Document · PDF

RIB Programma NOVEX - Ruimte Arrangement Zeeland 2025 bijlage 2 Regio-Rijk agenda ruimte - Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 doc 2

Informatiebijeenkomst 3 oktober 2025, gemeente VlissingenBij agendapunt: Stukken16.186 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Regio-Rijk agenda ruimte Verdiepingsdocument op het Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 DOCUMENT 2 VAN 2

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Verdiepingsdocument op POST-CORONA VERSNELLINGSPLAN ZEELAND Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 “ZEELAND IN TRANSITIE!” ZEELAND

Inhoudsopgave Uitwerking per afspraak

Fiche Basisafspraken Fiche Behoud en versterking Zeeuwse identiteit Fiche Leefbare steden en regio’s Fiche Energie en (circulaire) economie Fiche Landelik gebied

5 10 12 19 22

Overzicht deelnemers per afspraak

Bijlage A: Het Zeeuws waardenkader

Bijlage B: Notitie productbeeld en proces Ruimtelijk Arrangement, Defnitief

Bijlage C: Andere trajecten en beleidsstukken

Fiche Basisafspraken Fiche Behoud en versterking van de Zeeuwse identiteit Fiche Leefbare steden en regio’s Fiche Energie en (circulaire) economie Fiche Landelik gebied

Landelik gebied Leefbare steden en regio’s Energie en circulaire economie

28 28 28 28 29

52 54 55

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Basisafspraken

1. Rijk en regio zorgen ervoor dat nieuwe ruimteclaims bijdragen aan meerdere doelen om structurele veranderingen te realiseren (ook wel: De Zeeuwse werkwijze). 1a. In de visiefase: Rik en regio benutten ontwerpend onderzoek vroeg in het proces bi gebiedsgerichte processen voor de inpassing van nationale opgaven. Hierbi gebruiken we gebiedsbiografeën (waar cultureel erfgoed in verweven zit) als basis en worden andere ruimtevragen, inclusief recreatie en toerisme, standaard in het proces meegenomen (zoals bivoorbeeld bi de energie- en grondstofentransitie). 1a-1. Rik en regio laten in samenwerking gebiedsbiografeën opstellen voor (deel)gebieden in Zeeland of een overkoepelende gebiedsbiografe voor heel Zeeland. 1b. In de planvormingsfase: Rik en regio richten het planvormende proces zo in dat onder andere landschap, erfgoed, omgevingskwaliteit en energie in een vroeg stadium betrokken worden bi de uitwerking van de opgave, en er wederzidse versterking plaatsvindt tussen de opgave en bestaande kwaliteiten.

Aanleiding en context Wi maken deze afspraken omdat de ruimteclaims die op Zeeland afkomen grote impact hebben, niet allemaal overal passen, en verschillende tempo’s hebben. Daarom maken Rik en regio afspraken over hoe (nieuwe) ruimteclaims gecoördineerd worden en aan meerdere doelen bidragen. Om te zorgen voor weloverwogen ruimtelike ontwikkeling, zin immers gerichte keuzes en regie noodzakelik. De onderlinge samenhang, impact en efecten van verschillende ruimtelike opgaven zin nog niet altid duidelik. Daarom spreken we af om in samenhang ruimtelike opgaven en keuzes af te wegen. We zetten daarbi in op meervoudig ruimtegebruik en het meekoppelen van kansen, zodat we de ruimtedruk verlichten. Bivoorbeeld via integrale gebiedsinrichtingen of tidelike ontwikkelingen die structureel bidragen aan een opgave. Wi borgen Beeld: Terras Parlevinker Retranchement - Bron: www.beeldbank.zeeland.nl, Marcelle Davidse

dat ruimtelike opgaven integraal en in samenhang tot andere ontwikkelingen worden afgewogen door ontwerpend onderzoek als standaard (samen)werkwize bi (de visievormende fase van) ruimtelike ontwikkelingen te hanteren. Daarmee brengen wi verschillende opgaven en belagen in beeld, werken deze bivoorbeeld uit in scenario’s en krigen daarmee inzicht in hoe en waar ruimtelike ingrepen meerdere doelen kunnen dienen. Ontwerpend onderzoek is een methode om met verschillende partien gelikwaardig aan tafel te zitten en gezamenlik te onderzoeken welke ruimtelike keuzes prioriteit krigen en andere opgaven raken. Op basis daarvan maken we integrale afwegingen en keuzes, en werken we op een zorgvuldige en toekomstgerichte manier aan de toekomst van Zeeland, kortom: de Zeeuwse werkwize. De Zeeuwse werkwize geeft bizondere aandacht aan de Zeeuwse identiteit en het erfgoed. Door de nationale opgaven die op de provincie afkomen, dreigen deze te worden versnipperd. Een integraal overzicht van de impact van deze opgaven op erfgoed in Zeeland ontbreekt. Een gebiedsbiografe (ook wel landschapsbiografe) levert inhoudelike input voor het ontwerpend onderzoek, doordat het als ‘kaartlaag’ met informatie over het cultureel erfgoed, het landschap en erfgoed wordt meegenomen. Daarmee wordt de aandacht voor de Zeeuwse ruimtelike identiteit en kwaliteiten geborgd.

Bi scenario ontwikkeling als onderdeel van ontwerpend onderzoek, wordt de impact (versterking, verarming) van de Zeeuwse identiteit en erfgoed in beeld gebracht). Door de inzet van gebiedsbiografeën in het ontwerpend onderzoek, wordt de aandacht voor de Zeeuwse ruimtelike identiteit geborgd in de uitkomsten van het onderzoek, en in de integrale afwegingen die we op basis daarvan samen maken. In Zeeland vraagt het ruimtegebruik door recreatie en toerisme om integraal meegenomen te worden in het ontwerpend onderzoek.

Het ruimtegebruik raakt andere ruimtevragen in het bizonder omdat er vaak sprake is van meervoudig ruimtegebruik, zoals bi dagrecreatie. Omdat het ruimtegebruik niet overal vanzelfsprekend is nemen we recreatie en toerisme standaard als ruimtegebruik in de werkwize op.

Eerste actie De eerste actie is om kaders op te stellen voor het inzetten van ontwerpend onderzoek, inclusief het bibehorende gebruik van gebiedsbiografeën (afspraak 1a en 1a-1). Deze kaders bepalen de schaalgrootte van opgaven (en concrete projecten) waarbi de Zeeuwse werkwize wenselik en nodig is. Hiermee wordt overmatig gebruik en inefciënte besteding van tid en budget voorkomen. Onderdeel van deze kaders voor de inzet van ontwerpend onderzoek is het in kaart brengen van de efecten van nationale opgaven op erfgoed in Zeeland.

Uitvoering afspraak Bi (nieuwe) ruimteclaims voor Zeeland zetten wi op structurele wize ontwerpend onderzoek in, waar gebiedsbiografeën onderdeel van uitmaken, bi gebiedsgerichte processen. Het is essentieel dat alle betrokken partien begripen dat deze instrumenten geen optie zin, maar een vast onderdeel van het vooronderzoek bi ruimtelike projecten. Voor succesvol ontwerpend onderzoek is een gezamenlik beeld van het proces en duidelike randvoorwaarden van provincie en gemeenten nodig. Het toekomstperspectief voor ‘Zeeland 2050’ kan hieraan bidragen. De afspraak is voltooid wanneer ontwerpend onderzoek en gebiedsbiografeën structureel en efectief worden gebruikt in gebiedsprocessen, waarbi de historische, landschappelike en cultuurhistorische waarden volledig worden meegenomen in de ruimtelike ordening. Daarvoor creëren we een totaalbeeld door

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

informatiestromen te bundelen, inzicht in de meerjarenplanning van het Rik te krigen en ruimtelike prioriteiten af te stemmen. Een eigenaar coördineert het proces binnen een sterk netwerk. Naast erfgoed blift ook het cultuurhistorisch landschap centraal staan. (zie afspraak 6) Structurele samenwerking tussen de Riksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), OCW en de regio is nodig, zowel voor de monitoring als de communicatie van bevindingen. Het Interbestuurlik Toezicht (IBT) speelt hierin een sleutelrol door monitoring en terugkoppeling naar Rik en regio te faciliteren, zodat erfgoedwaarden richting kunnen bliven geven. De toekomstgerichte uitvoering van de afspraak vereist het doorzetten van de structurele samenwerking. Zo worden ruimtelike identiteit, landschap, erfgoed en omgevingskwaliteit ook bi de planvormingsfase van gebiedsontwikkelingen meegenomen.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Basisafspraken

2. Rijk en regio streven er gezamenlijk naar om bij de inzet van beschikbare middelen optimale effectiviteit en doelmatigheid te behalen.

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat de samenhang tussen ruimtelike opgaven bi de grote ruimteclaims op Zeeland, ook vraagt om een optimale efectieve en doelmatige inzet van beschikbare middelen. Immers ontbreekt momenteel zicht op de inzet van verschillende beschikbare middelen vanuit verschillende overheden voor gebiedsontwikkelingen in Zeeland. Daarmee wordt de meerwaarde en maximale impact van de ingezette middelen nog niet behaald. Daarom streven Rik en regio ernaar om bi de inzet van beschikbare middelen te streven naar maximale doeltrefendheid, vanuit eensgezinde inzet en coördinatie op de beschikbare middelen voor de te bereiken ruimtelike doelen. Door meer zicht op de besteding van beschikbare middelen, vergroten we de impact ervan. Strategisch overleg binnen het Rik en tussen Rik en provincie is nodig om afstemming mogelik te maken. Zo kunnen via een integrale aanpak meerdere doelen worden bereikt en wordt de impact van middelen vergroot.

Eerste actie De start is het gezamenlik opstellen van een werkwize waarin we de maximale doeltrefendheid en eensgezinde inzet van middelen gaan vormgeven. Daarbi wordt de koppeling gelegd met de beoogde ruimteclaims voor nationale opgaven in Zeeland.

Uitvoering afspraak We maken de koppeling met het toekomstperspectief ‘Zeeland 2050’ en de Regionale Investeringsagenda’s (RIA’s) (instrument in NOVEXgebieden) om meer zicht te krigen op de beschikbare middelen en de kansen om dit te optimaliseren. Daarnaast benutten we het toekomstperspectief en het fnancieringsoverzicht voor NOVEXgebieden dat de Riksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) momenteel opstelt.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Basisafspraken

3. Rijk en regio stemmen voor (toekomstige) doelen in Zeeland, inzet van beschikbaar grondinstrumentarium, elkaars grondposities en deskundigheid af. Met het inzichtelijk maken van wensen en behoeftes dragen we bij aan een optimale afstemming. Dit biedt mogelijkheden om grond als instrumentarium effectiever en strategisch in te zetten en mogelijk zelfs te versterken. Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat voor het realiseren van nationale en provinciale doelen samenwerking op het gebied van grond, nu en in de toekomst, van groot belang is. Deze afspraak draait om het afstemmen van wensen en behoeften en het optimaal benutten van kansen op het gebied van elkaars grondpositie en kennis. Afgelopen periode hebben de betrokken partien de samenwerking gezocht in de afstemming. Met het opnemen van deze afspraak in het Ruimtelik Arrangement Zeeland formaliseren we de werkwize.

Eerste actie Doorzetten van de ontwikkelde werkwize. Hiervoor benutten we het bestaande driehoeksoverleg en de reguliere werkoverleggen tussen BZK/RVB en de Provincie Zeeland.

Uitvoering afspraak We doen verdere ervaring op met het afstemmen van wensen en behoeften om te komen tot het optimaal benutten van mogelikheden voor de inzet van elkaars grondposities en kennis om doelen te bereiken.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

4. Rijk en regio zorgen voor betere data-uitwisseling, zodat deze meer kan worden gebruikt voor onder andere monitoring en digital twinning. Daar waar sectoraal aanvullende afspraken worden gemaakt, zijn deze leidend. Aanleiding en context Wi maken deze uitvoeringsafspraak omdat nationale en internationale overheden tegenwoordig voornamelik digitaal werken. Dit heeft impact op de manier waarop informatie wordt opgeslagen. De fysieke leefomgeving wordt tegenwoordig ook digitaal vormgegeven. Het opbouwen van een sterke informatiepositie op basis van feitelike gegevens (data) is daarbi cruciaal. Daarbi komt het voor dat de manier van dataopslag, de mogelikheden om data wel of niet te delen, of de beschikbaarheid van gegevens, leiden tot vertragingen en miscommunicatie tussen verschillende overheden. Eén van de overkoepelende doelen van programma NOVEX (waar het Ruimtelik Arrangement als instrument onderdeel van is), is het verbeteren van de samenwerking tussen Rik en regio op de ruimtelike ordening. Goede, passende en snelle data-uitwisseling en een betrouwbare en gedeelde informatiebasis tussen betrokken partien zin daarvoor essentieel. Betere uitwisseling van data draagt ook bi aan gelikmatige werkwizen en duidelikere afspraken.

Hierdoor vinden we antwoorden op vragen zoals: meten we in millimeters of in meters? Hoe slaan we de fysieke leefwereld digitaal op? Hoe creëren we een digital twin? Afspraken over data dragen Dit draagt ook bi aan de mogelikheden om de afspraken in het Ruimtelik Arrangement te monitoren. Daarnaast draagt de uitwisseling van data bi aan een ruimere beschikbaarheid van data voor onderzoek waarover we afspraken maken in dit Arrangement.

Eerste actie De eerste actie is om zoveel mogelik kennis op te doen bi Rik en regio over hoe wi in de huidige situatie omgaan met dataopslag, data delen en het vormen van digital twins. Een aantal specifeke voorbeelden hiervan zin het Zeeuws Archief, de bestaande digitale tweelingen van de provincie Zeeland en de Footprint Atlas van het North Sea Port District. Daarnaast kunnen we leren van andere provincies die hier al verder mee zin, zoals de provincie Noord-Brabant.

Uitvoering afspraak Bi de uitwerking van deze afspraken sluiten we aan bi de samenwerking van de provincies in het IPO-programma Digitalisering en de interbestuurlike meerjarenvisie Zicht op Nederland. Op die manier maken we maximaal gebruik van wat elders al ontwikkeld wordt en borgen we dat de acties onder dit programma voldoen aan provinciale, nationale en Europese afspraken en standaarden. Bi uitvoering van deze afspraak en de uitwerking hoe de uitwisseling van data kan worden verbeterd, is belangrik om rekening te houden met de openbaarheid en gevoeligheid van de informatie. Voor het Rik is het belangrik om kennis op te doen over haar specifeke (on) mogelikheden in het delen van data, monitoring en voor het creëren van een digital twins. Daarnaast is het bi het creëren van digital twins belangrik om inzicht te krigen in de gelaagdheid van het landschap. Hierbi kan ook de relatie gelegd worden met het grondbeleid.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

10 Fiche Behoud en versterking Zeeuwse identiteit

5. De bij 1a genoemde gebiedsbiografeën worden mede ingezet om te onderzoeken welke nog niet beschermde vormen van erfgoed en objecten we van belang vinden voor de identiteit en het verhaal van Zeeland en hoe we deze kunnen behouden voor de toekomst. Daarbij onderzoeken we hoe dit erfgoed en de kennis over het erfgoed in combinatie met water en bodem benut en ingezet kan worden ten behoeve van klimaatadaptatie. Daarmee wordt het erfgoed toekomstbestendiger gemaakt ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen, zoals klimaatadaptatie. Aanleiding en context

Uitvoering afspraak

Wi maken deze onderzoeksafspraak omdat erfgoed en objecten, die van belang zin voor de identiteit en het verhaal van Zeeland, momenteel nog niet altid goed beschermd zin. Daardoor is ons erfgoed kwetsbaar voor toekomstige ontwikkelingen, zoals klimaatverandering. We onderzoeken daarom welke vormen van erfgoed en objecten aanvullend beschermd moeten worden en op welke manier we dit kunnen doen.

Uit de inventarisatie met prioritering volgt een list van de beschermde vormen van erfgoed en objecten die van belang zin voor de identiteit en het verhaal van Zeeland. Er ontbreekt nu ook een strategie om deze bestendig te maken voor toekomstige ontwikkelingen. Daarom is een belangrike vervolgstap om een strategie op te stellen die handen en voeten geeft aan het bestendig maken van erfgoed en objecten. Hierbi kiken we specifek hoe erfgoed benut en beschermd kan worden bi maatregelen voor klimaatadaptatie. Hoe dit precies vormgegeven wordt en welke tidlin hieraan hangt, zal later volgen. Dit is afhankelik van de uitkomsten van de eerste stap (inventarisatie).

Eerste actie De eerste actie is een regionale inventarisatie van kennis die er al is over het erfgoed van Zeeland, waarbi we voortbouwen op Zeeuwse Ankers. Ook brengen we de impact van het water- en bodemsysteem op ons erfgoed in kaart, zodat we zicht krigen op de kansen en mogelikheden voor maatregelen ten behoeve van klimaatadaptatie en klimaatbestendig erfgoed. Vervolgens maken we een concreet plan hoe we dit erfgoed bestendig gaan maken voor toekomstige ontwikkelingen. We maken hierbi voor een list die de prioritering van de te beschermen vormen van erfgoed en objecten aangeeft, omdat niet alles kan worden beschermd. Een belangrik aandachtspunt is dat bi het prioriteren een representatieve groep meedenkt.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Behoud en versterking Zeeuwse identiteit

6. OCW en de provincie Zeeland werken samen aan heldere en wederkerige procesafspraken over een effectieve (kwaliteitsverhogende) doorwerking van erfgoedbeleid bij ruimtelijke en andere gerelateerde opgaven. Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat het Rik bi ruimtelike opgaven goed opdrachtgever is en cultureel erfgoed daarom in een vroeg stadium bi de planvorming, uitvoerings-, inrichtings- en beheervraagstukken van ruimtelike ontwikkelingen betrekt. Hiervoor worden passende instrumenten ingezet zoals de gebiedsbiografe en ontwerpend onderzoek. We kiezen daarbi vanaf de start voor een ontwikkelingsgerichte en erfgoedinclusieve benadering van de ruimtelike opgaven, die inzet op de realisatie van transities met oog voor de bestaande kwaliteiten van gebieden en met de juiste schaal en vormgeving. OCW en de provincie Zeeland werken daarvoor samen aan heldere en wederkerige procesafspraken over een efectieve (kwaliteitsverhogende) doorwerking van erfgoedbeleid bi ruimtelike en andere gerelateerde opgaven.

Eerste actie Voor een selectie van waardevolle landschappen zullen Rik en provincie de kernkwaliteiten uitwerken. Het Rik zal rekening houden met deze kernkwaliteiten in riksprogramma’s en projecten, met als doel het duurzame kwaliteitsperspectief van deze waardvolle landschappen te vergroten en de koppelkansen te benutten. Het Rik houdt wat betreft de staat van het cultureel erfgoed (inclusief cultuurlandschap) vinger aan de pols met behulp van de erfgoedmonitor, de monitor landschap, de PBL-planmonitor NOVI en de Monitor NOVI.

De provincie Zeeland werkt waar dat nog niet is gebeurd, uit wat de gebiedsspecifeke landschappelike kwaliteiten en onderliggende waarden zin.We leggen deze conform de Omgevingswet vast in ruimtelik beleid en zorgen ervoor dat er bi de ruimtelike opgaven rekening wordt gehouden met cultureel erfgoed en landschapskwaliteiten. Specifek voor Zeeland voor de selectie waardevolle landschappen van het Rik: • Bepalen we in overleg met het Rik de begrenzing en de kernkwaliteiten; • Borgen we dit in de provinciale Omgevingsvisie en Omgevingsverordening en • Laten dit doorwerken in de gemeentelike omgevingsplannen.

Uitvoering afspraak OCW en Zeeland onderzoeken samen hoe gemeenten ondersteund kunnen worden bi de verankering van cultuurlandschappelike waarden in omgevingsplannen en -visies. OCW zet hiervoor Erfgoed en Overheid in en heeft daarnaast handreikingen, good practices en voorbeeldregels ter beschikking. Waar dit reeds gebeurd is, continueren we dit beleid.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

12 Fiche Leefbare steden en regio’s

7. Rijk en provincie geven gezamenlijk invulling aan de toekomstige woningbouwopgave en -ambities richting 2050, welke samengaan met andere ruimtelijke belangen. 7a. Rik en provincie Zeeland zetten gezamenlik in op de spiraal van groei, waarmee we streven naar het behoud van het voorzieningenniveau. Dit zal in relatie staan tot de processen van het grensoverschridende NOVEX-gebied North Sea Port District, haar Uitvoeringsagenda en de keuzes die worden gemaakt in de Nota Ruimte, zoals de ruimtelike strategie voor onderscheidende regionale ontwikkeling. 7b. Rik en provincie werken samen aan een ontwikkelstrategie met accent op verstedeliking richting 2050 om ten minste de ambitieuze lin van de Woondeal verder door te trekken, passend bi de vele ontwikkelingen binnen en buiten het NOVEX-gebied North Sea Port District (zoals het justitieel complex, haven gerelateerde ontwikkelingen en de energietransitie). Deze groei richt zich op zowel de Zeeuwse steden (verstedeliking) als de regiokernen, en van de dorpen tot het platteland. De ontwikkelstrategie heeft als doel om de leefbaarheid en de voorzieningen in de provincie op peil te houden. Daarin wordt ook aandacht besteed aan vraagstukken op het gebied van water en bodem, bereikbaarheid, energie en klimaat, en groen en recreatie. 7c.

Regio en Rik spreken af gezamenlik tot een strategische agenda te komen in het kader van ‘Zeeland 2050’. 7d. Binnen het proces waarin Rik en provincie gezamenlik invulling geven aan de toekomstige woningbouwopgave en -ambities richting 2050, kunnen eveneens kansen voortkomend uit aanpalende trajecten en onderzoeken worden betrokken die bidragen aan de toekomstbestendigheid en leefkwaliteit van de woningvoorraad. Een voorbeeld hiervan vormen de mogelike kansen voortkomend uit de Wikaanpak.

7e. Rik en regio benadrukken het belang van Riksbrede betrokkenheid voor het invullen van de belangrike voorwaarden voor de realisatie van woningbouw in Zeeland. Rik en regio spreken af daarvoor gezamenlik invulling te bliven geven aan de realisatie van de woningbouwambities, waaronder de Woondeal en de Woontopafspraken van 11 december 2024.

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak met daaronder een viftal procesen uitvoeringsafspraken omdat het van groot belang is voor Zeeland om de leefbaarheid en leefkwaliteit voor haar inwoners te behouden en te versterken. In de steden en de dorpen, in de kernen en het platteland. Het behouden van deze hoogwaardige leefkwaliteit en het stimuleren van gezonde groei van Zeeland, in combinatie met de nationale opgaven die voor Zeeland voorliggen, vraagt Riksbrede betrokkenheid op de van toepassing zinde tafels. Rik en regio werken daarom samen aan een ontwikkelstrategie, met het accent op ontwikkeling richting 2050. Gezamenlike invulling van de toekomstige woningbouwopgave- en ambities richting 2050 zorgt voor integrale afstemming met andere ruimtelike opgaven zoals wonen, mobiliteit, voorzieningen en economie. Het uitgangspunt is daarbi gezamenlik invulling te bliven geven aan de realisatie van de reeds afgesproken woningbouwambities en acties ter bevordering van de woningbouw, zoals opgenomen in onder andere de Woondeals en de Woontopafspraken van 11 december 2024. Met erkenning van ieders eigen rol en verantwoordelikheden, waarbi aandacht is voor de noodzakelike randvoorwaarden behorende bi de woningbouwopgave en te bliven werken aan passende oplossingen.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Uitvoering afspraak Leefkwaliteit en gezonde groei bestaat daarnaast uit meer dan de woningbouwopgave, en gaat bivoorbeeld ook over voorzieningen, cultuur en zorg. Vanuit dit brede verband spreken Rik en Regio af om gezamenlik tot een strategische agenda te komen onder de naam ‘Zeeland 2050’. Met deze afspraken in het Ruimtelik Arrangement creëren we inzicht in de samenhang tussen woningbouw, het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid van en in de provincie in de nabie en verdere toekomst. Daarbi is de bereikbaarheid van werklocaties en de economische ontwikkeling van de provincie (industrie, landbouw etc.), en de bereikbaarheid en beschikbaarheid van voorzieningen in relatie tot behoeftes van (nieuwe) bewonersdoelgroepen een belangrik aandachtspunt. Met de afspraken wordt de leefkwaliteit in de provincie versterkt.

Eerste actie De eerste actie is om met het Rik samen te werken aan een ontwikkelstrategie richting 2050, waarin de ambitieuze lin van de Woontop verder wordt doorgetrokken. Zeeland en Rik leveren een startdocument met een duidelik verhaal en een gedeelde visie op de opgave. De verschillende deelafspraken worden hierin waar mogelik opgenomen. Ook kansen uit de praktik die zich nu voordoen, zoals de inzet van de Wikaanpak voor het voorkomen van problematiek, worden uitgewerkt. Wi benutten daarbi mogelike kansen die voortkomen uit de economische ontwikkeling, klimaatadaptatie en energie- en grondstofentransitie. Ten aanzien van de bredere (ruimtelike) opgaven voor Zeeland spreken Rik en regio af om gezamelik tot een strategische agenda te komen in het kader van Zeeland 2050, die in het vierde kwartaal van 2025 wordt afgerond. Deze samenwerking bestaat uit het Overleg Zeeuwse Overheden (OZO), de Provincie Zeeland en de departementen VRO, KGG, IenW, BZK, EZ, VWS, OCW en LVVN.

De Zeeuwse gemeenten zin belangrike partners in dit proces, aangezien de ontwikkelstrategie zich richt op zowel de Zeeuwse steden (verstedeliking) als de regiokernen, en van de dorpen tot het platteland. Immers heeft de ontwikkelstrategie als doel om de leefbaarheid en voorzieningen op peil te houden. Daarom betrekken wi alle Zeeuwse gemeenten in een gedegen proces om tot de verstedelikingsstrategie te komen. Wi dragen zorg voor eigenaarschap, organisatiekracht, een trekker en een kopgroep vanuit de Zeeuwse gemeenten. Zo komen we tot concrete plannen. We sturen op een gedeelde visie vanuit Zeeland, en nemen deze mee in het gesprek met het Rik om tot een passende ontwikkelstrategie te komen. Wi benadrukken het belang van Riksbrede betrokkenheid voor het invullen van de belangrike voorwaarden voor de realisatie van de woningbouw conform de afspraken van de Woondeal en de herbevestiging van de Woontop, waaronder de fnanciering van onrendabele toppen, structurele fnanciering van extra ambtenaren, drinkwater beschikbaarheid, infrastructuur voor energie en bereikbaarheid en stikstofruimte en gezamenlik te bliven werken aan passende oplossingen, zoals in de Woondeal en de Woontopafspraken van 11 december 2024 is afgesproken.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

14 Fiche Leefbare steden en regio’s

8. Rijk en regio gaan rond de tafel om met tijdelijke huisvestingsmaatregelen vervolgens permanente woningbouw, voorzieningen, essentiële infrastructuur, en bereikbaarheid en nabijheid te realiseren en te versterken. Aanleiding en context

Uitvoering afspraak

Wi maken deze onderzoeksafspraak omdat tidelike huisvestingmaatregelen nodig zin voor de realisatie van een aantal nationale opgaven die kunnen landen in Zeeland. Het inzetten op permanente woningbouw, in plaats van het omzetten van tidelike voorzieningen, en de bibehorende kans voor de doorontwikkeling van voorzieningen en bereikbaarheidsmaatregelen draagt bi aan de verbetering van de leefkwaliteit in Zeeland. Het omzetten van tidelike huisvesting naar permanente huisvesting is een duurzame bidrage aan het landelik woningtekort en biedt in Zeeland kansen om de leefkwaliteit te versterken. Deze omslag vraagt een integrale werkwize waarbi nu al wordt nagedacht over de potentie van tidelike maatregelen richting de toekomst .

We onderzoeken samen wie kan fungeren als trekker, zodat na de brede inventarisatie van kansen en mogelikheden van tidelike maatregelen, concrete acties voor het omzetten tot permanente verbeteringen worden georganiseerd. Dit kan via rondetafelgesprekken, met als doel om heldere kaders op te stellen voor tidelike huisvestingsmaatregelen. Hiermee wordt vroegtidig richting gegeven aan de realisatiefase van nationale opgaven in Zeeland. We sturen op een ambtelik concept begin 2026.

Eerste actie De eerste actie is om scherp te krigen welke nationale opgaven tidelike huisvestingsmaatregelen vragen. Hierna onderzoeken we welke koppelkansen vanuit regionale opgaven, bereikbaarheid en voorzieningen gecombineerd kunnen worden aan deze tidelike maatregelen.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Leefbare steden en regio’s

9. Rijk en regio zetten zich in om mensen economisch en sociaal deel te kunnen laten nemen aan de maatschappij. We spreken af dat het Rijk samen met de provincie gebiedsgericht uitwerking geeft aan het programma ‘Bereikbaarheid op peil’, zoals bij het opstellen van regionale bereikbaarheidsprofelen. 9a. Rik en regio doen onderzoek naar de invloed van het woonbeleid, het voorzieningenbeleid en het mobiliteitsbeleid op de leefkwaliteit en op het voorzieningenniveau in de regio. Op het niveau van het rik en de regio dragen daar de verantwoordelike partners van de verschillende domeinen aan bi: zowel het fysieke domein (ruimtelike ordening, mobiliteit, landbouw, economische zaken) als het sociale domein (zorg, onderwis, sociale zaken). 9b. Rik en regio maken op basis van deze onderzoeken maatwerkafspraken over maatregelen die bidragen aan bereikbaarheid van het voorzieningenniveau in relatie tot de ruimtelike ordening, het voorzieningenbeleid en het mobiliteitsbeleid.

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat het van groot belang is voor Zeeland om de leefbaarheid en leefkwaliteit voor haar inwoners te behouden. Rik en regio zetten zich daarbi in om mensen economisch en sociaal deel te kunnen laten nemen aan de maatschappi. Daartoe is de aanwezigheid en een goede bereikbaarheid van belangrike voorzieningen (zoals scholen, ziekenhuizen, winkels), van banen en van goederen een voorwaarde. Ook is het bewaken van het voorzieningenniveau boven de kritische ondergrens hiervoor cruciaal. Om hierop te kunnen sturen, onderzoeken we hoe deze kritische ondergrens is te defniëren, en wat het behoud van deze kritische ondergrens voor Zeeland betekent. Ook benutten we hiervoor het programma ‘Bereikbaarheid op peil’, waarmee het Rik met de regio’s inzet op het inzichtelik maken wat nodig is om de bereikbaarheid te behouden en waar nodig te verbeteren. Hierbi is er grote samenhang met het ruimtelike ordeningsbeleid. We gebruiken hiervoor het in ontwikkeling zinde bereikbaarheidspeil, die ontwikkeld wordt door het Rik als

uitwerking van de Mobiliteitsvisie 2050. Het bereikbaarheidspeil is een aanvullende methodiek om de staat van de bereikbaarheid van voorzieningen te bewaken. Het gaat daarbi om het op peil houden of brengen van de bereikbaarheid van de belangrikste voorzieningen en banen en om de leveringszekerheid van essentiële goederen. Dit bereikbaarheidspeil heeft daarmee een signaleringsfunctie, waarbi we de methodiek toepassen op de Zeeuwse context. Signalen uit het bereikbaarheidspeil vormen de aanleiding om opgaven rondom voorzieningen aan te pakken.

Eerste actie We spreken af dat het Rik samen met Zeeland gebiedsgericht uitwerking geeft aan het programma ‘Bereikbaarheid op peil’, zoals bi het opstellen van regionale bereikbaarheidsprofelen. Specifek in Zeeland spelen daarvoor belangrike opgaven, zoals woningbouw en de bereikbaarheid van voorzieningen die onder druk staat (conform het nationaal programma Vitale Regio). Hiervoor zal in het najaar van 2025 in het MIRT-overleg een plan van aanpak door Rik en Zeeland worden gepresenteerd, om uitwerking te geven aan dit programma. Belangrike acties zin het uitzetten van de twee onderzoeken over de kritische ondergrens en de invloed van woonbeleid op het voorzieningenniveau. Succesfactoren voor deze onderzoeken zin heldere afspraken over de kaders en het schaalniveau. Ook benutten we reeds bekende informatie en onderzoeken uit de regio.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Uitvoering afspraak Voor het behouden van het voorzieningenniveau is een integrale blik noodzakelik. Daarom onderzoeken we ook de invloed van het woonbeleid, het voorzieningenbeleid en het mobiliteitsbeleid op de leefkwaliteit en het voorzieningenniveau. De resultaten van de onderzoeken dragen daarbi bi aan de benodigde defnitievorming en vergroten onze actuele kennis over de samenhang tussen beleidsdomeinen. De resultaten geven richting aan de maatwerkafspraken met het Rik om het voorzieningenniveau in Zeeland te verbeteren. Op basis van deze informatie en de Zeeuwse context, komen we tot maatwerkafspraken over het voorzieningenniveau, en bibehorende nabiheid en bereikbaarheid. Vanuit het Rik wordt actief de samenwerking met de regio gezocht, en waar mogelik sluiten we aan bi Elke Regio Telt, ander (riks)beleid en investeringslogica op Riksniveau. Elke Regio Telt is een lopend traject met het Rik en de Zeeuws-Vlaamse gemeenten.

Is (zeer) tevreden met voorzieningen (% inwoners)* Winkels voor dagelijkse levensbehoeften Overige winkels Scholen Zorgvoorzieningen

Om te komen tot deze afspraken is vertegenwoordiging vanuit de verschillende Zeeuwse gemeenten van belang. Trekkers vanuit de gemeenten gaan samen met provincie en het Rik in gesprek. Hiervoor worden de resultaten vanuit de onderzoeken benut. Deze worden half 2025 verwacht. Halverwege 2026 hebben Rik en regio vervolgens maatwerkafspraken gemaakt over het behoud van het voorzieningenniveau in Zeeland.

Sportvoorzieningen (zaal, veld, zwembad) Culturele voorzieningen (musea, voorstellingen, concerten) Vrijetijdsvoorzieningen Speeltuin voor kinderen Openbare ontmoetingsplekken 0%

20%

40% 50% 60%

Bron: Bereikbare voorzieningen - Leven in Zeeland (2021)

Beeld rechts: De Oude Molen - Bron: www. beeldbank.zeeland.nl,

80%

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Energie en (circulaire) economie

10. Rijk en regio brengen de impact van huidige keuzes in de energie- en grondstoffentransitie voor de ruimtelijke economische keuzeruimte voor Zeeland van de komende tien tot twintig jaar in beeld (conform de Zeeuwse werkwijze). 10a. Rik en regio bliven doorlopend in gesprek over fysieke aanpassingen aan het energiesysteem in Zeeland en het nationale netwerk, om zicht te houden op de ruimtelike consequenties vanaf 2030. 10b. Rik en regio zetten schetsateliers/ontwerpend onderzoek in voor het besluitvormingsproces over de uitbreiding van het energiesysteem in Zeeland. Dit om gezamenlike keuzes over ruimtelike prioriteringen en afwegingen inzichtelik te maken. 10c. Rik en regio spreken af dat het onderwerp van inpassing van de toekomstige energiesystemen, niet alleen in het algemeen maar ook in het bizonder voor Zeeland, wordt meegenomen in de heriking van het Programma Energie Hoofdstructuur. Het doel hiervan is een optimale inpassing van het toekomstig energiesysteem in het Zeeuwse landschap mogelik te maken. 10d. Rik en provincie Zeeland continueren het gezamenlik uitdragen van het belang, de omvang en de toenemende ruimtelike impact van de energietransitie naar inwoners en bedriven. 10e. Rik en provincie Zeeland spreken af om de ruimtelike staat van de buisleidingstroken in kaart te brengen en monitoring hiervan vorm te geven. 10f.

Rik en provincie Zeeland bliven met elkaar in gesprek over het realiseren van voldoende ruimte (fysiek en milieu) voor economie en energie voor het industriële cluster Zeeland/ West-Brabant. 10g. Rik en medeoverheden spannen zich in om meer fysieke ruimte te creëren voor functies met een hoge milieucategorie. Het Rik onderzoekt hiervoor of er regelgeving m.b.t. minimale milieucategorie kan worden opgesteld, zodat provincies en

gemeenten meer instrumenten hebben om te sturen op de invulling van bedrivigheid in de industrieclusters. 10h. Rik en provincie hanteren geen algeheel moratorium op grootschalige batterien. 10i. Rik en provincie gaan met elkaar in gesprek over de nationale ruimtelike opgave voor de diepe ondergrond. Middels landsdekkende regiosessies wordt ook de regionale ruimtelike opgave in beeld gebracht voor ondergrondse activiteiten op het gebied van energie, zoals geothermie en ondergrondse opslag van waterstof.

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak met daaronder een aantal procesen uitvoeringsafspraken om grip te krigen op de impact van het toekomstig energiesysteem op de ruimtelik (economische) ontwikkelruimte van Zeeland. De energie- en grondstofentransitie gaan gepaard met uitbreidingen van de energie-infrastructuur, zoals hoogspanning, aanlanding Wind op Zee en de mogelike komst van nieuwe kerncentrales. Dit heeft grote impact op de fysieke leefomgeving in Zeeland. Daarnaast betekent de sectorale sturing op de energie- en grondstofentransitie dat afwegingen met andere ruimtelike opgaven en doelen momenteel nog beperkt worden gemaakt. Om zorgvuldig sturing te kunnen geven aan de nationale opgaven die landen in Zeeland, is het belangrik om inzicht te krigen in de impact van keuzes op de ruimtelike ontwikkelrichtingen in Zeeland voor de komende tien tot twintig jaar. Dit vraagt integrale afwegingen over de inpassing van het energiesysteem. Wi werken hiervoor conform de Zeeuwse werkwize (H1, Basisafspraak 1) en maken de uitvoeringsafspraak om de hierbi horende werkwize van ontwerpend onderzoek te benutten.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Eerste actie De eerste actie is doorlopend in gesprek bliven over fysieke aanpassingen aan het energiesysteem. Middels de Zeeuwse werkwize starten wi met gebiedsgerichte ontwerpateliers (ontwerpend onderzoek) waarmee de aanpassingen aan het energiesysteem in samenhang met andere opgaven worden onderzocht. In dit onderzoek zin onder andere de gebiedsbiografeën en de Energievisie Zeeland belangrike (ruimtelike) uitgangspunten.

Uitvoering afspraak Vaste overleg-, afstem- en beslismomenten zin noodzakelik. Hiermee kunnen de noodzakelike gezamenlike keuzes gemaakt worden, die door het ontwerpend onderzoek zin geprioriteerd. Afspraken over het mogelik gebruik van scenario’s in het ontwerpend onderzoek, keuzes over het schaalniveau (thematisch, gebiedsgericht, detailniveau), besluitvorming, verantwoordelikheden, en de verhouding van ontwerpend onderzoek tot voorkeursbeslissing zin belangrike succesfactoren. Onderzoek hoe ontwerpend onderzoek onderdeel kan worden van de projectprocedures en daarin juridisch geborgd kan worden, is onderdeel van deze afspraak. Eveneens spreken we af dat de integrale afwegingen over de inpassing van het toekomstig energiesysteem in Zeeland onderdeel zin van de heriking van het programma Energie Hoofdstructuur. Vanuit de handelingsperspectieven uit het onderzoek ‘ruimte voor verduurzaming industrie’ is het beschermen wat er nu aan ruimte aanwezig is van belang. Rik en provincie Zeeland bliven met elkaar in gesprek over het realiseren van voldoende ruimte (fysiek en milieu) voor economie en energie voor het industriële cluster in Zeeland. Woningbouw wordt bi voorkeur op grotere afstand van industriegebieden gepland.

Voor ontwerpend onderzoek naar de optimale inpassing van het toekomstige energiesysteem, voor zover het gaat om nationale doelen die invulling krigen in Zeeland, is onderzoeksbudget beschikbaar. Randvoorwaardelik voor het ontwerpend onderzoek is dat partien de juiste beslisinformatie aanleveren, zodat op bestuurlik niveau de juiste keuzes kunnen worden gemaakt. De Zeeuwse werkwize met overleg tussen Rik en provincie is een doorlopend en continue proces. Het resultaat van het ontwerpend onderzoek is een helder beeld over de vraag en het aanbod in het energiesysteem richting 2050, en inzicht in de transport- en opslagbehoefte. Daarmee kan het energiesysteem zorgvuldig en in samenhang met huidige opgaven worden ingepast. Daarbi hanteren Rik en provincie geen algeheel moratorium (geheel verbod) op grootschalige batterien. Richting het volgende Ruimtelik Arrangement maken we afspraken over onder andere een doorbraakpakket.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Energie en (circulaire) economie

11. Alle overheidslagen werken samen aan het beperken van de externe effecten van het vervoer van gevaarlijke stoffen. 11a. Rik en regio bliven samen de ontwikkelingen van de energietransitie, waaronder waterstof(dragers) volgen, zodat efecten op ontwikkelingen in de leefomgeving leiden tot goede beslisinformatie, dat vervolgens de basis is voor afgewogen keuzes en eventuele vervolgacties

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat de externe veiligheid rond het spoor in Zeeland momenteel onder druk staat. Het recente routerings-besluit1 van het Rik heeft weinig betekenis voor Zeeland, omdat er in Zeeland slechts één spoor beschikbaar is. Duidelikheid over de afweging tussen transport van gevaarlike stofen enerzids, en het realiseren van andere maatschappelike opgaven (zoals woningbouw) anderzids, is belangrik. Immers is het voor decentrale overheden een uitdaging om rekening te houden met de externe efecten van goederenvervoer. Dat geldt met name bi de verstedelikingsopgave en goederenvervoer over spoor, en in bepaalde gevallen over water, in het bizonder van gevaarlike stofen. De consequenties hiervan worden met name gevoeld op lokaal en/ of regionaal niveau. Dit komt door toenemend waterstoftransport, onder andere via waterstofdragers zoals ammoniak, vanuit North Sea Port en aanverwante industriële ontwikkelingen. Duidelikheid schept helderheid over de belemmeringen voor andere opgaven en houdt rekening met externe veiligheid in de huidige situatie. Daarom spreken wi af dat alle overheidslagen samenwerken aan het beperken van de externe efecten van het vervoer van gevaarlike stofen.

Eerste actie Rik en regio bliven samen de ontwikkelingen van de energie- en grondstofentransitie, waaronder waterstof(dragers) volgen, zodat efecten op ontwikkelingen in de leefomgeving leiden tot afgewogen keuzes en vervolgacties. We maken afspraken met het Rik hoe veilige woningbouw rond het spoor kan worden gerealiseerd, vanwege externe veiligheid van gevaarlike stofen. Immers betreft het hier verschillende bevoegdheden. Naast de inzet vanuit verschillende gemeenten om zo snel mogelik vanuit het Rik meer duidelikheid over veilige woningbouw rond het spoor te verkrigen, leggen we met

deze afspraak de basis voor samenwerking met het Rik rondom toekomstige oplossingen, zoals transport via buisleidingen, die bidragen aan externe veiligheid.

Uitvoering afspraak De Nota Ruimte vormt de basis waar integrale regio-overstigende langeterminafwegingen worden gemaakt over ruimte voor economische bedrivigheid, voor maatschappelike functies, voor vervoer en voor woningbouw. Deze ruimtelike functies leveren vervoersbewegingen op, waaronder vervoer met gevaarlike stofen. De ruimtevraag is een resultaat van de herkomst en bestemming hiervan. Het is dus niet mogelik om afspraken hierover met de provincies afzonderlik te maken. Er bestaan diverse overlegstructuren en tafels waar rik en decentrale overheden in gesprek zin over onderdelen van het goederenvervoerbeleid: de beleidsagenda goederenvervoer, het Platform Spoorgoederenvervoer en leefomgeving en het Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer. Hier worden externe efecten op de leefomgeving van goederenvervoer in samenhang besproken. als de uitkomsten daartoe aanleiding toe geven, omdat het het transport door Zeeland betreft, wordt het ook bestuurlik besproken op de landsdelige BO’s Leefomgeving en BO’s MIRT. Het Rik blift zich inzetten om de externe efecten van goederenvervoer op de leefomgeving waar mogelik te beperken. Voor Zeeland is het van belang scherp te krigen wat de keuzes zin voor veilig transport van waterstofdragers per buisleiding of transport per schip.

We kiken wat de Nationale Strategie betekent voor Zeeland en leggen daarmee de knelpunten en consequenties op tafel. Vervolgens maken we vanwege het nationale belang van waterstof, op basis van de knelpunten en consequenties vervolgafspraken met het Rik. Het uitgangspunt hierbi is een actieve rol en medewerking van de betrokken ministeries om gezamenlik met de provincie Zeeland en de betrokken gemeenten inzichtelik te maken wat de (toekomstige) volumes voor transport zin, en de impact daarvan, om te bliven onderzoeken op welke manier de aanleg van een ammoniakbuisleiding kan worden gerealiseerd. : Het doel van het Routeringsbesluit is waar mogelijk het vervoer van gevaarlijke stoffen te verschuiven naar de Betuweroute om op die manier de overschrijdingen van de risicoplafonds aan te pakken. Bron: http://www.internetconsultatie.nl/routeringsbesluit_gevaarlijke_stoffen_spoor

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

22 Fiche Landelijk gebied

12. Rijk en regio geven duidelijkheid over de rol van Zeeland in de voedselproductie.

Eerste actie 12a. Rik en regio brengen aan de hand van klimaatscenario’s in beeld wat de uitdagingen op korte, middellange en lange termin zin voor de landbouw. Hiermee maken we inzichtelik wanneer we op ontwikkelingen moeten inspringen in de tid.

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat agrariërs en provincie grote behoefte hebben aan duidelikheid over hoe de toekomst eruitziet voor de huidige (vormen van) landbouw. Vanwege de invloed van verschillende (externe) factoren, zoals zoetwaterbeschikbaarheid en de ontwikkeling van de afzetmarkten, is een goed beeld over de mogelikheden op korte, middellange en lange termin gewenst. Om hierover duidelikheid te krigen, is het nodig dat het Rik een uitspraak doet over de gewenste schaalgrootte van landbouwbedriven en -productie. Om deze uitspraak te kunnen doen, brengen Rik en regio hiervoor de gezamenlike kennis en kunde bi elkaar. We zorgen hierdoor voor sociaaleconomisch perspectief voor de Zeeuwse agrariërs. Het Rik herkent de oproep van mede overheden voor wederzidse steun in het maken van ruimtelike keuzes en het belang van begrip en ruimte voor het daarvoor benodigde proces. Voortbouwend op de vervolgbrief Ruimte voor Landbouw en Natuur (RLN) van minister Wiersma en de ontwerp-Nota Ruimte, wordt de richting voor ruimtelike keuzes voor landbouw en natuur de komende periode bepaald. Dit zal de komende maanden verder vorm krigen.

Een eerste stap naar perspectief voor Zeeuwse agrariërs is een duidelike defnitie van wat het Rik verstaat onder hoogwaardige landbouw, en het gezamenlik bepalen van de rol van Zeeland in de voedselproductie en binnen het landelik perspectief voor Nederland. In het BO Landelik Gebied van 28 maart 2025 zin afspraken gemaakt over de betrokkenheid van provincies bi de uitwerking van RLN en de gerelateerde ruimtelike keuzes. In de komende periode start op ambtelik niveau een verkenning hoe ruimtelike sturing vanuit verschillende overheden vormgegeven kan worden. Het Rik en de provincie Zeeland bliven in gesprek over de uitwerking van de ruimtelike keuzes in het landelik gebied.

Uitvoering afspraak Daarnaast stellen we als provincie vast wat wi willen produceren in Zeeland. Dat doen wi door een duidelik en gezamenlik beeld over de wensen uit de regio te creëren. Belangrike aspecten hierbi zin bivoorbeeld leefomgeving, vitaliteit en andere regionale prioriteiten. Door middel van het opzetten van regiobedriven als pilotgebieden of experimenten hebben we mogelikheden om te onderzoeken of we inzetten op hoogwaardige kwaliteit, en of er ambitie is om een specifek regioproduct te ontwikkelen. Bi de uitvoering van deze afspraak is het belangrik om marktwerking en de rol van Zeeland hierin continu in ogenschouw te houden. Daarnaast maken wi de onderzoeksafspraak om onderzoek naar de uitdagingen voor de landbouw aan de hand van klimaatscenario’s. Dit maakt inzichtelik wanneer keuzes nodig zin om in te springen of bi te sturen op ontwikkelingen. Onder andere deze aspecten zin belangrike bouwstenen voor het handelingsperspectief voor de toekomstige landbouwproductie in Zeeland.

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Landelijk gebied

13. Rijk en regio nemen bij ruimtelijke ontwikkelingen meekoppelkansen mee voor het realiseren van groenblauwe dooradering (GBDA), het herstel van hydrologie (moerassen) en natuurherstel. Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak omdat grote landelike projecten, zoals de doorontwikkeling van het energiesysteem en mogelike waterstofontwikkeling, maar ook de toenemende ruimtevraag van recreatie en toerisme, impact hebben op het Zeeuwse landelik gebied. Vanwege de beperkte ruimte en de noodzaak om leefkwaliteit te versterken, kunnen deze ruimtelike opgaven niet zonder integrale benadering en een goede groenblauwe dooradering (GBDA) worden gerealiseerd. Voor een gezonde fysieke leefomgeving, zin het GBDA, natuurherstel en het herstel van hydrologie randvoorwaardelik. We doen dit door het opzetten van een natuurnetwerk en een basisstrategie om deze te verbeteren .

Eerste actie Onze eerste actie is om een duidelike defnitie van de ruimtelike kwaliteit van een groenblauwe dooradering vast te stellen. Daarbi is het belangrik dat het Rik actief aansluit bi de lopende pilots in Zeeland om betrokkenheid en samenwerking te versterken. We starten daarom samen met de pilot Groenblauwe Dooradering in Reimerswaal, waarbi het Rik meedenkt en bidraagt aan de uitvoering.

Uitvoering afspraak Voor uitvoering van deze afspraak gaat provincie in gesprek met het Rik om de normen van een groenblauw netwerk te bepalen. Dit zal waarschinlik via het gebiedsprogramma van de provincie verlopen en mogelik ook via het Nationaal Hervormingsprogramma (NHV).

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Landelijk gebied

14. Rijk en provincie zetten in op het duurzaam in balans brengen van watervraag en -aanbod, waarbij onder andere rekening wordt gehouden met toekomstige watervragers, zoals grootschalige woningbouw, industrie, verblijfsrecreatie etc. 14a. Daarvoor onderzoeken we de huidige balans van de totale zoetwatervraag en die van de toekomst. Hiervoor kiken we naar de jaargemiddelden en door het jaar heen. 14b. Rik en regio starten met een gedeelde analyse over de knelpunten van de zoetwaterbalans. 14c. Specifek voor zoetwaterbeschikbaarheid in het heden, maken Rik en regio de volgende afspraak: 14c-1. Rik en regio pakken de uitkomsten van het onderzoek ‘Verdieping beschikbaarheid zoetwater en vermindering stikstof’ op. 14c-2. Rik en regio spreken nader over de juridische status van regenwater en water in de ondergrond, en koppelen deze aan het zoetwater afwegingskader (in de maak) als hulpmiddel bi het verdelingsvraagstuk voor verschillende watervragers. 14c-3. Rik en regio nemen geen-spit maatregelen om efciënt met regenwater om te gaan door opslag, hergebruik en besparing van (gebiedseigen) water. 14d. Specifek voor toekomstige watervragers waarvan we nu al weten dat deze impact heeft op de toekomstige zoetwatervraag binnen Zeeland, maken Rik en regio de volgende afspraken: 14d-1.

Grootschalige woningbouw: i Rik en provincie onderzoeken op welke wize drinkwaterbeschikbaarheid meegenomen kan worden als randvoorwaarde bi nieuwe ontwikkelingen van de woningbouw. ii Rik en regio onderzoeken samen of er aanvullende afspraken nodig zin om drinkwaterbedriven vroegtidig te betrekken bi de planvorming voor grootschalige woningbouw, zodat de drinkwatervoorziening afgestemd kan worden op een toenemende vraag en/of (drink) waterbesparing onderdeel kan zin bi de bouw van

woningen in regio’s waar een drinkwatertekort dreigt. Daarmee wordt gevraagd om rekening te houden met toekomstige ruimtelike reserveringen voor drinkwaterwingebieden en aanvullende infrastructuur. Zo wordt tidig een koppeling gemaakt tussen de nieuwe woningbouw en de drinkwatervraag die daaruit voortkomt. 14d-2. Industrie: i Vooruitlopend op de gedeelde analyse over knelpunten van de zoetwaterbalans wordt door Rik en regio ingezet op kortetermin en no-regret maatregelen, zoals het vergroten van de opslagcapaciteit voor water en het hergebruiken van lozingen door industrie. De private partien fnancieren zelf de kortetermin – en no-regretmaatregelen die ze zelf uit kunnen voeren. ii Rik en regio gaan de beschikbaarheid van zoetwater voor industriële productieprocessen vooraf toetsen en daarmee borgen in besluitvorming over vergunningverlening. 14e. Voor de zoetwateropgave benutten Rik en regio onderstaande bestaande overslegstructuren. Daar waar conficterende ruimtevragen niet kunnen worden beslecht op bestaande tafels, spreken Rik en regio af deze op een andere tafel te bespreken: 14e-1. Het Rik is voor wat betreft het waterbeheer verantwoordelik voor het nationale beleidskader, de strategische doelen en voor maatregelen die een nationaal karakter hebben.

De nationale belangen hiervoor heeft het Rik geborgd in de NOVI, het Nationaal Waterprogramma en het Deltaprogramma Zoetwater, waarbi ook samen wordt gewerkt met de decentrale overheden. 14e-2. Het Rik werkt, in samenwerking met de betrokken

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

Fiche Landelijk gebied

decentrale overheden en instanties, aan de uitvoering van het Actieprogramma Beschikbaarheid Drinkwaterbronnen 2023-2030. 14e-3. Ten aanzien van het onderzoeken van het vroegtidig betrekken van drinkwaterbedriven bi de planvorming voor grootschalige woningbouw, is het in gesprekken hierover van belang om aan te sluiten bi de daarvoor bestemde zoetwatertafel van het Deltaprogramma Zoetwater, waar zowel Rik, decentrale overheden en drinkwaterbedriven vertegenwoordigd zin. 14e-4. Rik en provincie werken met gemeenten, waterschappen, Rikswaterstaat en verschillende maatschappelike organisaties samen in het Deltaprogramma Zoetwater om weerbaarder te worden tegen zoetwatertekort. 14e-5. Ten behoeve van het Deltaplan Ruimtelike Adaptatie werkt het Rik intensief samen met decentrale overheden binnen bestaande gebiedsoverleggen. Het Rik vraagt de provincie zich in te zetten op de verbinding tussen het ruimtelik domein en de regionale zoetwaterstrategie door de gevolgen van afnemende zoetwaterbeschikbaarheid en toenemende zoetwatervraag ruimtelik te vertalen. 14e-6. Rik en provincie bespreken zo nodig de ruimtelike vertaling van de zoetwateropgave op de daarvoor bestemde bestaande tafels, inclusief in het Bestuurlik Platform Zoetwater. 14e-7. In het Deltaplan Zoetwater staan concrete maatregelen en onderzoeken met betrekking tot de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland.

Het Rik en de zoetwaterregio’s stellen samen het Deltaplan vast. i Concrete maatregelen en onderzoeken om zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten, worden via de zoetwaterregio’s ingebracht en besproken in het Bestuurlik Platform Zoetwater, waar Rik en provincies

samen aan deelnemen. Provincies kunnen via dit reguliere spoor voorstellen voor concrete maatregelen en onderzoeken doen. Besluitvorming hierover vindt plaats in het kader van de Heriking van het Deltaprogramma Zoetwater en het Nationaal Waterprogramma.

Aanleiding en context Wi maken deze procesafspraak met daaronder een set aan proces-, onderzoeks-, en uitvoeringsafspraken omdat zoetwaterbeschikbaarheid een belangrik verdelingsvraagstuk is. Zoetwater is niet meer vanzelfsprekend overal altid beschikbaar. Wetenschappelike inzichten en scenario’s laten zien dat de zoetwaterbeschikbaarheidsopgave groeit. In aanvulling op de inzet op optimalisatie van het watersysteem zullen alle watergebruikers en alle gebieden zich ook ruimtelik moeten aanpassen aan de veranderende omstandigheden. Rik en de provincie Zeeland delen de opvatting dat het belangrik is om rekening te houden met de waterbeschikbaarheid in alles wat we doen, van publieke ruimtelike plannen en ingrepen tot individuele keuzes, gedrag en maatregelen van ondernemers en consumenten. Naast afnemende zoetwaterbeschikbaarheid in het heden en de toekomst (door o.a. verdroging en verzilting), heeft de provincie Zeeland ook te maken met toenemende zoetwatervraag door verschillende gebruikers in het heden, maar ook van toekomstige zoetwatervragers (zoals waterstofproductie en grootschalige woningbouw). Vanwege deze toenemende zoetwaterschaarste en toenemende zoetwatervraag is inzicht in toekomstige scenario’s, en de huidige en toekomstige zoetwaterbalans gedurende het jaar (en jaargemiddelden) cruciaal.

Deze afspraak, voortkomend uit het Zeeuws gebiedsprogramma, heeft daarmee als doel inzicht te

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

26 Fiche Landelijk gebied

Uitvoering afspraak verkrigen in de zoetwatervraag voor alle ruimtelike opgaven en ruimtevragers. Specifek bi de landbouw is zoetwaterbeschikbaarheid gedurende het jaar momenteel al een grote opgave. Een afspraak over de juridische status van zoetwater en een bibehorend afwegingskader voor watervragers kan perspectief bieden. Gezien de problematiek zetten we in op geen-spit maatregelen die bidragen aan opslag, hergebruik en besparing. Voor de industrie geldt ook dat de opgave groeit en daarom meer inzicht en actie is vereist. Dit doen we door vooruitlopend op de knelpunten-analyse op kortetermin geen-spit maatregelen te nemen, zoals het vergroten van de opslagcapaciteit voor water en het hergebruiken van lozingen door industrie. Daarnaast spreken we af te onderzoeken hoe de beschikbaarheid van zoetwater voor industriële productieprocessen vooraf kunnen worden getoetst en geborgd in besluitvorming over vergunningverlening.

Eerste actie We maken afspraken met het Rik over de samenwerking bi de benodigde onderzoeken naar de totale zoetwaterbalans, de juridische status van regenwater en de mogelikheden van geen-spit maatregelen. Hiervoor is een duidelike opdrachtgever bi het Rik en toewizing van een onderzoeksbudget nodig.

Een scherpe onderzoeksopzet is cruciaal voor het verkrigen van de juiste inzichten. We nemen daarom ook expliciet de zoetwatervraag van de industrie mee. Bestaande onderzoeken (zoals Living Labs) en de invloed van de toekomstige Deltabeslissing (2026) zin ook onderdeel van de onderzoekscope. Andere aandachtspunten zin: • De waarde van zoutwater ten opzichte van zoetwater en hoe deze optimaal kan worden benut; • De vermindering van de zoetwatervraag; • De defnitie van adaptatie in de context van waterbeheer; • De mogelikheid voor de regio om fnanciering te ontvangen voor zelfvoorzienendheid; • En zoutminnende oplossingen. Voor de geen-spit maatregelen zin onderzoeken en experimenten naar wateropslag relevant. Ook werken Rik en provincie met gemeenten, waterschappen, Rikswaterstaat en verschillende maatschappelike organisaties samen in het Deltaprogramma Zoetwater om weerbaarder te worden tegen huidig en toekomstig zoetwatertekort en toenemende zoetwatervraag. De voorkeursvolgorde voor regionaal waterbeheer uit de Nationale Omgevingsvisie is daarbi richtinggevend. Uitgangspunt is dat de vraag naar water wordt afgestemd op de beschikbaarheid zowel in de toedeling van watervragende functies aan gebieden als door in te zetten op een zuinige omgang met water (conform NOVI).

Verdiepingsdocument op Ruimtelijk Arrangement Zeeland 2025 ZEELAND

15. De regioambassadeur wordt het aanspreekpunt voor recreatie en toerisme.

Aanleiding en context

Uitvoering afspraak

Wi maken deze procesafspraak omdat de recreatiesector in Zeeland van groot belang is voor de provinciale en de nationale economie. De veelzidigheid van de sector en de verschillende uitdagingen waar de recreatiesector mee te maken heeft (permanente bewoning, natuurkwaliteit, ondermining etc.), maken de beleidscontext voor de sector complex. Daarnaast is recreatie vaak een medegebruiker van het Zeeuwse landschap waar ook andere ruimteclaims liggen. Daarom is er behoefte aan één centraal aanspreekpunt bi het Rik. Het doel hiervan is een betere en helderdere samenwerking tussen het Rik, de provincie en gemeenten.

Een gezamenlik beeld over de belangrikste aandachtspunten voor de sector, vormt de basis voor verdere stappen. Ook voor andere provincies is een eenduidig aanspreekpunt rond recreatie en toerisme mogelik een belangrik vraagstuk. Daarom leggen we verbindingen met andere regio’s waar dit vraagstuk speelt en stemmen we af. Hierdoor halen we vragen op en leren we van elkaar.

Eerste actie De regioambassadeur vanuit het ministerie van Economische Zaken treedt op als eerste aanspreekpunt. We doen ervaring op met het eerste aanspreekpunt bi het Rik, waarna we bekiken hoe er gezamenlik gekomen kan worden tot een aanpak waarbi verschillende belangen en opgaven verbonden kunnen worden. De wens is te komen tot een Rikscoördinator die daarmee ook vanuit het Rik de gewenste aandacht kan geven aan de sector.

In het proces van het maken van de afspraken is bekend geworden dat de regioambassadeur het eerste aanspreekpunt wordt voor recreatie en toerisme. In het eerste jaar van deze afspraak wordt ervaring opgedaan zodat gekeken wordt hoe groot de vraag is en wat er mogelik nog meer nodig is aan coördinatie en afstemming binnen en vanuit het Rik en de regio.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16056454/1