per kern zijn verzameld en geactualiseerd, vormen hiervoor de basis. Een actueel SSW is nodig om inzicht te krijgen in het functioneren van het rioolstelsel en om onderbouwde keuzes te maken over benodigde maatregelen en investeringen. › Nadat de geplande klimaatadaptatiemaatregelen zijn gerealiseerd en het BRP is geactualiseerd, voeren we een nieuwe stresstest uit. Hiermee beoordelen we het effect van de getroffen maatregelen en bepalen we welke aanvullende maatregelen in de toekomst nodig zijn. › We maken (vanuit het Programma Klimaatadaptatie) een concrete uitwerking van benodigde vergroeningsmaatregelen met als doel de infiltratie te verhogen en zo onder andere de effecten van wateroverlast te verminderen. Hiervoor is een onderzoeksbudget geraamd van € 25.000. › We onderzoeken samen met het waterschap Limburg hoe we het beste het beheer van waterpartijen zoals stadsvijver ’t Broek kunnen verbeteren, in een poging botulisme te voorkomen en stellen een beheerplan op. Programma Water en Riolering | 20250101 | 17-11-2026 17 5.2.2 Beheer en onderhoud De beheer- en onderhoudswerkzaamheden gaan we wat intensiveren ten opzichte van de vorige planperiode: › De huidige staat van de riolering is niet goed in beeld.
De periode 2027-2031 staat daarom in het teken van het maken van een inhaalslag in het inspecteren van de riolering, in het bijzonder uit de jaren 1960 en 1970 (‘afgeschreven riool’). Op basis van de inspectieresultaten kunnen we een goede vervangingsplanning opstellen. We inspecteren hiervoor, naast de reguliere 2,5 km per jaar, nog eens 3,5 km per jaar extra (in totaal 6 km per jaar). › Het budget voor dagelijks klein onderhoud dient structureel verhoogd te worden naar € 200.000 per jaar. Deze verhoging is nadrukkelijk besproken met de buitendienst en is gebaseerd op de ervaringen uit de afgelopen planperiode. Het huidige structurele budget van € 42.220 per jaar wordt jaarlijks al overschreden, waardoor het beschikbare budget niet toereikend is voor het reguliere dagelijkse onderhoud. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de inzet van externe partijen op contractbasis vanwege beperkte personele capaciteit, hogere kosten van werkzaamheden en een toename van het aantal te vervangen huisaansluitingen. Daarnaast krijgt de buitendienst steeds vaker te maken met onvoorziene werkzaamheden, bijvoorbeeld als gevolg van verzakkingen door hoge grondwaterstanden waarbij onderliggend zand wegspoelt.
De verhoging naar € 200.000 per jaar zorgt ervoor dat hiervoor structureel voldoende budget beschikbaar is en dat noodzakelijke onderhoudswerkzaamheden tijdig kunnen worden uitgevoerd, zonder dat hiervoor jaarlijks aanvullende budgetten nodig zijn. 5.2.3 Uitvoeringsmaatregelen UIT DE VORIGE PLANPERIODE De volgende projecten uit vorige planperiode, voeren we in de komende programmaperiode alsnog uit: › Rioolvervanging Voerendaal Oost en aanpak Hogeweg/Hoolstraat/Cortenbachstraat: o.a. relinen, huisaansluitingen vervangen, afkoppelen, meer buffers creëren hiervoor, holle banden (stoepranden voor afstroming van regenwater, ivm hoge grondwaterstanden kon ondergronds niet meer afgevoerd worden). VERVANGING EN VERBETERING We inspecteren ca. 21 km riolering van 60 jaar en ouder. Naar aanleiding van de inspectieresultaten stellen we een planning op voor de volgende planperiode. KLIMAATADAPTATIE Om in de toekomst een waterrobuust en klimaatadaptief systeem te hebben bij piekbuien, gaan we vanuit het Strategisch Investeringsprogramma (STRIP) blauwe aders aanleggen door Craubeek. Daarnaast leggen we op diverse locaties buffers aan, vergroten we buffers en koppelen we het regenwater af van het riool.