RIB Verkenning ontwikkelrichtingen Walcheren 2050 bijlage 1. Rapportage verkenningen Must
Tekst van het document
Het in samenhang bekijken en doorleven van de drie elementen wonen, voorzieningen en banen dwingt ertoe om preciezer te worden. Het is immers de wisselwerking die het leefarrangement al dan niet tot een Aantrekkelijk Leefarrangement maakt. Lokale economische activiteiten vormen vaak een drijvende kracht voor de stedelijke of regionale dynamiek. — Welke sectoren zijn al aanwezig op Walcheren? — Welke sectoren zijn dominant en succesvol? — Waar is uitbreiding te verwachten of is deze kansrijk? — Wat voor werknemers horen hierbij? — In wat voor leefmilieus wonen deze werknemers — Zijn dat ontspannen milieus met lage dichtheden of hoogstedelijke milieus met reuring en veel functiemenging? — Wat voor voorzieningen zijn er nodig? — Is er lokaal onderwijs om op te leiden voor de in de stad of regio aanwezige sectoren? Impliciet roept het denken over het Aantrekkelijk Leefarrangement vervolgvragen op: van meer pragmatisch ‘leiden we lokaal op voor lokaal aanwezige bedrijvigheid en blijven afgestudeerden hier wonen?’ tot meer wezenlijk ‘wat voor stad of regio geven we door aan onze kinderen?’. 29
Voor het Aantrekkelijk Leefarrangement geldt dat de dragende systemen – het O N water- en bodemsysteem, het N E energie- en drinkwatersysteem en het N E mobiliteitssysteem – op orde moeten zijn. De dragende systemen scheppen immers de voorwaarden voor het Aantrekkelijk Leefarrangement. Veranderingen in de dragende systemen hebben effect op het Aantrekkelijk Leefarrangement. Het verbeteren van het water- en bodemsysteem, waaronder ook de luchtkwaliteit, heeft een positief effect op de biodiversiteit en de landschappelijke kwaliteit van het gebied. Andersom hebben beoogde veranderingen in het Aantrekkelijk Leefarrangement ook effect op de dragende systemen. Nieuwe of uitbreidende bedrijven hebben energie en drinkwater nodig. Mogelijk moet de capaciteit van de rioolwaterzuiveringsinstallatie worden uitgebreid. Waarschijnlijk moeten fietspaden of buslijnen worden verbeterd en moeten er aanpassingen in het wegennet worden gedaan. Voor Walcheren betekent dit dat woningbouw en economische ontwikkeling alleen duurzaam kunnen plaatsvinden als het water- en bodemsysteem, het drinkwater- en energiesysteem en het mobiliteitssysteem tijdig op orde worden gebracht.
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Hoofdstuk 4 Drie ‘stel-dat’-toekomstscenario’s 2050
30
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
overzicht inhoud scenario’s op hoofdlijnen
2050
Drie ‘stel–dat’toekomstscenario’s om van te leren Zoals beschreven in Hoofdstuk 3 kijken we in de drie scenario’s naar het samenspel van woningen, banen en voorzieningen. Het op orde brengen van de dragende systemen is hierbij een voorwaarde. We hanteren een aantal uitgangspunten voor de drie scenario’s die we in dit hoofdstuk presenteren. We maken hiervoor gebruik van de cijfers en prognoses die Ecorys gelijktijdig aan ons onderzoek heeft gemaakt. Voor het eerste Scenario Bestaand beleid +15.000 is bestaand beleid het uitgangspunt. Bij de scenario’s Walcherenstad +30.000 en Walcherenstad XL +60.000 gaan we verder dan staand beleid en zijn nadrukkelijk meerdere trendbreuken nodig. Om te komen tot de toekomstscenario’s hanteren we een vijftal uitgangspunten die we hierna uitleggen: Uitgangspunt 1 Cijfers en prognoses Uitgangspunt 2 Zes leefmilieus om mee te rekenen Uitgangspunt 3 Excellente voorzieningen Uitgangspunt 4 Transport oriented development Uitgangspunt 5 Kustverdediging
Dragende systemen O
water- en bodemsysteem O
N
‘Aantrekkelijk Leefarrangement’ O
N
energie- en drinkwatersysteem N
mobiliteitssysteem E
Knelpunt in energiesysteem
15 Scenario Bestaand beleid
N
banen O
E M
woningen S
O
E M
voorzieningen S
O
N M
S
E
Het huidige mobiliteitssysteem knelt al: de capaciteit van het hoofd- en onderliggend wegennet dient te worden uitgebreid.
Druk op arbeidsmarkt. Cijfers duiden op krimp arbeidsplaatsen. + 6.300 banen
Uitgangspunt: de woningbouwplannen die deel uitmaken van de Woondeal en worden genoemd in de omgevingsvisies van de drie gemeenten. + 7.500 woningen
30 Scenario Walcherenstad
grote trendbreuken nodig
60 Scenario Walcherenstad XL
enorme trendbreuken nodig
De kreekruggen zijn belangrijke gebieden als hoger gelegen zones zijn op Walcheren die geschikt zijn voor opslag van zoetwater en toekomstbestendige woningbouw. De poelgronden en de kust achten we minder geschikt voor woningbouw. Er wordt vanzelfsprekend veel meer gevraagd van de dragende systemen die noodzakelijk zijn voor het functioneren van het leven op Walcheren. Zo komt de capaciteit van de rioolwaterzuivering op een kritisch punt.
31
We versterken het stedelijk gebied volgens ‘Transport Oriented Development’: voorzieningen als excellent hoger onderwijs en hoogstedelijke verdichting zien we voornamelijk rondom de stations. De Nieuwe Vlissingseweg (N661) wordt een aantrekkelijke wordt een aantrekkelijke stadsboulevard. Aanvullend bij scenario Walcherenstad XL: Locaties die goed ontsloten zijn met openbaar vervoer zijn – gezien de voor die scenario noodzakelijke mobiliteitstransitie – nadrukkelijk in beeld als geschikte locatie voor woningbouw. Arnemuiden is zo’n locatie die vanuit dit oogpunt in beeld zou kunnen komen. Er rijdt een hoogfrequente pendeldienst tussen Arnemuiden en Vlissingen.
Arbeidsmarkt: delta-innovatie op delta-thema’s voedsel, energie, water en veiligheid; toerisme. De zeehaven en energiegerelateerde activiteiten zijn een economische asset van Walcheren. We hanteren een bufferzone tussen het stedelijke gebied en havengebied Vlissingen–Oost als strategische reserverings- of vrijwaringszone i.v.m. functioneren industriële activiteiten en verdere ontwikkeling daarvan. Walcherenstad + 12.200 banen Walcherenstad XL + 19.500 banen
Inzet op binnenstedelijk verdichten, dicht bij stations en/of aansluiten bij bestaande infrastructuur. De poelgronden en de kust achten we minder geschikt voor woningbouw.
Voorzieningen als potentiële drijvende kracht: excellent hoger onderwijs gekoppeld aan delta-thema’s. Admiraal de Ruyterziekenhuis als volwaardig ziekenhuis. Park Abeele
+ 15.000 woningen
De twee steden smelten samen rond een parkachtig gebied ‘Park Abeele’ waar naast hoogstedelijk wonen voorzieningen te vinden zijn om trots op te zijn. + 30.000 woningen
Admiraal de Ruyterziekenhuis als volwaardig ziekenhuis mét MBO/HBOonderwijsfunctie. Bovenregionale voorzieningen (zoals sport- of conferentievoorzieningen)
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Overzicht cijfers en prognoses van Ecorys die als uitgangspunt dienen voor de Toekomstscenario’s. Op de volgende pagina staat een uitgebreider overzicht.
15
Uitgangspunt 1 Cijfers en prognoses We hanteren de cijfers en prognoses van Ecorys (zie tabellen op deze en volgende pagina), maar geven daar een kwalitatieve duiding aan. In de demografische prognoses van Ecorys zijn namelijk geen trendbreuken meegenomen, zoals een omslag in de leeftijdsopbouw van Walchenaren. In onze scenario’s kiezen we er expliciet voor om wél een trendbreuk mee te nemen. Deze komt voornamelijk neer op méér jongeren en minder ouderen. Op basis hiervan doen we ook uitspraken over wat dit betekent voor de elementen uit het ‘Aantrekkelijk Leefarrangement’: banen, woningen, voorzieningen en de dragende systemen. Het overzicht op de volgende pagina toont de cijfers en prognoses van Ecorys en onze vertaling daarvan.
Scenario Bestaand beleid
30
Scenario Walcherenstad
60
2050 Scenario Walcherenstad XL
prognose inwoners groei inwoners
130.665 + 12.590
prognose inwoners groei inwoners
148.075 + 30.000
prognose inwoners groei inwoners
178.075 + 60.000
groei woningen/huishoudens (incl. tijdelijke buitenl. werkn.)
+ 8.450
groei woningen/huishoudens (incl. tijdelijke buitenl. werkn.
+ 15.575
groei woningen/huishoudens (incl. tijdelijke buitenl. werkn.
+ 30.100
afgerond woningaantal voor scenario
+ 7.500
afgerond woningaantal voor scenario
+ 15.000
afgerond woningaantal voor scenario
+ 30.000
benodigde banen voor nieuwe inwoners
+ 6.300
benodigde banen voor nieuwe inwoners
+ 12.200
benodigde banen voor nieuwe inwoners
+ 19.500
We herhalen hierna een aantal essentiële onderdelen uit het rapport van Ecorys ten aanzien van de demografische ontwikkelingen en arbeidsmarkt. Het rapport van Ecorys gaat dieper en vollediger op deze materie in. De uitbreidingsvraag en toekomstscenario’s (WLO) Om de toekomstige arbeidsmarktvraag voor Walcheren richting 2050 te kunnen duiden, is het noodzakelijk om niet alleen naar vervangingsvraag (de behoefte aan nieuwe medewerkers die ontstaat doordat bestaande werknemers de arbeidsmarkt (tijdelijk of blijvend) verlaten, bijvoorbeeld door pensionering) te kijken, maar ook naar de uitbreidingsvraag. De uitbreidingsvraag geeft inzicht in de mate waarin de totale werkgelegenheid in sectoren of beroepen toeneemt of afneemt als gevolg van economische en demografische ontwikkelingen. Deze vraag is direct relevant voor de haalbaarheid van de groeiscenario’s, omdat zij bepaalt hoeveel extra arbeidskrachten nodig 32
zijn om economische groei en regionale ambities te ondersteunen. Voor de inschatting van deze uitbreidingsvraag maakt Ecorys gebruik van de Welvaart en Leefomgevingsscenario’s (WLO) 2050 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), opgesteld in samenwerking met het Centraal Planbureau (CPB). Deze scenario’s bieden consistente langetermijnverkenningen van demografische, economische en technologische ontwikkelingen en vormen daarmee een robuust referentiekader voor de doorrekening van de arbeidsmarkteffecten van de Walcherse groeiscenario’s. Binnen deze WLO-systematiek worden er onderscheid gemaakt tussen drie relevante ontwikkelpaden. — Het scenario Laag Vertraagd combineert een lage demografische en economische groei met een trage technologische vooruitgang en een
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Overzicht gebruikte data De cijfers en prognose van Ecorys dienen als vertrekpunt voor onze scenario’s. Voor de scenario’s Walcherenstad +30.000 en Walcherenstad XL +60.000 hebben we de samenstelling van de leeftijdsklassen aangepast t.o.v. de prognose van Ecorys. Dit is gedaan om uiting te geven aan de noodzakelijke trendbreuk. In de door ons uitgewerkte toekomstscenario’s hebben daarom het aandeel huishoudens onder 35 verhoogd en het aandeel huishoudens boven 64 verlaagd.
INWONERS huidig aantal inwoners
HUISHOUDENS
type huishoudens
leeftijdsklassen
De aantallen die afwijken van de prognoses van Ecorys zijn in blauw aangeduid in de tabel hiernaast. In de scenario’s hebben de woningaantallen op verzoek van de Walcherse gemeenten afgerond naar ronde getallen om mee te rekenen: 15
15.000 +7.500
30
30.000 +15.000
60
60.000 +30.000
2026
118.075
totaal aantal huishoudens 2025
15
Scenario Bestaand beleid 2050
130.665
prognose inwoners Ecorys groei
12.590
30
Scenario Walcherenstad 2050
148.075
prognose inwoners Ecorys groei
30.000
60
Scenario Walcherenstad XL 2050
178.075
prognose inwoners Ecorys groei
totaal aantal huishoudens 2050 Ecorys
toename huishoudens Ecorys
totaal aantal huishoudens 2050 Ecorys
totaal aantal huishoudens 2050 Ecorys
60.000
Eenpersoons+ Meerpers geen thuisw kinderen
40.906
46.136
5.230
10.256
20.512
Meerpers met thuisw kinderen
12.144
13.697
1.553
3.045
6.091
Eenoudergezin
3.989
4.513
524
1.028
2.055
Overig
232
335
103
202
Totaal
57.271
64.681
7.410
14.531
< 35
855
1.678
3.350
3.355
6.125
35-64
1.454
2.850
3.250
5.701
7.000
> 64
5.101
10.003
8.000
20.006
16.000
(afgerond) 7.400
14.531
(afgerond) 14.525
29.062
(afgerond) 29.050
2,020
2,062
Totaal groei gemiddelde huishoudgrootte
2,062
alternatieve samenstelling huishoudens in lijn met trendbreuk door MUST*
404 29.062
alternatieve samenstelling huishoudens in lijn met trendbreuk door MUST*
2,063
toename huishoudens tijdelijke buitenlandse werknemers
1.050
1.050
1.050
Totaal
8.450
15.575
30.100
BANEN huidig aantal banen (LISA, 2024) autonome ontw. volgens WLO 2050
laag vertr. 58.055
laag snel 51.784
hoog 69.452
55.240
benod. banen WLO
WLO laag vertraagd
45.482 (-9.758)
hypoth. benod. nieuwe banen voor (naar rato) behoud van zelfde werkgeleg.functie
6.300
hypoth. benod. nieuwe banen voor (naar rato) behoud van zelfde werkgeleg.functie.
12.200
hypoth. benod. nieuwe banen voor (naar rato) behoud van zelfde werkgeleg.functie
19.500
WLO laag snel
45.829 (-9.411)
benodigde nieuwe banen t.o.v. situatie 2024
- 3.450
benodigde nieuwe banen t.o.v. situatie 2024
+ 2.800
benodigde nieuwe banen t.o.v. situatie 2024
+ 14.200
WLO hoog
49.996 (-5.244) 33
benod. banen WLO
benod. banen WLO
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Kansrijke sectoren voor extra banen Als we uitgaan van het meest ambitieuze scenario, dan vraagt dit om 23.820 extra banen. Op Walcheren zouden deze gezocht moeten worden in de volgende sectoren: rijkswerkgelegenheid +5.000 (zie tabel: Zeeland heeft met 1% een zeer laag percentage), kernenergie +10.000, defensie +2.500, zorg/welzijn +5.000 en havencluster +7.500 incl. onderwijs). Rijkswerkgelegenheid per provincie (fte) (1 januari 2024) Groningen 14.661 Fryslân 7.204 Drenthe 8.525 Overijsse 15.484 Flevoland 5.087 Gelderland 34.912 Utrecht 57.336
relatief langzame internationale klimaattransitie. Dit scenario sluit het meest aan bij een gematigde regionale ontwikkelingsambitie, zoals het Woningdealscenario van +15.000 inwoners, waarin sprake is van beperkte maar gestage groei. — Het scenario Laag Snel gaat eveneens uit van lage demografische en beperkte economische groei, maar veronderstelt een relatief snelle internationale klimaattransitie. Dit ontwikkelpad kan worden gezien als referentie voor het scenario Walcherenstad van +30.000 inwoners, waarbij groei plaatsvindt onder invloed van structurele transities, maar binnen een gematigd macro-economisch kader. — Het scenario Hoog daarentegen gaat uit van hoge demografische en economische groei, gecombineerd met snelle technologische vooruitgang, en impliceert daarmee een dynamischer ontwikkeling van bevolking en bedrijvigheid. Dit sluit aan bij het meest ambitieuze scenario Walcherenstad XL van +60.000 inwoners, waarin substantiële economische expansie en een sterke uitbreidingsvraag naar arbeid worden verondersteld.
Trendbreuk nodig: alleerst om de krimp in werkgelegenheid te compenseren Iedere groeiambitie richting 2050 moet niet alleen extra werkgelegenheid realiseren, maar in eerste instantie de verwachte autonome krimp compenseren en bij voorkeur gericht inzetten op economische verbreding en versterking van kennisintensieve activiteiten. Sectoraal bezien is — zonder trendbreuk — sprake van structurele krimp in overheidsdiensten en horeca in alle scenario’s. Ook onderwijs laat overwegend een lichte daling of stagnatie zien. De zorgsector krimpt in de twee lage varianten en groeit uitsluitend in het WLO Hoog-scenario. De industrie groeit in de lage scenario’s, maar laat in het Hoog-scenario juist een afname zien. De bouw is de enige sector die in alle drie de scenario’s groei laat zien. Opvallend is bovendien dat kennisintensieve sectoren, zoals informatie en communicatie, financiële dienstverlening en gespecialiseerde zakelijke diensten, in geen van de scenario’s substantiële groei laten zien. Er is daarmee geen autonome verschuiving richting een meer kennisintensieve economische structuur. 34
Utrecht Noord-Holland Zuid-Holland Zeeland Noord Brabant Limburg
57.336 50.915 106.459 3.142 35.413 12.584
totaal Nederland
353.797
Bron: tweedekamer.nl 📝Toelichting: deze cijfers omvatten rijks werkgelegenheid in alle zes door de rijksoverheid gedefinieerde sectoren: ministeries, Nationale Politie, Rechtspraak, Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), Defensie en ZBO’s. Het zijn fte cijfers, dus geen aantallen personen.
Vertaling naar de scenario’s 15
Scenario Bestaand beleid 15 Verdeling huishoudens op gelijke tred door laten groeien.
30
Scenario Walcherenstad 30 Padafhankelijkheden doorbreken om te zorgen voor een trendbreuk: meer inzet op studenten en kinderloze een- en meerpersoonshuishoudens. Minder vergrijzing.
60
Scenario Walcherenstad XL 60 Padafhankelijkheden doorbreken om te zorgen voor een trendbreuk: meer inzet op studenten en kinderloze een- en meerpersoonshuishoudens. Minder vergrijzing.
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
leeftijdsklasse <35
Uitgangspunt 2 Zes leefmilieus om mee te rekenen We nemen de huishoudens-data (samenstelling en leeftijdscategorie) van Ecorys als vertrekpunt, maar vertalen deze naar leefmilieus. Op deze manier geven we onze stedenbouwkundige duiding aan ‘hoe mensen wonen en leven’ die verder gaat dan ‘huur- of koopwoningen’, maar die cijfermatig verder dient te worden onderzocht. Het schema hiernaast maakt inzichtelijk hoe we te werk zijn gegaan. Ieder mens is anders: mensen verhuizen niet volgens precies hetzelfde patroon naar een ander leefmilieu op dezelfde leeftijd. We hebben een globale indeling gemaakt binnen de leeftijdscategorieën om de vertaling naar leefmilieus te kunnen maken. In de leeftijd 18 tot 34 jaar zoeken studenten bijvoorbeeld over het algemeen net iets meer ‘hoogstedelijke reuring’ dan starters en wonen zij vaker kleiner: een belangrijk onderscheid wanneer studenten een belangrijke doelgroep vormen in een toekomstscenario. Zes leefmilieus om mee te rekenen Sommige leefmilieus zijn vergelijkbaar met bestaande milieus op Walcheren zoals we hebben geanalyseerd in Hoofdstuk 2. Landelijk komt overeen met de aldaar beschreven Villawijken en Vakantieparken. Groen stedelijk komt overeen met Tuinstad. Zoals aangekondigd in Hoofdstuk 2, gebruiken we zes nieuwe categorieën om mee rekenen in plaats van de bestaande historische leefmilieus die sterk aan een bepaalde periode kleven.
Op de volgende pagina worden de leefmilieus nader toegelicht. Op de pagina daarna tonen we enkele Nederlandse referenties van de genoemde leefmilieus.
leeftijdsklasse 35–64
leeftijdsklasse >64
0–18 jaar: Gezinnen bepalen het leefmilieu
18–34 jaar: Jongvolwassenen kiezen stedelijk
35–44 jaar: Gezinnen trekken naar ruimte
45–64 jaar: Stabiliteit en kwaliteit
65+ jaar: Nabijheid van zorg en voorzieningen
Kinderen kiezen niet zelf, maar hun ouders wel. We zien gezinnen met jonge kinderen vaak in suburbane woonwijken met veel ruimte, groen en veilige straten. Daarnaast in dorpsmilieus met sociale cohesie en nabijheid van scholen. We zien ze minder vaak in hoogstedelijke centra, tenzij voor-zieningen goed zijn.
Deze groep zoekt hoogstedelijke milieus met nabijheid van onderwijs, werk, horeca en OV. Kleine appartementen, gedeelde woonvormen, starterswoningen. Later in deze fase verschuift de voorkeur naar rustigere, maar nog steeds stedelijke wijken.
Dit is de sterkste suburbane groep. Ruimte, groen, veilige woonstraten zijn topprioriteiten. Meer verhuizingen naar dorpsmilieus of VINEX‑achtige buitenwijken. Nabijheid van goede scholen en sportclubs is belangrijk. Voor alleenstaanden blijven hoogstedelijke centra aantrekkelijk.
Deze groep blijft vaak wonen daar waar ze waren, maar als ze verhuizen dan vaker naar rustige woonwijken met goede voorzieningen. Dorps of suburbaan, maar met goede bereikbaarheid. Minder behoefte aan hoogstedelijke drukte, maar wel voor werk of cultuur.
Ouderen kiezen vaker voor: stedelijke of centrum‑nabije milieus vanwege winkels, zorg en OV. Levensloopbestendige woningen in rustige wijken. Minder vaak voor afgelegen landelijke milieus door mobiliteitsbeperkingen.
50% gezin
25% samenwonend
50% vitaal
let op: werkhypothese geënt op trendbreuk en niet gebaseerd op kwantitatieve data — daarvoor dient nader onderzoek!
50% student
50% starter
25% alleenstaand
50% behoevend
D O O RV E R TA L I N G N A A R D E Z E S L E E F M I L I E U S
Hoogstedelijk Bandbreedte 60-160 wo/ha
Centrumstedelijk Bandbreedte 60-120 wo/ha
35
Buiten-centrum Bandbreedte 50-90 wo/ha
Groen-stedelijk Bandbreedte 30-45 wo/ha
Centrum–dorps Bandbreedte 30-60 wo/ha
Landelijk Bandbreedte 5-10 wo/ha
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Ook is per milieu een MXI-waarde opgenomen. MXI (‘mixed use index’) gaat over de mate van functiemenging. Het getal drukt dus uit welk deel van het bruto vloeroppervlakte een woonfunctie heeft. Het is dus de relatie tussen de totale woonoppervlakte van het terrein en de bruto vloeroppervlakte van het terrein. Een MXI tussen 0,30 en 0,70 noemen we gemengd, omdat dan zowel woon- als niet-woonfuncties in aanzienlijke mate vertegenwoordigd zijn. Een MXI van 1,00 (zoals in het ontspannen milieu ‘Landelijk’) betekent monofunctioneel ruimtegebruik en geen functiemenging: er wordt enkel gewoond in dit milieu. Bij hoogstedelijke milieus drukt de MXI-waarde de grote mate functiemenging uit: meervoudig ruimtegebruik — meer ‘mengkleuren’. Een MXI van 0,00 duidt op de afwezigheid van de functie wonen. Bijvoorbeeld op een bedrijventerrein. De diversiteit aan milieus is kleiner in dorpen dan in steden waar de mix aan milieus vaak groot is. Logischerwijs hebben alle milieus andere verschijningsvormen en eigenschappen. Enerzijds: het milieu ‘Landelijk wonen’ biedt volop ruimte, maar het gebruikt ook relatief veel ruimte voor weinig woningen. Er zijn amper voorzieningen. De lage dichtheden maken ook het laten rijden van de lijnbus minder rendabel: er zijn immers weinig potentiële reizigers in dit milieu. Anderzijds: in een hoogstedelijk milieu worden woon- en werkfuncties vaker gecombineerd.
Er wonen veel mensen, wat het draagvlak voor voorzieningen (van openbaar vervoer tot onderwijs of cultuur, maar ook winkels) groot maakt. Verschillende milieus hebben dus ook invloed op een breed scala aan brede welvaart-indicatoren.
Centrum–dorps
Landelijk
Groen–stedelijk
Lage bebouwingsdichtheid in een overwegend groen gebied met weinig voorzieningen, wonen in het landschap, landgoederen, villawijken.
Dorspkernen, kernen van nieuwe ontwikkelingen en uitleglocaties (multifunctionele centra).
Bandbreedte 5-10 wo/ha MXI 1,00 (wonen)
Bandbreedte 30-60 wo/ha MXI min. 0,85 (mix)
Bandbreedte 30-45 wo/ha MXI 1,00 (wonen)
Buiten–centrum
Centrum–stedelijk
Hoogstedelijk
Buiten stadscentra gelegen compact woonmilieu, waar multifunctionele invulling mogelijk is, maar wonen dominant is. Focus op collectief groen.
Stadscentrum of historische binnenstad met centrale ligging, relatief hoge woondichtheid, functiemenging.
Hoogstedelijke gebieden op goed bereikbare plaatsen zoals stations. Dit milieu beperkt zich tot (middel)grote steden met regionale betekenis.
Bandbreedte 50-90 wo/ha MXI min. 0,90 (focus wonen)
Bandbreedte 60-120 wo/ha MXI min. 0,80 (mix)
Bandbreedte 60-160 wo/ha MXI min. 0,50 (sterke mix)
36
Monofunctioneel woonmilieu dat ruim en groen van opzet is. Uitbreidingen aan de rand van de stad. Focus op privaat groen.
Bron: MUST
Leefmilieus gebruikt in de scenario’s Primair wonen of wonen gemengd met andere functies
Referentie leefmilieus
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Aantrekkelijk Leefarrangement De aard van het leefmilieu draagt in sterke mate bij aan het Aantrekkelijk Leefarrangement. Het Aantrekkelijk Leefarrangement ziet er voor iedereen anders uit, maar er zijn bepaalde voorkeuren voor doelgroepen te onderscheiden. Studenten wonen vaker in kleinere (gedeelde) woningen, dicht bij onderwijsvoorzieningen en stedelijke reuring. Voor gezinnen met kinderen zijn buurten met woningen met buitenruimte en de aanwezigheid van kinderopvang en basisscholen vaak meer in trek. Voorkeuren lopen uiteraard uit één en zijn ook cultureel bepaald. In de Brainportregio hebben zowel gemengde hoogstedelijke leefmilieus als Strijp–S met volop reuring en uitstekende OV-verbindingen als de laagbouwbuurten met tweeonder-een-kappers in Veldhoven grote aantrekkingskracht op (buitenlandse) kenniswerkers en -studenten. Vanzelfsprekend is het besteedbaar inkomen doorslaggevend voor de mogelijkheden die mensen hebben om gestalte te geven aan hun woonvoorkeuren. Ook het aanbod van huur- of koop heeft invloed.
Landelijk Burgemeester van Teylingenpark, Domburg, 10 wo/ha
Centrum–dorps Centrum, Elst 44 wo/ha – 123 m2 BVO/wo
Groen–stedelijk Stadstuin, Amersfoort 33 wo/ha – 157 m2 BVO/wo
Buiten–centrum Le Medi, Rotterdam 59 wo/ha – 168m2 BVO/wo
Centrum–stedelijk Waalsprong Nijmegen Alardsingel 78 wo/ha – 124 m2 BVO/wo
Hoogstedelijk Ebbingekwartier, Groningen 79 wo/ha –126 m2 BVO/wo
37
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Vertaling naar de scenario’s
30
Scenario Walcherenstad 30 Inzet op verdichting steden en hoogstedelijke milieus rondom stations en tussen de steden. Kreekdorpen groen-stedelijk uitbreiden. Niet bouwen aan de kust.
60
Scenario Walcherenstad XL 60 Inzet op maximale verdichting steden en hoogstedelijke milieus rondom stations en tussen de steden. Kreekdorpen maximaal groen-stedelijk uitbreiden. Niet bouwen aan de kust. Potentiële uitleglocatie Arnemuiden.
leeftijd <35
3.750
leeftijd 35-64
3.250
leeftijd >64
8.000
totaal
15.000
totaal ha.
el nd la
ce
gr
ijk
m ru nt
oe
n–
st
–d
ed
or
el
ps
ijk
m ru nt ce
-s ru nt ce
studenten
50%
starters
50%
1.875
gezin
50%
1.625
samenwon.
25%
813
150
150
150
125
125
alleenst.
25%
813
250
150
100
100
150
50
vitaal
50%
4.000
500
800
800
500
400
1.000
behoevend
50%
4.000
1.800
700
700
800
2.775
3.550
2.150
2.225
3.125
1.175
per ha
100
70
50
40
20
10
aantal hectares in dit scenario
28
51
43
56
156
118
650
800
600
550
1.600
50
451
1.875
1.875 650 400
400
825
400
825 125
CENARIO WALCHERENSTAD XL 60 60 S 30.000 woningen
leeftijd <35 leeftijd 35-64 *deze cijfers zijn gebaseerd op een inventarisatie van harde en zachte woningbouwplannen van de drie Walcherse gemeenten, Woondeal en omgevingsvisies. Op het moment van schrijven loopt het detailniveau van deze inventarisatie uiteen. De drempel van plangrootte verschilt, waardoor zeer kleinschalige plannen in de gemeente Veere wél zijn opgenomen en die in Middelburg en Vlissingen niet. Voor zachte plannen is soms een gemiddelde van de gegeven bandbreedte genomen omdat exacte aantallen nog niet vast stonden. Bovenstaande tabel geeft dus een indicatie, maar is niet compleet.
m
ed st og S CENARIO WALCHERENSTAD 30
30 15.000 woningen
15
Scenario Bestaand beleid 15 Verdeling leefmilieus conform bestaande plannen.
k
7.400
n–
totale behoefte prognose Ecorys (afgerond)
lij
7.756
i te
totaal
de
3.766
bu
diverse locaties
el
3.990
ho
De tabel hiernaast toont de vertaling die is gemaakt van de (door MUST op basis van prognoses Ecorys alternatief samengestelde) leeftijdscategorieën naar de zes leefmilieus voor de scenario’s Walcherenstad (+30.000) en Walcherenstad XL (+60.000).
locaties Zeeuwse Woondeal 2023-2030, som van de Walcherse gemeenten
De tabel omvat alle projecten uit de Woondeal in de drie gemeenten Veere, Vlissingen en Middelburg, afkomstig uit de Zeeuwse Woondeal 2023-2030. Dit betreft de lijst met alle Woondeal-projecten, waarvan delen al gerealiseerd zijn.
te
totaal
7.500 woningen
ijk
CENARIO BESTAAND BELEID 15* 15 S
leeftijd >64 totaal totaal ha.
7.000
studenten
50%
3.981
starters
50%
2.144
gezin
50%
2.800
samenwon.
25%
1.400
400
400
200
100
150
150
alleenst.
25%
2.800
700
450
850
350
400
50
vitaal
50%
8.000
900
1.700
behoevend
50%
8.000
7.000
16.000
38
1.000
1.300
1.800
900
1.400
3.000
1.600
1.600
1.800
6.550
6.150
5.050
4.150
6.150
1.950
per ha
100
70
50
40
20
10
aantal hectares in dit scenario
66
88
101
104
308
195
30.000
861
4.550
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Het derde uitgangspunt betreft voorzieningen. De door Ecorys geïnventariseerde data over voorzieningen geeft een goede kwantitatieve indruk van het aantal voorzieningen. De data geeft niet in alle gevallen een kwalitatieve duiding. De ‘afstand tot bushalte’ mag op plaats A kleiner zijn dan op plaats B, maar wanneer de halte enkel door een belbus op afroep wordt aangedaan, is de bereikbaarheid minder goed dat op plaats B waar bijvoorbeeld elk half uur een bus komt. Ook de mate waarin de afwezig-
Uitgangspunt 3 Excellente voorzieningen
Maatschappelijke voorzieningen
(bron: Concept–Nota Ruimte, 2025, figuur idem — bewerking MUST)
Concertzaal Opera Muziektheater
Universiteit Mbo/ ROC
Theater Kinderdagverblijf
Hbo
Museum van wereldklasse
Primair en voortgezet onderwijs
Muziekschool
Museum
Bibliotheek
Nationaal/ bovenregionaal
Regionaal
Speelplaatsen
Dicht bij huis
Sport in binnen- en openbare ruimtena Forensische zorg
Langdurige zorg: verpleeghuiszorg, jeugdzorg
GGD/ jeugdgezondheidszorg
Eerstelijnszorg: huisarts, apotheek, wijkverpleegkundige, drogist, fysiotherapeut
Tweedelijnszorg: ziekenhuis, GGZ
Hoogspecialistische zorg
Buurthuis
Hulpdiensten
Waar mogelijk bevinden voorzieningen zich dichtbij huis en zijn ze lopend of met de fiets bereikbaar. Voor voorzieningen waarvan mensen uit een groter gebied gebruikmaken zetten we daarnaast in op een goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer en de auto. Wat de meest idealebalans is, verschilt per voorziening en per gebied, en is afhankelijk van het type leef omgeving en de behoeften van bewoners. Mobiliteitsbeleid kan ook bijdragen aan toegang tot voorzieningen, opnieuw passend bij het type leef omgeving en met vormen van mobiliteit die daarbij passen. Verdichting van bestaande buurten en kleinere kernen en een ‘straatje erbij’ kunnen hier een rol spelen door woningbouw en voorzieningen ruimtelijk aan elkaar te koppelen, en doordat woningbouw zorgt voor extra draagvlak voor voorzieningen. Daarnaast kan in heel Nederland een ‘wijkje erbij’ (tot 100 woningen) binnen of aansluitend op een bestaande kern gerealiseerd worden, passend in de ruimtelijke context. Dit kan ook in de vorm van een bibliotheekbus of mobiele huisartsenpost, uiteraard passend bij het type leef omgeving.
39
heid van bepaalde voorzieningen het zich niet-vestigen op Walcheren, het vertrek uit Walcheren of het niet terugkeren van de ‘boomerang–Zeeuwen’ beïnvloedt is niet gemeten. Een belangrijke notie is dat het huidige voorzieningenniveau juist onder druk staat. In onze opvatting kunnen juist voorzieningen een belangrijke drijvende kracht zijn die jonge Walchenaren op Walcheren houdt en mensen van buiten (Zeeuwen, Nederlanders tot mensen uit het buitenland) kan aantrekken. Te denken valt hiervoor aan voorzieningen uit de buitenste ring van de figuur afkomstig uit de Concept–Nota Ruimte hiernaast. Vooral onderwijs kan een cruciale rol spelen: vooral wanneer er excellent hoger onderwijs aangeboden wordt dat aansluit op de lokaal aanwezige of kansrijke economische sectoren, zoals toerisme (bijv. een hotelschool) of delta-innovatie op echte delta-thema’s als voedsel, energie, water en veiligheid (bijv. technisch onderwijs).
Vertaling naar de scenario’s 15
Scenario Bestaand beleid 15 Op peil brengen voorzieningenniveau. Ontwikkelen onderwijscampus.
30
Scenario Walcherenstad 30 Laten excelleren bestaand hoger onderwijs; Admiraal De Ruyter Ziekenhuis volwaardig ziekenhuis op huidige locatie in Vlissingen; ontwikkelen bestaande en nieuwe culturele voorzieningen, reuring; nieuw kunstmuseum met (inter)nationale aantrekkingskracht.
60
Scenario Walcherenstad XL 60 Laten excelleren bestaand hoger onderwijs; Admiraal De Ruyter Ziekenhuis volwaardig ziekenhuis met onderwijsfunctie (MBO, HBO) op huidige locatie in Vlissingen; ontwikkelen bestaande en nieuwe culturele voorzieningen, reuring; nieuw kunstmuseum met (inter)nationale aantrekkingskracht.
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Uitgangspunt 4 Transport oriented development
10 min
Het vierde uitgangspunt is transport oriented development (TOD). In deze ontwikkelstrategie worden wonen, werken en voorzieningen in eerste instantie geconcentreerd rond hoogwaardig openbaar vervoer (HOV). Fietsen komt daar in de Nederlandse context nog bij. Zo kunnen mensen zich makkelijk zonder auto verplaatsen. Het doel van TOD is compacte, leefbare en duurzame steden te creëren. Fietsafstand We hebben geanalyseerd welke gebieden binnen tien minuten fietsafstand gelegen zijn van de stations op Walcheren. Praktisch al het stedelijk gebied — met uitzondering van het westelijk deel van Vlissingen (waaronder het ziekenhuis) — is niet verder dan 10 minuten fietsen van een treinstation bereikbaar. Het gebied dat binnen tien minuten bereikbaar is vanaf station Middelburg is veel groter dan dat van Vlissingen. Dit is niet vreemd gezien de ligging van het station ver van de binnenstad (maar wel bij de ferry Breskens). Echter, indien het sluizencomplex wordt verlegd naar de Buitenhaven (of er anderszins een verkeerverbinding over de Buitenhaven wordt aangelegd), kan er een directe verbinding ontstaan tussen NS-station Vlissingen en het Stadslandgoed en omgeving. In dat geval komt er een veel groter gebied aan de oostzijde van het NS-station Vlissingen op 10 minuten fietsen binnen bereik. Dit lonkend perspectief is verwerkt in de kaart hiernaast.
We achten de combinatie van OV en vooral fietsen zeer kansrijk voor Walcheren – en dan de verbindingen binnen en tussen de twee steden in het bijzonder. De fietsafstand van de Middelburgse abdij tot de Vlissingse Sint Jacobskerk
10 min
Arnemuiden Middelburg
10 min 10 min
10 min
Middelburg Park Abeele
10 min
Vlissingen Souburg 10 min
Vlissingen 10 min
In geel de plekken die bereikbaar binnen 10 minuten fietsen van stations Arnemuiden en Vlissingen Souburg. In blauw de plekken bereikbaar van stations Middelburg en Vlissingen. Groen toont de overlap: deze plekken zijn vanuit twee stations binnen 10 minuten fietsen te bereiken. (bron: GIS-analyse TravelTimecom) 40
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
bedraagt nu een klein half uur, maar de meest rechtstreekse route via de Nieuwe Vlissingseweg (N661) is allerminst aantrekkelijk. Verder valt op dat er een groot gebied in de periferie van Arnemuiden gelegen is ruim binnen tien minuten fietsafstand van het station. Dit geldt in minder mate voor het gebied rondom station Vlissingen Souburg, maar juist in het gebied tussen Middelburg en Vlissingen liggen veel kansen voor verstedelijking en nieuwe voorzieningen die voor een grote groep inwoners bereikbaar zijn. De beoogde uitbreidingslocatie ten noorden van de N57 ligt op dit moment buiten het gebied dat binnen 10 minuten te bereiken is met de fiets vanaf een station. De aanleg van een comfortabel snelfietspad naar deze locatie kan de fietsbereikbaarheid verbeteren.
verkeersdruk zich in het verleden vaak beperkte tot het zomerseizoen, beslaat deze tegenwoordig een steeds groter deel van het jaar. Dit verkeer bestaat bovendien in 81% van de gevallen uit autoverkeer, terwijl dit landelijk 36% bedraagt. De drukte leidt tot verminderde veiligheid, slechtere bereikbaarheid en aantasting van de leefbaarheid in de dorpen. Het percentage woon-werkverkeer is met 16% iets lager dan het landelijk gemiddelde. Parkeren Een groei van het aantal inwoners vertaalt zich bij gelijk autobezit ook in een groeiende behoefte aan het aantal parkeerplaatsen. In steden als Vlissingen en Middelburg is het autobezit gemiddeld 0,8 tot 1,2 per huishouden. In landelijk gebied zoals de gemeente Veere ligt dit 1,3 tot 1,6 auto per huishouden hoger. Zelfs rekenend met een lichte afname van het gemiddeld autobezit naar 1,0 per huishouden, betekent dit bij een groei van +60.000 inwoners een extra ruimtevraag van 75 hectare aan parkeerplaats. Parkeerplaatsen voor (een potentieel groeiend aantal) toeristen is hierbij niet inbegrepen. Ter vergelijk: 75 hectare is meer dan de helft van het oppervlak van de binnenstad van Middelburg.
Druk op het wegennet Inzet op TOD neemt niet weg dat ook het huidige wegennet aandacht behoeft. Het knelt al in de huidige situatie — laat staan bij een toename in woon-werk- en recreatief verkeer. Er is op Walcheren sprake van toenemende verkeersdruk door een relatief hoog aandeel recreatief verkeer: in de gemeente Veere is dit maar liefst 50%, tegenover een landelijk gemiddelde van 38%. Waar de recreatieve
TOENAME AUTO’S OP WALCHEREN ZONDER MOBILITEITSTRANSITIE gerekend met een lichte afname autobezit in 2050, excl.toeristenverkeer
inwoners gemiddeld autobezit per huishouden
2026
118.075
1,2
Scenario Bestaand beleid 15.000
130.665
1
+ 7.500
78.345
+ 17,25 ha. (24 voetbalvelden)
Scenario Walcherenstad 30.000
148.075
1
+ 15.000
85.845
+ 34,5 ha. (48 voetbalvelden)
Scenario Walcherenstad XL 60.000
178.075
1
+ 30.000
100.845
+ 75 ha. (96 voetbalvelden)
groei auto’s
totaal aantal auto’s
hectares extra parkeerkplek
Oplossen huidige problemen randvoorwaardelijk Per scenario wordt de noodzaak van een mobiliteitstransitie groter. Het oplossen van de huidige problemen is randvoorwaardelijk voor alle drie de scenario’s. In de twee scenario’s 30 en 60 zal op alle modaliteiten een been bijgetrokken moeten worden. Ook zou het denkbaar zijn om aan te sturen op gratis busvervoer op Walcheren waar de gemeenten eventueel aan mee betalen. Dit heeft mogelijk meer effect op de toename van de verkeersintensiteiten omdat hiermee vrijwel alle bestemmingen bereikbaar worden in plaats van alleen de locaties langs de stations. Een verdieping waarbij er met het verkeersmodel modelberekeningen worden gemaakt is noodzakelijk om effecten beter inzichtelijk te maken.
Vertaling naar de scenario’s 15
Scenario Bestaand beleid 15 Capaciteit wegennet verbeteren.
30
Scenario Walcherenstad 30 Walcheren fietsschiereiland. Inzet op prettige fietsverbindingen met veilige oversteekpunten, die belangrijke buurt- en dorpscentra verbinden en comfortabel zijn voor korte en lange afstand. Capaciteit wegennet verbeteren.
60
70.845 (inschatting)
41
Scenario Walcherenstad XL 60 Walcheren fietsschiereiland. Inzet op prettige fietsverbindingen met veilige oversteekpunten, die belangrijke buurt- en dorpscentra verbinden en comfortabel zijn voor korte en lange afstand. Metroachtige pendelverbinding tussen de stations op Walcheren, met eventueel op termijn een nieuwe station Middelburg Park Abeele. Comfortabele verbindingen met Rotterdam, Breda, Antwerpen en Gent. Capaciteit wegennet verbeteren.
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
Uitgangspunt 5 Kustverdediging De manier waarop we naar kustbescherming kijken is de afgelopen decennia sterk veranderd. Waar vroeger vooral werd gedacht vanuit het principe dat water koste wat kost buiten moest worden gehouden, is deze opvatting eind vorige eeuw veranderd. Deze verandering komt voort uit inzichten in klimaatverandering, zeespiegelstijging en het besef dat technische oplossingen alleen niet altijd duurzaam of haalbaar zijn. Binnen het waterbeheer ontstonden daarom drie complementaire strategieën: meebewegen, aanpassen en verdedigen. Deze strategieën komen voort uit het concept van adaptief deltamanagement, waarmee Nederland probeert flexibel en toekomstgericht om te gaan met veranderende waterstanden en extremere weersomstandigheden. Ze worden onder meer toegepast in het Deltaprogramma en in regionale programma’s zoals die voor de Zuidwestelijke Delta. Meebewegen richt zich op het benutten van natuurlijke processen zoals sedimenttransport, getijstromen en duinvorming, met als doel een veerkrachtige kust die zichzelf kan versterken. Aanpassen gaat niet over het water zelf, maar over de manier waarop de samenleving ermee omgaat;
het draait om ruimtelijke inrichting, bouwmethoden en organisatievormen die schade en risico’s verminderen. Verdedigen blijft een noodzakelijke pijler binnen het Nederlandse kustbeheer, maar wordt doorontwikkeld in twee richtingen: open systemen, waarin water vrij kan in- en uitstromen, en gesloten systemen, waarin stormvloedkeringen en dammen water vrijwel volledig tegenhouden. In Zeeland, met zijn mozaïek van eilanden, estuaria, open zeearmen en afgesloten wateren, komen deze drie strategieën op unieke en zeer uiteenlopende manieren samen. In Zeeland is meebewegen vooral zichtbaar langs de kust van Walcheren, Schouwen-Duiveland en in de estuariene gebieden van de Westerschelde. Hier wordt gewerkt met grote hoeveelheden zand die strategisch worden aangebracht om de kustlijn op natuurlijke wijze te onderhouden. Strandsuppleties en vooroeversuppleties zorgen ervoor dat golven en stroming het zand zelf verspreiden, waardoor het strand en het duinvoet op natuurlijke wijze worden aangevuld. Daarnaast spelen de schorren en kwelders in de Westerschelde een belangrijke rol als natuurlijke golfdempers; ze verminderen de belasting op dijken en behouden tegelijkertijd waardevolle natuur. Het open karakter van de Westerschelde, de laatste grote estuarium van Nederland, maakt meebewegen hier bijzonder relevant: volledige 42
afsluiting is niet mogelijk door de scheepvaart, waardoor het benutten van natuurlijke dynamiek een logische en effectieve strategie vormt. Tegelijkertijd vraagt het gebied ook om aanpassen, omdat het gebied kwetsbaar blijft voor zeespiegelstijging, bodemdaling en verzilting. Steden als Middelburg en Vlissingen werken aan waterbestendige inrichting met groene buffers en systemen die regenwater beter kunnen opvangen. In buitendijkse gebieden, zoals havens, zijn maatregelen nodig die rekening houden met periodieke overstroming — al zijn er mogelijk naturebased solutions denkbaar waarbij overstromingen van buitendijkse gebieden misschien voorkomen kunnen worden. Of het sluizencomplex kan verlegd worden, zodat de Buitenhaven binnendijks komt te liggen. Ook de landbouw moet zich blijven ontwikkelen richting bedrijfsvoering die rekening houdt met veranderende omstandigheden en verzilting tegengaat, bijvoorbeeld door zoetwateropslag, of het gebruik van zouttolerante gewassen. De geografische ligging van Zeeland, met veel polders en relatief weinig ontsluitingsroutes, vraagt bovendien blijvende aandacht voor evacuatieplannen en crisislogistiek (‘meerlaagse veiligheid’). Aanpassen gaat hier dus zowel over fysieke ruimtelijke keuzes als over organisatorische en sociaaleconomische veerkracht.
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
A
De derde strategie, verdedigen, is in Zeeland essentieel en kent twee vormen: open en gesloten systemen. In de open systemen, zoals de Westerschelde en de deels open Oosterschelde, blijft het water in verbinding met de zee. Hier gebeurt verdediging voornamelijk door versterking van de primaire dijken langs Walcheren, Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen. Het behoud van schorren en platen speelt mee als natuurlijke bescherming, terwijl bij de Oosterschelde ook bodembescherming en onderhoud van de getijdedynamiek nodig zijn vanwege zandhonger (het verdwijnen van zandplaten, schorren en slikken langs de kust door een veranderde waterhuishouding). De Oosterschelde is een bijzonder hybride systeem: door de stormvloedkering is het niet helemaal open, maar ook niet volledig afgesloten. Dit vraagt om continu onderhoud, monitoring en toekomstscenario’s waarin bij extreme zeespiegelstijging mogelijk aanvullende maatregelen nodig worden. In de gesloten systemen van Zeeland, zoals het Veerse Meer, de Grevelingen en het VolkerakZoommeer, zijn dammen en keringen aangelegd die het water volledig afsluiten van de zee. Hier speelt verdediging zich vooral af in de vorm van traditionele dijkversterking, beheer van waterstanden en het tegengaan van verzilting.
Het onderhoud van kunstwerken zoals de Oosterscheldekering valt ook onder deze categorie, omdat deze constructies direct verantwoordelijk zijn voor het
weren van stormvloeden. Deze gesloten systemen bieden grote veiligheid, maar vragen tegelijk om zorgvuldig beheer van waterkwaliteit, ecologie en zoetwaterbeschikbaarheid.
B
Zo vormen meebewegen, aanpassen en verdedigen samen een geïntegreerde benadering voor de kustverdediging in Zeeland. Door natuurlijke processen te benutten, de leefomgeving aan te passen én technische beschermingsmaatregelen te versterken, ontstaat een robuuste strategie die past bij het karakter van de provincie: dynamisch, veelzijdig en sterk afhankelijk van de balans tussen land en water. In de toekomstscenario’s Walcherenstad en Walcherenstad XL is kustverdediging meegenomen, maar niet gedetailleerd uitgewerkt. De lijn Kustverdediging A suggereert zeewaartse verdediging met maatregelen westelijk van de kust. De lijn Kustverdediging B plaatst maatregelen ter hoogte van de huidige kustlijn. Kustverdediging verder landinwaartse lijkt ons onwaarschijnlijk, onder andere gezien de functie van Walcheren/ Beveland/Zeeland in het havenindustrieel complex van Nederland en de (aanstaande) investeringen in energieopwek en -transport.
43
Vertaling naar de scenario’s 30
Scenario Walcherenstad 30 Ruimte voor kustverdediging in het duingebied, en ruimte voor waterinfiltratie en -berging in het duingebied en de kreekruggen. Ruimte voor waterberging en vernatting op de poelgronden. Locatiekeuze bouwlocaties zijn hierop gebaseerd (‘water en bodem sturend’)
60
Scenario Walcherenstad XL 60 Ruimte voor kustverdediging in het duingebied, en ruimte voor waterinfiltratie en -berging in het duingebied en de kreekruggen. Ruimte voor waterberging en vernatting op de poelgronden. Locatiekeuze bouwlocaties zijn hierop gebaseerd (‘water en bodem sturend’)
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
15
+ 15.000 + 7.500 Scenario Bestaand beleid
hoofdlijnen Scenario Bestaand beleid 1. In dit scenario gaan in principe uit van de woningbouwplannen die deel uitmaken van de Woondeal en worden genoemd in de omgevingsvisies van de drie gemeenten. 2. De capaciteit van het hoofd- en onderliggend wegennet dient te worden uitgebreid.
15 SCENARIO BESTAAND BELEID 15* 7.500 woningen
totaal
locaties Zeeuwse Woondeal 2023-2030, som van de Walcherse gemeenten
3.990
diverse locaties
3.766
totaal
7.756
totale behoefte prognose Ecorys
7.400
De tabel hiernaast omvat alle projecten uit de Woondeal in de drie gemeenten Veere, Vlissingen en Middelburg, afkomstig uit de Zeeuwse Woondeal 2023-2030. Dit betreft de lijst met alle Woondeal-projecten, waarvan delen al gerealiseerd zijn. Op de scenariokaart op de volgende pagina zijn roze gearceerd ook locaties uit de Omgevingsvisies ingetekend. Deze zijn niet meegenomen in de berekingen. 44
Scenario Bestaand beleid
15
w
id eu
ni
re tb
ui
be
st
aa
nd
in
g
+ 15.000 inwoners (+12,5%) ( + 7.500 woningen)
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
indicatief kaartbeeld Oostkapelle
ondergrond
Vrouwenpolder
banen kusttoerisme
po
Domburg
el
stadstoerisme
gr on
haven
kr
de
ee
n
kr ug ge
ld
n
po
er be bo sd st ra nd knelpunten kustverdeding verkeersdruk verzilting drinkwaterreserve
woondeal-locatie
Aagtekerke
Gapinge
locatie omgevingsvisie
Zanddijk
Westkapelle
voorzieningen
Grijpskerke Sint Laurens
hoger onderwijs
Meliskerke
ziekenhuis sport podium, theater museum
Zoutelande
grote bioscoop
Arnemuiden
Biggekerke Middelburg Koudekerke
Nieuw- en Sint Joosland
drinkwater- en energiesysteem
Vlaketunnel
rioolwaterzuivering kerncentrale
Dishoek
energie-installatie
Oost-Souburg
mobiliteitssysteem
Ritthem
treinstation (sprinter) treinstation (IC)
spoorlijn hoofdweg regionale weg autoweg autosnelweg
Veere
Serooskerke
wonen
P+B
park & bike
turborotonde Serooskerke
Vlissingen
45
Zanddijk Grijpskerke Sint Laurens Meliskerke
indicatief kaartbeeld
Arnemuiden
Biggekerke Middelburg Koudekerke
Nieuw- en Sint Joosland
ek
Oost-Souburg
Ritthem
Vlissingen
inzoom Stedelijk gebied Middelburg en Vlissingen
46
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
15 Scenario Bestaand beleid Aantrekkelijk Leefarrangement
banen
O
woningen
E
M
O
Voorgestelde ingrepen in beleid en plannen (gemeentelijke omgevingsvisies en Woondeal)
Kansen en aanbevelingen
• in het Vlissingse havengebied stimuleren bedrijvigheid in de hotspot voor deltainnovatie op de delta-thema’s voedsel, energie, water en veiligheid (Vl)
• op regionaal niveau vastklikken op welke sectoren wordt ingezet - hierbij hoort ook toerisme en recreatie
• binnenstedelijk verdichten en verdichten dorpskernen • uitbreiden op de hoger gelegen delen (kreekruggen) • uitbreiden bij kustdorpen
• nieuwbouw met focus op ouderen, starters en gezinnen; in/aan de rand van dorpen • kansrijke plekken verdichten, bijvoorbeeld naoorlogse tuinsteden
• • • • • •
behouden voorzieningen (Ve) ontwikkelen onderwijscampus (M/Vl) versterken wijkhart (M) herijken actieplan binnenstad (M) clustering maatschappelijke voorzieningen (M) vergroting binnenstad (Vl)
• geen plannen voor versterken regionale voorzieningen, deze zouden een volledig onderdeel moeten zijn van de regionale propositie (bijvoorbeeld naar NoordEuropees model) • openen hotelschool, aansluitend op een van de grootste Walcherse economische sectoren
• • • • • • • • • • • • • •
versterken zoetwaterlenzen in kreekruggen (M) verbeteren natuurwaarden en waterkwaliteit Veerse Meer (M) nieuwe natuur en verhogen biodiversiteit (M) netwerk groenblauwe lijnen (Vl) nieuwe groene ecologische verbindingen (Vl) groene buffer Vlissingen-Oost (Vl) toekomstbestendige kustverdediging (Vl) alghele vergroting capaciteit hoofdwegennet noodzakelijk beter OV en fietsknooppunt Grijpskerke (Ve) verbinding Arnemuiden - Veerse Meer (M) ommetjes (M) versterken fietsvoorzienigen (M) ongehinderde kanaalkruising Sloeweg (evt. Sloetunnel) (Vl) overstappunten (Vl)
• synchroniseer de groenblauwe legenda-eenheden om een samenhangend netwerk te realiseren • zoetwaterbescherming en nieuwe natuur- en recreatieontwikkelingen combineren synchroniseer de ingrepen in het mobiliteitssysteem, met name voor de fiets • inzetten op fietsnetwerk Walcheren • ook in dit scenario groeit de druk op het energiesysteem door elektrificatie van mobiliteit en gebouwde omgeving
2050
S
E
M
S
O
voorzieningen
O
N M
S
Dragende systemen
water- en bodemsysteem O N energie- en drinkwatersysteem N mobiliteitssysteem N E
E
O N
47
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
k
ps la
gr
ce
nd
nt
el
ru
m
ijk
–d
ed st oe
n–
n– i te bu
or
el
ru nt ce
-s m ru nt ce
ijk
m
lij de te
ijk el ed st og
hoofdlijnen Scenario Walcherenstad 1. De zeehaven en energiegerelateerde activiteiten zijn een economische asset van Walcheren. We hanteren een bufferzone tussen het stedelijke gebied en havengebied Vlissingen– Oost als strategische reserverings- of vrijwaringszone i.v.m. functioneren industriële activiteiten en verdere ontwikkeling daarvan. 2. We versterken het stedelijk gebied volgens ‘Transport Oriented Development’: voorzieningen als excellent hoger onderwijs en hoogstedelijke verdichting zien we voornamelijk rondom de stations. De N661 wordt een aantrekkelijke stadsboulevard. 3. De kreekruggen zijn belangrijke gebieden als hoger gelegen zones zijn op Walcheren die geschikt zijn voor opslag van zoetwater en toekomstbestendige woningbouw. De poelgronden en de kust achten we minder geschikt voor woningbouw.
ho
30
+ 30.000 + 15.000 Scenario Walcherenstad
S CENARIO WALCHERENSTAD 30
30 15.000 woningen leeftijd <35
3.750
leeftijd 35-64
3.250
leeftijd >64
8.000
totaal
15.000
totaal ha.
studenten
50%
starters
50%
1.875
gezin
50%
1.625
samenwon.
25%
813
150
150
150
125
125
alleenst.
25%
813
250
150
100
100
150
50
vitaal
50%
4.000
500
800
800
500
400
1.000
behoevend
50%
4.000
1.800
700
700
800
2.775
3.550
2.150
2.225
3.125
1.175
per ha
100
70
50
40
20
10
aantal hectares in dit scenario
28
51
43
56
156
118
451
hoogstedelijk 100 won. per ha. 28 ha. 2.775 won.
1.875
1.875 650 400
400
825
400
825
centrum-sted.
buiten–centrum
groen–stedelijk
centrum–dorps
70 won. per ha.
50 won. per ha.
40 won. per ha.
20 won. per ha.
51 ha. 3.550 won.
48
43 ha. 2.150 won.
56 ha. 2.225 won.
156 ha. 3.125 won.
125
landelijk 10 won. per ha. 118 ha. 1.175 won.
Scenario Walcherenstad
30
+ 30.000 inwoners (+25%) ( + 15.000 woningen) g in w eu
ni
re
id
nd aa
tb ui
st be
k
indicatief kaartbeeld: dit zou een ruimtelijke vertaling kunnen zijn
banen
leefmilieus
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
kusttoerisme
e rde ust v
dig i
ng A
kustve Oostkapelle
rdedig
ing B
Vrouwenpolder
ho
Domburg
og
stadstoerisme
st ed
haven
el
nt
ijk
ce ru
m
innovatie, R&D
energie-intensieve bedrijvigheid
Veere
Serooskerke
lij
n–
de
i te
te
bu
-s
Aagtekerke
Gapinge
k
hoger onderwijs
m
n–
ru
oe
nt
gr
ce
voorzieningen
Zanddijk
Westkapelle Grijpskerke
st
ziekenhuis
ru
ijk
nt
el
ce
ed
Sint Laurens
sport
Meliskerke
m
podium, theater
–d el
ps
nd
or
la
museum
ijk
grote bioscoop
ondergrond
evenementenhal of conferentiecentrum
Zoutelande Arnemuiden
Biggekerke Middelburg
po
bodem- en watersysteem
el gr on kr
de
ee
n
kr ug
vernatten poelgronden (landbouwgrond)
zoetwaterbuffer vergroten in kreekruggen en duingebieden
Nieuw- en Sint Joosland
Dishoek
Oost-Souburg
ra
energie-installatie
nd verkeersdruk
spoorlijn hoofdweg regionale weg autoweg autosnelweg
mobiliteitssysteem
treinstation (sprinter)
A ing
sd st
kerncentrale
st v e rd
dig
bo
ku
rde
be
rioolwaterzuivering
ed
Ritthem
igi
ng
B
Vlissingen
tve
er
drinkwater- en energiesysteem
ku s
n
ld
kustverdeding
Rotterdam (via MiddenZeelandroute) Antwerpen (via A58 en A4)
bufferzone haven–stad
ge
po
knelpunten
bufferzone haven–stad
Koudekerke
treinstation (IC) snelbus (bijv. via vrije busbaan)
aantrekkelijke (snel)fietsroutes
aanpak capaciteit route goederenvervoer
aanpak capaciteit route toeristisch/personenverkeer 49 Terneuzen, Gent (ook voor HOV!)
Zanddijk
30
Scenario Walcherenstad + 30.000 inwoners (+25%) ( + 15.000 woningen)
Grijpskerke Sint Laurens
waar zou je aan kunnen denken
Meliskerke
Arnemuiden
Biggekerke
Wegcategorisering Differentiatie tussen vracht- en personenvervoer, waarbij vrachtverkeer hoofdzakelijk via MiddenZeelandroute, A58, knooppunt Stelleplas en N62 wordt geleid van en naar het havengebied op de route Nieuw- en Sint Joosland Rotterdam-Gent. De Dammenroute heeft de beste kwaliteiten als route (toeristisch) personenvervoer.
Middelburg Koudekerke
ek
Groene stadsboulevard Vlissingen en Middelburg groeien naar elkaar toe. Tussen beide steden is ruimte voor een groot park. In ‘Park Abeele’, is ruimte voor bovenregionale voorzieningen zoals een eventementenhal en grootschalige sportfaciliteiten.
Oost-Souburg
Ritthem
Volwaardig, goed bereikbaar ziekenhuis
Stationsgebied Vlissingen Inzetten op transformatie wijde omgeving Stationsgebied Vlissingen gezien o.a. de betere OV-ontsluiting, (aantrekkelijke) ligging aan het water en nabijheid van Binnenstad.
Vlissingen
inzoom Stedelijk gebied Walcherenstad
50
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
30 Walcherenstad
Voorgestelde ingrepen (extra t.o.v. +15 scenario)
Kansen en aanbevelingen (extra t.o.v. +15 scenario)
Aantrekkelijk Leefarrangement
• in welke sector of sectoren ligt ‘de kracht van Walcheren’ in 2050? deze sectoren (zoals kust- en stadstoerisme, de energiesector, het havenbedrijf, rijksbanen) kunnen een drijvende kracht vormen. • zet in op de condities die de gewenste sectoren nu en in de toekomst zullen vragen (waaronder strategische reserverings- of vrijwaringszone Vlissingen-Oost)
• besteed extra aandacht aan dit onderwerp in een vervolgproces: in welke sectoren zit ‘de kracht van Walcheren’ in 2050? het matchen van onderwijsaanbod en op Walcheren aanwezige economische sectoren (zoals toerisme, innovatie/ techniek/R&D gerelateerd aan de energiesector) kan resulteren in kruisbestuiving en arbeidsmarktperspectief voor afgestudeerden.
• inzetten op verdichten en transformen bij de stedelijke centra van Middelburg en Vlissingen, binnenstedelijk verdichten in kansrijke leefmilieus, niet extra bouwen aan de kust. het bodem- en watersysteem is richtinggevend in de keuze voor (woning)bouwlocaties: poelgronden zijn ongeschikt in dit scenario nodig voor vernatting. • strategische reserverings- of vrijwaringszone Vlissingen-Oost om lock-ins te voorkomen m.b.t. de zeehaven- en energiegerelatieerde activiteiten
• onderzoek woningsvormen met een lager aandeel privégroen (natuurinclusief wonen), bezie alternatieven voor de traditonele grondexploitatie
• • • •
laten excelleren bestaand hoger onderwijs Admiraal De Ruyter Ziekenhuis volwaardig ziekenhuis op locatie in Vlissingen ontwikkelen culturele voorzieningen, reuring ‘Park Abeele’ als ‘central park’ voor beide steden in Walcherenstad, met ruimte voor ontspanning, sport en evenementen in openlucht of in een hal • werkeiland Neeltje Jans versterken als recreatieve en toeristische bestemming voor inwoners en bezoekers.
• koers vasthouden in onderwijsaanbod vraagt geduld • een gemiddelde campusontwikkeling duurt 25 jaar, richt processen daar op in
• ruimtereserveringen voor uitbreidingen duin-zone met het oog op kustverdediging • gebieden waar zoetwaterbellen of -lenzen zich bevinden beschermen, uitbreiden en infiltratieplekken inrichten (anders, natter telen op landbouwgronden) • inzetten op drinkwateronafhankelijkheid • regionaal fietsnet Walcheren met aantrekkelijke (snel)fietsroutes • herprofilering van de N661 van verkeersweg naar een groene stadsboulevard die beide delen van ‘Walcherenstad’ verbindt. • snelle hoogwaardige busverbinding (bijv. via vrije busbaan) van het centrum van Vlissingen, via ziekenhuis en ‘Park Abeele’ via de groene stadsboulevard naar Middelburg • sterke vergroting capaciteit hoofdwegennet noodzakelijk. differentiatie tussen vracht- en personenvervoer. waarbij vrachtverkeer hoofdzakelijk via MiddenZeelandroute, A58, knooppunt Stelleplas en N62 wordt geleid van en naar het havengebied op de route Rotterdam-Gent. de Dammenroute heeft de beste kwaliteiten als route (toeristisch) personenvervoer.
• onderzoek het laadvermogen van de dragende systemen
banen
O
woningen
E
M
O
2050
S
E
M
S
O
voorzieningen
O
N M
S
Dragende systemen
water- en bodemsysteem O N energie- en drinkwatersysteem N
E
mobiliteitssysteem
N
E
O N
51
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050
or ijk
–d la
gr
ce
nd
nt
el
ru
m
st oe
n–
n– i te bu
ps
ijk ed
nt ce
-s m ru nt ce
el
ru
de te
ijk el ed st og ho
hoofdlijnen Scenario Walcherenstad XL (bovenop Scenario Walcherenstad) 4. De twee steden smelten samen rond een parkachtig gebied ‘Park Abeele’ waar naast hoogstedelijk wonen voorzieningen te vinden zijn om trots op te zijn. 5. Locaties die goed ontsloten zijn met openbaar vervoer zijn – gezien de voor die scenario noodzakelijke mobiliteitstransitie – nadrukkelijk in beeld als geschikte locatie voor woningbouw. Arnemuiden is zo’n locatie die vanuit dit oogpunt in beeld zou kunnen komen. Er rijdt een hoogfrequente pendeldienst tussen Arnemuiden en Vlissingen. 6. Er wordt vanzelfsprekend veel meer gevraagd van de dragende systemen die noodzakelijk zijn voor het functioneren van het leven op Walcheren. Zo komt niet alleen de capaciteit van de rioolwaterzuivering op een kritisch punt, maar neemt ook de druk toe op drinkwaterbeschikbaarheid, zoetwaterbuffering en waterkwaliteit. Ook het energiesysteem vraagt structurele uitbreiding en een andere inrichting.
m
lij
k
60
+ 60.000 + 30.000 Scenario Walcherenstad XL CENARIO WALCHERENSTAD XL 60 60 S 30.000 woningen
leeftijd <35
7.000
leeftijd 35-64
leeftijd >64
studenten
50%
3.981
starters
50%
2.144
7.000
100 won. per ha. 66 ha. 6.550 won.
800
50%
2.800
600
550
1.600
50
25%
1.400
400
400
200
100
150
150
alleenst.
25%
2.800
700
450
850
350
400
50
vitaal
50%
8.000
900
1.700
behoevend
50%
8.000
861
hoogstedelijk
650
gezin
16.000
totaal ha.
1.000
samenwon.
1.300
1.800
900
1.400
3.000
1.600
1.600
1.800
6.550
6.150
5.050
4.150
6.150
1.950
per ha
100
70
50
40
20
10
aantal hectares in dit scenario
66
88
101
104
308
195
30.000
totaal
4.550
centrum-sted.
buiten–centrum
groen–stedelijk
centrum–dorps
70 won. per ha.
50 won. per ha.
40 won. per ha.
20 won. per ha.
88 ha. 6.150 won.
52
101 ha. 5.050 won.
104 ha. 4.150 won.
308 ha. 6.150 won.
landelijk 10 won. per ha. 195 ha. 1.950 won.
Walcheren 2050 Een verkenning in de vorm van ruimtelijke toekomstscenario’s in het kader van Zeeland 2050 ng A dig i e d r ve ku st
Scenario Walcherenstad XL
60
+ 60.000 inwoners (+50%) ( + 30.000 woningen) indicatief w
id eu
ni
re tb
ui
be
st
aa
nd
in
g
kaartbeeld: dit zou een ruimtelijke vertaling kunnen zijn
banen
leefmilieus
kusttoerisme
kustve
rdedig
Oostkapelle
ing B
Vrouwenpolder
ho
Domburg
og
stadstoerisme
st ed
haven
el
nt
ijk
ce ru
m
innovatie, R&D
energie-intensieve bedrijvigheid
lij
n–
de
i te
Aagtekerke
Gapinge
k
hoger onderwijs
m
n–
ru
oe
nt
gr
ce
voorzieningen
Zanddijk
Westkapelle Grijpskerke
st
ziekenhuis
ru
ijk
nt
el
ce
ed
Sint Laurens
sport
Meliskerke
m
podium, theater
–d el
ps
nd
or
la
museum
ijk
ondergrond
Veere