Document · PDF

RIB Programma NOVEX - Ruimte Arrangement Zeeland 2025 bijlage 2 Regio-Rijk agenda ruimte - Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 doc 2

Informatiebijeenkomst 3 oktober 2025, gemeente VlissingenBij agendapunt: Stukken16.186 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Indicatief overzicht deelnemers per afspraak Er is geïnventariseerd bi de Zeeuwse partien om deel te nemen aan de afspraken. De partien hebben interesse uitgesproken. In onderstaand overzicht staat de voorlopige deelname per afspraak genoemd. Bi de uitvoering van de afspraken wordt defnitief gekeken welke partien deelnemen aan de afspraken.

Fiche Basisafspraken 1. Betrokken partien: gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Kapelle, gemeente Terneuzen, Gemeente Hulst, Gemeente Schouwen-Duiveland, gemeente Tholen, Waterschap Scheldestromen Trekker: gemeente Borsele

6. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Middelburg, gemeente Vlissingen, gemeente Terneuzen, gemeente Tholen, Waterschap Scheldestromen Trekker: gemeente Schouwen-Duiveland

2. Betrokken partien: gemeente Middelburg, gemeente Terneuzen Trekker: gemeente Schouwen-Duiveland

Fiche Leefbare steden en regio’s

3. Betrokken partien: gemeente Borsele, gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Schouwen-Duiveland, waterschap Scheldestromen Trekker: nog onbekend 4. Betrokken partien: gemeente Borsele, gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Schouwen-Duiveland, Waterschap Scheldestromen Trekker: nog onbekend

Fiche Behoud en versterking Zeeuwse identiteit 5. Betrokken partien: gemeente Veere gemeente Middelburg, gemeente Vlissingen, gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Kapelle, gemeente Terneuzen, gemeente Schouwen-Duiveland, gemeente Tholen, Waterschap Scheldestromen Trekker: nog onbekend

7. Betrokken partien: gemeente Middelburg, gemeente Vlissingen, gemeente Borsele, gemeente Kapelle, gemeente Terneuzen, gemeente Schouwen-Duiveland Trekker: gemeente Goes 8. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Vlissingen, gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Kapelle, gemeente Terneuzen, gemeente Schouwen-Duiveland Trekker: gemeente Middelburg 9. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Vlissingen, gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Kapelle, gemeente Terneuzen, gemeente Hulst Trekker: gemeente Middelburg

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Energie en (circulaire) economie 10. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Middelburg, gemeente Vlissingen, gemeente Kapelle, gemeente Reimerswaal, gemeente Terneuzen, gemeente Tholen, Waterschap Scheldestromen Trekker: gemeente Borsele 11. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Vlissingen, gemeente Goes, gemeente Kapelle, gemeente Terneuzen, Trekker: nog onbekend

Fiche Landelijk gebied 12. Betrokken partien: gemeente Noord-Beveland, gemeente Goes, gemeente Terneuzen, gemeente Schouwen-Duiveland, Waterschap Scheldestromen Trekker: nog onbekend 13. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Middelburg, gemeente Vlissingen, gemeente Noord-Beveland, gemeente Reimerswaal, gemeente Terneuzen, gemeente Schouwen-Duiveland, Waterschap Scheldestromen Trekker: nog onbekend 14. Betrokken partien: gemeente Veere, gemeente Middelburg, gemeente Vlissingen, gemeente Borsele, gemeente Noord-Beveland, gemeente Reimerswaal, gemeente Terneuzen, Waterschap Scheldestromen Trekker: gemeente Schouwen-Duiveland

15. Betrokken partien: gemeente Noord-Beveland, gemeente Hulst Trekker: gemeente Schouwen-Duiveland

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Bijlage A: Het Zeeuws waardenkader

Beeld: Radartoren Ossenisse - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Zeeland heeft door haar ligging en kenmerken een rol in de nationale opgave, maar er is niet voor alle opgaven ruimte. Er is een leidraad nodig om te bepalen op welke opgaven en ruimtevragen Zeeland in wil zetten. Daar is het Zeeuws waardenkader voor opgesteld. Het waardenkader helpt ook bi het formuleren van bibehorende voorwaarden. Het Zeeuws waardenkader geeft het kader mee waarbinnen de afspraken van het Ruimtelik Arrangement moeten passen. Het waardenkader geeft het frame om het gesprek met het Rik te voeren. Hiermee creëren we een eenduidig en herkenbaar verhaal, waarmee telkens opnieuw de ruimtevragen worden afgewogen om zo Zeeland robuust, leefbaar en aantrekkelik te houden. Om tot een gedeeld beeld te komen om op de ruimtevragen adequaat en proactief te kunnen reageren, is het Zeeuws waardenkader opgesteld. De Zeeuwse waarden zin niet nieuw. Ze komen o.a. voort uit de Zeeuwse Omgevingsvisie, de Toekomstvisie Zeeland 2040, de merkstrategie, de werksessies voor het Ruimtelik Arrangement (waaronder de denktanksessie met Jouw Zeeland) en het

coalitieakkoord Met Zeeland, voor Zeeland. Met deze input is tot de volgende waarden gekomen: • • • • •

volhoudbaarheid; rentmeesterschap; verscheidenheid; nuchterheid; stap voor stap.

Het waardenkader kan door de provincie en betrokken partien benut worden voor zowel de afspraken met het Rik als de afspraken in de regio. De waarde verscheidenheid biedt daarbi in het bizonder ruimte voor regionale invulling. Het Zeeuws waardenkader is niet exclusief bedoeld voor één parti of het proces van het Ruimtelik Arrangement, maar kan door alle betrokken partien gebruikt worden. Samengevat ziet het waardenkader er als volgt uit:

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Verscheidenheid: De eerste twee waarden, volhoudbaarheid en rentmeesterschap gaan over het waarom. Volhoudbaarheid en rentmeesterschap liggen in het verlengde van elkaar. Volhoudbaarheid gaat over de inzet in het heden en hoe die voor onbetaalde tid voort kan bestaan. Rentmeesterschap richt zich op de nalatenschap, het voorkomen van het afschuiven van problemen naar de toekomst of de rest van de wereld.

Volhoudbaarheid: De inzet is op ontwikkelingen die zowel nu volhoudbaar zin of zich kunnen doorontwikkelen naar een volhoudbaar alternatief. We doen wat we zelf kunnen doen en zoeken samenwerking om barrières weg te nemen. Zo werken we aan de robuustheid van Zeeland en een circulaire economie. Is een ontwikkeling niet volhoudbaar dan wordt er ruimte geboden aan tidelike oplossingen zodat adaptatie mogelik is. Met deze werkwize hebben partien de mogelikheid om stapsgewis naar een volhoudbaar model te groeien.

Rentmeesterschap: We zin ons bewust van onze nalatenschap en wegen die mee bi onze beslissingen. We doen wat we kunnen om problemen aan te pakken en niet door te schuiven naar toekomstige generaties of andere regio’s. Goed rentmeesterschap betekent ook het behoud van Zeeuwse kenmerken zoals het historisch erfgoed en het open landschap. Goed rentmeesterschap kan erom vragen beslissingen te nemen die op korte termin pin doen, maar op lange termin goed zin voor Zeeland. De derde waarde, verscheidenheid, betreft het wat: de identiteit van Zeeland die zich kenmerkt door verscheidenheid. Het is een erkenning dat de opgaven in de regio’s om een verschillende aanpak vragen.

Zeeland is divers en kenmerkt zich door een grote verscheidenheid aan landschappen, inwoners en bedrivigheid. De eilandenstructuur van Zeeland draagt door de regionale identiteit bi aan de verscheidenheid. Kenmerkend is ook de verscheidenheid in schaalgrootte. Zo is er ruimte voor grootschalige, industriële ontwikkelingen zoals het North Sea Port District en voor het MKB. Bi deze diversiteit past het gebiedsgericht invullen van vraagstukken waarbi de leefkwaliteit en landschappelike waarden worden versterkt. Trots zin onze inwoners en ondernemers op hun eigen, regionale identiteit. De laatste twee waarden gaan over het hoe. Hoe gaan we om met de veranderingen die op Zeeland afkomen? De waarden nuchterheid en stap voor stap zin beide praktisch. Dat past bi de Zeeuwen.

Nuchterheid: Nuchterheid is weten we waar we invloed op hebben en waarop niet. We zin zelfbewust en ambitieus, doen niet aan luchtfetseri en nemen onze verantwoordelikheid. Klimaatverandering en de transities brengen onzekerheden met zich mee. Omgaan met die onzekerheden doen we door aan te geven wat er in Zeeland kan, wat wi zelf doen en ook wat er niet mogelik is. We zin geworteld in de Zeeuwse klei en richten onze blik vooruit, zodat we veranderingen aan zien komen en kunnen anticiperen. Met een leefbare toekomst voor Zeeland voor ogen doen we wat we kunnen om daaraan bi te dragen.

Stap voor stap: In Zeeland heerst een aanpakmentaliteit. Door stap voor stap te werken, zin we wendbaar en kunnen we inspelen op veranderende omstandigheden. Elke stap dient een doel. Soms vraagt dat om een nieuwe weg in te slaan. We zetten stappen in de richting die we willen opgaan en vallen niet stil. Dit doen we samen met onze partners binnen en buiten de provincie.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Het Zeeuws waardenkader werkt als leidraad bi de afweging welke ruimtevragen op welke plek passend zin. Aan de hand van het waardenkader – en met name de waarde verscheidenheid – wordt gekeken waar een ruimtevraag van meerwaarde is en waarop de focus wordt gelegd. Niet alles kan overal. Alhoewel er per waarde gekeken kan worden in hoeverre de opgave aansluit bi de Zeeuwse waarden, kunnen de waarden niet los van elkaar gezien worden. Het is een samenhangende set van waarden. Naast de ruimtelike afwegingen is het Zeeuws waardenkader behulpzaam bi het scherp krigen van de randvoorwaarden.

Het Rik hanteert de ruimtelike kwaliteit als uitgangspunt voor ontwikkelingen. Ruimtelike kwaliteit ontstaat wanneer er synergie gevonden wordt tussen de gebruikswaarde (praktisch en functioneel), belevingswaarde (fine plek, herkenbaar) en toekomstwaarde (duurzaam, aanpasbaar en overdraagbaar aan volgende generatie) van een plek. Het belang van de herkomstwaarde is hieraan toegevoegd. Door te weten waar we vandaan komen, zien we scherper waar we heen willen. De optimale synergie tussen de drie waardes is altid tid en plek afhankelik. Zoals je kunt zien, sluiten het Zeeuws waardenkader en de ruimtelike kwaliteit op elkaar aan.

Bron: website Mooi Nederland

Beeld: Oesterputten van Yerseke - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Bijlage B: Notitie productbeeld en proces Ruimtelijk Arrangement, Defnitief

Beeld: Ringwalburg Oost-Souburg - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl, Sky Pictures

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

1. Inleiding Deze notitie geeft een beschriving van het Ruimtelik Arrangement: wat is het, hoe functioneert het, en hoe zien het proces van totstandkoming en het cyclisch proces van monitoring en aanpassing van het Ruimtelik Arrangement eruit? Het Ruimtelik Arrangement volgt uit het startpakket, het ruimtelik voorstel en de hierover gevoerde dialoog tussen Rik en provincies en is bedoeld om omgevingsbeleid van de Nationale Omgevingsvisie/Nota Ruimte en de Provinciale Omgevingsvisies met elkaar in overeenstemming te brengen. In de kern betreft het Ruimtelik Arrangement daarmee een set van bestuurlike afspraken om het nationaal en provinciaal omgevingsbeleid onderling af te stemmen. Zo wordt er gebouwd aan een gezamenlike agenda op ruimtelike ordening om bi te dragen aan de realisatie van ruimtelike opgaven in elke provincie. Dat is nodig omdat steeds vaker sprake is van complexe en schurende ruimtelike opgaven en de schaarse ruimte eerlik moet worden verdeeld. Binnen provincies vallen nationale en regionale opgaven samen. Denk aan de woningbouwopgave, de energie- en grondstofentransitie, de landbouw en het belang van een gezonde en veilige leefomgeving. Dit vraagt om afstemming. Rik en provincies staan samen aan de lat om de regie op de ruimte vorm te geven op nationaal en provinciaal niveau.

Zo dragen we gezamenlik bi aan de ontwikkeling van de toekomstige fysieke leefomgeving in Nederland. In deze notitie wordt ook stilgestaan bi de hoofdlinen van het proces van totstandkoming van de eerste Ruimtelik Arrangementen, het cyclisch proces dat nodig is voor de afstemming, monitoring en aanpassing van de Ruimtelik Arrangementen en de bibehorende governance.

Deze notitie is tot stand gekomen in een coproductie tussen Rik en provincies. Dit productbeeld is onderdeel van een gezamenlik leerproces in de ingezette NOVEX-samenwerking tussen Rik en provincies en kan later worden verfind en aangescherpt. Deze notitie is als volgt opgebouwd: 1. Inleiding 2. Context Ruimtelik Arrangement 3. Ruimtelik Arrangement 4. Inhoud Ruimtelik Arrangement 5. Procesontwerp totstandkoming Ruimtelik Arrangement 6. Aandachtspunten bi opstellen Ruimtelik Arrangement

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

2. Context Ruimtelijk Arrangement 2.1. Regeerprogramma In het Regeerprogramma2 staat dat het kabinet regie voert op de ruimtelike ordening, met een coördinerende rol voor de minister van VRO. In gebieden komen verschillende (ruimtelike) opgaven samen. Daarom is het van belang om gebiedsgericht aan de slag te gaan en aan te sluiten bi de regionale opgaven en kansen. Binnen het programma NOVEX worden ruimtelike afspraken gemaakt over hoe de opgaven worden opgepakt, via de Ruimtelik Arrangementen die worden afgesloten tussen Rik en provincies en via de uitvoeringsagenda’s van de NOVEX-gebieden. Het Ruimtelik Arrangement is bedoeld om afspraken te maken over de ruimtelike vertaling van nationale en regionale maatschappelike opgaven. Dit onder andere met behoud van ruimtelike kwaliteit en oog voor een eerlike verdeling van de schaarse ruimte. De eerste generatie van Ruimtelik Arrangementen is bizonder, omdat deze samenvallen met het opstellen van de ontwerp-Nota Ruimte. De eerste Arrangementen zin daardoor een gedeelde bestuurlike agenda, die zowel bidragen aan de doorwerking van de nationale keuzes en Rikskaders in provinciale en regionale agenda’s als ook agenderend richting de Nota Ruimte.

2.2. Programma NOVEX Met het programma NOVEX is de samenwerking tussen Rik, provincies, gemeenten en waterschappen opnieuw vormgegeven zowel op het vlak van ontwikkeling als van uitvoering van het omgevingsbeleid. De ingezette NOVEX-samenwerking tussen Rik en provincies wordt door beide partien als positief ervaren. Ook het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)3 stelt in hun refectie

op de ruimtelike voorstellen van de provincies dat de ingezette gebiedsgerichte NOVEX-samenwerking gecontinueerd moet worden om tot ruimtelike inpassing te komen van grote maatschappelike opgaven. Opgaven die allemaal een beroep doen op de schaarse beschikbare ruimte. Het programma NOVEX geeft via twee sporen vorm aan de noodzakelike versnelling, versterking en vernieuwing van Nederland: 1. Het spoor ‘Regie Provincies’ richt zich op de afstemming van het ruimtelik beleid tussen Rik en elke individuele provincie om de regie op de ruimtelike ordening zo eenduidig mogelik te maken en de uitvoering van ruimtelik beleid te bevorderen. Het Ruimtelik Arrangement dient als middel om die afstemming van het lopende ruimtelike beleid tussen Rik en provincies te faciliteren. Voor het proces dat toewerkt naar twaalf Ruimtelik Arrangementen vormen het Startpakket4 van het Rik, de ruimtelike voorstellen en het overleg dat hierover gevoerd is, plus de gemaakte afspraken in DO’s NOVEX, de DG-gesprekken en de BO’s Leefomgeving de basis. Daarbi wordt ook provincieoverstigend gekeken naar ruimtelike opgaven, omdat ruimtelike ontwikkelingen zich niet laten leiden door provinciegrenzen.5 2.

Het NOVEX-gebiedenspoor hanteert een gebiedsgerichte aanpak in zestien NOVEX-gebieden, daar waar opgaven de provinciegrenzen overschriden, meervoudige oplossingen nodig zin en/of het Rik zelf actief moet puzzelen. In de NOVEX-gebieden voeren Rik en provincies, regio’s, gemeenten en waterschappen gezamenlik regie op de complex gestapelde fysieke opgaven. Elke NOVEX-gebied heeft zin eigen governance. Bi het opstellen van Ruimtelik Arrangementen vindt – waar relevant – inhoudelike

Regeerprogramma (overheid.nl) PBL – zie https://www.pbl.nl/actueel/nieuws/pbl-rijk-en-provincies-moeten-snel-en-vooral-samen-ruimtelijke-keuzes-maken https://open.overheid.nl/documenten/ronl-117809c7d6594659ce728aeb36e4c1c501e53382/pdf 5 Dit in overeenstemming met de motie van de leden Wijnen-Nass en Gabriëls (Tweede Kamer, Vergaderjaar 2024-2025, Kamerstuk 36 600 XXII, nr. 44) 2 3

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

afstemming met NOVEX-gebieden plaats. Deze gebieden worden dus niet uitgesloten. Zie verder paragraaf 4.3 voor de samenhang van beide sporen.

2.3 Ruimtelijke voorstellen en Provinciale Omgevingsvisies Eind 2022 heeft het Rik de ruimtelike opgaven, in de vorm van een startpakket, aan iedere provincie voorgelegd om de nationale ruimtelike doelen in te passen en te combineren met de lokale doelen en ambities op het gebied van ruimte. In reactie hierop hebben alle twaalf provincies een ruimtelik voorstel gemaakt. Deze bevatten (op hoofdlinen) voorstellen hoe om te gaan met samenhangende en integrale ruimtelike opgaven. Afspraken hierover landen in het Ruimtelik Arrangement, zie verder paragraaf 3. Volledigheidshalve merken we op dat ruimtelike voorstellen ook agenderend kunnen zin richting zowel de Nota Ruimte als de nieuw op te stellen Provinciale Omgevingsvisies.

2.4 Nota Ruimte Het kabinet voert regie op de ruimtelike ordening, met een coördinerende rol voor de minister van VRO. De hoofdlinen van het ruimtelik beleid van het Rik worden op grond van de Omgevingswet opgenomen in de Nota Ruimte. Deze vervangt de huidige Nationale Omgevingsvisie. Daarin wordt een integrale afweging van de inrichting van Nederland op de lange termin gemaakt voor 2030, 2050 en met een doorkik naar 2100. De ruimtelike voorstellen van de provincie en de ontwikkelperspectieven van de NOVEX-gebieden vormen input voor de Nota Ruimte. De Nota Ruimte bevat de nationale ruimtelike visie met integrale keuzes voor nu, straks en later. Deze keuzes en hieraan gerelateerde opgaven vormen belangrike bouwstenen voor het Ruimtelik Arrangement. Zo kan op basis van al gemaakte keuzes in samenhang worden afgewogen welke ruimtelike implicaties er zin in een

provincie. Op basis van deze brede afweging kunnen vervolgens nadere afspraken worden gemaakt in het Ruimtelik Arrangement. Ten tide van het afsluiten van de eerste generatie Ruimtelik Arrangementen werkt het Rik aan de ontwerp-Nota Ruimte. Het Rik benut zowel de inhoud van de ruimtelike voorstellen als de afspraken in de op te stellen Ruimtelik Arrangementen bi nationale keuzes in de Nota Ruimte. Dat is mogelik omdat de processen richting ontwerpNota Ruimte en de eerste Ruimtelik Arrangementen grotendeels parallel lopen. Zo kunnen Rik en provincies in (de aanloop naar) het Ruimtelik Arrangement afspreken dat punten die provincies belangrik vinden, worden ‘meegenomen’ bi de door het Rik te maken afwegingen. Een goede inhoudelike afstemming tussen beide processen is dus belangrik. Met onder andere de werksessies Nota Ruimte en Ruimtelik Arrangement geven we hieraan invulling. Het Ruimtelik Arrangement kan in beginsel niet vooruitlopen op de ontwerp-Nota Ruimte. Die bevat immers nieuw beleid en moet daarom voldoen aan de waarborgen die horen bi nieuw beleid (zoals participatie, rol voor de Tweede Kamer). Wel kunnen vooruitlopend op de Nota Ruimte structurerende keuzes worden gemaakt, indien deze passen binnen de kaders van de NOVI c.q. voorontwerp-Nota Ruimte of indien sprake is van een te nemen ‘wezenlik besluit’ (zoals Defensie).

Deze keuzes worden wel altid integraal genomen en kunnen daarom vervolgens ‘landen’ in de nieuwe Nota Ruimte (en de POVI). Als de gewenste afspraken – anders dan in geval van een ‘wezenlik besluit’ – nog niet passen binnen de kaders, dan dient eerst de Nota Ruimte te worden afgewacht. En in algemene zin wordt – zoals hiervoor aangegeven – de inhoud van Ruimtelik Arrangementen benut bi (accenten in) nationale keuzes. Na vaststelling van de Nota Ruimte levert zi als ruimtelik beleidskader bouwstenen voor de daaropvolgende Ruimtelik Arrangementen binnen een cyclisch

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

3. Ruimtelijk Arrangement 3.1. Doel en defnitie Doel van het Ruimtelik Arrangement is om vanuit nationaal (nationale programma’s en NOVI/Nota Ruimte) en provinciaal (POVI) perspectief ruimtelik beleid onderling af te stemmen en zo bi te dragen aan de uitvoering van opgaven in een provincie. Dit zorgt voor een eerlike en goede verdeling van ruimte, rekening houdend met een diversiteit aan belangen, zoals kosten en baten, duurzaamheid, leefbaarheid en ruimtelike kwaliteit en gebaseerd op drie leidende ruimtelike principes: 1. Recht doen aan volgende generaties: niet afwentelen Goed voorouderschap is belangrik. We schuiven problemen niet af naar elders of naar toekomstige generaties en we streven naar een eerlike verdeling van de lusten en lasten. 2. Recht doen aan schaarste: meervoudig ruimtegebruik Ruimte is schaars en waardevol. Daarom zoeken we waar het kan naar mogelikheden voor slimme functiecombinaties en naar efciënt ruimtegebruik met behoud van ruimtelike kwaliteit. 3. Recht doen aan eigenheid: gebiedskenmerken centraal We beschermen en benutten wat er is en ontwikkelen nieuwe, onderscheidende ruimtelike kwaliteit. We werken aan lokaal passende oplossingen.

3.2 Wat is het Ruimtelijk Arrangement Het Ruimtelik Arrangement is een set van wederkerige bestuurlike afspraken tussen Rik en provincies, gericht op een langjarig inhoudelik commitment op afspraak en koers. Dit aan de hand van drie typen afspraken, zoals benoemd in het startpakket (zie verder 4.1). De afspraken hebben betrekking op de ruimtelike vertaling van nationale en regionale maatschappelike opgaven en de ordening 6

en inpassing hiervan. Uit deze afwegingen worden afhankelikheden en consequenties van ruimtelike keuzes en opgaven in een gebied inzichtelik. Want niet alles kan overal en tegelikertid. De input voor de te maken afspraken in de eerste generatie van het Ruimtelik Arrangement vormen de inhoud van de ruimtelike voorstellen en omgevingsvisies van provincies, de Riksbrede reactie op de ruimtelike voorstellen, de ontwikkelperspectieven van de NOVEXgebieden, de (totstandkoming van de) nieuwe Nota Ruimte en de (nationale) beleidsprogramma’s van het Rik. Zie verder paragaaf 4. Daarbi wordt ook gekeken naar provincie-overstigende opgaven bi de ruimtelike vertaling van nationale opgaven, omdat ruimtelike ontwikkelingen zich niet laten leiden door provinciegrenzen.6 Hiermee wordt tevens recht gedaan aan het principe “niet afwentelen naar elders.” Het Ruimtelik Arrangement is dus bedoeld voor de ruimtelike samenhang tussen alle ruimtelike opgaven en keuzes waar Rik en provincie gezamenlik voor staan en heeft daarmee een integrerend karakter binnen ruimtelike ordening. Nieuwe ruimtelike opgaven kunnen ontstaan, wat kan leiden tot nieuwe nationale programma’s. Een belangrik deel van de afspraken over deze opgaven zullen ergens anders gemaakt worden, bivoorbeeld in een NOVEX-gebied of via een nationaal beleidsprogramma. Dit voorkomt onnodige parallelle besluitvorming.

Bestaande afspraken worden in beginsel gerespecteerd en wizigen niet door het proces van de Ruimtelik Arrangementen. Wel is in het Arrangement ruimte om bestaande (sectorale) afspraken tegen het licht te houden, met het oog op het benutten van nieuwe kansen en het maken van integrale afwegingen. Het Ruimtelik Arrangement heeft een agenderend karakter. Dat betekent dat besluitvorming over zaken zoals aanpassing van regelgeving, juridisch instrumentarium en inzet van fnanciële

Dit in overeenstemming met de motie van de leden Wijnen-Nass en Gabriëls (Tweede Kamer, Vergaderjaar 2024-2025, Kamerstuk 36 600 XXII, nr. 44)

middelen via de geëigende sectorale structuren van Rikswege en provincie verloopt. Dit conform de verantwoordelikheden van de te onderscheiden overheden in de Omgevingswet. Agenderend staat hier niet gelik aan vriblivend. De minister van VRO in haar coördinerende regierol binnen ruimtelike ordening en de provincies in hun wettelike coördinerende rol staan voor de uitvoering van alle gemaakte afspraken in het Ruimtelik Arrangement. Doel: Het Ruimtelik Arrangement heeft tot doel om de ruimtelike vertaling van maatschappelike opgaven op nationaal en provinciaal niveau op elkaar af te stemmen. Het bevat een agenda voor doorwerking en uitwerking van de gemaakte afspraken naar zowel Riks- als provinciaal beleid. Dit voor een eerlike en goede verdeling van ruimte met oog voor ruimtelike kwaliteit. Defnitie: Het Ruimtelik Arrangement is een set aan wederkerige bestuurlike afspraken tussen Rik en provincie over de ruimtelike vertaling van nationale en regionale maatschappelike opgaven in een provincie.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

4. Inhoud Ruimtelijk Arrangement 4.1. Type afspraken Het Ruimtelik Arrangement is een set aan wederkerige bestuurlike afspraken tussen Rik en provincie over de ruimtelike vertaling van nationale en regionale maatschappelike opgaven in een provincie. Bi het maken van afspraken maken we de consequenties op doelen op nationaal en/of provinciaal niveau inzichtelik. Waar relevant worden collectieve afspraken gemaakt die voor meerdere of alle provincies van toepassing zin. Het Ruimtelik Arrangement bestaat minimaal uit de volgende typen wederkerige bestuurlike afspraken: 1. Afspraken over te agenderen keuzes tot en met 2030 voor de ontwerp-Nota Ruimte. Daarbi is het – zoals aangegeven – mogelik bestaande keuzes tegen het licht te houden, met het oog op het benutten van nieuwe kansen en oplossingen. En afspraken over ruimtelik structurerende keuzes die passen binnen bestaand beleid kunnen wel landen in de Nota Ruimte en POVI. 2. Uitvoeringsafspraken. Uitgangspunt is het gezamenlike commitment van Rik en provincie komend vanuit de opgave. Dit met behoud van ieders verantwoordelikheid. Het gaat dan onder andere om afspraken over het agenderen van eventuele aanpassing van juridisch instrumentarium, verantwoordelikheden en procesmeekoppelkansen, afspraken over inzicht in afhankelikheden en consequenties voor haalbaarheid van andere nationale belangen in de desbetrefende provincie.

Om tot uitvoering te komen, kan het ook nodig zin om een gezamenlik beeld te krigen van benodigde en beschikbare middelen. Aan het Ruimtelik Arrangement zelf zin op dit moment geen middelen verbonden. Eventuele toekenning van budget uit andere Riksprogramma’s vindt plaats op de daarvoor bestemde tafels. Specifeke aandacht vraagt het benutten van geo-data aan de voorkant van het

Zie brief Provinciaal startpakket fysieke leefomgeving d.d. 12 december 2022.

proces, in overeenstemming met de gezamenlike visie ‘Zicht op Nederland’. 3. Afspraken over vervolgonderzoeken. Voor sommige opgaven ligt mogelik nog te weinig informatie op tafel. In dat geval kunnen afspraken over een vervolgverkenning nodig zin om de juiste ruimtelike keuzes op termin te maken. De afspraken kunnen vergezeld gaan van kaartbeelden ter illustratie en visualisatie van de (stapeling van) opgaven en ruimtelike keuzes. Deze illustraties dragen bi aan data-gedreven werken binnen de ruimtelike ordening. Het Rik en de provincies zien het Ruimtelik Arrangement als groeimodel waarbi de ruimtelike opgaven steeds concreter zullen worden. Dit betekent tevens dat de Ruimtelik Arrangementen op termin uitgebreid kunnen worden om de efectiviteit te vergroten.

4.2. Nieuwe en bestaande afspraken Het Ruimtelik Arrangement heeft tot doel om nationaal en provinciaal ruimtelik beleid op elkaar af te stemmen. De ruimtelike vertalingen van maatschappelike opgaven die vragen om een integrale afweging van Rik en provincies komen daarom in aanmerking voor afspraken in het Ruimtelik Arrangement. Bestaande afspraken worden in beginsel gerespecteerd en wizigen niet door het proces van de Ruimtelik Arrangementen, tenzi sprake is van nieuwe kansen en oplossingen. Dat geldt zowel voor al gemaakte provinciale afspraken als voor nationale beleidsprogramma’s en NOVEX-gebieden (zie ook 4.3). Voor sommige vraagstukken is het formuleren en maken van een

concrete keuze al mogelik. Voor veel vraagstukken kan, bi provincies, het Rik of beide, eerst onderzoek nodig zin met betrekking tot de probleemstelling of als het vraagstuk al verder is, tot het verkennen van mogelike oplossingsrichtingen. Dat zal vooral ook het geval zin bi het komend Ruimtelik Arrangement, het eerste in het cyclische proces. Op het moment dat er daadwerkelik onderzoek nodig is, dan zin er grofweg drie fases te onderscheiden alvorens duidelik is welke input met een Ruimtelik Arrangement meegeven wordt voor een omgevingsvisie van Rik en/of provincie, een sectoraal (Riks) programma of gebiedsaanpak. In andere gevallen kan het zin dat we direct overgaan tot het maken van concrete afspraken op inhoud, proces en randvoorwaarden. In bilage 3 volgt een meer gedetailleerde omschriving van deze fasering.

4.3. Samenhang met NOVEX-gebieden In de NOVEX-gebieden komen veel ruimtelike opgaven samen. Daar werken Rik, provincie, regio en waterschappen samen aan ontwikkelperspectieven en uitvoeringsagenda’s en streven zi ernaar hun eigenstandige besluitvorming zoveel mogelik af te stemmen. Rik en provincies hebben en houden daarin (net als gemeenten en waterschappen) ieder hun eigen bevoegdheden, zoals die voorvloeien uit de Omgevingswet. Met de Arrangementen streven Rik en regio ernaar hun eigen ruimtelik beleid in de Nota Ruimte en in de POVI’s af te stemmen met de ontwikkelperspectieven en uitvoeringsagenda’s in NOVEXgebieden. Waar er tegenstridigheden zin of dreigen, treden Rik en provincie(s) met elkaar en met het NOVEX-gebied in overleg.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

5. Procesontwerp totstandkoming Ruimtelijk Arrangement Provincies en Rik hebben een procesontwerp/planning gemaakt voor de totstandkoming van de eerste twaalf Ruimtelik Arrangementen. De eerste generatie van de Ruimtelik Arrangementen Rik – provincies vormt de start van een cyclisch proces van samenwerking tussen het Rik en de provincies voor ruimtelike ordening en ontwikkeling. In de tweede helft van 2024 is het vullen van de Arrangementen gestart. Dit proces loopt parallel aan de totstandkoming van de ontwerpNota Ruimte. Omdat het Ruimtelik Arrangement agendeert en wel bestuurlik maar niet in juridische zin bindt, is dit goed mogelik. Na de voorbereidende fase (die loopt t/m oktober) en de fase van opstellen (oktober t/m februari) volgt de fase van afstemming (maart t/m mei). Nadat beeldvorming en oordeelsvorming ten aanzien van de Ruimtelik Arrangementen hebben plaatsgevonden, volgt de laatste fase om te komen tot besluitvorming (mei-juni). Deze fase wordt afgerond met afstemming en vaststelling van de Ruimtelik Arrangementen tidens de BOL’s in juni 2025.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

6. Uitgangspunten bij opstellen Ruimtelijk Arrangement •

•

Het Ruimtelik Arrangement heeft geen juridische status en het is geen beleidsdocument onder de Omgevingswet. De afspraken zin echter niet vriblivend. Afspraken die we maken in het Ruimtelik Arrangement worden nagekomen door het Rik en provincies. We kunnen elkaar aanspreken op het nakomen van (de doorwerking van) afspraken. De afspraken in het Ruimtelik Arrangement moeten wel passen binnen de taken en bevoegdheden zoals die in de Omgevingswet zin vastgelegd en beschreven. Afspraken kunnen niet verder reiken dan provincies en Rik op grond hiervan kunnen waarmaken. Ruimtelike kaarten in het Ruimtelik Arrangement kunnen als zodanig geen status hebben. Kaarten zin ter illustratie en dienen als middel om inhoudelik tot goede integratie en afwegingen te komen en helder te communiceren over de ruimtelike ideeën en voorstellen. Het onderling uitwisselen en interpreteren van kaarten tussen het Rik en de provincies is een lerend proces en kan als zodanig bezien worden in de cyclus van totstandkoming eerste Ruimtelik Arrangementen, uitvoering, monitoring en heriking van het Ruimtelik Arrangement. Het doel van het Ruimtelik Arrangement is niet om alle sectorale afspraken tussen het Rik en de provincies in het fysieke domein samen te brengen. Het gaat om de ruimtelike vertaling van maatschappelike opgaven waarover we wederkerige bestuurlike afspraken maken.

Het Ruimtelik Arrangement bevat daarmee afspraken die relevant zin voor de integrale afweging van keuzes en die ook kunnen worden betrokken bi de vormgeving van het nationaal ruimtelik beleid in de Nota Ruimte. De minister van VRO stemt vanuit de rol als coördinerend minister af met mede-bewindspersonen. Het Ruimtelik Arrangement bestaat uit afspraken tussen Rik en provincie. Onderdeel van deze coördinatie is ervoor te zorgen dat zicht is op de samenhang tussen nationale programma’s op zaken die

•

• •

raken aan de inhoud van het Ruimtelik Arrangement, zoals gebiedsgerichte afspraken. Zoals gesteld in het advies van het CRa dient ook aandacht te zin voor en gestuurd te worden vanuit het ministerie van VRO op samenhang met andere ruimtelik en gebiedsgerichte programma’s en hun eigen samenwerkingsgremia, zoals Elke regio telt en het programma Leefbaarheid en Veiligheid. Hieraan wordt inmiddels invulling gegeven. De provincies dragen zorg voor afstemming met de medeoverheden in hun grondgebied. Deze partien ondertekenen niet mee. Het Ruimtelik Arrangement kan een passage over deze afstemming bevatten. In het cyclisch proces van totstandkoming van Ruimtelik Arrangementen dient ook rekening te worden gehouden met afstemming met de Provinciale Staten. De doorwerking in de POVI is afhankelik van de cyclus die iedere provincie hanteert voor de actualisatie. In dit gezamenlik proces gaan we oefenen en leren. Afgesproken wordt om jaarliks een evaluatiemoment te hanteren en waar dit kan het product Ruimtelik Arrangement verder te verbeteren.

Het Ruimtelijk Arrangement verbeeld en toegevoegde waarde Het Ruimtelijk Arrangement verbeeld Het Ruimtelik Arrangement is voor de ruimtelike samenhang tussen alle ruimtelike opgaven en keuzes waar Rik en provincie gezamenlik voor staan en heeft daarmee een integrerend karakter binnen ruimtelike ordening. Het fguur op de volgende pagina toont (van links naar rechts) het doel van het Ruimtelik Arrangement: • Ruimtelike opgaven (links): Op ruimtelike opgaven zit ruimte tussen provinciaal en nationaal ruimtelik beleid; dit hindert uitvoering.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

•

Stroomlinen (midden): Afspraken in Ruimtelik Arrangementen die provinciaal en nationaal ruimtelik beleid in lin brengen, nemen belemmeringen weg. Uitvoeren (rechts): zo kan sneller tot uitvoering over worden gegaan.

Toegevoegde waarde Ruimtelijk Arrangement Rik en provincies hebben een gedeeld beeld van de urgentie, van de omvang van opgaven en van noodzaak tot afstemming voor het maken van keuzes op nationaal, provinciaal en lokaal niveau. Bi alle overheden is behoefte aan een bestuurlike tafel en cyclus (DO NOVEX, DG-overleg en BOL) om de samenhang van ruimtelike opgaven gezamenlik in kaart te brengen en tot samenhangende keuzes in beleid te komen. Hierbi moet volgens alle betrokkenen ook scherp worden gekeken naar de consequenties en afhankelikheden als gevolg van sectorale afspraken tussen Rik en provincies.

Het PBL en het College van Riksadviseurs (CRa) bevestigen dit in hun refecties op de provinciale ruimtelike voorstellen van begin 2024. Zi roepen op om verder te gaan met de ingezette gebiedsgerichte NOVEX-samenwerking van Rik en provincies en vaart te maken met het concretiseren van ruimtelike keuzes. Het Ruimtelik Arrangement is voor het PBL het geëigende instrument waarin de brede afweging en agenderende afspraken over ruimtelike keuzes in gebieden terug kan komen.

Cyclisch verloop en governance Het Ruimtelik Arrangement kent een cyclisch verloop. In een cyclisch proces kunnen de Ruimtelik Arrangementen worden geactualiseerd. Een dergelik proces met een dergelike adaptieve programmering in de gezamenlike ruimtelike agenda kan zo tegemoetkomen aan de noodzaak om in te spelen op nieuwe kansen en ontwikkelingen en rekening te houden met onzekerheden. Met andere woorden, een Ruimtelik Arrangement is nooit ‘af’ en wordt periodiek geactualiseerd.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

De afspraken kunnen ook gaan over het op elkaar afstemmen van beleidslinen of zelfs visies op de toekomst. En ook die zullen landen in de Omgevingsvisies. Als het gaat om gebied specifeke vraagstukken kunnen de gemaakte keuzes leiden tot een gebiedsgerichte aanpak. Daarmee wordt het doel bereikt om ruimtelik beleid van de riksoverheid (zoals de Nota Ruimte) en provincies voortdurend op elkaar af te stemmen. Het eerste ruimtelike Arrangement zal vooral afspraken bevatten over gedeelde beelden, vervolgonderzoeken en analyses. Dit omdat simpelweg nog niet alle inhoudelike informatie over opgaven en te maken keuzes nu al beschikbaar is. Voor sommige vraagstukken is het beschriven en nemen van een concrete keuze wellicht nu al mogelik op basis van de huidige stand van denken van Rikszide en provinciaal. Naarmate de cyclus vordert zal het Ruimtelik Arrangement naar verwachting meer afspraken bevatten over daadwerkelik te maken keuzes over inpassing van opgaven in een provincie. Voorstel is dat de cyclus in de basis bestaat uit de volgende governance: 2 keer paar jaar DO NOVEX per provincie (okt/nov en maart/april), een DG-ronde per provincie (feb) en een Bestuurlik overleg leefomgeving per landsdeel (jun).

Buiten deze governance om kan indien noodzakelik een extra bestuurlik overleg tussen provincie(s) en departement(en) worden georganiseerd om bivoorbeeld provincie-overstigende vraagstukken te bespreken. In de jaarlikse Bestuurlike Overleggen Leefomgeving vindt monitoring van de afspraken van de Ruimtelik Arrangementen plaats, worden afspraken aangepast, afgevoerd en nieuwe afspraken gemaakt. Dat gebeurt als gevolg van voortgang, nieuwe ontwikkelingen, kansen, vraagstukken en inzichten. Voorafgaand aan elke BOL en BO MIRT wordt ter afstemming een plenair DO Rik-Provincies georganiseerd. We zin ons bewust dat deze overlegstructuur afhankelik is van

de inhoud die Rik en provincies samen ambtelik op de werkvloer produceren. Omdat we in 2025 Ruimtelik Arrangementen per provincie sluiten, zullen we nog bezien of een landsdelige opzet van het BOL passend is. Ten aanzien van de governance hebben we gezamenlik nog een aantal verduidelikende stappen te zetten, bivoorbeeld als het gaat over de precieze relatie met het BO MIRT en de rol van het BAC. Dit werkproces wordt in overleg met Rik en provincies in december 2024 verder uitgewerkt, met nadrukkelike aandacht voor sturing, stroomlining en de efciënte inzet van beschikbare capaciteit, ook gezien de relevante samenhang met het traject richting de Nota Ruimte. Accounthouders van VRO houden bovendien zicht op de diversiteit aan ruimtelike overleggen.

Nadere toelichting fasering afspraken Ruimtelijk Arrangement Fase 0: Filter In deze fase wordt bezien of de te maken afspraken niet al onderdeel zin van een primair proces, zoals de nationale beleidsprogramma’s en passen bi de opgesteld randvoorwaarden, zoals dat afspraken in het Ruimtelik Arrangement moeten passen binnen de taken en bevoegdheden zoals die in de Omgevingswet zin vastgelegd en beschreven. Uiteraard is het mogelik vraagstukken te agenderen. Afspraken kunnen niet verder reiken dan provincies en Rik op grond hiervan kunnen waarmaken.

Fase 1: Gedeelde probleemanalyse In de eerste fase is het doel het verkrigen van een gezamenlik, scherp en concreet beeld over het vraagstuk. In deze fase staan vragen centraal als:

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

• • • •

Wat zin (hier) opgaven en doelstellingen? Welke belangen zin relevant bi een integrale ruimtelike afweging? Wie zin de stakeholders? Op welke termin is een besluit nodig om verder te komen?

Deze fase start op basis van een afspraak in het Arrangement over het doen van een gezamenlike probleemanalyse, wie hierbi het voortouw neemt, welke aanpak wordt gekozen (bivoorbeeld een data-analyse en/of ontwerpend onderzoek), en binnen welke termin de afspraak gerealiseerd wordt. Na afoop van de probleemanalyse wordt in het BOL de probleemanalyse besproken en overwogen of het vraagstuk doorgezet kan worden naar fase 2 voor het verkennen van de oplossingsrichtingen. Is dat het geval dan volgt een nieuwe afspraak in het ruimtelike Arrangement. Maar het kan ook zin dat op basis van de probleemanalyse wordt vastgesteld dat dit vraagstuk zich (nog) niet leent voor verdere afspraken in het Arrangement. Dan wordt het vraagstuk (tot nader order) afgevoerd.

Fase 2 Verkennen oplossingsrichtingen In deze tweede fase staan vragen centraal als: • Wat zin mogelike keuzes? • En wat zin hiervan gevolgen voor andere opgaven in de fysieke leefomgeving? Voorafgaand aan deze fase worden op basis van de probleemanalyse afspraken gemaakt over de in beeld te brengen oplossingsrichtingen, de belangen die daarbi betrokken worden en de informatie die op tafel moet liggen om tot een voorkeursrichting te kunnen komen. Denk hierbi bivoorbeeld aan informatie rondom ruimtelike kwaliteit, cultureel erfgoed, water en bodem en milieu. Onderdeel van deze afspraak is op welke wize deze verkenning tot stand komt, wie wat doet en op welke termin. Afhankelik van het karakter van het vraagstuk – generiek of gebiedsspecifek –

richt de verkenning zich op oplossingsrichtingen die aanpassingen van nationaal of provinciaal beleid betrefen (actualisatie NOVI/ POVI) en/of die in een sectoraal Riksprogramma worden opgepakt, dan wel oplossingsrichtingen die een gebiedsgerichte aanpak vragen. Belangrik is dat in deze fase de uitvoerbaarheid van de voorkeursrichting in beeld wordt gebracht. Na afoop van deze fase vindt bespreking in het DO NOVEX/DG-ronde plaats om een voorkeursrichting voor (beleids)keuze te bepalen. Met de vastgestelde voorkeursrichting kan het vraagstuk door naar fase 3, waarin uitwerking plaatsvindt van de benodigde aanpassingen in het beleid, dan wel van de gebiedsgerichte aanpak. Bi het doorzetten naar fase 3 volgt een nieuwe afspraak in het ruimtelike Arrangement via het BOL. In het BOL kan ook bepaald worden dat verdere uitwerking (nog) niet plaats zal vinden. In dat geval wordt het vraagstuk (tot nader order) afgevoerd.

Fase 3 uitwerken voorstel (beleids)keuze: In deze laatste fase van een vraagstuk staat de volgende vraag centraal: • Welke input voor een beleidskeuze of welke uitwerking voor een gebied geven we mee? Voorafgaand aan deze fase wordt besloten welke voorkeursrichting ten aanzien van beleid of gebiedsaanpak wordt uitgewerkt. Aan de voorkant wordt meegegeven welke aspecten hierbi moeten worden uitgewerkt. Na afoop van deze fase vindt bespreking in het BOL plaats en wordt besloten om de uitwerking al dan niet mee te nemen in de actualisaties van omgevingsvisies of in (sectorale) programma’s dan wel te implementeren in een gebiedsgerichte aanpak.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Bijlage C: Andere trajecten en beleidsstukken Leeswijzer In het Ruimtelik Arrangement maken het Rik en Zeeland wederkerige afspraken om hun nationale en provinciale omgevingsbeleid onderling af te stemmen. Naast het Ruimtelik Arrangement zin er binnen Zeeland en tussen het Rik en Zeeland ook andere trajecten of beleidsstukken die een impact hebben op de Zeeuwse Omgeving. In deze bilage zin die Zeeuwse trajecten en beleidsstukken opgenomen. Het gaat hierbi zowel om vastgestelde stukken, als stukken die in ontwikkeling zin. Relevante Riksprogramma’s zin hiervan uitgezonderd. Deze zin eerder in het Ruimtelik Voorstel Zeeland (2023) opgenomen. De benoemde stukken zin gebruikt als naslagwerk, om inzichtelik te krigen of mogelike afspraken al in andere trajecten worden gemaakt. Deze bilage is géén uitputtende list. Het betreft een momentopname die eveneens alleen trajecten en beleidsstukken betrefen die, binnen de thema’s van dit Ruimtelik Arrangement, een impact op de ruimte.

Beeld: Kerk van Wemeldinge - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl,

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Landelijk gebied

•

In ontwikkeling: volgende versie Zeeuws Gebiedsprogramma

•

Landbouw •

Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 (digitale bron) • We zetten een kennisplatform op voor bodemkwaliteit en volhoudbare landbouw • We zetten in op het verbeteren van de bodemstructuur t.b.v. het opvangen van weersextremen • We verankeren klimaatadaptatie en (eco-) systeemdiensten in agrarisch stimulerings- en studiebeleid • We verkennen de mogelikheden voor een klimaatadaptieve aanpak van de Zeeuwse grondbank

Natuur (gebieden, netwerk en groenblauwe dooradering) •

•

De Zeeuwse Bosvisie (digitale bron) • 205 ha bos binnen Natuurnetwerk Zeeland (NNZ) en 205 ha buiten NNZ Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 (digitale bron) • We zetten een plus op het versneld afronden van het provinciale Natuurnetwerk • We herstellen en richten een robuust bodem- watersysteem in door het opstarten van een integrale gebiedsgerichte aanpak • We optimaliseren inrichting en beheer van bestaande en nieuwe natuurgebieden • We bouwen meer kennis en inzicht op over klimatologische efecten op soorten en leefgebieden • Een natuurinclusieve benadering wordt voor overheid en private partien een vast onderdeel bi (plan)ontwikkeling en beheer • We versterken natuur buiten het provinciale natuurnetwerk en we verbinden noodzakelike bestaande natuurgebieden binnen Zeeland

• •

We realiseren overgangszones rondom bestaande en nieuwe natuur We stimuleren agrarische functionele (agro)biodiversiteit We behouden buitendikse natuur en ontwikkelen alternatieven

Zoetwaterbeschikbaarheid •

• •

Kennisprogramma Zeespiegelstidiging, spoor II: Systeemanalyses zoetwater regio volkerak-Zoommeer (digitale bron) • Maximum chloridegehalte (zout) bedraagt tussen 15 maart en 15 september 450 mg/l (ter hoogte van Bathse brug) voor het Volkerak-Zoommeer (kennisprogramma Zeespiegelstiging spoor II Systeemanalyses zoetwater regio VolkerakZoommeer Waterakkoord Volkerak-Zoommeer (digitale bron) • Regeling van de inname van water uit het Volkerak-Zoommeer Verdrag tussen het Koninkrik der Nederlanden en het Koninkrik België betrefende de verbetering van het kanaal van Terneuzen naar Gent en de regeling van enige daarmede verband houdende aangelegenheden (digitale bron) Scheldetractaat 1843 (digitale bron) • Ontvangstplicht/afwatering voor Vlaams water Zeeuws Deltaplan zoetwater (digitale bron) • Slim regionaal waterbeheer • Pilot(s) hergebruik efuent • Aanvoer/hergebruik efuent Zeeuws-Vlaanderen • Uitrollen proeftuin zoetwater • Uitbreiden proeftuin • Optimalisatie watersysteem Zeeland • Krekenvisie West-Brabant • FRESHEM-NL/Zoet-zout monitoring • Grondwatermodellering Zeeland/West-Brabant • Ondergrondse wateropslag Wolphaartsdik onderzoek, infltratie en aanleg onttrekkingsvoorzieningen

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

•

• • •

•

Optimalisatie zoetwatersituatie PAN-polders West-Brabant Optimalisatie benutting landbouwwaterleiding Verkenning benutting brak grondwater voor drinkwatervoorziening • We richten watersystemen robuust in door het opstarten van een integrale gebiedsgerichte aanpak op basis van de uitkomsten van het Zeeuws Deltaplan Zoet Water (ZDZW) Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 (digitale bron) • We concretiseren en operationaliseren het ten minste behouden en waar mogelik vergroten van zoetwaterbellen • In gebieden waar specifeke vormen van bedrifsvoering of teelten niet ondersteund kunnen worden is een transitie naar een andere innovatieve bedrifsvoering of andere functie onvermidelik • We bliven inzetten op het maatregelenpakket Kaderrichtlin Water

Recreatie en toerisme •

Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 (digitale bron) • We maken een overzicht van maatregelen die bidragen aan een klimaatadaptieve inrichting en bedrifsvoering • We helpen ondernemers in te spelen op het nieuwe klimaat: • We starten pilotprojecten voor het klimaatadaptief inrichten van de buitenruimte

•

We brengen de opgave in beeld en vertalen dit naar de wensen en eisen van de recreatieve sector • We stellen een programma op voor kennisdeling en -ontwikkeling voor klimaatadaptief handelen • We verbreden het aanjaagprogramma met het onderdeel klimaatadaptatie • We waarborgen de kwaliteit van zwem- en drinkwater • We onderzoeken hoe maatregelen die bidragen aan het verminderen van de gevolgen van extreem weer bi evenementen kunnen worden opgenomen in het gemeentelik beleid waarop vergunningen worden verleend • We koppelen de campagne ‘Het klimaat verandert, Zeeland verandert mee’ aan bewustwording binnen de toeristische sector • We stellen een gezamenlik fonds op om recreatieve zandsuppleties mogelik te maken, aanvullend op zandsuppletie in het belang van waterveiligheid Regiodeal Zeeland in Stroomversnelling 2.0 (digitale bron) • Toeristische gebieden uit de Kustvisie (aandachtsgebieden) worden verbeterd • Revitalisering (kwaliteitsverbetering/verduurzaming) van recreatiebedriven d.m.v. een aanjaagprogramma innovatie en een fonds voor verblifsrecreatie

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Leefbare steden en regio’s Bereikbaarheid •

•

In ontwikkeling: Midden Zeeland Route • Als vervolg op agenda toekomstvisie MZR (digitale bron)

Wonen

• •

•

Zeeuwse Woondeal 2023 (digitale bron) Klimaatadaptatiestrategie Zeeland 2021-2026 (digitale bron) • Bi nieuwe vitale en kwetsbare functies krigt klimaatadaptatie een nadrukkelike rol in het besluitvormingsproces • We brengen de klimaatopgave specifeker in beeld: • Uitvoeren stresstest bi bestaande vitale en kwetsbare functies (V&K-functies) met betrokken partners • We maken de bestaande situaties bi nutsbedriven inzichtelik • We koppelen klimaatadaptatie aan de beheer- en onderhoudscycli van bestaande V&K-functies • Gezamenlik stellen we een uitvoeringsprogramma voor V&K-functies op en we werken gezamenlik aan de uitvoering ervan • We zetten de beleidslin Stedelike Wateropgave voort binnen de SAZ+ (Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland) • We zetten een onderzoeksprogramma op om meer inzicht te krigen in de risico’s van hitte en droogte in relatie tot stedelik groen en zettingen in het stedelik gebied • In regioverband brengen we binnen deze eerste beleidscyclus de klimaatopgave in het stedelik gebied in beeld • We ontwikkelen ‘altid goed’-maatregelen en zetten deze in, wanneer de volledige klimaatopgave in een gebied nog niet in beeld is gebracht • We voeren alle ingrepen in het bebouwd gebied klimaatbestendig uit en geven invulling aan de bestaande klimaatopgave • We haken bi het oplossen van de klimaatopgave zoveel mogelik aan bi natuurlike momenten.

Vanuit de eigen bevoegdheden wordt afgewogen waar eerder ingegrepen wordt

•

We ontwikkelen samen een Zeeuws ‘Afwegingskader Klimaatadaptatie’ voor alle nieuwe ontwikkelingen, inclusief herstructurering, groot onderhoud en renovatie We doen een klimaatcheck bi kleine onderhoudsmaatregelen We gaan bi maatregelen voor klimaatadaptatie altid na of er meekoppelkansen zin vanuit andere opgaven We gaan door met particulieren bewust te maken en te stimuleren maatregelen op eigen terrein te nemen. Op Zeeuws niveau vindt hierover afstemming plaats We gaan in regioverband in gesprek met de woningbouwcorporaties om afspraken te maken over het invullen van de klimaatopgave We bliven het vergroenen van schoolpleinen ondersteunen

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Energie en (circulaire) economie Energie- en grondstoffentransitie • • • •

In ontwikkeling: Energievisie Zeeland In ontwikkeling: Uitvoerings- en investeringsagenda North Sea Port District RES Zeeland (digitale bron) Cluster Energie Strategie (digitale bron)

Kernenergie •

Provinciale voorwaarden kernenergie (digitale bron)

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

COLOFON Provincie Zeeland Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelike Ordening Arcadis:

Fotografe www.beeldbank.zeeland.nl Kaart en beeldmateriaal Arcadis Mei/Juni 2025 Beeld voorpagina: Aerial view of a protective dyke against high sea levels, the Netherlands Bron: Adobe Stock, corlafra

Met medewerking van:

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16056454/1