RIB Onderzoek omgang met onteigend Joods vastgoed bijlage Onderzoeksrapport

Vrouwestraat 19a

Overig

E 1724 / 7837

Janna Margaretha van Raalte-Maren Bentz van den Berg, Lodewijk Eduard Martinus van Raalte

n.v.t.

n.v.t.

Vrouwestraat 19b

Overig

E 1725 / 7837

Janna Margaretha van Raalte-Maren Bentz van den Berg, Lodewijk Eduard Martinus van Raalte

n.v.t.

n.v.t.

Vrouwestraat 19c

Overig

E 1726 / 7837

Janna Margaretha van Raalte-Maren Bentz van den Berg, Lodewijk Eduard Martinus van Raalte

n.v.t.

n.v.t.

Walstraat 51

VB

E 1334 / 8191

Ruben Hiegenlich

Cornelis Voerman (1943)

1950

55

Literatuur Onderzoeksrapporten Blauw, Maili. ‘Verschil maken? Gemeente, belastingen en rechts­herstel in naoorlogs Utrecht’. Utrecht, 2020. Boelema, Hilde, Martijn Dijkstra, Herman de Koning en Ferry Sieders. ‘Joods vastgoed in de oorlog en hoe de gemeente Assen daar­ mee omging’. Assen: Drents Archief, 2023. Duijvendak, Maarten, en Stefan van der Poel. ‘Lege plekken: Ontvreemding van Joods vastgoed en rechts­herstel in de gemeente Groningen 1940‑1955’. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2021. Kamp, Geke van de, Rob Lengers, Jan van der Male en Frans Hoving. “Nader onderzoek naar de aankoop van onteigend (Joods) vastgoed in de Tweede Wereldoorlog door de voormalige Zaangemeenten”. Zaanstad: Gemeente Zaanstad, 2020. Kemperman, Jeroen. ‘Rapport Erfpacht en straat­belasting geïnterneerden Neder­­ lands‑Indië’. Amsterdam: NIOD, 2017. Piersma, Hinke, en Marleen van den Berg. ‘Ontrechting en rechts­herstel. Het Rotterdamse gemeentebeleid inzake ontrechting en rechts­herstel van Joodse oorlogsslachtoffers 1940‑1955’. Amsterdam: NIOD, 2020. Piersma, Hinke, en Jeroen Kemperman. ‘De erfpachtkwestie in Amsterdam (1945‑1960)’. Amsterdam: NIOD, 2014.

Piersma, Hinke. Openstaande rekeningen: de gemeente Amsterdam en de gevolgen van roof en rechts­herstel, 1940‑1950. Amsterdam: Boom, 2015. Poel, Stefan van der, Ron van Hasselt, Albert Beuse, en Maarten Duijvendak. ‘Gemeente Groningen en de Joodse eigendommen tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog (1940‑1955). Verkenning relevante archieven/literatuur’. Groningen, 2020. Slaa, Robin te. ‘Daar dit een immorele aanslag is’: de houding van de gemeente Den Haag tegen­over Joodse eigenaren van onroerend goed 1940‑1955. [Voorburg]: De Nieuwe Haagsche, 2017. Spanjaard, Paul. ‘Het handelen van het gemeente­ bestuur van Oss bij de onteigening en vervreemding van panden van joodse inwoners tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Onderzoek in opdracht van de gemeente Oss’. Oss, 2021. Schütz, Raymund en Egbert Ottens. ‘Blindheid voor eigen tekortkomingen: Verslag van het historisch onderzoek naar de roof van Joods onroerend goed tijdens de Tweede Wereldoorlog in Hoorn, naar de rol van de gemeente en naar het rechts­herstel na de oorlog’. Hoorn, 2021.

Regionaal en lokaal Bollen, Hen, en Jantien Kuiper-Abee, Worsteling om Walcheren 1939-1945 (Zutphen, 1985). Bree, L.W. de. Zeeland, 1940-1945. Vol. 1. (Middelburg, 1979). Crijnen, Ton, Ina Herbers, P.C. Callenfells: het veelbewogen leven van de NSB-burgemeester van Vlissingen en Woerden (Soesterberg, 2010).

56

Smelik, Klaas en Arjan van Dixhoorn, Middelburg en de Mediene: Joods leven in Zeeland door de eeuwen heen (Apeldoorn, 2017). Steutel, Cees, Adri Meerman, Jacques de Hond, Jules Braat, Jan Zwemmer, Joods Vlissingen: een roerige en bewogen geschiedenis (Vlissingen, 2010). Swiers, Robbert Jan, Zeeland in bezettingstijd: Het gewone leven – Jodenvervolging – Atlantikwall

– Verzet – Geallieerde luchtaanvallen, 19401944 (Soesterberg, 2018). Tramper, Ad, “Marcus Peereboom, een Joodse eigenaar. De verkoop van het pand Singel 178 en de rol van de Gemeente Vlissingen bij de verkoop van panden van Joodse eigenaren tijdens en na de Tweede Wereldoorlog” (Middelburg/Vlissingen, 2021).

Woelderen, Carel Albert van, Handelingen van den gemeenteraad van Vlissingen 1942-1945 (Vlissingen, 1945). Woelderen, H.W. van, “Vijftig jaar geleden werd mijn vader burgemeester : C.A. van Woelderen, burgemeester van Vlissingen 1 oktober 1919 – 1 juli 1945” in: Zeeuws tijdschrift, vol. 19, afl. 6 (1969), 183-190.

Nationaal en internationaal Aalders, Gerard. Berooid: de beroofde joden en het Nederlandse restitutiebeleid sinds 1945. Amsterdam: Boom, 2001. Aalders, Gerard. Bij verordening: de roof van het joodse vermogen in Nederland en het naoorlogse rechts­herstel: rapport ten behoeve van de Contactgroep Tegoeden WO‑II. Amsterdam: Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, 1998. Aalders, Gerard. Roof: de ontvreemding van joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog. Den Haag: SDU Uitgevers, 1999. Barendregt, Jaap. Oorlogseffecten: roof en rechts­ herstel van joods effectenbezit. Amsterdam: Aksant, 2004. Beyens, Nele. Overgangspolitiek. De strijd om de macht in Nederland en Frankrijk na de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2009. Blom, Hans, David Wertheim, Hetty Berg, en Bart Wallet. Geschiedenis van de joden in Neder­ land. 2de dr. Amsterdam: Balans, 2017. Bockxmeer, J.M.L. van, P.C.A. Lamboo, en H.A.J. van Schie. Archieven Joodse oorlogs­ getroffenen: overzicht van archieven met gegevens over roof, recuperatie, rechts­herstel en schadevergoeding van vermogens van Joden in Nederland in de periode 1940‑1987. Onderzoeksgids, Algemeen Rijksarchief. Den Haag: Algemeen Rijksarchief, 1998. Bossenbroek, Martin. De meelstreep. Terugkeer en opvang na de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam: Bakker, 2001. Boterman, Frits.

Duitse daders: de Joden­vervolging en de nazificatie van Nederland (1940‑1945).

57

Amsterdam: Uitgeverij De Arbeiderspers, 2015. Broese van Groenou, Jacqueline. Erfpacht. Nijmegen: Ars Aequi Libri, 2020. Citroen, Michal. U wordt door niemand verwacht. Nederlandse joden na kampen en onderduik (Utrecht: Alfabet Uitgevers, 2021). Croes, Marnix, en Peter Tammes. ‘Gif laten wij niet voortbestaan’: een onderzoek naar de overlevingskansen van joden in de Neder­ landse gemeenten, 1940‑1945. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2006. Essers, P.H.J. Belast verleden: het Nederlandse belastingrecht onder nationaalsocialistisch regime. Deventer: Kluwer, 2012. Gallin, Isabel. Rechtsetzung ist Machtsetzung: die deutsche Rechtsetzung in den Niederlanden 1940‑1945. Frankfurt am Main; New York: Peter Lang, 1999. Griffioen, Jan Willem, en Ronald Zeller. Joden­ vervolging in Nederland, Frankrijk en België, 1940‑1945: overeenkomsten, verschillen, oorzaken. Amsterdam: Boom, 2011. Happe, Katja. Viele falsche Hoffnungen: Juden­ verfolgung in den Niederlanden 1940‑1945. Paderborn: Ferdinand Schöningh, 2017. Hondius, Dienke, en Marga Minco. Terugkeer: antisemitisme in Nederland rond de bevrijding. Den Haag: SDU Uitgevers, 1998. Kompagnie, Jan H. De oorlogsgids: met antwoorden op de 25 meest gestelde vragen over de oorlogsarchieven van het Nationaal Archief. Den Haag: Nationaal Archief, 2005. Lipschits, I. De kleine sjoa: joden in naoorlogs Neder­ land.

Amsterdam: Mets & Schilt, 2001.

Meershoek, Guus. Dienaren van het gezag: de Amsterdamse politie tijdens de bezetting. Amsterdam: Van Gennep, 1999. Meihuizen, J.P. Noodzakelijk kwaad: de bestraffing van economische collaboratie in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam: Boom, 2003. Meijer, Kor. E 100 en de naoorlogse rechtspraak met betrekking tot onroerend goed. Rotterdam: Erasmus Universiteit Rotterdam, 2008. Oprel, Marieke. The Burden of Nationality. Dutch Citizenship Policies towards German Nationals in the Aftermath of the Second World War (1944‑1967). Amsterdam: VU University Press, 2020. Piersma, Hinke. Bevochten recht: politieke besluit­ vorming rond de wetten voor oorlogs­ slachtoffers. Amsterdam: Boom, 2010. Piersma, Hinke, red. Mensenheugenis. Amsterdam: B. Bakker, 2001. Presser, Jacques. Ondergang. De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940‑1945. ’s‑Gravenhage: Staatsdrukkerij, Martinus Nijhoff, 1965. Romijn, Peter. Burgemeesters in oorlogstijd: besturen tijdens de Duitse bezetting. Amsterdam: Balans, 2006.

58

Romijn, Peter. De lange Tweede Wereldoorlog. Neder­ land 1940‑1949. Amsterdam: Balans, 2020. Romijn, Peter. Snel, streng en rechtvaardig: politiek beleid inzake de bestraffing en reclassering van ‘foute’ Nederlanders, 1945‑1955. Houten: De Haan, 1989. Ruppert, Christiaan J. Eindelijk restitutie: De totstandkoming van Nederlandse akkoorden over joodse oorlogstegoeden (1997‑2000). Amsterdam: VU University Press, 2017. Schütz, Raymund. Kille mist: het notariaat en de erfe­nis van de oorlog. Amsterdam: Boom, 2016. Veraart, Wouter Jan. Ontrechting en rechts­herstel in Nederland en Frankrijk in de jaren van bezetting en wederopbouw. Deventer: Kluwer, 2005. Vos, Maarten‑Jan, en Serge ter Braake. Rechts­herstel na de Tweede Wereldoorlog van ge­roofd Joods onroerend goed: inzicht in een administratief proces. Amsterdam: Boom, 2013. Werf, W.J.E. van der. ‘De oorlogsjaren en de wederopbouwperiode’, in Behoeden en vergoeden. Een geschiedenis van 175 jaar Onteigeningswet 109-131, onder redactie van J.A.M.A. Sluysmans en J.S. Procee. Den Haag: VvOR, 2016.

Archieven Nationaal Archief (NA) 2.08.65, Inventaris van het archief van het Grootboek Wederopbouw en het Grootboek Rijn- en Binnenvloot van het Ministerie van Financiën, 1940-1960 (1983). 2.09.09 Inventaris van het archief van het Ministerie van Justitie: Centraal Archief van de Bijzondere Rechtspleging (CABR), 1945‑1952 (1983) 2.09.16.XX Inventaris van het archief van het Nederlands Beheersinstituut, beheersdossiers beginnend met de letter … 2.09.48 Inventaris van het archief van de Raad voor het Rechts­herstel, Dagelijks bestuur en secretariaat, Afdeling Beheer, Voorzieningen voor afwezigen en Voorzieningen voor rechtspersonen en Afdeling Onroerende goederen, 1945‑1967

Zeeuws Archief, Middelburg 7102, Gemeente Vlissingen, 1937-1950 169, Politiemaatregelen t.o.v. Nederlanders, 1938-1947 3150, Verslagen van besprekingen, 1944-1949 4126, burgemeester, 1937-1950. 4186, WESTP-WOE Personeelsdossiers, 1937-1970 Van Woelderen (beperkt openbaar) 4186, BUT-CAR Personeelsdossiers, 1937-1970 PC Callenfels 4215 – 4216, Joodse verklaringen – Circulaires en voorschriften, 1940-1941 5265, notulen gemeenteraad achter gesloten deuren

59

7166 Wederopbouw Gemeente Vlissingen, 1945-1955 29, Register met overzicht herbouwplichten, 1949-1952 50-53, Wederopbouw 56, Aanvragen om rijksgoedkeuring voor bouw of herstel woningen – alfabetisch op straatnaam – A/K, 1946-1948 57, Aanvragen om rijksgoedkeuring voor bouw of herstel woningen – alfabetisch op straatnaam – L/Z, 1946-1948 61, Vaststelling financiële bijdrage voor herstel schade – alfabetisch op persoonsnaam, 1954-1957 75, Lijsten met verwoeste, onteigende en gesloopte panden, 1947 86, Lijst van herbouwde woningen, 1948-1955

60

Websites en kranten Advies & Actualiteit, Radboud Universiteit www.ru.nl/rich/rich-society/advies-actualiteit-onderzoek-opdracht www.ru.nl/rich/onteigening-van-joods-vastgoed-woii-en/vm/onteigening-van-joods-vastgoed-in-wo2-en/ virtual-folder/rapporten-onteigeningenonderzoek Delpher www.delpher.nl Gemeente Vlissingen www.vlissingen.nl Joods Cultureel Kwartier www.jck.nl Joodse Gemeente Zeeland www.joodszeeland.nl Joods Monument www.joodsmonument.nl Kadaster, Verkaufsbücher labs.kadaster.nl/stories/verkaufsbucher Krantenbank Zeeland www.krantenbankzeeland.nl Nationaal Comité 4 en 5 mei www.4en5mei.nl Oorlogsbronnen www.oorlogsbronnen.nl Zeeuwse Ankers www.zeeuwseankers.nl Zeeland 1940-1945. Een overzicht van gebeurtenissen www.oorlogzeeland.nl

61

62