RIB Verkenning ontwikkelrichtingen Walcheren 2050 bijlage 2 Finale versie Walcheren Ecorys
Tekst van het document
Walcheren 2050 Demografische prognoses; doelgroepen woningmarkt; behoefte voorzieningen en consequentie arbeidsmarkt Gemeenten Middelburg, Veere en Vlissingen Rotterdam, 25 maart 2026
Walcheren 2050 Demografische prognoses; doelgroepen woningmarkt; behoefte voorzieningen en consequentie arbeidsmarkt Gemeenten Middelburg, Veere en Vlissingen Rotterdam, 25 maart 2026 Auteur: Erik van Ossenbruggen Wilbert Kroesen Inge Hooijen Bram van Wersch Dennis de Koning In samenwerking met:
Project: 1007703
Walcheren 2050
Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3
Inleiding ...................................................................................................7 Aanleiding en vraagstelling ............................................................................... 7 Leeswijzer ......................................................................................................... 7 Verantwoording uitvoering onderzoek .............................................................. 9
2 2.1 2.2
Demografische prognose en toeslagen ..............................................12 Raming aantal inwoners tot 2050, per scenario ............................................. 12 Toeslag tijdelijke buitenlandse werknemers ................................................... 14
3 3.1 3.2
Wonen 2025-2050 ..................................................................................17 Doorrekening naar huishoudenstypes en woonbehoefte ............................... 17 Verdieping woonvoorkeur nieuwe inwoners Walcheren ................................. 21
4 4.1 4.2 4.3 4.4
Voorzieningen 2025-2050 .....................................................................28 Toeristische toeslag ........................................................................................ 29 Basisvoorzieningen ......................................................................................... 31 Bovenregionale strategische voorzieningen ................................................... 34 Welke soorten voorzieningen vinden de inwoners belangrijk? ....................... 37
5
Werken en arbeidsmarkt 2025-2050.....................................................41
5.1.1 5.1.2
Arbeidsmarktdynamiek ............................................................................................... 41 Een toekomstbestendige arbeidsmarkt ...................................................................... 44
5.2 5.3
Huidige stand van de arbeidsmarkt ................................................................ 44 Toekomstige stand van de arbeidsmarkt ........................................................ 48
5.3.1 De vervangingsvraag: een demografische uitdaging ................................................. 48 5.3.2 De uitbreidingsvraag en toekomstscenario's (WLO) .................................................. 50 5.3.3 Talent aantrekken en behouden als fundament voor een toekomstbestendige economie en arbeidsmarkt....................................................................................................... 54
5.4 5.5
Bedrijventerreinen en kantorenlocaties .......................................................... 57 Conclusie ......................................................................................................... 58
6 Walcheren 2050: beleidsaanknopingspunten scenario’s ..................59 Scenario 1: Beheersbare groei, maar dubbele arbeidsmarktdruk .............................. 60 Scenario 1 = basis (+ 15.000 inwoners, + 7.400 nieuwe woningen) .................................. 60
Scenario 2: Schaalsprong in draagvlak en verdienvermogen .................................... 62 Scenario 2 (+ 30.000 inwoners, +14.525 nieuwe woningen) .............................................. 62
Scenario 3: Structurele opschaling en systeemtransformatie ..................................... 64 Scenario 3 (+ 60.000 inwoners, + 29.050 nieuwe woningen) ............................................. 64
Vervolgprocedure en eventueel nader onderzoek ...................................................... 66
/3
Walcheren 2050
Managementsamenvatting Op 2 juli 2025 presenteerden de Zeeuwse overheden, verenigd in het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO), in Den Haag hun gezamenlijke toekomstvisie Zeeland 2050, waarin zij de strategische koers voor groei, leefbaarheid en economische ontwikkeling tot 2050 hebben uitgezet. Met de publicatie van het concept van de Nota Ruimte in september 2025 wordt deze ambitie ook nationaal ingebed. In deze nota is over Zeeland opgenomen dat de afspraak is gemaakt om gezamenlijk een ontwikkelstrategie op te stellen met het accent op verstedelijking richting 2050, waarbij ontwikkelkansen voor wonen, werken, leefbaarheid en bereikbaarheid in samenhang worden opgepakt. In het kader van de nota Zeeland 2050 zijn voor Walcheren drie toekomstscenario’s voorgesteld die variëren van +15.000, +30.000 en +60.000 inwoners richting 2050. In alle varianten vraagt de opgave voor woningbouw, arbeidsmarkt en voorzieningen om nieuwe plancapaciteit, versnelling van procedures en om een bouwsector met voldoende personeel en materialen. Scenario 1 (met +15.000 inwoners) wordt door de gemeenten en de provincie gezien als het scenario voor het bestaand beleid. Dit scenario is uitgangspunt van de provinciale demografische prognoses. De actuele Zeeuwse Woondeal sluit erop aan.
De nieuwe woningen moeten evenwichtig worden verdeeld over stedelijk gebied, dorpen en kleinere kernen om voldoende draagvlak voor de voorzieningen en daarmee een goede leefbaarheid te behouden. Tegelijkertijd moet worden gebouwd voor uiteenlopende doelgroepen: levensloopgeschikte woningen voor een groeiende groep ouderen, betaalbare huur- en koopwoningen voor starters en jonge gezinnen, en passende huisvesting voor arbeidsmigranten en kenniswerkers. En moet er voldoende ruimte beschikbaar komen voor werklocaties (bedrijventerrein, kantorenlocaties). Bij scenario 1 groeit Walcheren naar 130.650 inwoners. Dit vraagt om 7.400 nieuwe woningen (+300 per jaar) plus circa 1.050 woonruimten voor tijdelijke buitenlandse werknemers. Daarnaast moeten er bij dit scenario circa 6.300 extra banen bijkomen.1 Het voorzieningenniveau laat in dit scenario een kwart uitbreiding van de bestaande voorzieningen in de twee binnensteden van Middelburg en Vlissingen en in het centrum van Domburg toe, zowel in aantal vestigingen als in vloeroppervlakte, bijvoorbeeld in de vorm van transformatie van bestaand vastgoed. De daling van het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs zet de toekomstige instroombasis onder druk. Het ziekenhuis kan uitbreiden maar blijft onder het niveau van een volledig streekziekenhuis.
De huidige programmering van Walcheren voor werklocaties (nieuw bedrijventerrein; nieuwe werklocaties en kantorenlocaties en intensivering van bestaande bedrijventerrein en kantorenlocaties) volstaat bij dit scenario, op hoofdlijnen. Daarbij vormt mobiliteit een belangrijke randvoorwaarde voor deze groei. Dit scenario vraagt om versterking van het mobiliteitssysteem, met name het autonetwerk, inclusief een systeemomslag (o.a. bundeling verkeer buiten kernen) en aanpak van knelpunten zoals de kanaalkruising bij Vlissingen.
1
De aantallen nieuwe banen die bij de 3 toekomstscenario’s in deze managementsamenvatting zijn opgenomen hebben betrekking op het aantal nieuwe banen dat nodig is ten opzichte van de WLO-scenario’s.
/4
Walcheren 2050
Scenario 2 groeit naar 148.075 inwoners. Daarvoor moeten er 14.525 woningen bijkomen (+ 580 per jaar) naast circa 1.050 woonruimten voor tijdelijke buitenlandse werknemers. Daarnaast gaat dit scenario uit van circa 12.200 extra banen. Het draagvlak laat bij dit scenario ongeveer de helft meer vestigingen en vloeroppervlakte toe in de twee binnensteden en in het centrum van Domburg en maakt doorgroei van het ziekenhuis naar volwaardig streekniveau en ook verbreding van mbo- en hbo-aanbod mogelijk. Bij dit scenario volstaat de bestaande programmering voor werklocaties niet. Hier is enig extra ruimtebeslag nodig. Als dit toekomstscenario wordt gekozen, moet dat verder onderzocht worden. De mobiliteitsopgave groeit in dit scenario nadrukkelijk mee. Voortbouwend op scenario 1 vraagt dit om verdere systeemontwikkeling van het netwerk, aandacht voor doorstroming op stroomwegen (rijkswegen) en goede afstemming van ruimtelijke ontwikkelingen op infrastructuur om nieuwe knelpunten te voorkomen, inclusief versterking van fiets- en recreatieve netwerken.
Scenario 3 betekent met 178.075 inwoners, 29.050 nieuwe woningen (+ 1.150 per jaar) plus circa 1.050 woonruimten voor tijdelijke buitenlandse werknemers en 19.450 extra banen de meest ingrijpende transformatie, met een significante uitbreiding tot de helft van het bestaande aanbod aan voorzieningen in de binnensteden en Domburg-Centrum en een robuust draagvlak voor een compleet streekziekenhuis, evenals substantiële versterking van onderwijs en kennisinfrastructuur. Bij dit scenario kan het gaan om vrij veel extra ruimtebeslag voor werklocaties gaan. Als dit toekomstscenario wordt gekozen, moet dat verder onderzocht worden. Bij deze schaal hoort een fundamentele mobiliteitsomslag. Investeringen moeten tijdig vooruitlopen op de groei, met inzet op elektrisch en kleinschalig vervoer, sterker gebruik van ov en fiets, deelmobiliteit en een samenhangend hoofdwegennet (richting een Walcherse rondweg) waarop nieuwe ontwikkelingen worden afgestemd.
In alle scenario’s zijn behoud van lokaal talent op mbo-, hbo- en wo-niveau; het aantrekken van ‘Zeeuwse boomerangjongeren’ en met name theoretisch geschoold (internationaal) talent noodzakelijk om een evenwichtige ontwikkeling van wonen en werken te behouden. Walcheren opereert daarbij niet geïsoleerd: ontwikkelingen in andere Zeeuwse regio’s, aangrenzende provincies en België kunnen direct doorwerken in arbeidsmarkt, woningvraag en voorzieningen. Voor alle toekomstscenario’s geldt dat woningbouw, arbeidsplaatsen, werklocaties en vooral strategische, regionaal verzorgende voorzieningen zo veel mogelijk gelijk op moeten groeien. Scenario 1 sluit daarbij in grote lijnen aan op het bestaande beleid en de huidige uitvoeringsopgave. Scenario 2 en vooral scenario 3 vragen, bovenop deze bestaande opgave, om nadere beleidsvorming en om uitbreiding en verdere vormgeving van de projectorganisatie. Afhankelijk van het gekozen toekomstscenario moeten wonen, voorzieningen, werken en dragende systemen, zoals verkeer, water en natuur, in samenhang worden ontwikkeld, ondersteund door voldoende bestuurlijke en ambtelijke uitvoeringskracht om de grotere complexiteit en investeringsomvang te kunnen dragen.
Voor woningbouw en arbeidsmarkt ligt de rol van de overheid in het maken van duidelijke keuzes over wat, waar en voor wie wordt ontwikkeld, het creëren van heldere ruimtelijke en economische randvoorwaarden en het faciliteren van samenwerking tussen onderwijs,
/5
Walcheren 2050
bedrijfsleven en arbeidsmarkt.2 Voor commerciële voorzieningen ligt het initiatief bij marktpartijen; voor maatschappelijke voorzieningen (meestal) bij overheden. In het laatste hoofdstuk van dit rapport staan onze conclusies en aanbevelingen per toekomstscenario. In de allerlaatste paragraaf worden enkele onderwerpen genoemd die later nader moeten worden onderzocht, mede wegens aannames in dit rapport.
2
Denk bijvoorbeeld aan samenwerking rondom de herstructurering van de regionale arbeidsmarkt.
/6
Walcheren 2050
1
Inleiding
In dit hoofdstuk worden de aanleiding en vraagstelling voor dit onderzoek toegelicht. Daarnaast wordt de methodiek van onderzoek verantwoord.
1.1 Aanleiding en vraagstelling Op 2 juli 2025 presenteerden de Zeeuwse overheden, verenigd in het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO), in Den Haag hun gezamenlijke toekomstvisie Zeeland 2050, waarin zij de strategische koers voor groei, leefbaarheid en economische ontwikkeling tot 2050 hebben uitgezet. Met de publicatie van het concept van de Nota Ruimte in september 2025 wordt deze ambitie ook nationaal ingebed. In deze nota is over Zeeland opgenomen dat de afspraak is gemaakt om gezamenlijk een ontwikkelstrategie op te stellen met het accent op verstedelijking richting 2050, waarbij ontwikkelkansen voor wonen, werken, leefbaarheid en bereikbaarheid in samenhang worden opgepakt. De provincie heeft in samenwerking met de gemeenten het toekomstperspectief Zeeland 2050 vormgegeven. De gemeenten van de verschillende regio’s van de provincie werken dit toekomstperspectief uit. Dat geldt ook voor de drie gemeenten van Walcheren, de regio waar de meeste mensen wonen ten opzichte van de rest van Zeeland. Op Walcheren wonen de meeste Zeeuwen, namelijk ongeveer 118.000 mensen. Daarnaast voegen de toeristen draagvlak toe. De drie gemeenten van Walcheren (Middelburg, Vlissingen en Veere) hebben een intentie-verklaring getekend om de ambities van Zeeland 2050 uit te werken voor Walcheren.
Hieruit kwam de volgende vraagstelling voor de opdracht aan Ecorys uit voort: De ambities voor de groei van het aantal inwoners voor Walcheren die voortvloeien uit de drie toekomstscenario’s voor Walcheren 2050 moeten worden onderzocht. Verder moet op hoofdlijnen worden bepaald hoe het beste invulling kan worden gegeven aan wat nodig is of door de gemeenten kan worden gedaan om de scenario’s te realiseren.
1.2 Leeswijzer In de volgende hoofdstukken wordt deze vraagstelling beantwoord. Hieronder wordt aangegeven wat in elk hoofdstuk wordt behandeld. Demografische prognose: In de Zeeuwse Woondeal 2023-2030 hebben Rijk, Provincie en gemeenten afgesproken dat Zeeland in totaal circa 16.500 nieuwe woningen moet krijgen, om alle beleidsdoelen (met als basis het aantal inwoners) te kunnen realiseren. De doelen zijn in Zeeland 2050 opwaarts bijgesteld: er moeten zo’n 200.000 mensen bij de bijna 400.000 inwoners van dit moment (+50%) komen tot het jaar 2050. Dat zou voor Walcheren neerkomen op circa 60.000 meer inwoners en circa 30.000 nieuwe woningen.
/7
Walcheren 2050
De drie gemeenten van Walcheren hebben afgesproken om de ambities van Zeeland 2050 voor hun deel van de provincie in drie scenario’s uit te werken, namelijk: Scenario 1: + 15.000 inwoners (+12,5%) en + 7.400 woningen extra (staand beleid); Scenario 2: + 30.000 inwoners (+25%) en + 14.525 woningen extra (middenscenario); Scenario 3: + 60.000 inwoners (+50%) en + 29.050 woningen extra (Zeeland 2050). Hoofdstuk 2 handelt over dit onderwerp. Dit als uitgangspunt voor de verdere analyses in de daaropvolgende hoofdstukken. . Woonbehoefte: In de Zeeuwse Woondeal 2023-2030 hebben Rijk en provincie afgesproken dat Zeeland in totaal circa 16.500 woningen extra moet krijgen om alle beleidsambities in te kunnen vullen Voor Middelburg komt dat neer op een opgave om 2.282 nieuwe woningen te realiseren, voor Veere op 453 woningen, voor Vlissingen 2.611 woningen en voor Walcheren in totaal circa 5.350 woningen tot 2030. Dit is de kern van scenario 1, als uitgangspunt voor de woonbehoefte-berekeningen voor alle de drie scenario’s in hoofdstuk 3. Voorzieningen: De ontwikkeling van het aantal inwoners bepaalt ook wat de mogelijkheden zijn om de voorzieningen te onderhouden en versterken door de draagvlakvergrotingen voor voorzieningen, zowel maatschappelijk (onderwijs, sport, cultuur en zorg) als commercieel (detailhandel, horeca en leisure).
De geleidelijke verschraling van de voorzieningen van de afgelopen decennia moet worden doorbroken. Dit was ook een van de achterliggende intenties om in de Zeeuwse Woondeal van koers te veranderen: niet neerleggen bij krimp en/of vergrijzing, maar actief het woningaanbod verruimen. Ook om meer inwoners te trekken als draagvlak voor de voorzieningen. In hoofdstuk 4 wordt nagegaan wat dit betekent voor de drie scenario’s voor Walcheren. Daarbij wordt het draagvlak voor de voorzieningen die gevoelig zijn voor toeristen verruimd met een toeristische toeslag. Werken: Hoofdstuk 5 is gericht op de consequenties van de drie scenario’s voor Walcheren voor de arbeidsmarkt, onder meer omdat een nieuwe baan voor veel mensen de belangrijkste reden was om in de afgelopen decennia op Walcheren te gaan wonen. Een groot deel van de Zeeuwse beroepsbevolking gaat in de komende tien jaar met pensioen. Hierdoor komen naar schatting 25.000 banen vrij op de Walcherse arbeidsmarkt.Tegelijk moet het voor de Walcherse jongeren aantrekkelijker worden gemaakt om hier te blijven: er moet voldoende werk zijn. Velen verlaten nu Walcheren om opleidingen te volgen die niet in Zeeland zijn. De meesten keren daarna niet terug. Dat zou anders zijn als er meer opleidingen komen die passen bij het de sociaaleconomische structuur van de provincie.
Verder moet er ook voldoende ruimte komen voor werklocaties: nieuw bedrijventerrein en nieuwe kantorenlocaties, in zoverre de behoefte niet kan worden opgevangen met intensivering van de bestaande werklocaties. Doorvertaling naar beleidsaanknopingspunten: De drie gemeenten van Walcheren werken aan de uitwerking van Zeeland 2050 voor hun deel van de provincie, omdat ze willen verkennen wat de mogelijkheden zijn om de scenario’s daadwerkelijk te realiseren. Dit is het onderwerp van het laatste hoofdstuk 6 van dit rapport. In dit hoofdstuk komt Ecorys tot de beantwoording van de vraagstelling van dit onderzoek. Daarbij wordt aangegeven wat de drie gemeenten op Walcheren kunnen doen om te zorgen dat de scenario’s bewaarheid kunnen worden.
/8
/9
Walcheren 2050
Stedenbouwkundige en landschappelijke uitwerking van Must De keuze voor een hogere groei op basis van een van de drie toekomstscenario’s die ter tafel liggen mag niet alleen op basis van economisch onderzoek voor de functies wonen, werken en voorzieningen worden genomen. Andere aspecten van de samenleving zijn ook belangrijk. Daarom is het goed dat parallel aan de uitwerkingen van Ecorys het bureau Must een stedenbouwkundige en landschappelijke structuur van Walcheren 2050 heeft uitgewerkt. Ruimtebeslag toekomstscenario’s: later uit te werken In dit rapport wordt niet ingegaan op de hoeveelheid grond (het ruimtebeslag in termen van m2 vloeroppervlakte; hectares grond en gebruiksintensiteit van de grond) die voor de functies wonen, werken en voorzieningen per toekomstscenario nodig zijn bij de drie toekomstscenario’s en ook voor de ondersteunende dragende systemen (verkeer, water, natuur). De uitwerking van het ruimtebeslag komt in een latere fase van de besluitvorming aan de orde als bekend is welk toekomstscenario leidend zal worden voor de toekomst van Walcheren. In het rapport van Must is belangrijk voorwerk gedaan voor een latere uitwerking van het ruimtebeslag voor het toekomstscenario dat te zijner tijd de voorkeur krijgt.
1.3 Verantwoording uitvoering onderzoek In deze paragraaf wordt de uitvoering van het onderzoek verantwoord. Doorrekening met ruimtelijk-economische prognosemodellen van Ecorys Ecorys heeft deze demografische prognoses doorgerekend voor de drie onderwerpen van de vraagstelling: • voor de behoefte van doelgroepen op de woningmarkt met behulp van het woningmarktmodel van Ecorys dat is opgebouwd met kengetallen per regio die zijn afgeleid uit het laatste nationale woningmarktonderzoek WoON; • voor de voorzieningen met behulp van het voorzieningenmodel van Ecorys voor basisvoorzieningen; daarnaast wordt er specifiek ingegaan op enkele strategische voorzieningen die relevant zijn voor de leefbaarheid voor Walcheren en omgeving; • voor de functie werken zijn onze modellen gebruikt met betrekking tot de arbeidsmarkt. Enquête onder de inwoners van Walcheren In samenwerking met HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving werd het Inwonerpanel Zeeland bij dit onderzoek ingezet om aan inwoners van de drie gemeenten van Walcheren te vragen hoe zij denken over de noodzaak en gevolgen van een (grote) groei van het aantal inwoners van Walcheren. Tabel 1.1: Hoe lang wonen de deelnemers aan de enquête op Walcheren? Middelburg Veere
Vlissingen
Walcheren
0 tot 2 jaar op Walcheren
<1%
3%
4%
2%
2 tot 4 jaar op Walcheren
5%
3%
7%
5%
5 tot 10 jaar op Walcheren
6%
10%
8%
7%
10 tot 25 jaar op Walcheren
18%
15%
18%
17%
25 jaar of langer op Walcheren
70%
69%
62%
68%
waarvan: mijn hele leven
34%
46%
34%
37%
Bron: Inwonerpanel Zeeland HZ KCZS (2026); bewerking Ecorys
Walcheren 2050
Omdat bekend is hoelang de paneldeelnemers op Walcheren wonen (tabel 1.1) kunnen de opinies van mensen die relatief kort op Walcheren wonen (0-10 jaar) en alle mensen die al (veel) langer op Walcheren wonen worden vergeleken. Dat is relevant voor dit onderzoek, omdat hierdoor een goede indruk wordt verkregen van alle motieven die een rol speelden bij de mensen die er relatief kortgeleden voor hebben gekozen om op Walcheren te gaan wonen. Dit zegt wat over wat moet worden gedaan en waarvan kan worden geprofiteerd als een relatief groot aantal mensen aangetrokken moet worden om op Walcheren te gaan leven. HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving heeft de data van de enquête aan ons geleverd. De bewerking van deze data in dit rapport is volledig voor rekening van Ecorys. Respons en representativiteit van de enquête De enquête is in januari 2026 uitgezet. Dit is een goede periode, direct na de kerst- en nieuwjaarvakantie. De deelnemers wonen allemaal in Middelburg, Veere en Vlissingen. Representativiteit van een enquête betekent dat de steekproef een betrouwbare, verkleinde afspiegeling is van de totale doelpopulatie, waardoor kenmerken (zoals leeftijd, geslacht, inkomen) van de steekproef vergelijkbaar zijn met de werkelijkheid. 1. Responspercentage Een hoog responspercentage is niet de enige factor die bepaalt hoe representatief de data zijn.
Het Inwonerpanel is door HZ Kenniscentrum Zeeuwse Samenleving opgezet door eerst een aselecte steekproef te trekken onder de inwoners van Zeeland. Ongeveer 25% van de selectie gaf op uitnodiging aan lid te willen worden van het panel. Een hoog responspercentage is van belang voor de mate van representativiteit van een enquête. Aan dit panelonderzoek hebben 751 inwoners van Walcheren deelgenomen. Dit komt overeen met bijna 70% van alle 1.088 deelnemers aan het panel.3 Voor online panels geldt dat een respons van 20-30% als gebruikelijk wordt beschouwd. Een respons van 30% of hoger wordt als zeer representatief gezien. Beide percentages (de 25% en de 70%) zijn van belang om iets te kunnen zeggen over de mate van representativiteit. De respons wordt meestal hoger als de vragenlijst niet te lang is; het onderwerp als interessant en relevant wordt gezien (dat zal hier spelen) en ook als er een (kleine) beloning wordt verstrekt voor de deelname (dat laatste was hier het geval). 2. Statistisch representatieve steekproef Uitgaande van een foutenmarge van 5%; een betrouwbaarheidsniveau van 95%; een mate van spreiding van 50% en een populatie van circa 118.000 inwoners op Walcheren, is een steekproef met ten minste 377 respondenten nodig zouden zijn om te kunnen spreken van een statistisch representatieve steekproef.4 Dit zegt iets over de statistische power van de steekproef.
De werkelijke respons ligt met 751 respondenten er ruim boven. Dit statische minimum heeft weinig betekenis als de achtergrondkenmerken van de bevolking niet worden gewogen in de respons.
3
4
Na afloop van de enquête werd alsnog een extra vraag gesteld aan de deelnemers over de wens om te verhuizen in de toekomst. In totaal 506 deelnemers deed mee aan deze tweede. Voor de antwoorden op de vragen 7 tot en met 10 van deze tweede ronde geldt daarom een lager maar toch nog relatief hoog responspercentage (47%). https://www.steekproefcalculator.com/steekproefcalculator/
/ 10
Walcheren 2050
3. Weging van de respons aan samenstelling populatie Daarnaast is ook de samenstelling van de groep deelnemers aan dit panelonderzoek van belang. De resultaten van enquêtes worden gewogen naar kenmerken van de respondenten in verhouding tot de totale bestaande bevolking. Bij deze enquête zijn de weegfactoren berekend op basis microdata van het CBS over de bevolking van Walcheren. Er is een syntax gebruikt voor het berekenen en inladen van de weegfactoren op basis van geboortejaar, opleiding, geslacht en woongemeente. Vooral één vraag werd slecht beantwoord Als relatief veel respondenten een vraag slecht beantwoorden kan het responspercentage bij zo’n vraag slecht uitvallen. Het ging dan met name om open antwoord categorieën bij vragen, waarbij de respondent desgewenst nog zelf een of meer antwoord(en) kon invullen. Op de vraag “Wat is de voornaamste reden waarom u de intentie heeft om Walcheren misschien te verlaten?” werd slecht beantwoord, mede omdat echt weinig deelnemers overwegen om te vertrekken. Deze vraag wordt besproken rond figuur 3.4 van dit rapport. Representativiteit bij mensen die < 10 jaar geleden op Walcheren zijn gaan wonen In tabel 1.1 is aangegeven welk deel van de respondenten in de afgelopen 10 jaar op Walcheren is gaan wonen. Het gaat in totaal om 14% van de respons, gelijk aan circa 105 respondenten.
Zoals gezegd, geldt voor online panels dat een respons van 20-30% als gebruikelijk wordt beschouwd. Daarom moeten de cijfers in dit rapport over deze groep respondenten met de nodige voorzichtigheid worden beoordeeld. De antwoorden van deze groep respondenten geven toch waardevolle informatie over de vraag waarom deze mensen ooit besloten hebben om op Walcheren te gaan wonen. Dat is relevant om in te kunnen schatten wat de overheden moeten doen om in de toekomst mensen van elders eerder te verleiden om naar Walcheren te komen. Conclusie representativiteit panelonderzoek Het aantal respondenten en het responspercentage zijn beiden hoog en voldoende om uitspraken te doen op Walchers niveau en ook (waar nodig) op gemeentelijk niveau. De weging zorgt ervoor dat de samenstelling van de respons de samenstelling van de bestaande bevolking spiegelt. Gezien deze overwegingen mogen de uitkomsten van de enquête worden gebruikt als input voor inzicht in de opvattingen, ervaringen en voorkeuren van inwoners van Walcheren met betrekking tot de woningmarkt, het voorzieningenaanbod en de arbeidsmarkt richting 2050. Begeleiding door de gemeenten Ecorys werd bij de uitvoering van deze opdracht bijgestaan door een commissie bestaande uit medewerkers van de gemeenten Middelburg, Veere, Vlissingen. De commissie kwam enkele keer fysiek en enkele keren digitaal bijeen.
Wij danken deze mensen voor de open wijze waarmee zij ons hebben ingelicht over alles wat speelt op Walcheren en over hoe de gemeenten hun denken over de scenario’s voor Walcheren 2050 geleidelijk ontwikkelen.
/ 11
/ 12
Walcheren 2050
2
Demografische prognose en toeslagen
In de Zeeuwse Woondeal 2023-2030 hebben Rijk, Provincie en gemeenten afgesproken dat Zeeland in totaal circa 16.500 nieuwe woningen moet krijgen, om alle beleidsdoelen (met als basis het aantal inwoners) te kunnen realiseren. De doelen zijn in Zeeland 2050 opwaarts bijgesteld: er moeten zo’n 200.000 mensen bij de bijna 400.000 inwoners van dit moment (+50%) komen tot het jaar 2050. Walcheren telt op dit moment circa 118.000 inwoners. De drie gemeenten van Walcheren hebben afgesproken om de ambities van Zeeland 2050 voor hun deel van de provincie in drie scenario’s uit te werken, namelijk: Scenario 1: + 15.000 inwoners (+12,5%) en + 7.400 woningen extra (staand beleid); Scenario 2: + 30.000 inwoners (+25%) en + 14.525 woningen extra (middenscenario); Scenario 3: + 60.000 inwoners (+50%) en + 29.050 woningen extra (Zeeland 2050). Walcheren telt op dit moment circa 118.000 inwoners en circa 56.000 woningen. De Zeeuwse Woondeal 2023-2030 en de provinciale demografische prognoses zijn op scenario 1 gebaseerd. Zeeland 2050 gaat uit van scenario 3. Scenario 2 ligt tussen scenario 1 en scenario 3. In paragraaf 2.1 worden de drie scenario’s doorgerekend op verwacht aantal inwoners in de eindsituatie (2050). Dit als uitgangspunt voor de analyses in de daaropvolgende hoofdstukken.
In paragraaf 2.2 wordt ingegaan op het aantal tijdelijke buitenlandse werknemers op Walcheren omdat dit invloed uitoefent op de regionale woningmarkt.
2.1 Raming aantal inwoners tot 2050, per scenario In tabel 2.1 is bepaald wat de werkelijke, historische groei en afname van het aantal inwoners van de drie gemeenten van Walcheren is geweest in de periode 2000-2025. In de laatste kolom zijn uitkomsten van de laatste landelijke prognoses van ABF Research (Primos) vermeld, tot 2050. Tabel 2.1 : Historische ontwikkeling en nationale prognoses aantal inwoners (nulscenario) Historisch Prognose ABF 1-1-2000 1-1-2025 2000-2025 2025-2050 Middelburg
45.430
50.352
4.922
3.650
Veere
22.030
21.956
-74
1.350
Vlissingen
45.780
45.755
-25
75
Walcheren
113.240
118.063
4.823
5.075
Bron: ABF Research (2026), CBS (2026), bewerking Ecorys
/ 13
Walcheren 2050
De demografische prognoses van ABF Research Primos (en daarmee van ook het CBS) worden over vrijwel het hele land gebruikt als bron voor demografische prognoses.5 In de afgelopen decennia hebben de Zeeuwse gemeenten echter ervaren dat er een relatief groot verschil zit tussen wat deze bron heeft voorspeld en wat enkele jaren later de werkelijke ontwikkeling blijkt te zijn. Dat hangt mede samen met het feit dat prognoses sterk leunen op historische trends en daardoor deels een zelfversterkend karakter kunnen hebben: waar langdurig weinig woningen worden gebouwd, blijft ook de verwachte groei beperkt, terwijl extra woningbouw juist extra groei kan faciliteren. In Vlissingen is dat zichtbaar geweest: in jaren met beperkte bouw bleef de groei achter, terwijl recent meer woningbouw ook met meer inwoners samenhing. Mede daarom stelt de provincie eigen demografische prognoses op, die door de Zeeuwse gemeenten worden gevolgd. De Zeeuwse gemeenten volgen deze prognoses. De provinciale prognoses hebben bewezen dat zij minder afwijken van de werkelijke ontwikkeling dan de nationale Primos-prognoses. De laatste kolom van tabel 2.1 kan als een nulscenario worden gezien: wat gaat er gebeuren als de provincie en gemeenten in overleg met het Rijk niet voor een van de drie toekomstscenario’s kiezen? In dit rapport speelt dit nulscenario een zeer ondergeschikte rol.
Uitgangspunt van de analyses is namelijk scenario 1, dat staat voor het staand beleid van provincie en gemeenten. In tabel 2.2 is het aantal inwoners voorspeld dat aan het eind van de planhorizon (in 2050) verwacht mag worden op Walcheren bij elk van de drie toekomstscenario’s. Tabel 2.2 : Ontwikkeling van aantal inwoners 2025-2050 bij scenario 1, scenario 2 en scenario 3 Inwoners 2025
Inwoners scenario 1 2050
Inwoners scenario 2 2050
Inwoners scenario 3 2050
Middelburg
50.350
55.725
63.150
75.925
Veere
21.950
24.300
27.525
33.100
Vlissingen
45.775
50.650
57.400
69.025
Walcheren
118.075
130.650
148.075
178.075
12.575
30.000
60.000
Toename
Bron: Provincie Zeeland, voor scenario 1 (2026); bewerking Ecorys
Enkele jaren geleden hebben de provincie en gemeenten gesproken over de problemen die door de werkelijke, historische demografische ontwikkeling van de provincie (het nulscenario) ontstonden. Bij dit scenario bleek de basis niet op orde. De historische ontwikkeling zorgde voor allerlei bedreigingen die voortkomen uit een krimpende en vergrijzende bevolking en een krimpende economie voor de leefbaarheid in de provincie; voor de toekomst van de bedrijven en instellingen (bijvoorbeeld tekort zorgpersoneel) en voor de afname van draagvlak voor voorzieningen. Daarom hebben de provincie en gemeenten toen gezamenlijk de stap gezet om het tij te keren naar herstel van groei. Dit op basis van een scenario dat in dit rapport als scenario 1 wordt aangeduid. De aantallen inwoners bij scenario 1 zijn overgenomen uit de provinciale demografische prognose voor Walcheren voor de periode 2022-2050. De provincie heeft de cijfers over de jaren 2022-2040 gepubliceerd op een website. Ecorys heeft deze cijfers overgenomen. De cijfers over 2041-2050 zijn niet algemeen toegankelijk en zijn door de provincie separaat aan
5
ABF Research. (2025). Primos dashboard.
Walcheren 2050
Ecorys geleverd omdat de planhorizon van Zeeland 2050 (en eveneens van dit onderzoek) tot het jaar 2050 reikt. De toename van het aantal inwoners bij scenario 1 volgens deze bron voor de periode 20222050 is circa 14.850 inwoners en voor de periode 2025-2050 circa 12.575 inwoners. Binnenkort wordt de nieuwste provinciale demografische prognose verwacht. Waarschijnlijk komt het eindgetal voor 2050 dan iets hoger uit, naar verwachting rond de +15.000 inwoners. Bij het woningmarktonderzoek dat is gedaan als onderbouwing van de Zeeuwse Woondeal (ondertekend in 2023) is uitgegaan van de demografische prognoses van de provincie voor de periode 2022-2040. De prognoses van ABF en CBS (2025, nulscenario) gaan uit van circa 5.075 nieuwe inwoners op Walcheren tot en met het jaar 2050.6 Met behulp van de bestaande verdeling van het aantal inwoners over de drie gemeenten van Walcheren zijn in tabel 2.2 de prognoses van het toekomstig aantal inwoners van Walcheren bij de drie scenario’s verdeeld over de drie gemeenten. In feite wordt zo van de aanname uitgegaan dat de lusten en lasten van de (extra) groei proportioneel over de drie gemeenten worden verdeeld. Dit impliceert dat bij de ruimtelijke verdeling van woningbouw (nieuwbouwen inbreidingslocaties) over de drie gemeenten bij de drie toekomstscenario’s een gelijke verdeling van het aantal te bouwen woningen kan worden aangehouden.
De raming van het aantal inwoners in 2050 bij de scenario’s 2 en 3 is proportioneel berekend, uitgaande van de provinciale prognose voor scenario 1. Hierbij werd gespecificeerd voor de demografische variabelen geslacht, leeftijd en huishoudenstype. Voor het beleid kan uitgegaan worden van een bandbreedte (minimum, maximum) van 5% (minimum) tot 10% (maximum), waarbij ervan uitgegaan moet worden dat de afwijking tussen prognose en werkelijkheid groter wordt naarmate een jaar verder in de toekomst ligt.
2.2 Toeslag tijdelijke buitenlandse werknemers De provincie Zeeland en de gemeenten op Walcheren voeren actief beleid voor huisvesting van tijdelijke buitenlandse werknemers. Tijdelijke werknemers zijn medewerkers die voor een beperkte periode, specifieke opdracht of seizoenspiek bij een organisatie werken, zonder langdurig dienstverband. Daarbij worden voor de tijdelijke buitenlandse werknemers meerdere doelgroepen onderscheiden, waaronder kenniswerkers en arbeidsmigranten. Kenniswerkers werken in Zeeland veelal in de zakelijke dienstverlening of industrie (raffinaderijen, chemie en de (maritieme) maakindustrie) en arbeidsmigranten veelal via uitzendbureaus en detachering en in de landbouw en visserij.7. Omdat tijdelijke buitenlandse werknemers behoefte hebben aan woonruimte heeft dit gevolgen voor de woningmarkt, maar ook als extra draagvlak voor de voorzieningen op Walcheren.
6 7
ABF Research. (z.d.). Primos-prognose dashboard. Decisio. (2024). Monitor internationals 2010–2022: Regiorapportage Zeeland. Provincie Zeeland. (z.d.). Huisvesting tijdelijke (buitenlandse) werknemers. Gemeente Vlissingen. (z.d.). Achtergrondinformatie complexe huisvesting. PZC. (2024). Aantal arbeidsmigranten en meegereisde gezinsleden in Veere laagste van heel Zeeland. Gemeente Middelburg. (2024). Beleidsregels huisvesting arbeidsmigranten in Middelburg.
/ 14
/ 15
Walcheren 2050
Tabel 2.3 : Verhouding buitenlandse werknemers t.o.v. aantal inwoners Walcheren in 2025 ArbeidsTijdelijke migranten Internationale buitenlandse (gemiddeld) kenniswerkers werknemers Inwoners 2025
Toeslag tijdelijke buitenlandse werknemers
Middelburg
625
325
950
50.350
1,9%
Veere
375
25
400
21.950
1,8%
Vlissingen
625
250
875
45.775
1,9%
Walcheren 2025
1.625
590
2.225
118.075
1,9%
Groei per jaar
3,8%
Jaren 2025-2050
25
Groei 2025-2050
95%
Walcheren 2050
4.325
Bron: Decisio (2024), bewerking Ecorys
Het aantal internationale kenniswerkers werknemers vertoonde van 2010-2012 een stijgende trend; van 2012-2016 een dalende trend en in 2016-2020 weer een stijgende trend. De recentste bron (Decisio) geeft voor heel Zeeland cijfers over 2010 tot en met 2022. Aantal tijdelijke buitenlandse werknemers is moeilijk te schatten Eerder onderzoek van Stec Groep en RIGO in 2019 wees voor heel Zeeland op circa 2.350 tijdelijke buitenlandse werknemers.8 Er zijn veel hogere schattingen, bijvoorbeeld circa 15.000 tijdelijke buitenlandse werknemers in heel Zeeland.9 Aantallen tijdelijke buitenlandse werknemers zijn echter lastig nauwkeurig vast te stellen. Decisio geeft in eerder onderzoek aan dat naar schatting gemiddeld 45 tot 55% van de arbeidsmigranten zich inschrijft. Dat onderzoek richtte zich daarmee op de ingeschreven internationale werknemers. RIGO werkt op dit moment aan een actualisatie van haar eerdere onderzoek en dan in het bijzonder voor Walcheren.10 Diverse databronnen gebruiken vaak uiteenlopende definities en afbakeningen van de doelgroep. Welke cijfers worden gebruikt heeft directe gevolgen voor beleidsvorming. Een lagere schatting kan ertoe leiden dat de urgentie van vraagstukken rond woonhuisvesting, en arbeidsmarktinfrastructuur worden onderschat. De cijfers moeten met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.
In de CBS Microdata is de werklocatie van werknemers, zoals arbeidsmigranten, geregistreerd als het adres van de werkgever. Voor arbeidsmigranten die via een uitzendbureau werken, betekent dit vaak dat het werkadres niet hun feitelijke werkplek is, wat kan leiden tot een vertekend beeld van de spreiding per werkgemeente. Daarnaast kan het totale aantal arbeidsmigranten worden onderschat, bijvoorbeeld wanneer zij in Walcheren werken maar niet in Nederland zijn geregistreerd omdat ze over de grens wonen of korter dan vier maanden verblijven en zich niet inschrijven bij een gemeente. Het is daarom van belang dat beleidsmakers zich bewust zijn van de gehanteerde definities en methodologische beperkingen van verschillende data, zodat zij hun keuzes baseren op een volledig en genuanceerd beeld van de situatie.
8 9 10
Provincie Zeeland. (z.d.). Huisvesting tijdelijke (buitenlandse) werknemers. Van der Velde, D. (2025). Zonder arbeidsmigranten valt Zeeland stil. Flexwonen. Op 23 februari 2026 was het eerste voortgangsgesprek met RIGO. Er zijn nog geen cijfers gedeeld. Een volgend overleg is gepland op 7 maart 2026 en daar worden naar verwachting de eerste resultaten gedeeld.
Walcheren 2050
Voor dit onderzoek: praktische aanpak, naar de toekomst toe Voor het jaar 2026 hebben wij de cijfers van Decisio voor de gemeenten op Walcheren overgenomen, te weten voor de gemeente Middelburg 500-750 arbeidsmigranten en circa 325 internationale kenniswerkers; voor de gemeente Veere 250-500 arbeidsmigranten en zo’n 25 internationale kenniswerkers en voor de gemeente Vlissingen van 500-750 arbeidsmigranten en circa 240 internationale kenniswerkers. In tabel 2.3 wordt geraamd wat de verhouding is tussen de buitenlandse werknemers en het totaal aantal inwoners van Walcheren. Het gaat om bijna 2% toeslag. Het totaal aantal tijdelijke buitenlandse werknemers op Walcheren nam op de lange termijn met gemiddeld 3,8% per jaar toe. In dit rapport is verondersteld dat deze historische ontwikkeling trendmatig kan worden doorgetrokken naar de toekomst. Op basis daarvan groeit het aantal tijdelijke buitenlandse werknemers naar verwachting door tot circa 4.325 personen in 2050. Dit komt neer op circa 2.095 extra huishoudens in de gemeenten op Walcheren.
Deze raming kan als ondergrens worden beschouwd, omdat zij uitgaat van voortzetting van de historische trend en geen rekening houdt met mogelijke additionele groei als gevolg van beleidskeuzes of economische ontwikkelingen, zoals extra arbeidsvraag die kan samenhangen met opgaven en investeringen die in de Nota Ruimte worden genoemd, onder meer op het terrein van kernenergie, defensie en maritieme maakindustrie. In de hoofdstukken over de woningmarkt en de voorzieningen wordt deze raming voor de toename tot 2050 toegepast om het effect van de tijdelijke buitenlandse werknemers mee te nemen in de berekeningen.
/ 16
/ 17
Walcheren 2050
3
Wonen 2025-2050
In de Zeeuwse Woondeal 2023-2030 hebben Rijk en provincie afgesproken dat Zeeland in totaal circa 16.500 woningen extra moet krijgen om alle beleidsambities in te kunnen vullen Voor Middelburg komt dat neer op een opgave om 2.250-2.300 nieuwe woningen te realiseren, voor Veere op circa 450 woningen, voor Vlissingen iets meer dan 2.600 woningen en voor Walcheren in totaal circa 5.350 woningen tot 2030.
3.1 Doorrekening naar huishoudenstypes en woonbehoefte De eerste stap naar de kwantificering van de behoefte aan soorten woningen is de vertaling van de prognose van het aantal inwoners in 2050 per scenario (tabel 2.2) naar een prognose van de toename van het aantal huishoudens per scenario (tabel 3.2). Tabel 3.1: Bepaling gemiddeld aantal bewoners per huishouden in Walcheren in 2025
Huishoudens 2025
Gemiddeld aantal bewoners per huishouden
24.150
2,08
Veere
9.750
2,25
Vlissingen
23.175
1,97
Walcheren
57.075
2,06
Middelburg
Bron: CBS wijk- en buurtstatistiek 2025 (2026), bewerking Ecorys
1. Van prognose aantal inwoners naar prognose aantal huishoudingen Het gemiddeld aantal inwoners per huishouden in de drie gemeenten van Walcheren is daarbij bepalend (tabel 3.1). De combinatie van toename van het aantal inwoners met de geleidelijke gezinsverdunning die in het hele land (ook op Walcheren) optreedt, leidt tot toename van het aantal huishoudens. Daarbij is uitgegaan van een beleidsarm uitgangspunt, waarbij de ontwikkeling in hoofdzaak is gebaseerd op bestaande trends en geen aanvullende beleidsinzet wordt verondersteld. Figuur 3.1 laat voor scenario 1 zien dat dat een flinke groei van het aantal huishoudens in de loop van de periode 2025-2050 gaat optreden. Figuur 3.1: Ontwikkeling aantal huishoudens op Walcheren tot 2050 bij scenario 1 66,000 64,000 62,000
60,000 58,000 56,000 54,000 52,000 2025
2030
2035
2040
2045
2050
/ 18
Walcheren 2050
Bron: bewerking Ecorys
Tabel 3.2: Toename van het aantal huishoudens op Walcheren, bij toekomstscenario 1 (2050) Middelburg Alleenstaanden 2.446 Samen zonder kinderen -12 Samen met kinderen 625 Eenouder 394 Overige huishoudens 51 < 35 jaar 249 35-64 jaar 657 > 64 jaar 2.599 Toename aantal huishoudens 3.504 Toename huish. tijd. buitenlandse werknemers Totaal toename huishoudens
Veere 373 -444 180 14 4 -73 -241 441 127
Vlissingen 2.966 -99 748 116 48 680 1.038 2.061 3.779
Walcheren 5.785 -555 1.553 524 103 855 1.454 5.101 7.410 1.048 8.458
Bron: bewerking Ecorys
Tabel 3.2 laat zien hoe de verdeling over de types huishoudens zich ontwikkelt bij scenario 1. Het aantal huishoudens van alleenstaanden en van samenwonenden met kinderen vertonen de grootste groei, net als overal in Nederland. Het aantal huishoudens van samenwonenden zonder kinderen neemt af. Als gekeken wordt naar de leeftijd van de bewoners tekent zich af dat er bij scenario 1 (vooral) een grote groei van het aantal oudere huishoudens gaat optreden (de vergrijzing). Dit is ook een nationale trend. In tabel 3.3 is dit doorgerekend voor de twee andere toekomstscenario’s. Daarmee kan de woningbehoefte per scenario zichtbaar worden gemaakt (tabel 3.5). De post ‘toename huishoudens tijdelijke buitenlandse werknemers’ is in alle scenario’s gelijk gehouden. Deze ontwikkeling is in dit onderzoek beschouwd als een autonome toevoeging op de reguliere huishoudensontwikkeling en is daarom niet mee gevarieerd met de drie scenario’s. Tabel 3.3: Toename van het aantal huishoudens op Walcheren, bij drie toekomstscenario’s (2050) Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Alleenstaanden
5.775
11.350
22.700
Samen zonder kinderen
-550
-1.100
-2.175
Samen met kinderen
1.550
3.050
6.100
Eenouder
525
1.025
2.050
Overige huishoudens
100
200
400
< 35 jaar
850
1.675
3.350
35-64 jaar
1.450
2.850
5.700
> 64 jaar
5.100
10.000
20.000
Toename aantal huishoudens
7.400
14.525
29.050
Toename huish. tijd. buitenl. werkn.
1.050
1.050
1.050
Totaal toename huishoudens
8.450
15.575
30.100
Bron: bewerking Ecorys
Datgene dat geldt voor de ontwikkeling van het aantal huishoudens bij toekomstscenario 1 geldt ook voor de beide andere toekomstscenario's. Opmerkelijk is het aantal huishoudens van de leeftijdsgroep vanaf 64 jaar. Het absolute aantal huishoudens in deze leeftijdsgroep neemt bij scenario 1 en 2 toe. Dat is niet vreemd. Ecorys verwacht dat Walcheren een goede optie is voor ouder wordende Nederlanders die nu elders in het land wonen. Voor 10-15% van de mensen die in de afgelopen 10 jaar naar Walcheren verhuisden was het met pensioen
/ 19
Walcheren 2050
gaan een van de belangrijkste verhuisredenen. De voorlichting over het verhuizen naar Walcheren kan hierop worden gericht. 11 2. Van prognose aantal nieuwe huishoudingen naar differentiatie types woningen In de voorlaatste regel van tabel 3.3 is de groei van het aantal huishoudens van tijdelijke buitenlandse werknemers toegevoegd. Deze groep is niet homogeen. Er zijn verschillen naar verblijfsduur, type werk en mate van binding met Walcheren, die ook samenhangen met verschillen in woonvorm. Voor kortdurend verblijf ligt complexgewijze of gedeelde huisvesting meer voor de hand. Bij meer projectmatige inzet kan woningdeling passend zijn. Voor werknemers die zich voor langere tijd in Walcheren willen vestigen, ligt huisvesting in de reguliere woningvoorraad meer voor de hand. In deze verkenning is deze extra vraag nog niet afzonderlijk naar woonvorm gedifferentieerd. Gelet op de beperkte omvang van deze toeslag ten opzichte van de totale huishoudensgroei op Walcheren leidt deze vereenvoudiging naar verwachting niet tot grote afwijkingen in de totale ramingen. Nader onderzoek kan deze doelgroep in een volgende stap verder specificeren naar segment en woonvorm. Tabel 3.4: Behoefte nieuwe woningen scenario 1 (tot 2050) inclusief tijdelijke buitenlandse werknemers
Marktsegment Eengezinswoningen koop Eengezinswoningen huur Meergezinswoningen koop Meergezinswoningen huur Totaal woningbehoefte
Inwoners Walcheren 2.500 1.525 900 2.475 7.400
Tijdelijke buitenl. Werknemers 350 225 125 350 1.075
Totaal, tot 2050 scenario 1 2.850 1.750 1.050 2.800 8.475
Bron: bewerking Ecorys
In tabel 3.4 is de groei van het aantal huishoudens volgens tabel 3.3 doorvertaald naar de behoefte aan eengezinswoningen (= grondgebonden woningen = woning met tuin, zowel koop als huur) en aan meergezinswoningen (= appartementen, koop en huur). Verderop in dit hoofdstuk wordt dieper ingegaan op de voorkeur voor koop of huur (rond tabel 3.7). In tabel 3.5 staan de prognoses voor de nieuwe woningen (per type) in het jaar 2050 van de scenario’s 1, 2 en 3 naast elkaar. Tabel 3.5: Prognose behoefte nieuwe woningen tot 2050 op Walcheren, per type woningen
Eengezinswoningen, koop Eengezinswoningen, huur Meergezinswoningen, koop Meergezinswoningen, huur Totale behoefte woningen
Scenario 1 (+ 15.000 inw.) 2.500 1.525 900 2.475 7.400
Scenario 2 (+ 30.000 inw.) 4.920 3.000 1.775 4.825 14.525
Scenario 3 (+ 60.000 inw.) 9.825 6.025 3.575 9.650 29.050
Tijdelijke buitenlandse werknemers + 350 + 225 + 125 + 350 + 1.075
Bron: bewerking Ecorys
11
Het kan hierbij om grote aantallen mensen gaan en zelfs om speciale woongebieden voor oudere leeftijdsgroepen. Sun cities zijn steden in het zonnige zuiden en westen van de Verenigde Staten (bijvoorbeeld in Florida en Arizona), met steden tot 50.000 inwoners waar alleen mensen ouder dan 60 jaar wonen. De beveiliging van de bewoners is excellent en particulier geregeld. De bewoners worden omringt door grote golfbanen en een uitzonderlijk groot aanbod aan horeca en leisure Zij ontvluchten de kou van het Noordoosten om hoogbejaard terug te gaan naar het Noordoosten als de zorgbehoefte groot wordt. De lusten van het pensioen komt in de sun states; de lasten in de staten in het Noordoosten.
/ 20
Walcheren 2050
In feite zijn de aantallen in tabel 3.5 de einduitkomst van onze berekeningen van de behoefte aan nieuwe type woningen bij de drie scenario’s voor heel Walcheren. Zodra bekend wordt welk toekomstscenario de regio Walcheren wil gaan volgen kan nader worden gedaan naar de woonvoorkeuren van verschillende doelgroepen op de woningmarkt hebben, zoals eenpersoonshuishoudingen en tijdelijke buitenlandse werknemers en studenten. Daarbij kan worden aangegeven hoe hier flexibel op kan worden ingespeeld. 3. Nog geen opdeling van de woonbehoefte in prijsklasses In een later stadium van de planontwikkeling kan elk marktsegment woningtypes worden opgedeeld naar de prijsklasses per segment, zoals deze zijn vermeld in de Zeeuwse Woondeal 2023-2030 en in de beleidskaders voor volkshuisvesting van elke gemeente. De in deze stukken aangegeven prijsklasses moeten dan wel eerst worden geactualiseerd voor de actuele woningprijzen. De doorvertaling naar prijsklasses wordt later in de besluitvorming relevant, bijvoorbeeld om de grond- en opstalexploitaties te bepalen.
NB - Methodische vergelijking scenario 1 met Stec woningmarktonderzoek Zeeland (2024) Stec Groep heeft in 2024 voor geheel Zeeland het kwalitatief woononderzoek Zeeland (= KWOZ) uitgevoerd.12 Enkele jaren eerder voerde Stec voor Walcheren een woningmarktonderzoek uit dat sterk gericht was op woningbouwlocaties.13 Het KWOZ laat de omvang en samenstelling van de bestaande woningvoorraad en de kwalitatieve woningbehoefte zien. Met kwalitatieve woningbehoefte wordt bedoeld de woonwensen als het gaat om woningtype en woonlocatie van mensen. Zo wordt duidelijker welke maatregelen nodig zijn om de woningvoorraad voor te bereiden op de toekomst. Tabel 3.6: Vergelijking van methodes van Stec en Ecorys bij woningmarktonderzoek (scenario 1)
Koopwoningen Eengezinsw./grondgebonden Meergezinswoningen + nultredenwoningen Totaal koopwoningen
Woonvoorkeur Stec Groep 2040 (doorstroming)
Verhuisgedrag Stec Groep 2040 (doorstroming)
Gewenste nieuwe woningen Ecorys 2050
- 6.125 825 2.555
-2.195 955 965
2.503 1.534 n.b.
-2.740
-275
4.037
-410 SH + 620 VS 295 SH + 1.005 VS +5.425 SH + 2.030 VS
-390 SH + 1.000 VS 1.930 SH + 735 VS 2.675 SH + 500 VS
910 2.463 n.b.
8.970
6.450
3.373
6.230 (100%)
6.230 (100%)
7.410 (100%) 14
Huurwoningen Eengezinsw./grondgebonden Meergezinswoningen + nultredenwoningen Totaal huurwoningen Totaal Walcheren 2025-2040
Legenda: SH = sociale huurwoningen; VS = vrije sector woningen. Bron: Stec Groep (2024) en Ecorys (2026).
Stec Groep past in het KWOZ twee indicatoren toe: de ‘woonvoorkeur’ voor de vraagkant van de woningmarkt en het ‘verhuisgedrag’ voor de aanbodkant van de woningmarkt. Sh staat voor sociale huurwoningen en vs voor vrije sectorwoningen. Stec introduceert het woningtype nultredenwoningen. Nultredenwoningen kunnen zowel eengezins- als meergezinswoningen 12
13 14
Stec Groep. (2025). Kwalitatief woononderzoek Zeeland 2024. Provincie Zeeland. Provincie Zeeland. (z.d.). Wonen. Stec Groep. (2020). Locatieonderzoek Walcheren (Kwalitatief Woningmarktonderzoek Zeeland). Provincie Zeeland. Exclusief woningbehoefte tijdelijke buitenlandse werknemers
Walcheren 2050
zijn. Bij de vergelijking van de methodes van Stec en Ecorys moet meegenomen worden dat Stec doorrekent tot 2040 en Ecorys tot 2050. De woonvoorkeur bij Stec is gebaseerd op een sterk theoretische benadering die werkt met de opdeling van de vraagkant op de woningmarkt in tientallen marktsegmenten; zie daarvoor de laatste bijlage van het KWOZ. De percentages per marktsegment variëren niet per deel van het land. Het verhuisgedrag wordt door Stec gepresenteerd als een indicator voor de aanbodkant van de woningmarkt, maar het gaat hier om een kenmerk (proces) aan de vraagkant van de woningmarkt. Verhuisgedrag is in feite de registratie van daadwerkelijke doorstroming in de bestaande woningmarkt en van het in gebruik nemen van nieuwe woningen in die woningmarkt. Het woningmarktmodel van Ecorys vult het onderzoek van Stec aan, methodisch aansluitend op de analyses van het periodieke grootschalige landelijke woningmarkt-onderzoek WoON. De methode van Stec (met name bestaande woningaanbod) en Ecorys (met name toe te voegen nieuwe woningen) zijn onderling complementair. Een goede doorstroming verbetert het gebruik van het bestaande woningaanbod. Daarnaast zijn nieuwe woningen nodig. Beide benaderingen hebben een ander analytisch vertrekpunt en leveren vanuit de invalshoeken inzichten die elkaar aanvullen.
Het is daarom ook niet juist om de aantallen van beide onderzoeken in mindering van elkaar te brengen (bijvoorbeeld het verschil tussen het scenario tot 2040 volgens Stec, en de door Ecorys berekende vraag). Dat zou kunnen leiden tot de (onterechte) conclusie dat er netto slechts een bescheiden aantal extra grondgebonden woningen nodig zijn. Dat is niet juist, omdat de berekening van Ecorys tot 2050 reikt. Tussen 2040 en 2050 is er een extra vraag vanuit (onder andere) verjonging van de Walcherse bevolking indien Zeeland 2050 doorgang vindt.
3.2 Verdieping woonvoorkeur nieuwe inwoners Walcheren In deze paragraaf wordt ingegaan op verschillende vragen die aan het inwonerpanel zijn gesteld en die relevant zijn voor de woningmarkt van Walcheren. Daarbij wordt specifiek ingegaan op de woonvoorkeuren van de inwoners van Walcheren die in het (recente) verleden hebben gesloten om in de gemeenten van Walcheren te gaan wonen. Geografische herkomst van de nieuwe inwoners van Walcheren In tabel 1.1 is aangegeven welke categorieën zijn aangebracht ten aanzien van de vraag hoe lang de respondenten op Walcheren wonen. Tot de nieuwe inwoners worden in deze paragraaf gerekend de mensen die korter dan 10 jaar op Walcheren wonen.
/ 21
Walcheren 2050
Figuur 3.2: Herkomst binnen Nederland van nieuwe inwoners van Walcheren
Bron: Inwonerpanel Zeeland HZ KCZS (2026); bewerking Ecorys
Het gaat daarbij uitsluitend om de instroom van inwoners op basis van de enquête, niet om mensen die Walcheren hebben verlaten. Het gaat alleen om mensen die mee hebben gedaan aan het panelonderzoek. Zo’n 5 tot 10% van de nieuwe inwoners is afkomstig uit het buitenland. Dat is niet afgebeeld in figuur 3.2. Deze internationale instroom betreft een relatief kleine maar geografisch sterk gespreide groep, met als belangrijkste herkomstlanden België (3%) en Duitsland (3%). Tijdelijke buitenlandse werknemers en buitenlandse studenten zullen in deze groep vallen. Figuur 3.2 laat zien waar de nieuwe inwoners die uit de rest van Zeeland en Nederland kwamen eerder woonden. Ongeveer 2 tot 3 op de 10 nieuwe inwoners van Walcheren komt uit overig Zeeland, relatief evenwichtig verdeeld over de Zeeuwse regio’s, waarvan 5% uit de gemeente Goes en 4% uit de gemeente Terneuzen. In het kader van de doelstellingen van Zeeland 2050 zijn vooral de 6 tot 7 op de 10 nieuwe inwoners van Walcheren relevant. Deze component levert op het niveau van Zeeland als geheel per saldo nieuwe inwoners op. Deze mensen komen met name uit de aangrenzende provincies Zuid-Holland (21%) en Noord-Brabant (19%), met als belangrijkste herkomstplaatsen Rotterdam (6%), Dordrecht (2%), Breda (4%) en Eindhoven (2%).
Voor de herkomst van nieuwe inwoners in de scenario’s 1, 2 en 3 kan de huidige verdeling als indicatief vertrekpunt worden gebruikt. Daarbij past wel de kanttekening dat niet zonder meer kan worden aangenomen dat deze verdeling zich in de toekomst ongewijzigd voortzet, omdat ook de belangrijkste herkomstgebieden zelf te maken hebben met onder meer vergrijzing en een niet-onbeperkt migratiepotentieel. Voor de nieuwe inwoners van Walcheren die bij de scenario’s 1, 2 en 3 in de toekomst naar Walcheren kunnen gaan komen kan van een gelijke herkomst worden uitgegaan.
/ 22
/ 23
Walcheren 2050
Voorkeur voor koopwoning of huurwoning Wonen de nieuwe inwoners (< 10 jaar op Walcheren) in een koopwoning of huurwoning? Ook dit is gevraagd bij de enquête. In het bovenste deel van tabel 3.7 is aangegeven of de nieuwe inwoners in een koop- of huurwoning wonen. De verdeling verschilt tussen de gemeenten. Tabel 3.7: Koop- of huurwoning: getoonde voorkeur nieuwe inwoners en bestaande woningvoorraad Koopwoning
Huurwoning
92% 91% 76% 85%
8% 9% 24% 15%
61% 79% 57% 63%
39% 21% 43% 37%
Nieuwe inwoners: Middelburg Veere Vlissingen Walcheren Bestaande woningvoorraad: Middelburg Veere Vlissingen Walcheren
Bron: Inwonerpanel Zeeland HZ KCZS (2026); CBS wijk- en buurtstatistiek (2026), bewerking Ecorys
In de onderste helft van tabel 3.7 hebben wij, ter vergelijking, gezet hoe de bestaande woningvoorraad in de gemeenten en op Walcheren is verdeeld over koop- en huurwoningen. Opmerkelijk is dat nieuwe inwoners vaker in een koopwoning wonen en minder vaak in een huurwoning, in vergelijking met de samenstelling van de regionale en gemeentelijke woningvoorraad. Hieruit kan afgeleid worden dat bij de realisatie van een van de toekomstscenario’s relatief sterker moet worden ingezet op (nieuwe) koopwoningen dan op (nieuwe) huurwoningen. Uit de vragenlijst blijkt daarnaast dat een deel van de inwoners tijdelijk in een huurwoning verblijft, bijvoorbeeld in afwachting van het bemachtigen van een betaalbare koopwoning of omdat het aanbod niet volledig aansluit op de woonwensen. Belangrijkste redenen om naar Walcheren te verhuizen (totale populatie) Figuur 3.3 laat zien wat de belangrijkste redenen waren voor de nieuwe inwoners om (destijds) in een van de gemeenten op Walcheren te gaan wonen. Figuur 3.3: Belangrijkste redenen om naar een gemeenten op Walcheren te verhuizen 30%
27%
25%
25%
24% 18%
20%
14%
15%
12%
10% 5% 0% Dichtbij werk
Dichtbij Huwelijk of vrienden, samenwonen kinderen en/of andere familieleden
Anders, namelijk:
Bron: Bron: Inwonerpanel Zeeland HZ KCZS (2026); bewerking Ecorys
Behoefte aan De kenmerken groene van de woning omgeving waar ik naartoe verhuisde
/ 24
Walcheren 2050
De belangrijkste verhuisreden is dichtbij werk; werk (een nieuwe baan, terugdringen van reistijd) kan worden gestuurd door de overheid. Door te wijzen op nieuwe banen of op de tekorten aan personeel in verschillende bedrijfssectoren (zie: hoofdstuk 5). ‘Dichtbij werk’ wordt op de voet gevolgd door ‘Dichtbij vrienden, kinderen of familie’ en door ‘Huwelijk of samenwonen”. Hier kan moeilijker door de overheid op gestuurd worden, omdat het om persoonlijke omstandigheden gaat. Het eerst wordt aangeklopt bij de makelaars. Dan komen de kenmerken van de woning waarvoor men kiest vanzelf aan de orde. Belangrijkste redenen om naar Walcheren te verhuizen (per leeftijdsgroep) In tabel 3.8 A wordt bekeken of het relatieve belang van redenen om op Walcheren te gaan wonen verschilt tussen de leeftijdsgroepen. Jongvolwassenen (18-29 jaar) bijvoorbeeld hebben andere prioriteiten bij de verhuisbeslissing dan ouderen (> 60 jaar). Het gaat om de verhuisredenen van de mensen die nu 1 tot 10 jaar op Walcheren wonen en geeft daarmee inzicht in de huidige situatie; deze kan niet zonder meer worden doorgetrokken naar de toekomst, omdat zowel verhuisvoorkeuren als het aanbod veranderen. Deze figuur moet als volgt worden gelezen. Groen gearceerd wil zeggen dat deze verhuisreden door relatief veel mensen als belangrijkste reden wordt gezien om naar Walcheren te verhuizen.
Voor mintgroen gearceerd geldt dit minder sterk. Roze of rood gearceerd wil zeggen dat relatief weinig tot geen mensen deze reden als belangrijkste reden om naar Walcheren te verhuizen zien. Tabel 3.8 A: Belangrijkste verhuisreden leeftijdsgroepen om naar Walcheren te verhuizen (< 10 jaar) Verhuisreden
18-29 jaar
30-44 jaar
45-59 jaar
60+
Huwelijk of samenwonen
48,7%
40,3%
17,3%
7,2%
Dichtbij werk
35,2%
20,0%
7,0%
2,5%
Zelfstandig gaan wonen
24,3%
2,0%
8,2%
4,0%
Kenmerken van de woning
13,5%
4,7%
40,1%
19,3%
Hoeveelheid voorzieningen
13,5%
-
9,5%
2,4%
Scheiding of beëindiging relatie
13,5%
5,5%
5,2%
3,9%
Dichtbij school of studie
13,5%
-
2,4%
-
Hoogte van de woonlasten per maand
10,8%
11,7%
8,1%
1,0%
Dichtbij vrienden of familie
10,8%
36,2%
14,7%
35,5%
Kwaliteit van de voorzieningen
-
10,6%
8,2%
3,2%
Sociale of recreatieve activiteiten
-
-
12,3%
3,4%
Dorp of stad heeft een goede gemeenschap
-
-
7,8%
6,3%
De bereikbaarheid van Walcheren
-
10,6%
4,5%
1,8%
Behoefte aan groene omgeving
-
16,4%
26,2%
11,7%
Behoefte aan stedelijke omgeving
-
-
7,0%
6,1%
Naar een gezondere omgeving verhuizen
-
4,5%
5,0%
26,7%
Behoefte aan zorg
-
2,0%
-
1,0%
Met pensioen
-
--
-
30,8%
Bron: Inwonerpanel Zeeland HZ KCZS (2026); bewerking Ecorys
De verandering in de prioritering van de verhuisredenen ontwikkelt naarmate men ouder wordt als gevolg van de persoonlijke levensfase (zie bijvoorbeeld: huwelijk of samenwonen; scheiding of beëindiging relatie of dichtbij school of studie) en de persoonlijke arbeidscarrière (zie bijvoorbeeld dichtbij werk). Het belang van voorzieningen als attractiefactor komt terug in